Borowikowate
Boletaceae Chevall.
Rodzina borowikowatych obejmuje naziemne grzyby kapeluszowe, u których warstwa zarodnikonośna ma postać gęstych rurek łatwo oddzielających się od miąższu kapelusza. Żyją w symbiozie mikoryzowej z drzewami leśnymi. Należą tu borowiki, podgrzybki, koźlarze oraz goryczak żółciowy.
🔬 Kluczowe cechy diagnostyczne rodziny
- 1 Hymenofor rurkowaty (gąbka) dający się łatwo oddzielić od kapelusza
- 2 Trzony zazwyczaj mięsiste, często z siateczką lub łuseczkami
- 3 Brak pochwy u podstawy trzonu (nigdy nie mają luźnego kielicha)
- 4 Wiele gatunków sinieje lub różowieje po uszkodzeniu miąższu (reakcje kwasów pulwinowych)
Terenowa zasada bezpieczeństwa
Wśród polskich borowikowatych NIE MA gatunków śmiertelnie trujących! Najgroźniejszymi pomyłkami są goryczak żółciowy (gorzki, psuje całą potrawę) oraz borowik szatański (powoduje ciężkie zaburzenia żołądkowo-jelitowe, ale jest skrajnie rzadki i ściśle wapieniolubny).
🍄 Gatunki z rodziny Borowikowate (62)
Wszystkie rodziny →
Borowik szlachetny
Boletus edulis
Kapelusz poduchowaty, brązowy, gładki, w wilgoci lekko lepki. Pod spodem drobne rurki – u młodych śnieżnobiałe, z wiekiem żółtawooliwkowe (nigdy różowe!). Trzon masywny, pękaty, z delikatną BIAŁĄ SIATECZKĄ pod samym kapeluszem. Miąższ biały, nie zmienia barwy po przekrojeniu.
Podgrzybek brunatny
Imleria badia
Ciemnobrązowy, kasztanowy kapelusz, zamszowy w dotyku. Rurki kremowożółte, po uciśnięciu lub przekrojeniu natychmiast SINIEJĄ (błękitnieją). Trzon walcowaty, podłużnie brązowo włóknisty, bez siateczki. Najczęstszy grzyb w borach sosnowych.
Koźlarz babka
Leccinum scabrum
Rośnie wyłącznie pod brzozami. Kapelusz szarobrązowy do ciemnobrązowego, suchy, poduchowaty. Rurki brudnobiałe lub szarawe. Trzon smukły, pokryty gęstymi, drobnymi CIEMNYMI ŁUSECZKAMI. Miąższ biały, po przekrojeniu nie zmienia barwy lub bardzo słabo ciemnieje.
Koźlarz czerwony
Leccinum aurantiacum
Jaskrawo ceglastoczerwony lub pomarańczowoczerwony kapelusz. Trzon masywny, pokryty początkowo białymi, a z wiekiem rdzawoczarnymi łuseczkami. Miąższ po przekrojeniu szybko fioletowieje, szarzeje i na końcu czernieje. Rośnie pod osikami i topolami.
Krasnoborowik ceglastopory
Neoboletus luridiformis
Ciemnobrązowy, zamszowy kapelusz. Pory pod spodem jaskrawo karminowe, pomarańczowoczerwone do ceglastych. Trzon gęsto pokryty czerwonymi kosmkami/kropeczkami (BEZ SIATECZKI!). Po przekrojeniu miąższ natychmiast, w ciągu 1-2 sekund staje się intensywnie atramentowo-niebieski.
Goryczak żółciowy
Tylopilus felleus
Pospolity grzyb w borach sosnowych, masowo mylony z borowikiem szlachetnym i niesłusznie zwany przez grzybiarzy „szatanem”. Hymenofor rurkowaty, z wiekiem BRUDNYSZORÓŻOWY. Na trzonie wyraźna, wypukła, CIEMNA (brązowoczarna) siatka. Miąższ ma potwornie gorzki smak.
Borowik szatański (krwistoborowik szatański)
Rubroboletus satanas
Kapelusz duży, poduchowaty, kredowobiały, szarobiaławy lub popielaty. Pory pod kapeluszem jaskrawo krwistoczerwone lub karminowe. Trzon pękaty, z wyraźną CZERWONĄ SIATECZKĄ na żółtawym tle. Miąższ po przekrojeniu powoli błękitnieje. Rośnie wyłącznie na wapieniach pod dębami i bukami.
Borowik usiatkowany (borowik letni)
Boletus reticulatus
Pojawia się w lasach liściastych już od maja i czerwca. Kapelusz jasnobrązowy, zamszowy, w suchą pogodę często siatkowato popękany. Trzon pokryty wyraźną białą lub beżową siateczką na całej długości. Miąższ o intensywnym, grzybowym aromacie.
Borowik sosnowy
Boletus pinophilus
Kapelusz ciemny, mahoniowoczerwony lub czerwonobrązowy, pofałdowany, twardy i mięsisty. Trzon gruby, baryłkowaty, czerwonobrązowawy z białawą siatką. Rośnie wyłącznie w starych borach sosnowych na piaszczystej ściółce.
Podgrzybek złotawy (zajączek złotawy)
Xerocomellus chrysenteron
Kapelusz oliwkowobrązowy, charakterystycznie SPĘKANY na drobne poletka, a w pęknięciach prześwituje czerwonawe podskórze. Pory rurek duże, kanciaste, żółte, lekko błękitniejące przy ucisku. Trzon u góry żółty, dołem jaskrawo czerwony.
Podgrzybek zajączek
Xerocomus subtomentosus
Kapelusz suchy, zamszowy, żółtobrązowy lub oliwkowozłocisty, nie pęka tak mocno jak podgrzybek złotawy. Rurki intensywnie złocistożółte, o dużych kanciastych porach, nie zmieniające barwy lub bardzo słabo błękitniejące. Trzon smukły, żółtawy z rdzawymi żeberkami.
Koźlarz różnobarwny
Leccinum versipelle
Rośnie wyłącznie pod brzozami na wilgotnych i piaszczystych glebach. Kapelusz pomarańczowożółty do morelowego. Trzon pokryty wyraźnymi, gęstymi CZARNYMI łuseczkami. Miąższ po przekrojeniu szarzeje, błękitnieje, a w końcu ciemnieje do czerniawego.
Koźlarz grabowy
Leccinum pseudoscabrum
Występuje wyłącznie pod grabami i leszczynami. Kapelusz szarobrązowy do czarnobrązowego, o charakterystycznie nierównej, pomarszczonej i dołeczkowatej powierzchni. Miąższ po przekrojeniu szybko różowieje, po czym czernieje.
Krasnoborowik ponury (borowik ponury)
Suillellus luridus
Kapelusz oliwkowobrązowy lub zamszowoszary. Pory pomarańczowoczerwone do ceglastych. Trzon pokryty wyraźną, grubą CZERWONĄ SIATKĄ o wydłużonych oczkach. Miąższ natychmiast ciemnoniebieski po przekrojeniu, z ciemnoczerwoną linią nad rurkami (linia Bataille'a).
Gorzkoborowik żółtopory (borowik żółtopory)
Caloboletus calopus
Grzyb górski i podgórski. Kapelusz jasny, popielatoszary do szarobeżowego. Rurki cytrynowożółte, siniejące po naciśnięciu. Trzon dwubarwny: u góry żółty, dołem intensywnie karminowoczerwony, z delikatną białą siateczką. Miąższ silnie gorzki.
Maślaczek pieprzowy
Chalciporus piperatus
Niewielki grzyb borów sosnowych. Kapelusz miedzianocynamonowy. Rurki o rdzawobrązowych, cynamonowoczerwonych porach. U podstawy trzonu miąższ jaskrawo chromowożółty. W smaku silnie piekący jak czarny pieprz.
Złotak wysmukły (borowik amerykański)
Aureoboletus projectellus
Inwazyjny grzyb z Ameryki Północnej. Kapelusz cynamonoworudy z charakterystyczną odstającą, suchą falbanką skórki na brzegu kapelusza. Trzon niezwykle wysoki, smukły, pokryty głębokimi podłużnymi bruzdami i żeberkami. Rurki jaskrawożółte.
Borowik ciemnobrązowy
Boletus aereus
Bardzo ciemny, niemal czarnobrązowy kapelusz zamszowy w dotyku. Pory u młodych śnieżnobiałe, z wiekiem żółtozielonkawe. Trzon pękaty, cynamonowobrązowy z wyraźną białawą siateczką w górnej części. Miąższ śnieżnobiały, niezmienny, bardzo zwarty i aromatyczny. Rośnie w ciepłych dąbrowach i buczynach.
Masłoborowik zwiotczały
Butyriboletus appendiculatus
Kapelusz jasnobrązowy, orzechowy, suchy. Pory i rurki jaskrawo cytrynowożółte, po uciśnięciu delikatnie błękitniejące. Trzon żółty z delikatną żółtą siateczką, często zaostrzony korzeniasto u podstawy. Miąższ jasnożółty, po przekrojeniu słabo błękitniejący w kapeluszu.
Masłoborowik górski
Butyriboletus subappendiculatus
Górski odpowiednik masłoborowika zwiotczałego, rosnący wyłącznie pod świerkami i jodłami na kwaśnych glebach. Kapelusz jasnobrązowy, pory żółte NIEBŁĘKITNIEJĄCE po ucisku (lub niemal niewidocznie). Miąższ żółtawy, nie zmienia barwy po przekrojeniu.
Masłoborowik królewski
Butyriboletus regius
Jeden z najpiękniejszych europejskich grzybów. Kapelusz wspaniale różowy, purpurowoczerwony lub karminowy, zamszowy. Pory i rurki jaskrawo złotożółte, NIEZMIENIAJĄCE barwy po ucisku. Trzon chromowożółty z delikatną żółtą siateczką. Miąższ żółty, niezmienny po przekrojeniu. Rośnie w ciepłych lasach liściastych na wapieniach.
Masłoborowik różowobrązowy
Butyriboletus fuscoroseus
Podobny do masłoborowika królewskiego, lecz kapelusz ma barwę brązoworóżową, a miąższ i pory BŁĘKITNIEJĄ po dotknięciu i przekrojeniu. Trzon żółty z czerwonawym zabarwieniem u podstawy.
Płowiec jodoformowy
Hemileccinum impolitum
Kapelusz jasnobeżowy, szarobrązowy, zamszowy. Pory cytrynowożółte, po ucisku NIE zmieniają barwy. Trzon bez siateczki, delikatnie ziarenkowaty, żółtawy. Kluczowa cecha naukowa: podstawa trzonu pachnie charakterystycznie apteką, jodoformem lub karbolem, podczas gdy kapelusz ma przyjemny grzybowy zapach.
Płowiec chropawy
Hemileccinum depilatum
Bliski krewniak płowca jodoformowego, wyróżniający się wyraźnie nierówną, pomarszczoną („młotkowaną”) powierzchnią kapelusza pełną dołeczków. Rośnie w ciepłych lasach liściastych, głównie pod grabami i dębami.
Sinoborowik klinowotrzonowy
Cyanoboletus pulverulentus
Średniej wielkości borowik o niesamowitej reakcji barwnej. Kapelusz brązowy, kasztanowy. Pory żółte. Po najlżejszym dotknięciu pory, trzon i miąższ w ułamku sekundy stają się atramentowoczarne / ciemnogranatowe! Trzon zwężający się ku podstawie.
Krasnoborowik żółtonogi
Neoboletus xanthopus
Ciepłolubny krewniak krasnoborowika ceglastoporego, rosnący w lasach dębowych. Od ceglastoporego różni się żółtym tłem trzonu, jaśniejszym kapeluszem oraz mniejszym udziałem czerwonych punkcików na trzonie.
Krasnoborowik oszukańczy
Suillellus mendax
Gatunek morfologicznie pośredni między krasnoborowikiem ponurym a ceglastoporym. W górnej części trzonu ma delikatną siateczkę, a w dolnej – czerwone kosmate punkciki. Pory krwistoczerwone, silnie siniejące.
Krasnoborowik gładkotrzonowy
Suillellus queletii
Bardzo charakterystyczny i ceniony krasnoborowik. Kapelusz morelowopomarańczowy, ceglastoczerwony lub oliwkoworudy, zamszowy. Pory pomarańczowoczerwone do krwistoczerwonych, po ucisku natychmiast błękitniejące. Trzon bez siateczki, gładki, u góry żółty, a u samej podstawy intensywnie buraczkowoczerwony lub winnoczerwony (cecha kluczowa!). Miąższ w kapeluszu błękitnieje, a w trzonie ma kolor czerwonego wina.
Krwistoborowik purpurowy
Rubroboletus rhodoxanthus
Kapelusz białawy, kremowy z pięknym różowym lub karminowym nalotem na brzegu. Pory jaskrawo krwistoczerwone. Trzon żółty pokryty gęstą, czerwoną siatką. Unikalna cecha diagnostyczna: po przekrojeniu BŁĘKITNIEJE TYLKO MIĄŻSZ W KAPELUSZU, a miąższ w trzonie pozostaje czysto żółty!
Krwistoborowik świerkowy
Rubroboletus rubrosanguineus
Rzadki krewniak borowika szatańskiego rosnący w górach pod świerkami i jodłami na podłożu wapiennym. Kapelusz szaropopielaty z różowawym odcieniem. Pory krwistoczerwone, mocno siniejące.
Krwistoborowik Le Gala
Rubroboletus legaliae
Kapelusz w młodości srebrzystoszary, później różowiejący. Pory rubinowoczerwone. Trzon pękaty, z gęstą czerwoną siatką. Wyróżnia się specyficznym zapachem lubczyku / maggi lub prażonej cykorii u podsuszonych okazów.
Krwistoborowik krwistoczerwony
Rubroboletus dupainii
Niezwykle efektowny grzyb o lśniącym, niemal lakierowanym, jaskrawo szkarłatnoczerwonym kapeluszu. Pory drobne, krwistoczerwone, siniejące. Trzon żółty z drobnymi czerwonymi granulkami. Rośnie w ciepłych lasach dębowych.
Gorzkoborowik korzeniasty
Caloboletus radicans
Duży borowik o jasnym, białawoszarym lub kredowym kapeluszu. Pory cytrynowożółte, po ucisku intensywnie siniejące. Trzon gruby, korzeniasto zwężony u podstawy, bez czerwonej barwy (czym różni się od gorzkoborowika żółtoporego). Miąższ białawożółty, siniejący, o silnie gorzkim smaku.
Modroborowik twardawy
Imperator torosus
Niezwykle masywny, ciężki grzyb o kapeluszu oliwkowożółtym lub brudnoochrowym. Pory żółte, później czerwonopomarańczowe, po dotknięciu natychmiast czerniejąco-sinieje. Miąższ bardzo gęsty, twardy, błyskawicznie ciemnoniebieski po przekrojeniu.
Modroborowik czerwonopurpurowy
Imperator rhodopurpureus
Cały owocnik ma tendencję do intensywnego czerwienienia, a po najlżejszym dotknięciu – błyskawicznego czernienia i zasinienia na barwę atramentową. Kapelusz różowoczerwony, pory krwistoczerwone.
Modroborowik miedzianożółty
Imperator luteocupreus
Ciepłolubny gatunek o jaskrawożółtym kapeluszu z miedzianoczerwonymi plamami. Pory drobne, krwistoczerwone. Cały owocnik natychmiast i intensywnie czernieje na granatowo po uciśnięciu.
Koźlarz czarnobrązowy
Leccinum melaneum
Bliski krewny koźlarza babki o bardzo ciemnym, prawie czarnym lub brunatnoczarnym kapeluszu. Trzon pokryty gęstymi, czarnymi łuseczkami. Rośnie pod brzozami na wilgotnych i torfowych stanowiskach.
Podgrzybek brzoskwiniowy
Rheubarbariboletus armeniacus
Kapelusz o charakterystycznej barwie dojrzałej moreli lub brzoskwini (ochrowopomarańczowej z różowawym odcieniem), z wiekiem pękający na drobne poletka. Rurki żółte, słabo siniejące. Miąższ w podstawie trzonu ma intensywnie pomarańczowożółtą lub rabarbarową barwę.
Podgrzybek czerwonawy
Rheubarbariboletus rubellus
Kapelusz malinowoczerwony lub karminowy, aksamitny. Rurki żółte, lekko błękitniejące. Trzon żółty u góry, ku dołowi czerwony. Kluczowa cecha mikologiczna: w podstawie trzonu miąższ ma mikroskopijne marchewkowoczerwone lub pomarańczowe punkciki!
Podgrzybek płowy
Hortiboletus bubalinus
Gatunek synantropijny, rosnący często w parkach, ogrodach i przy alejach pod lipami i topolami. Kapelusz jasnobrązowy z różowawym odcieniem na brzegu. Pory żółte, siniejące po ucisku.
Podgrzybek dębowy
Hortiboletus engelii
Bardzo częsty pod dębami. Kapelusz ciemnobrązowy, matowy, zamszowy. Pory żółte. W podstawie trzonu miąższ ma charakterystyczne pomarańczowoczerwone punkciki widoczne po przekrojeniu wzdłużnym.
Podgrzybek ściętozarodnikowy
Xerocomellus porosporus
Kapelusz szarobrązowy lub oliwkowobrązowy, gęsto pękający na poletka. W pęknięciach widoczny jest SZARY lub białawy miąższ (nigdy czerwony jak u podgrzybka złotawego!). Trzon w dolnej części szaroczarny.
Podgrzybek aksamitny
Xerocomellus pruinatus
Jeden z najcenniejszych późnojesiennych podgrzybków (październik-listopad). Kapelusz ciemny, czekoladowobrązowy z bordowym odcieniem, pokryty aksamitnym, sinawym nalotem (oszroniony). Miąższ intensywnie żółty, bardzo powoli błękitniejący, twardy i jędrny.
Podgrzybek nadrzeczny
Xerocomellus ripariellus
Ściśle związany z wilgotnymi siedliskami nadrzecznymi, łęgami i rowami melioracyjnymi pod wierzbami i olchami. Kapelusz czerwonawy, pękający. Podstawa trzonu intensywnie sinoniebieska w miąższu.
Podgrzybek rdzawobrązowy
Xerocomus ferrugineus
Bliźniak podgrzybka zajączka. Wyróżnia się dwiema pewnymi cechami laboratoryjnymi: grzybnia u podstawy trzonu jest ZŁOTOŻÓŁTA (u zajączka śnieżnobiała!), a miąższ jest czysto biały i prawie wcale nie błękitnieje. Rośnie głównie w borach iglastych.
Krwistoborowik blady
Rubroboletus pulchrotinctus
Rzadki, ciepłolubny krwistoborowik o jasnym, srebrzystoszarym lub kremowym kapeluszu z wyraźnym różowym odcieniem przy brzegu. Pory początkowo żółte, z wiekiem różowoczerwone do pomarańczowych. Trzon pękaty, z delikatną czerwonawą siateczką. Rośnie w ciepłych lasach liściastych na wapieniu.
Podgrzybek tęgoskórowy
Pseudoboletus parasiticus
Fascynujący grzyb pasożytniczy! Wyrasta bezpośrednio na owocnikach tęgoskóra cytrynowego (Scleroderma citrinum) lub tęgoskóra brodawkowatego. Kapelusz oliwkowożółty, pory duże, trzon zgięty, zrośnięty z żywicielem.
Złotak złotawy
Aureoboletus gentilis
Kapelusz różowoczerwony lub cynamonoworóżowy, w wilgoci silnie śluzowaty i lepki. Pory jaskrawo chromowożółte, złociste, NIEZMIENIAJĄCE barwy po ucisku. Trzon wysmukły, żółty z różowawym odcieniem. Rośnie w ciepłych dąbrowach.
Złotak morawski
Aureoboletus moravicus
Kapelusz pomarańczowobrązowy, zamszowy, suchy. Pory żółte. Niezwykła cecha mikologiczna: miąższ ma silny, przyjemny zapach kokosowy lub słodkich ciastek kokosowych!
Koźlarz różnobarwny (nakrapiany)
Leccinum variicolor
Kapelusz ciemnoszary do czarniawego, pokryty marmurkowym, jasniejszym wzorem (plamkami). Trzon pokryty ciemnymi łuseczkami. W podstawie trzonu miąższ po przekrojeniu natychmiast przebarwia się na INTENSYWNIE ZIELONONIEBIESKO lub turkusowo. Rośnie ściśle pod brzozami w wilgotnych lasach i na torfowiskach.
Koźlarz białawy
Leccinum holopus
Cały owocnik jest niemal czysto biały, kredowy lub lekko zielonawy u starości. Kapelusz poduchowaty, miękki. Trzon biały z białymi lub jasnoszarymi łuseczkami. Rośnie na torfowiskach wysokich i bagnach pod brzozami.
Koźlarz sosnowy
Leccinum vulpinum
Kapelusz intensywnie rdzawoczerwony do kasztanowoczerwonego. Trzon gęsto pokryty czarnymi łuseczkami od młodości. Rośnie ściśle pod sosnami w borach iglastych na ubogich, piaszczystych glebach (często w krzewinkach borówki i wrzosu). Miąższ po przekrojeniu szarzeje i fioletowieje, wreszcie czernieje.
Koźlarz białotrzonowy (osikowy)
Leccinum albostipitatum
Kapelusz jaskrawo pomarańczowoczerwony. Trzon u młodych okazów jest śnieżnobiały, pokryty czysto białymi łuseczkami, które ciemnieją dopiero u dojrzałych owocników. Rośnie ściśle w mikoryzie z topolą osiką (Populus tremula). Miąższ po przekrojeniu różowieje, fioletowieje i czernieje.
Koźlarz świerkowy
Leccinum piceinum
Ciemnoczerwony, bordowobrązowy kapelusz. Trzon z gęstymi brunatnoczarnymi łuskami. Występuje w górskich i podgórskich borach świerkowych.
Koźlarz topolowy
Leccinum duriusculum
Kapelusz szarobrązowy, zamszowy, bardzo twardy. Trzon pękaty, zwężający się ku górze, gęsto pokryty czarniawymi łuseczkami. Miąższ wyjątkowo zwarty, po przekrojeniu różowieje w kapeluszu, a u podstawy trzonu sinieje na turkusowo, po czym powoli czernieje. Rośnie ściśle pod topolami (zwłaszcza Populus alba - topola biała).
Koźlarek żółtawy
Leccinellum crocipodium
Wyjątkowy koźlarz o żółtych porach i żółtawym miąższu! Kapelusz orzechowożółty, z wiekiem pękający na poletka. Trzon z żółtymi łuseczkami, które z wiekiem brązowieją. Miąższ po przekrojeniu różowieje, a następnie fioletowieje i czernieje. Rośnie w ciepłych lasach dębowych.
Koźlarz sinostopy
Leccinum cyaneobasileucum
Kapelusz jasnobrązowy lub szarobeżowy. Trzon gęsto pokryty jasnymi, wełnistymi łuseczkami. W podstawie trzonu miąższ wyraźnie błękitnieje / zielenieje. Rośnie pod brzozami.
Maślaczek rubinowy
Chalciporus rubinus
Niewielki grzyb o niesamowitych, jaskrawo karminoworubinowych lub malinowych porach i rurkach. Trzon u góry rubinowy, u dołu żółty. Smak łagodny (w przeciwieństwie do maślaczka pieprzowego). Rośnie w starych parkach pod dębami.
Złotoborowik nadrzewny
Buchwaldoboletus lignicola
Niezwykły borowik rosnący BEZPOŚREDNIO NA DREWNIE drzew iglastych (pniaki sosnowe, modrzewiowe) lub w trocinach. Często pasożytuje na grzybni murszaka rdzawego (Phaeolus schweinitzii). Pory drobne, żółte, siniejące.
Złotoborowik siarkowy
Buchwaldoboletus hemichrysus
Cały owocnik jest jaskrawo siarkowożółty lub złocistożółty, pokryty żółtym pudrowym nalotem. Wyrasta na pniach starych sosen.
Szyszkowiec łuskowaty
Strobilomyces strobilaceus
Grzyb o niesamowitym wyglądzie do złudzenia przypominającym otwartą szyszkę sosnową lub świerkową! Kapelusz pokryty wielkimi, wełnistymi, odstającymi dachówkowato czarnoszarymi łuskami. Rurki szare, po ucisku czerwieniejące, a potem czerniejące. Trzon wełnisto łuseczkowaty z pierścieniowatą strefą. Rośnie w lasach bukowych i górskich.
Grzybiec purpurowozarodnikowy
Porphyrellus porphyrosporus
Cały owocnik jest ponury, matowy, jednolicie szarobrązowy, sadzowaty lub ciemnooliwkowy. Pory szarobrązowe z purpurowym odcieniem, po ucisku powoli siniejące i czerniejące. Miąższ po przekrojeniu różowieje, po czym sinieje i czernieje. Wysyp zarodników purpurowobrązowy. Częsty w górskich lasach świerkowych i borach sosnowych.