Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Borowik ciemnobrązowy

Boletus aereus

Jadalny
JadalnyOcena autora źródła.

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Owocnik składa się z mięsistego kapelusza i trzonu, a spód kapelusza tworzy rurkowaty hymenofor zakończony porami. W czeskim atlasie kapelusz ma 50–200 mm średnicy, trzon 50–100 mm długości i 20–40 mm grubości. Włoski podręcznik podaje kapelusz 5–25 cm oraz trzon 7–15 × 3–6 cm. DGfM wymienia kapelusz do 25 cm i trzon do 15 cm wysokości oraz do 5 cm grubości. Kapelusz początkowo jest półkulisty, następnie wypukły lub poduszkowaty, a według włoskiego opisu na końcu rozpostarty. Może mieć nierówności w postaci garbów i zagłębień. Jest zwarty i jędrny. U młodych owocników skórka bywa niemal czarna i aksamitna; z wiekiem może stawać się gładsza i połyskliwa. Powierzchnia jest sucha, drobno kutnerowata, z często oprószoną lub oszronioną strefą przy brzegu. Barwa kapelusza mieści się w odcieniach brązu i barw czarnobrązowych, niekiedy niemal czarnych. Czeski atlas wymienia również tony oliwkowe i miedzianobrązowe; ISPRA opisuje odcienie orzechowe, płowe, miedziane, sepiowe i oliwkowobrązowe; polski atlas podaje ciemny czerwonobrązowy do czarnobrązowego. Rurki pod kapeluszem mają według czeskiego atlasu 5–30 mm długości. Początkowo są białe, a pory z wiekiem żółkną i przybierają oliwkowy odcień. DGfM opisuje przejście od bieli przez krem do zielonożółtego, natomiast regionalne opracowanie katalońskie wspomina białe lub szarawe rurki z drobnymi białymi porami. Włoski podręcznik wiąże brunatnienie hymenoforu ze starością lub rozkładem owocnika. Podręcznik ISPRA opisuje rurki jako gęsto ułożone, wolne i niezmienne barwnie, a ich warstwę jako łatwo oddzielającą się od białego miąższu kapelusza. Pory są małe, cylindryczne i zgodne barwą z rurkami. Trzon jest u młodych owocników beczułkowaty lub pękaty, z wiekiem staje się maczugowaty, walcowaty albo smuklejszy. Dolna połowa trzonu bywa wyraźnie pogrubiona i według relacji katalońskiej u młodych owocników może być szersza od kapelusza. Jego barwa jest zwykle brązowa i jaśniejsza od kapelusza; ISPRA opisuje przechodzenie od jasnoochrowej do brązowej podczas dojrzewania i starzenia. Trzon jest jędrny i zwarty. Na jego powierzchni występuje delikatna siateczka, w niemieckim opisie jasna na brązowawym tle. Zasięg siateczki wykazuje zmienność: ISPRA umieszcza ją przy szczycie trzonu, czasem do połowy jego długości, natomiast tabela w pracy Beugelsdijka i współautorów opisuje siateczkę na całym trzonie. Miąższ jest biały, jędrny i zwarty; w regionalnym opisie katalońskim określono go jako twardy. ISPRA podkreśla biel bezpośrednio pod skórką kapelusza. Po przekrojeniu miąższ nie zmienia barwy. Świeży owocnik ma łagodny grzybowy zapach, który według czeskiego atlasu wyraźnie wzmacnia się po suszeniu. ISPRA określa zapach jako przyjemny, a smak jako przyjemny i słodkawy. Wysyp zarodników jest oliwkowy. Zarodniki w czeskim atlasie mają 12–18 × 4–6 µm, są gładkie i wydłużone elipsoidalne do wrzecionowatych. ISPRA podaje 12–16 × 4–5 µm oraz kształt wrzecionowaty w obserwacji z KOH. W zestawieniu mikroskopowym Beugelsdijka i współautorów elementy skórki kapelusza osiągają szerokość do 11 µm i zawierają drobne ziarnistości wewnątrzkomórkowe.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.

Kapelusz

Kształt
Kapelusz może mieć kształt półkulisty, wypukły, płaski lub wklęsły; u młodych owocników — półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia kapelusza może być guzkowata, a u dojrzałych owocników może być gładka.
Pokrycie
Na brzegu kapelusza powierzchnia może być oprószona.
Powierzchnia kapelusza może być naga, a u młodych owocników może być zamszowa.
Połysk powierzchni
U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
Kolor
Kapelusz może być brązowy, czarnobrązowy, ciemnobrązowy, oliwkowobrązowy, orzechowy, płowy, miedziany, sepiowobrązowy, ciemnoczerwonobrązowy, czarniawy, kasztanowy, pomarańczowobrązowy lub barwy brązu (stopu), a u młodych owocników może być czarniawy.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 250 milimetrów.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę rurkową.

Rurki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Rurki mogą być wolne od trzonu lub przyrośnięte do trzonu.
Oddzielalność
Rurki są łatwo oddzielalne od kapelusza.
Barwa
U młodych owocników hymenofor może być białawy, u dojrzałych owocników może być oliwkowy, a u starych owocników może być brązowy.
Kształt porów
Pory są okrągłe.
Naturalna barwa porów
Pory mogą być białe.
U młodych owocników pory mogą być białe.
U dojrzałych owocników pory mogą być oliwkowe lub żółte.
Jakościowa wielkość porów
Pory są drobne.
Naturalna barwa rurek
Rurki mogą być szarawe, białe, kremowe lub zielonożółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być siarkowożółte.
Gęstość ułożenia rurek
Rurki są gęste.

Trzon i podstawa

Kształt
U młodych owocników trzon może mieć kształt beczułkowaty lub brzuchaty, a u dojrzałych owocników może mieć kształt maczugowaty lub walcowaty.
Podstawa
Podstawa trzonu jest zgrubiała.
Kolor
Trzon może być brązowy, beżowy, pomarańczowobrązowy, kasztanowy, biały lub białawy, u młodych owocników może być jasnoochrowy, u dojrzałych owocników może być brązowy, a u starych owocników może być brązowy.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest siateczkowata. Zasięg siateczki: tylko przy szczycie; jest siateczkowata. Zasięg siateczki: górna połowa trzonu; jest siateczkowata. Zasięg siateczki: górne dwie trzecie trzonu.
Wnętrze
Trzon jest pełny.
Konsystencja
Trzon jest zwarty.
Długość
Trzon może mieć długość od 50 do 150 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość od 20 do 100 milimetrów.

Pierścień

Obecność
Pierścień nie występuje u tego gatunku.

Miąższ

Barwa
Miąższ może być biały, a w kapeluszu pod skórką może być biały, brudnoróżowy lub bladobrązowy.
Twardość i zwartość
Miąższ może być zwarty lub twardy, a w kapeluszu może być zwarty.
Smak
Może mieć słodki lub słaby smak.
Typ konsystencji miąższu
W kapeluszu miąższ jest mięsisty.
Zmiana koloru
Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
Zapach
Zapach miąższu może być grzybowy lub ziemisty; może być słaby.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w lasach iglastych.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
Sposób wyrastania
Owocniki wyrastają pojedynczo.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Jadalny

Z czym można pomylić

1 / 3

FAQ

Czy borowik ciemnobrązowy jest w Polsce jadalny?

Jest grzybem jadalnym, jednak w Polsce bardzo rzadkim i uznanym za wymierający na krajowej czerwonej liście, dlatego nie powinien być zbierany ze stanowisk naturalnych.

Dlaczego borowik ciemnobrązowy znajduje się na czerwonej liście?

Jest w Polsce grzybem bardzo rzadkim i wymierającym. Czerwona lista dokumentuje stopień zagrożenia gatunku, nie jest jednak tożsama z prawną ochroną gatunkową.

Pod jakimi drzewami najczęściej rośnie Boletus aereus?

Rośnie w mikoryzie z drzewami liściastymi, przede wszystkim z dębami i bukami, a na południu Europy jego typowym partnerem jest także kasztan jadalny.

W jakich miesiącach można spotkać owocniki tego gatunku?

W atlasie Lasów Państwowych dla Polski wskazano miesiące od maja do września. W innych rejonach Europy czas występowania zależy od lokalnego klimatu.

Jak odróżnić borowika ciemnobrązowego od borowika szlachetnego?

Wyróżnia go wyraźnie ciemniejszy, niemal brązowoczarny kapelusz oraz upodobanie do ciepłych dąbrów; borowik szlachetny ma jaśniejszy kapelusz i szerszy zasięg.

Czy borowik ciemnobrązowy zmienia barwę miąższu po przekrojeniu?

Nie, jego miąższ jest biały, jędrny i nie sinieje ani nie ciemnieje po uszkodzeniu czy przekrojeniu, co odróżnia go od wielu modrzewiowych czy krasnoborowików.

Czy można pomylić ten gatunek z grzybem trującym?

Bywa mylony z niejadalnym goryczakiem żółciowym oraz innymi borowikowatymi. Prawidłowe odróżnienie wymaga dokładnej oceny całego zestawu cech owocnika.

Gdzie w Europie Boletus aereus jest najchętniej zbierany?

Jest tradycyjnie zbierany w basenie Morza Śródziemnego – między innymi we Włoszech, Hiszpanii i południowej Francji, gdzie jest cenionym grzybem jadalnym.

Jaką strukturę ma powierzchnia kapelusza borowika ciemnobrązowego?

Powierzchnia kapelusza jest matowa, sucha, zamszowa lub drobno pomarszczona, w odcieniach ciemnego brązu, brązu spiżowego, a niekiedy z rdzawymi plamami.

Jakie znaczenie ma Boletus aereus w badaniach genetycznych?

Okazy tego gatunku służą w badaniach DNA do precyzyjnego rozróżniania linii ewolucyjnych i relacji pokrewieństwa między europejskimi borowikami.