Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.











Owocnik składa się z mięsistego kapelusza i trzonu, a spód kapelusza tworzy rurkowaty hymenofor zakończony porami. W czeskim atlasie kapelusz ma 50–200 mm średnicy, trzon 50–100 mm długości i 20–40 mm grubości. Włoski podręcznik podaje kapelusz 5–25 cm oraz trzon 7–15 × 3–6 cm. DGfM wymienia kapelusz do 25 cm i trzon do 15 cm wysokości oraz do 5 cm grubości. Kapelusz początkowo jest półkulisty, następnie wypukły lub poduszkowaty, a według włoskiego opisu na końcu rozpostarty. Może mieć nierówności w postaci garbów i zagłębień. Jest zwarty i jędrny. U młodych owocników skórka bywa niemal czarna i aksamitna; z wiekiem może stawać się gładsza i połyskliwa. Powierzchnia jest sucha, drobno kutnerowata, z często oprószoną lub oszronioną strefą przy brzegu. Barwa kapelusza mieści się w odcieniach brązu i barw czarnobrązowych, niekiedy niemal czarnych. Czeski atlas wymienia również tony oliwkowe i miedzianobrązowe; ISPRA opisuje odcienie orzechowe, płowe, miedziane, sepiowe i oliwkowobrązowe; polski atlas podaje ciemny czerwonobrązowy do czarnobrązowego. Rurki pod kapeluszem mają według czeskiego atlasu 5–30 mm długości. Początkowo są białe, a pory z wiekiem żółkną i przybierają oliwkowy odcień. DGfM opisuje przejście od bieli przez krem do zielonożółtego, natomiast regionalne opracowanie katalońskie wspomina białe lub szarawe rurki z drobnymi białymi porami. Włoski podręcznik wiąże brunatnienie hymenoforu ze starością lub rozkładem owocnika. Podręcznik ISPRA opisuje rurki jako gęsto ułożone, wolne i niezmienne barwnie, a ich warstwę jako łatwo oddzielającą się od białego miąższu kapelusza. Pory są małe, cylindryczne i zgodne barwą z rurkami. Trzon jest u młodych owocników beczułkowaty lub pękaty, z wiekiem staje się maczugowaty, walcowaty albo smuklejszy. Dolna połowa trzonu bywa wyraźnie pogrubiona i według relacji katalońskiej u młodych owocników może być szersza od kapelusza. Jego barwa jest zwykle brązowa i jaśniejsza od kapelusza; ISPRA opisuje przechodzenie od jasnoochrowej do brązowej podczas dojrzewania i starzenia. Trzon jest jędrny i zwarty. Na jego powierzchni występuje delikatna siateczka, w niemieckim opisie jasna na brązowawym tle. Zasięg siateczki wykazuje zmienność: ISPRA umieszcza ją przy szczycie trzonu, czasem do połowy jego długości, natomiast tabela w pracy Beugelsdijka i współautorów opisuje siateczkę na całym trzonie. Miąższ jest biały, jędrny i zwarty; w regionalnym opisie katalońskim określono go jako twardy. ISPRA podkreśla biel bezpośrednio pod skórką kapelusza. Po przekrojeniu miąższ nie zmienia barwy. Świeży owocnik ma łagodny grzybowy zapach, który według czeskiego atlasu wyraźnie wzmacnia się po suszeniu. ISPRA określa zapach jako przyjemny, a smak jako przyjemny i słodkawy. Wysyp zarodników jest oliwkowy. Zarodniki w czeskim atlasie mają 12–18 × 4–6 µm, są gładkie i wydłużone elipsoidalne do wrzecionowatych. ISPRA podaje 12–16 × 4–5 µm oraz kształt wrzecionowaty w obserwacji z KOH. W zestawieniu mikroskopowym Beugelsdijka i współautorów elementy skórki kapelusza osiągają szerokość do 11 µm i zawierają drobne ziarnistości wewnątrzkomórkowe.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty, wypukły, płaski lub wklęsły; u młodych owocników — półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być guzkowata, a u dojrzałych owocników może być gładka.
- Pokrycie
- Na brzegu kapelusza powierzchnia może być oprószona.
Powierzchnia kapelusza może być naga, a u młodych owocników może być zamszowa. - Połysk powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowy, czarnobrązowy, ciemnobrązowy, oliwkowobrązowy, orzechowy, płowy, miedziany, sepiowobrązowy, ciemnoczerwonobrązowy, czarniawy, kasztanowy, pomarańczowobrązowy lub barwy brązu (stopu), a u młodych owocników może być czarniawy.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 250 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
Rurki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Rurki mogą być wolne od trzonu lub przyrośnięte do trzonu.
- Oddzielalność
- Rurki są łatwo oddzielalne od kapelusza.
- Barwa
- U młodych owocników hymenofor może być białawy, u dojrzałych owocników może być oliwkowy, a u starych owocników może być brązowy.
- Kształt porów
- Pory są okrągłe.
- Naturalna barwa porów
- Pory mogą być białe.
U młodych owocników pory mogą być białe.
U dojrzałych owocników pory mogą być oliwkowe lub żółte. - Jakościowa wielkość porów
- Pory są drobne.
- Naturalna barwa rurek
- Rurki mogą być szarawe, białe, kremowe lub zielonożółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być siarkowożółte. - Gęstość ułożenia rurek
- Rurki są gęste.
Trzon i podstawa
- Kształt
- U młodych owocników trzon może mieć kształt beczułkowaty lub brzuchaty, a u dojrzałych owocników może mieć kształt maczugowaty lub walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zgrubiała.
- Kolor
- Trzon może być brązowy, beżowy, pomarańczowobrązowy, kasztanowy, biały lub białawy, u młodych owocników może być jasnoochrowy, u dojrzałych owocników może być brązowy, a u starych owocników może być brązowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest siateczkowata. Zasięg siateczki: tylko przy szczycie; jest siateczkowata. Zasięg siateczki: górna połowa trzonu; jest siateczkowata. Zasięg siateczki: górne dwie trzecie trzonu.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest zwarty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 50 do 150 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 20 do 100 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być biały, a w kapeluszu pod skórką może być biały, brudnoróżowy lub bladobrązowy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ może być zwarty lub twardy, a w kapeluszu może być zwarty.
- Smak
- Może mieć słodki lub słaby smak.
- Typ konsystencji miąższu
- W kapeluszu miąższ jest mięsisty.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy lub ziemisty; może być słaby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w lasach iglastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki wyrastają pojedynczo.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
Z czym można pomylić

Borowik szlachetny
Boletus edulis
Najważniejsze różnice
Borowik szlachetny (Boletus edulis) odróżnia się gładką, w wilgotnych warunkach tłustawą w dotyku skórką kapelusza, szerszą paletą jaśniejszych i ciemniejszych odcieni brązu oraz białawą siateczką obecną zazwyczaj w górnej połowie trzonu (rzadziej schodzącą niżej). Mikroskopowo elementy końcowe skórki kapelusza u B. edulis mają 4–19 µm szerokości, podczas gdy u B. aereus kapelusz jest suchy, drobno kutnerowaty i bardzo ciemny, choć poszczególne cechy ubarwienia mogą na siebie nachodzić.

George Chernilevsky · Public domain
Bez zmian względem zachowanego oryginału.
Źródło zdjęcia · Public domainBorowik usiatkowany
Boletus reticulatus
Najważniejsze różnice
Borowik ciemnobrązowy (Boletus aereus) różni się od borowika usiatkowanego ciemniejszą barwą kapelusza oraz trzonem o tonacji brązowo-miedzianej.

Boletus pinophilus
Najważniejsze różnice
Borowik sosnowy (Boletus pinophilus) charakteryzuje się czerwonobrązową, kasztanowatą do mahoniowej barwą kapelusza o powierzchni często pomarszczonej i zżelatynizowanej, grubszą siateczką przy szczycie trzonu oraz szerszymi elementami skórki kapelusza (do 27 µm szerokości), których brązowy pigment rozpuszcza się wodorotlenkiem potasu (KOH).
FAQ
Czy borowik ciemnobrązowy jest w Polsce jadalny?
Jest grzybem jadalnym, jednak w Polsce bardzo rzadkim i uznanym za wymierający na krajowej czerwonej liście, dlatego nie powinien być zbierany ze stanowisk naturalnych.
Dlaczego borowik ciemnobrązowy znajduje się na czerwonej liście?
Jest w Polsce grzybem bardzo rzadkim i wymierającym. Czerwona lista dokumentuje stopień zagrożenia gatunku, nie jest jednak tożsama z prawną ochroną gatunkową.
Pod jakimi drzewami najczęściej rośnie Boletus aereus?
Rośnie w mikoryzie z drzewami liściastymi, przede wszystkim z dębami i bukami, a na południu Europy jego typowym partnerem jest także kasztan jadalny.
W jakich miesiącach można spotkać owocniki tego gatunku?
W atlasie Lasów Państwowych dla Polski wskazano miesiące od maja do września. W innych rejonach Europy czas występowania zależy od lokalnego klimatu.
Jak odróżnić borowika ciemnobrązowego od borowika szlachetnego?
Wyróżnia go wyraźnie ciemniejszy, niemal brązowoczarny kapelusz oraz upodobanie do ciepłych dąbrów; borowik szlachetny ma jaśniejszy kapelusz i szerszy zasięg.
Czy borowik ciemnobrązowy zmienia barwę miąższu po przekrojeniu?
Nie, jego miąższ jest biały, jędrny i nie sinieje ani nie ciemnieje po uszkodzeniu czy przekrojeniu, co odróżnia go od wielu modrzewiowych czy krasnoborowików.
Czy można pomylić ten gatunek z grzybem trującym?
Bywa mylony z niejadalnym goryczakiem żółciowym oraz innymi borowikowatymi. Prawidłowe odróżnienie wymaga dokładnej oceny całego zestawu cech owocnika.
Gdzie w Europie Boletus aereus jest najchętniej zbierany?
Jest tradycyjnie zbierany w basenie Morza Śródziemnego – między innymi we Włoszech, Hiszpanii i południowej Francji, gdzie jest cenionym grzybem jadalnym.
Jaką strukturę ma powierzchnia kapelusza borowika ciemnobrązowego?
Powierzchnia kapelusza jest matowa, sucha, zamszowa lub drobno pomarszczona, w odcieniach ciemnego brązu, brązu spiżowego, a niekiedy z rdzawymi plamami.
Jakie znaczenie ma Boletus aereus w badaniach genetycznych?
Okazy tego gatunku służą w badaniach DNA do precyzyjnego rozróżniania linii ewolucyjnych i relacji pokrewieństwa między europejskimi borowikami.
Miłośnik
Spód kapelusza
- Długość rurek
- Rurki mogą mieć długość od 5 do 30 milimetrów.
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Boletus aereus
- Pozostałe nazwy
- borowik ciemnobrązowy
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę zieloną lub brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować oliwkowy lub oliwkowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt wydłużony elipsoidalny, wrzecionowaty lub niemal wrzecionowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 10,5 do 19 mikrometrów i szerokość od 3,5 do 7 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną dęby, buki i kasztany.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną jodły.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą dęby i buki.
- Grzyby w otoczeniu
- Dla materiału z Polski w otoczeniu występuje borowik usiatkowany.
Historia i kultura
Borowik ciemnobrązowy został po raz pierwszy naukowo opisany w 1789 roku przez francuskiego botanika i mykologa Pierre'a Bulliarda w dziele „Herbier de la France” (tablica 385). Nazwa gatunkowa została następnie usankcjonowana w 1821 roku przez Eliasa Friesa. W historii taksonomii status tego grzyba bywał różnie interpretowany – w dawniejszych zestawieniach mykologicznych ujmowano go niekiedy jako odmianę borowika szlachetnego (Boletus edulis), na co wskazuje m.in. Władysław Wojewoda (2003).
Łaciński epitet gatunkowy „aereus” wywodzi się od słowa oznaczającego „spiżowy” lub „z brązu”, co stanowi bezpośrednie nawiązanie do charakterystycznego, ciemnego zabarwienia kapelusza. Od tego określenia pochodzi tradycyjna, historyczna nazwa polska „borowik spiżowy”, jak również francuska nazwa zwyczajowa „cèpe bronzé”. W krajach basenu Morza Śródziemnego, a w szczególności we Włoszech, grzyb ten od dawna funkcjonuje w lokalnej tradycji pod powszechnie używaną nazwą „porcino nero” (czarny borowik), odróżniającą go od form o jaśniejszym zabarwieniu.
Jadalność i bezpieczeństwo
Borowik ciemnobrązowy jest grzybem jadalnym, cenionym ze względu na zwarty, jędrny miąższ oraz przyjemny aromat i smak. Podobnie jak inne borowiki, przed spożyciem wymaga odpowiedniej obróbki termicznej, takiej jak gotowanie, duszenie lub smażenie. Należy również unikać okazów starych, przejrzałych lub zapleśniałych.
Gatunek ten cieszy się dużą popularnością w Europie Południowej, szczególnie we Włoszech (gdzie znany jest tradycyjnie jako „porcino nero”) oraz w Hiszpanii. W Polsce jednak sytuacja wygląda zupełnie inaczej – grzyb ten jest skrajnie rzadki i tradycyjnie ujmowany w kategorii E (wymierające) na czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych. Należy wprost sprostować częsty błąd: Boletus aereus nie figuruje w krajowych wykazach grzybów objętych prawną ochroną gatunkową – ani ścisłą, ani częściową (Rozporządzenie Ministra Środowiska, Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki 1 i 2). Mimo braku formalnego zakazu wynikającego z tego rozporządzenia, wielka rzadkość tego gatunku oraz wysoka kategoria zagrożenia w pełni uzasadniają jednoznaczne zalecenie pozostawienia wszelkich znalezionych owocników na stanowisku naturalnym, bez pozyskiwania ich do celów kulinarnych.
Siedlisko i występowanie
Borowik ciemnobrązowy to gatunek ciepłolubny, rosnący przede wszystkim w lasach liściastych strefy umiarkowanej i śródziemnomorskiej. Wchodzi w relacje mikoryzowe głównie z drzewami liściastymi, w szczególności z dębami (Quercus), rzadziej z bukami lub kasztanami. Jak wskazują badania Beugelsdijka i in. (tabela 2), dla siedlisk tego gatunku charakterystyczne jest ciężkie, gliniaste i często lekko wapienne podłoże. Choć typowo kojarzony jest z ciepłymi dąbrowami, polski katalog regionalny dokumentuje także dwa przykładowe sierpniowe stwierdzenia owocników w borach mieszanych.
Termin pojawiania się owocników bywa w literaturze ujmowany w zróżnicowany sposób w zależności od źródła. Tabela na karcie podaje zakres od lipca do października (VII–X), podczas gdy atlas Lasów Państwowych wskazuje na miesiące od maja do września (V–IX). W cieplejszych rejonach Europy Południowej sprzyjające warunki termiczne mogą pozwalać na wczesne rozpoczęcie owocnikowania i jego trwanie do późnej jesieni, natomiast w Polsce każde udokumentowane wystąpienie należy do rzadkości.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Źródło bez opisu bibliograficznego · jadalne czy trujące? / Jadalny
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Boletus aereus
- Dawne nazwy naukowe
- Boletus aereus f. citrinus Camello & De la Peña
Boletus aereus var. cepa (Thore) DC.
Boletus aereus var. cravetta (Bellardi) DC.
Boletus aereus var. leucoporus Pers.
Boletus cepa Thore
Boletus cravetta Bellardi
Boletus edulis f. aereus (Bull.) Vassilkov
Dictyopus aereus (Bull.) Quél.
Suillus aereus (Bull.) Kuntze
Tubiporus aereus (Bull.) P. Karst.
Tubiporus edulis subsp. aereus (Bull.) Maire[10]
Borowik ciemnobrązowy nosi ważną nazwę naukową Boletus aereus Bull. Według Species Fungorum bazuje ona na rycinie 385 w 9. tomie Herbier de la France, opublikowanej w 1789 r. Pod względem pozycji systematycznej rodzaj Boletus należy do rodziny borowikowatych (Boletaceae), rzędu borowikowców (Boletales), podklasy pieczarkopodobnych (Agaricomycetidae), klasy pieczarniaków (Agaricomycetes), gromady podstawczaków (Basidiomycota) i królestwa grzybów (Fungi).
[10] [2]W literaturze mykologicznej odnotowano następujące historyczne kombinacje oraz synonimy taksonomiczne (dwa identycznie brzmiące zapisy Boletus edulis f. aereus odnoszą się do odrębnych pozycji bibliograficznych):
| Zapis nazwy | Publikacja |
|---|---|
| Tubiporus aereus (Bull.) P. Karst. | Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 37:5 (1882) |
| Dictyopus aereus (Bull.) Quél. | Enchiridion Fungorum:159 (1886) |
| Suillus aereus (Bull.) Kuntze | Revis. gen. pl. 3(3):535 (1898) |
| Tubiporus edulis subsp. aereus (Bull.) Maire | Mém. Soc. Sci. Nat. Maroc 45:87 (1937) |
| Boletus edulis f. aereus (Bull.) Vassilkov | Compl. Fl. Champ. Supér. Maroc:32 (1955) |
| Boletus edulis f. aereus (Bull.) Vassilkov | Belyi Grib:19 (1966) |
| Boletus cravetta Bellardi | Append. Flor. Pedemont.:73 (1792) |
| Boletus aereus var. cravetta (Bellardi) DC. | Fl. franç. 5/6:42 (1815) |
| Boletus cepa Thore | Essai Chloris Dép. Landes:482 (1803) |
| Boletus aereus var. cepa (Thore) DC. | Fl. franç. 5/6:42 (1815) |
| Boletus aereus var. leucoporus Pers. | Mycologia Europaea 2:138 (1825) |
| Boletus aereus f. citrinus Camello & De la Peña | Tarrelos 19:35 (2017) |
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Badania molekularne Beugelsdijka i współpracowników z 2008 r. wykazały odrębność czterech europejskich linii ewolucyjnych odpowiadających gatunkom Boletus aereus, Boletus edulis, Boletus pinophilus oraz Boletus reticulatus na podstawie sekwencji regionu ITS1–5.8S–ITS2 oraz genu dehydrogenazy aldehydu 3-fosfoglicerynowego (GAPDH). Dwie próby Boletus aereus z Holandii oznaczono symbolami SvdL49 i SvdL94; zarejestrowano dla nich sekwencje ITS (odpowiednio EU417844 i EU417845) oraz GAPDH (EU417876 i EU417877), przy czym domniemanym partnerem mikoryzowym w obu stanowiskach był dąb (Quercus). Analiza filogenetyczna objęła 31 taksonów, 1356 pozycji sekwencji i 96 pozycji informatywnych dla parsymonii. Wyniki te potwierdzają status europejskiego materiału badawczego, nie rozstrzygają jednak granic zmienności taksonu w skali globalnej ani relacji z Boletus mamorensis.
[4]Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Skórka kapelusza
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić do 11 mikrometrów. [4]
- Inkrustacja strzępek skórki
- Inkrustacja strzępek skórki jest nieobecna. [13]
- Ziarnistości wewnątrz elementów skórki
- Stwierdzono obecność ziarnistości wewnątrz elementów skórki. [4]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu trichoderma. [13]
Zarodniki
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 13–16 µm [15]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 14–17 µm [17]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 12–18 µm [1]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 10,5–19 µm [13]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 12–16 µm [3] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 4–5,5 µm [15]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 4–6 µm [1]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 4–5 µm [3]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 3,5–7 µm [13]
Materiał badania: Source-described Boletus aereus spores. 4,5–6 µm [17]
Metody i zapisy źródłowe — Boletus aereus pileipellis elements in Beugelsdijk2008 Table2
Szerokość elementów skórki; Ziarnistości wewnątrz elementów skórki — zapis źródłowy: „Pileipellis elements up to11µm wide, with fine intracellular grains; exact aereus Table2 row.” [4]
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus cap cuticle
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus spores
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „S01 describes dimensions, elongate-ellipsoid to fusiform shape and smooth surface; technique, preparation, N and measurement extent unreported.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus spores
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „S03 PDF69 recommends observation in KOH (da osservare con KOH); it does not document an actually performed preparation or measurement protocol.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus spores
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Source species description, collection, preparation, technique, N and measurement extent unreported.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus spores
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Source identification guide; photographed spores do not establish specimen linkage, full method or N.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Source-described Boletus aereus spores
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Species key result; method, preparation, specimen linkage, N and measurement extent unreported.” [17]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa lubelskiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[2]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach składu chemicznego prowadzonych w 2020 r. przez Zhanga i współpracowników wykorzystano owocniki pozyskane od Teng Hui Agriculture w Kunming (prowincja Junnan, Chiny), oznaczone taksonomicznie przez prof. Li Yu z Rolniczego Uniwersytetu w Jilin. Próbki wysuszono w temperaturze 60 ± 2 °C i rozdrobniono do frakcji przechodzącej przez sito o gęstości 60 mesh.
[6]W analizach biochemicznych zawartość cukrów ogółem wyznaczono metodą fenolowo-siarkową, cukry redukujące oznaczono odczynnikiem kwasu 3,5-dinitrosalicylowego (DNS), białko ogólne metodą Kjeldahla, a tłuszcz surowy ekstrakcją Soxhleta. Profil aminokwasowy zbadano na analizatorze L8900 po 22-godzinnej hydrolizie w 6 M HCl w 110 ± 1 °C. Pierwiastki mineralne analizowano metodą optycznej spektrometrii emisyjnej ze wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP-OES), a profil kwasów tłuszczowych techniką chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS QP2010). Flawonoidy i triterpeny oznaczano kolorymetrycznie, mannitol jodometrycznie, witaminy i nukleotydy metodą HPLC, sterole spektrofotometrycznie w UV, a polifenole metodą Folina–Ciocalteu.
[6]Główne składniki odżywcze i witaminy w wysuszonych owocnikach (Main components, %):
| Składnik | Zawartość (%) |
|---|---|
| Cukry ogółem (Total sugar) | 30,60 |
| Mannitol | 17,90 |
| Popiół ogólny (Total ash) | 5,60 |
| Białko (Protein) | 24,30 |
| Triterpeny ogółem (Total triterpenes) | 1,44 |
| Flawonoidy ogółem (Total flavonoids) | 0,23 |
| Cukry redukujące (Reducing sugar) | 4,80 |
| Nukleotydy (Nucleotide) | nie wykryto (ND) |
| Tłuszcz surowy (Crude fat) | 12,20 |
| Sterole (Sterols) | 1,40 |
| Polifenole (Polyphenols) | 2,03 |
| Witamina A | nie wykryto (ND) |
| Witamina B1 | nie wykryto (ND) |
| Witamina B2 (×10⁻³) | 1,71 |
| Witamina B3 (×10⁻²) | 4,16 |
| Witamina B6 | nie wykryto (ND) |
| Witamina C | nie wykryto (ND) |
| Witamina D2 | nie wykryto (ND) |
| Witamina D3 | nie wykryto (ND) |
| Witamina E | nie wykryto (ND) |
Profil aminokwasowy suszu (Amino acid, %):
| Aminokwas | Zawartość (%) |
|---|---|
| Kwas asparaginowy (Asp) | 0,32 |
| Izoleucyna (Iso) | 0,18 |
| L-Treonina (Thr) | 0,21 |
| Leucyna (Leu) | 0,30 |
| Seryna (Ser) | 0,19 |
| Tyrozyna (Tyr) | 0,16 |
| Kwas glutaminowy (Glu) | 0,39 |
| Fenyloalanina (Phe) | 0,18 |
| Glicyna (Gly) | 0,30 |
| Lizyna (Lys) | 0,16 |
| Alanina (Ala) | 0,26 |
| Histydyna (His) | 0,16 |
| Cystyna (Cys) | 0,03 |
| Arginina (Arg) | 0,17 |
| Walina (Val) | 0,15 |
| Prolina (Pro) | 0,15 |
| Metionina (Met) | 0,60 |
Zawartość pierwiastków mineralnych w badanym materiale (Minerals, %):
| Pierwiastek | Zawartość (%) |
|---|---|
| Rtęć (Hg) (×10⁻⁵) | 8,76 |
| Mangan (Mn) (×10⁻³) | 2,38 |
| Ołów (Pb) (×10⁻⁵) | 2,32 |
| Chrom (Cr) (×10⁻⁴) | 2,27 |
| Selen (Se) (×10⁻⁴) | 6,81 |
| Wapń (Ca) (×10⁻²) | 1,83 |
| Arsen (As) (×10⁻⁵) | 6,58 |
| Miedź (Cu) (×10⁻³) | 2,70 |
| Kadm (Cd) (×10⁻⁵) | 8,32 |
| Sód (Na) (×10⁻²) | 2,56 |
| Cynk (Zn) (×10⁻²) | 1,02 |
| Potas (K) | 1,74 |
| Żelazo (Fe) (×10⁻²) | 3,78 |
Profil kwasów tłuszczowych w badanym suszu (Fatty acid, %):
| Kwas tłuszczowy | Zawartość (%) |
|---|---|
| Kwas kaprynowy (C10:0) | nie wykryto (ND) |
| Kwas γ-linolenowy (C18:3n6) | nie wykryto (ND) |
| Kwas undekanowy (C11:0) | nie wykryto (ND) |
| Kwas arachidowy (C20:0) (×10⁻³) | 5,44 |
| Kwas laurynowy (C12:0) (×10⁻⁴) | 3,60 |
| Kwas paullinowy (C20:1) (×10⁻³) | 7,34 |
| Kwas tridekanowy (C13:0) | nie wykryto (ND) |
| Kwas eikozadienowy (C20:2) (×10⁻³) | 3,62 |
| Kwas mirystynowy (C14:0) (×10⁻³) | 6,63 |
| Kwas eikozatrienowy (C20:3n3) (×10⁻⁴) | 9,78 |
| Kwas mirystoleinowy (C14:1n5) | nie wykryto (ND) |
| Kwas dihomo-γ-linolenowy (C20:3n6) | nie wykryto (ND) |
| Kwas pentadekanowy (C15:0) (×10⁻²) | 1,73 |
| Kwas arachidonowy (C20:4n6) (×10⁻³) | 2,71 |
| Kwas cis-10-pentadecenowy (C15:1n5) | nie wykryto (ND) |
| Kwas eikozapentaenowy (C20:5n3) | nie wykryto (ND) |
| Kwas heksadekanowy / palmitynowy (C16:0) | 0,96 |
| Kwas heneikozanowy (C21:0) (×10⁻³) | 1,58 |
| Kwas palmitooleinowy (C16:1n7) | 0,03 |
| Kwas dokozanowy / behenowy (C22:0) (×10⁻²) | 1,53 |
| Kwas heptadekanowy (C17:0) | 0,01 |
| Kwas erukowy (C22:1n9) (×10⁻³) | 1,87 |
| Kwas heptadecenowy (C17:1n7) | 0,01 |
| Ester metylowy kwasu cis-13,16-dokozadienowego (C22:2) | nie wykryto (ND) |
| Kwas stearynowy (C18:0) | 0,18 |
| Kwas dokozaheksaenowy (C22:6n3) | nie wykryto (ND) |
| Kwas oleinowy (C18:1n9) | 1,23 |
| Kwas trikozanowy (C23:0) (×10⁻³) | 1,72 |
| Kwas elaidynowy (C18:1n9t) | nie wykryto (ND) |
| Kwas lignocerynowy / tetrakozanowy (C24:0) (×10⁻²) | 1,85 |
| Kwas linolowy (C18:2n6c) | 2,66 |
| Kwas nerwonowy (C24:1n9) (×10⁻³) | 6,74 |
| Kwas translinolowy (C18:2n6t) | nie wykryto (ND) |
| Kwas kaprylowy / oktanowy (C8:0) | nie wykryto (ND) |
| Kwas α-linolenowy (C18:3n3) | nie wykryto (ND) |
W publikacji Zhanga i współpracowników odnotowano rozbieżność w podawanych stężeniach witamin B2 i B3: tabela 1 wymienia witaminę B2 z wartością 1,71 przy mnożniku ×10⁻³ w kategorii procentowej oraz witaminę B3 z wartością 4,16 przy mnożniku ×10⁻², podczas gdy w tekście wyników podano odpowiednio 0,02% i 0,42%.
[6]W badaniach Alaimo i współpracowników z 2018 r. przeanalizowano zawartość 28 pierwiastków w owocnikach Boletus aereus i Clitopilus prunulus zebranych na 11 niezanieczyszczonych stanowiskach na Sycylii. U borowika ciemnobrązowego mediany stężeń wynosiły: dla potasu 31 290 µg/g w kapeluszach i 24 009 µg/g w trzonach, a dla cynku odpowiednio 107 µg/g i 57 µg/g. Szereg malejący najobficiej występujących pierwiastków określono jako K > Na > Ca > Mg > Fe > Al > Rb > Zn.
[12]W materiale z Sycylii większość analizowanych pierwiastków kumulowała się silniej w kapeluszach niż w trzonach. Skład mineralny grzybów rosnących na podłożu wulkanicznym różnił się od próbek zebranych na podłożu osadowym, natomiast odczyn gleby (pH) nie wykazał istotnego statystycznie wpływu w badanym zbiorze. W porównaniu międzygatunkowym rosnący na tych samych stanowiskach Clitopilus prunulus akumulował 2–4 razy więcej Co, Cr, Fe, Mg, Mo, Pb, U i V, podczas gdy Boletus aereus zawierał wyższe stężenia Cu, Se i Tl.
[12]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Borowik ciemnobrązowy jest gatunkiem ciepłolubnym. W Czechach rośnie w ciepłych lasach liściastych oraz na groblach stawów, najczęściej pod dębami, rzadziej pod bukami, wykazując preferencję do podłoży o charakterze wapiennym. W Polsce opisywany jest w ciepłych lasach liściastych, mieszanych, a także w świerczynach, na glebach gliniastych i wapiennych; tworzy związki mikoryzowe przede wszystkim z dębami oraz jodłami, a w cieplejszych rejonach południowej Europy także z kasztanem jadalnym.
[1] [2]We Włoszech podręcznik ISPRA wiąże występowanie gatunku wyłącznie z lasami liściastymi: przede wszystkim dąbrowami, w dalszej kolejności drzewostanami z kasztanem jadalnym (Castanea sativa), a znacznie rzadziej buczynami. W strefie śródziemnomorskiej mikoryzę tworzy także z dębem ostrolistnym (Quercus ilex), dębem korkowym (Quercus suber) oraz krzewami z rodzaju Cistus i gatunkami Erica arborea oraz Arbutus unedo. Stanowiska koncentrują się głównie w piętrze podgórskim.
[3]W materiale europejskim analizowanym przez Beugelsdijka i współpracowników owocniki zbierano w sąsiedztwie dębów, na ciężkich, gliniastych i często umiarkowanie wapiennych glebach, m.in. na przydrożach i w parkach. W Niemczech DGfM podaje występowanie w suchych do świeżych lasach liściastych, parkach i na cmentarzach, na podłożu gliniastym, marglistym lub wapiennym. Gatunek uznawany jest tam za rzadki, spotykany częściej w południowej części kraju.
[4] [11]W Katalonii borowik ciemnobrązowy notowany jest w odmiennym typie siedliska – pod dębami korkowymi na podłożach krzemianowych, a także pod dębami ostrolistnymi i innymi gatunkami dębów. Regionalne opracowanie wskazuje występowanie przede wszystkim w nadmorskiej części prowincji Girona, natomiast w środkowej Katalonii gatunek należy do rzadkości.
[7]Pora owocnikowania różni się w zależności od szerokości geograficznej i strefy klimatycznej. W Polsce owocniki pojawiają się od lipca do października, w Czechach od maja do października, a w Niemczech od lipca do września. W cieplejszym klimacie śródziemnomorskim (ISPRA) sezon trwa od maja do grudnia, a na Sycylii tradycyjny zbiór dokumentowano od wiosny do jesieni.
[2] [1] [3] [11] [5]W Czechach odnotowano trzy datowane stanowiska w kraju środkowoczeskim (Středočeský kraj): 8 lipca 2022 r. (nr wpisu 0087-2022-0102), 14 lipca 2022 r. (0087-2022-0096) oraz 13 września 2022 r. (0066-2022-0167).
[1]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | V–X | |
| Niemcy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–IX | |
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–X |
|
| Irlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–X |
|
| Włochy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | V–XII |
|
| Polska | województwo lubelskie | VII–X |
|