Niejadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.












Borowik żółtopory (Caloboletus calopus) to grzyb z rodziny borowikowatych. Wyróżnia się jasnoszarym, matowym kapeluszem oraz cytrynowożółtymi porami, które po dotknięciu sinieją. Masywny trzon u góry jest żółty, a w dolnej części karminowoczerwony, pokryty wyraźną siateczką. Miąższ po uszkodzeniu szybko błękitnieje. Z powodu silnej goryczy owocnik jest niejadalny i lekko trujący. Występuje od lata do jesieni w lasach iglastych oraz mieszanych, spotykany głównie w rejonach górskich i podgórskich.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły; u młodych owocników — półkulisty.
- Ukształtowanie powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Na środku kapelusza powierzchnia może być łuskowata.
Powierzchnia kapelusza może być zamszowa, także u młodych owocników. - Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Układ pęknięć powierzchni
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest spękana na nieregularne poletka.
- Kolor
- Kapelusz może być beżowy, jasnobrązowy, szary, oliwkowy lub białawy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Brzeg
- Brzeg kapelusza wystaje poza hymenofor.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 30 do 200 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
Rurki przy trzonie
- Profil przy trzonie
- Rurki są wycięte przy trzonie.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa porów może być niebieskozielona lub niebieska / sina.
- Naturalna barwa porów
- Pory mogą być żółte.
U młodych owocników pory mogą być cytrynowożółte.
U dojrzałych owocników pory mogą być oliwkowe. - Jakościowa wielkość porów
- Pory są drobne.
- Naturalna barwa rurek
- Rurki mogą być żółte.
U młodych owocników rurki mogą być cytrynowożółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być oliwkowe.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt maczugowaty, beczułkowaty lub walcowaty.
- Kolor
- Góra trzonu może być cytrynowożółta lub jasnożółta.
Trzon może być czerwony, także u dojrzałych owocników.
Środek trzonu może być czerwony.
Dół trzonu może być czerwonobrązowy lub czerwonawy. - Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest siateczkowata.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 150 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 50 milimetrów.
- Barwa siateczki
- Siateczka trzonu może być bladożółta.
U góry siateczka trzonu może być żółta.
W środkowej części siateczka trzonu może być czerwona.
Miąższ
- Barwa
- W kapeluszu i trzonie miąższ może być bladosłomkowy, a u podstawy trzonu może być brudnoróżowy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest twardy i zwarty.
- Smak
- Ma gorzki smak.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ jest mięsisty.
- Zmiana koloru
- W kapeluszu i trzonie bezpośrednio po uszkodzeniu barwa jest biała, później zmienia się na turkusowoniebieską.
- Zapach
- Zapach miąższu może być silny, grzybowy; może być słaby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych lub w lasach iglastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać po kilka lub pojedynczo.
- Częstość
- Gatunek jest rzadki.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Niejadalny
Prawo
- Ochrona
- W Polsce gorzkoborowik żółtopory nie podlega prawnej ochronie gatunkowej.
- Handel
- Gorzkoborowik żółtopory nie figuruje w polskim wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów.
Z czym można pomylić

Borowik szlachetny
Boletus edulis
Najważniejsze różnice
Pomyłka z borowikiem szlachetnym (Boletus edulis) jest w terenie możliwa głównie przy pobieżnym spojrzeniu z góry na młode owocniki. Borowik szlachetny odróżnia się brązowym kapeluszem, rurkami białymi do żółtozielonych, które nie sinieją po ucisku, oraz jasnym trzonem bez śladu jaskrawej czerwieni i łagodnym, przyjemnym smakiem.
Caloboletus radicans
Najważniejsze różnice
Z kolei gorzkoborowik korzeniasty (Caloboletus radicans) ma trzon w całości żółty (bez karminowej strefy)
Rubroboletus satanas
Najważniejsze różnice
krwistoborowik szatański (Rubroboletus satanas) ma pory intensywnie krwistoczerwone, a nie cytrynowożółte.
FAQ
Czy borowik żółtopory jest grzybem jadalnym?
Nie, borowik żółtopory jest grzybem niejadalnym z powodu silnej goryczy, a spożyty na surowo lub niedogotowany może wywołać nieprzyjemne zaburzenia żołądkowo-jelitowe.
Jak odróżnić borowika żółtoporego od borowika szlachetnego?
Borowik żółtopory ma szary kapelusz, jaskrawożółte i siniejące pory oraz czerwony dół trzonu, podczas gdy borowik szlachetny ma brązowy kapelusz, niesiniejące rurki i łagodny smak.
Czy gorycz borowika żółtoporego znika po ugotowaniu?
Nie, substancje odpowiedzialne za gorzki smak (kalopina i pochodne) są odporne na temperaturę. Ani gotowanie, ani smażenie czy suszenie nie usuwają goryczy z owocnika.
Dlaczego miąższ borowika żółtoporego błękitnieje?
Błękitnienie miąższu i porów po uszkodzeniu to wynik utleniania barwników fenolowych pod wpływem tlenu atmosferycznego. Jest to całkowicie naturalna reakcja tego gatunku.
W jakich lasach i siedliskach występuje borowik żółtopory?
Rośnie głównie w lasach iglastych i mieszanych regla dolnego i górnego, najczęściej pod świerkami, jodłami oraz bukami, na glebach kwaśnych i ubogich w wapń.
Kiedy przypada sezon na występowanie borowika żółtoporego?
W polskich źródłach jego sezon opisywany jest po prostu jako lato i jesień, w kalendarzu od czerwca do listopada. Nie wskazuje się tu ścisłych dat granicznych ani szczytowego miesiąca.
Czy borowik żółtopory jest w Polsce objęty ochroną gatunkową?
Gatunek nie jest objęty ścisłą ochroną prawną, lecz z powodu rzadkości na niżu i przywiązania do lasów podgórskich znajduje się na czerwonych listach grzybów zagrożonych.
Z jakimi grzybami bywa najczęściej mylony borowik żółtopory?
Bywa mylony z gorzkoborowikiem korzeniastym, borowikiem ponurym oraz krasnoborowikiem ceglastoporym. Wyróżnia go cytrynowożółty wierzch trzonu i popielaty kapelusz.
Miłośnik
Spód kapelusza
- Długość rurek
- Rurki mogą mieć długość od 3 do 16 milimetrów.
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- gorzkoborowik żółtopory
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Caloboletus calopus
- Dawne nazwy krajowe
- borowik żółtopory, grzyb pięknotrzonowy
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować oliwkowotabaczkowobrązowy lub oliwkowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt niemal wrzecionowaty lub wrzecionowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 12 do 16 mikrometrów i szerokość od 4,5 do 6 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Nie ma preferencji co do odczynu gleby.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki, dęby, sosny i świerki.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Historia i kultura
Historia taksonomiczna i piśmiennicza gorzkoborowika żółtoporego sięga XVIII wieku i stanowi istotny rozdział w dziejach europejskiej mykologii. Wczesne przedstawienie tego grzyba pojawiło się w ikonografii Jacoba Christiana Schaeffera z 1770 roku, co stanowi jedno z najstarszych udokumentowanych świadectw ikonograficznych tego taksonu. Formalny opis naukowy gatunku opublikował Christiaan Hendrik Persoon w 1801 roku pod nazwą Boletus calopus. Nazwa ta została następnie usankcjonowana przez Eliasa Friesa w fundamentalnym dziele Systema Mycologicum w 1821 roku, co utrwaliło pozycję tego taksonu w klasycznej literaturze mykologicznej na niemal dwa stulecia.
W epoce nowożytnej postęp w badaniach filogenetycznych nad rodziną borowikowatych doprowadził do głębokiej rewizji tradycyjnego rodzaju Boletus. W 2014 roku włoski mykolog Alfredo Vizzini utworzył nową kombinację nomenklatoryczną, przenosząc gatunek do nowo wyodrębnionego rodzaju Caloboletus. Gatunek ten zapisał się w historii nauki jako modelowy przykład ewolucji systematyki grzybów kapeluszowych – od dawnych XVIII-wiecznych rycin i klasycznych opisów morfologicznych, aż po nowoczesne analizy molekularne.
Jadalność i bezpieczeństwo
Gorzkoborowik żółtopory (Caloboletus calopus) jest grzybem niejadalnym, a w stanie surowym lub niedogotowanym lekko trującym. Jego spożycie wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, skurcze brzucha i wymioty, choć nie powoduje trwałych uszkodzeń narządów wewnętrznych.
Podstawową przeszkodą konsumpcyjną jest jego smak. Miąższ przy pierwszym kontakcie może wydawać się łagodny, jednak już po kilku sekundach ujawnia intensywną, przenikliwą i trwałą gorycz o piołunowym charakterze. Zapach grzyba jest słaby, lekko kwaskowaty lub nieprzyjemny. Gorycz ta jest w pełni termostabilna – żadne metody obróbki wstępnej, w tym długotrwałe obgotowywanie, odlewanie wody, suszenie czy ługowanie, nie usuwają gorzkich związków. Nawet niewielki fragment owocnika dodany do potrawy czyni ją niezdatną do zjedzenia.
Z tego względu warunki bezpiecznego i satysfakcjonującego spożycia nie istnieją. We wszystkich krajach europejskich, w tym w Polsce, Niemczech i Włoszech, gatunek ten jest powszechnie klasyfikowany jako grzyb niejadalny i całkowicie omijany przez zbieraczy.
Siedlisko i występowanie
Gorzkoborowik żółtopory (Caloboletus calopus) występuje w lasach iglastych, mieszanych oraz liściastych. Jako grzyb ektomikoryzowy tworzy powiązania z drzewami iglastymi, przede wszystkim ze świerkiem pospolitym (Picea abies) i jodłą pospolitą (Abies alba), a także liściastymi, w szczególności z bukiem zwyczajnym (Fagus sylvatica). Rośnie na zróżnicowanych glebach, rozwijając się zarówno na podłożu kwaśnym, jak i w innych warunkach edaficznych, bez podstaw do przypisywania mu sztywnej wybiórczości jednego typu podłoża.
W ujęciu geograficznym gatunek jest szeroko rozprzestrzeniony w Europie, gdzie notuje się go w wielu krajach Europy Środkowej i Południowej, docierając na północ do południowych rejonów Skandynawii. Badania molekularne (m.in. Zhao i in.) wykazały, że taksony z Azji zaliczane dawniej do tego gatunku reprezentują odrębne linie ewolucyjne, aczkolwiek wniosku o odrębności nie należy uogólniać na wszystkie światowe rekordy spoza kontynentu europejskiego.
W Polsce udokumentowany w zestawieniach zakres pojawu owocników obejmuje okres od czerwca do listopada (VI–XI), co stanowi lokalny zakres obserwacji, którego nie należy bezpośrednio utożsamiać ze zunifikowanym fenologicznie sezonem w całej Europie.
Źródła
- fn_calopus
- src-atlas-calopus
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Niejadalny — źródło oznaczenia
caloboletus calopus · Culinary Notes, first paragraph; exact subject Caloboletus calopus; clause “this bolete is not edible”
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Caloboletus calopus
Gatunek został zdiagnozowany naukowo w 1801 roku przez Christiaana Hendrika Persoona jako Boletus calopus. W 2014 roku włoski mykolog Alfredo Vizzini, w oparciu o badania filogenetyczne wykazujące odrębność linii borowików o gorzkim miąższu i specyficznej budowie anatomicznej, przeniósł ten gatunek do nowo utworzonego rodzaju Caloboletus jako Caloboletus calopus.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
C. calopus według obserwacji brytyjskiego autora; zasięg siedliska nie utożsamiony z Polską
[6]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Zarodniki
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [8]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Named-species literature description; the two source contexts are independent. 12–16 µm [8] [5]
- Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Named-species literature description; the two source contexts are independent. 4,5–5,5 µm [8]
Materiał badania: Named-species literature description; the two source contexts are independent. 4,5–6 µm [5]
Metody i zapisy źródłowe — Named-species literature description; the two source contexts are independent.
Metody i zapisy źródłowe — Named-species literature description; the two source contexts are independent.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki długości12–16µm.” [8]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki wrzecionowate.” [8]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki gładkie.” [8]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki szerokości4,5–5,5µm.” [8]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Zrewidowana obserwacja z Beskidu Makowskiego; geograficznie przypisano tylko nazwany region.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[7]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
Badania chemiczne i farmakologiczne owocników gorzkoborowika żółtoporego pozwoliły zidentyfikować kluczowe związki odpowiedzialne za jego właściwości smakowe oraz reakcje barwne:
Związki odpowiedzialne za gorycz (kalopiny i cyklokalopiny): W 2002 roku zespół Vereny Hellwig wyizolował z owocników Boletus calopus grupę unikalnych związków seskwiterpenowych o szkielecie laktonowym, nazwanych kalopinami i cyklokalopinami. Główną substancją wywołującą intensywną gorycz miąższu jest O-acetylocyklokalopina A (O-acetylcyclocalopin A), której towarzyszą w mniejszych stężeniach kalopina i jej inne pochodne. Związki te charakteryzują się bardzo niskim progiem wyczuwalności smaku gorzkiego u ludzi oraz wysoką stabilnością termiczną, przez co tradycyjne zabiegi kulinarne nie usuwają goryczy.
Pochodne kwasu pulwinowego i reakcja sinienia: Owocniki zawierają barwniki polifenylowe wywodzące się z kwasu pulwinowego, w tym kwas wariegatowy, kwas kserokomowy oraz kwas atromentowy. W nienaruszonym miąższu związki te są bezbarwne lub żółtawe, lecz pod wpływem uszkodzenia komórek i kontaktu z tlenem atmosferycznym enzymy z grupy oksydaz utleniają je do chinonodioksanów o intensywnie błękitnej barwie, co odpowiada za szybkie sinienie rurek i miąższu. W badaniach laboratoryjnych in vitro (Huang i in. 2009) związki te testowano pod kątem hamowania ludzkich enzymów cytochromu P450, wykazując hamowanie izoenzymu CYP3A4 w warunkach probówkowych (wartości IC50 odpowiednio 65,1 µM dla kwasu atromentowego, 2,2 µM dla wariegatowego i 2,4 µM dla kserokomowego). Wyniki te dotyczą jednak wyłącznie izolowanych enzymów w laboratorium i nie oznaczają wpływu spożycia grzyba na metabolizm leków u człowieka.
Badania ekstraktów komórkowych i aktywność antyoksydacyjna: W badaniach laboratoryjnych (Morel i in. 2018) cztery ekstrakty z owocników (cykloheksanowy, chloroformowy, etanolowy i wodny) badano pod kątem wpływu na proliferację komórek linii HCT116 oraz aktywności zmiatania wolnych rodników (test DPPH). W teście hamowania proliferacji komórek HCT116 ekstrakty nie wykazały istotnej aktywności (wszystkie wartości IC50 przekraczały 100 µg/mL), natomiast w teście DPPH najwyższą aktywność antyoksydacyjną wykazała frakcja chloroformowa (EC50 = 0,14 mg/mL). W dyskusji publikacji autorzy odnotowali brak ogólnej toksyczności i gorzki smak tego gatunku jako cechę ograniczającą jego wykorzystanie.
Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo małopolskie | VI–XI |
|
Źródła
- Paweł Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, CILP, s.94; ISBN978-83-65659-43-9.
- NDFF Verspreidingsatlas: Caloboletus calopus
- archive-caloboletus-calopus-profile
- Weryfikacja polskiej ochrony i handlu Caloboletus calopus, 16.10.2026
- fn_calopus
- kpng_calopus
- Pierwotny zapis źródłowy — P0: caloboletus_calopus
- src-atlas-calopus
- ELI, DU/2026/258
- ELI, DU/2014/1408