Niejadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Sinoborowik klinowotrzonowy to grzyb z rodziny borowikowatych, spotykany w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, a także w parkach. Wytwarza kapelusz o barwie brązowej do oliwkowobrązowej oraz żółte pory. Trzon bywa walcowaty lub zwężający się ku podstawie, u góry żółty, a w dolnej części czerwonobrązowy. Cechą charakterystyczną jest niezwykle szybkie i silne sinienie porów oraz miąższu po ucisku. Dawniej uznawany za grzyb jadalny, obecnie odradzany, gdyż badania wykazały kumulację arsenu.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Konsystencja całego owocnika
- Owocnik jest mięsisty.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły lub płaski; u starych owocników — płaski.
- Ukształtowanie powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być jedwabista, u młodych owocników może być zamszowa, oprószona lub filcowata, a u dojrzałych owocników może być naga.
- Połysk powierzchni
- U młodych owocników powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Lepkość i śluzowatość
- Powierzchnia kapelusza jest lepka, także w wilgotnych warunkach.
- Układ pęknięć powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest popękana.
- Kolor
- Kapelusz może być brudny ciemnobrązowy, żółty, karmazynowy, brązowy, oliwkowy, żółtawy, różowy, ciemnobrązowy, szarozielony, oliwkowobrązowy, żółtobrązowy lub czerwonobrązowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza może być prosty, u młodych owocników może być zagięty do wewnątrz, a u starych owocników może być odgięty ku górze.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu może być płatowaty lub falisty.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Barwa reakcji kapelusza
- Po uszkodzeniu barwa kapelusza jest czarna.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 40 do 120 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
Rurki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Rurki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- U dojrzałych owocników rurki zbiegają po trzonie.
- Kształt porów
- Pory mogą być kanciaste lub nieregularne.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa porów jest niebieskoczarna.
- Barwa rurek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa rurek jest niebieskoczarna.
- Naturalna barwa porów
- Pory mogą być żółte lub pomarańczowe.
U dojrzałych owocników pory mogą być żółtooliwkowe. - Naturalna barwa rurek
- Rurki mogą być cytrynowożółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być żółtooliwkowe.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty, zwężony ku podstawie lub wrzecionowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być walcowata lub zwężona.
- Kolor
- Góra trzonu może być intensywnie żółta.
Dół trzonu może być czerwonobrązowy. - Ukształtowanie powierzchni
- U góry powierzchnia trzonu jest siateczkowata.
- Pokrycie powierzchni
- U dołu powierzchnia trzonu jest oprószona.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu jest niebieskoczarna.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 5 do 25 milimetrów.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być żółty, białawy lub żółtawy, a w trzonie u starych owocników może być czerwony.
- Twardość i zwartość
- U młodych owocników miąższ jest zwarty.
- Smak
- Może mieć kwaśny, słodki lub słaby smak.
- Zmiana koloru
- W kapeluszu i trzonie po uszkodzeniu barwa jest niebieskoczarna.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w lasach mieszanych lub w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Niejadalny
Prawo
- Ochrona
- W Polsce sinoborowik klinowotrzonowy nie podlega prawnej ochronie gatunkowej.
- Handel
- Sinoborowik klinowotrzonowy nie figuruje w polskim wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu i produkcji przetworów.
Z czym można pomylić

Jerzy Opioła · CC BY-SA 4.0
Korekta kolorów: Selso, 2020 (wersja źródłowa).
Źródło zdjęcia · CC BY-SA 4.0Podgrzyb brunatny
Imleria badia
Najważniejsze różnice
Sinoborowik klinowotrzonowy (Cyanoboletus pulverulentus) reaguje na dotyk i uszkodzenie natychmiastowym, gwałtownym i intensywnym przebarwieniem wszystkich części owocnika na głęboki granatowoczarny kolor. U Imleria badia sinienie jest mniej jednolite i koncentruje się przede wszystkim nad rurkami oraz w górnej części trzonu.
FAQ
Czy sinoborowik klinowotrzonowy jest grzybem jadalnym?
W dawnych atlasach uznawano go za jadalny, lecz obecnie odradza się jego spożywanie. Badania wykazały zdolność tego gatunku do kumulacji arsenu, dlatego autorzy publikacji odradzają jego spożywanie.
Dlaczego odradza się spożywanie tego gatunku?
Powodem są wyniki badań wykazujące wysoką kumulację arsenu w owocnikach. Z tego względu mykolodzy i autorzy nowszych opracowań zalecają powstrzymanie się od jego zbioru w celach kulinarnych.
Jakie są główne cechy rozpoznawcze tego grzyba?
Pory i miąższ po ucisku lub przekrojeniu bardzo szybko sinieją na ciemnoniebieski kolor. Rurki są żółte, a trzon bywa walcowaty lub zwężony u podstawy, żółty u góry i czerwonobrązowy na dole.
W jakich siedliskach występuje ten gatunek?
Rośnie w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych. Można go także spotkać poza lasem, na przykład w parkach i ogrodach.
W jakich miesiącach można go spotkać?
W literaturze podawany okres występowania owocników mieści się między czerwcem a listopadem. Różne źródła wskazują węższe zakresy, zależnie od lokalnych warunków pogodowych.
Czym różni się od podgrzybka brunatnego?
Sinoborowik sinieje znacznie szybciej i silniej, przyjmując ciemny odcień. Ma też żółte pory oraz trzon u góry żółty, a ku dołowi czerwonobrązowy, z możliwą delikatną strukturą na szczycie.
Jak brzmi dawna polska nazwa tego gatunku?
Dawniej w polskim piśmiennictwie gatunek ten funkcjonował pod nazwą borowik klinowotrzonowy. Aktualną nazwę sinoborowik klinowotrzonowy rekomenduje Polskie Towarzystwo Mykologiczne (PTMyk).
Miłośnik
Spód kapelusza
- Długość rurek
- Rurki mogą mieć długość do 15 milimetrów.
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- sinoborowik klinowotrzonowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Cyanoboletus pulverulentus (Opat.) Gelardi, Vizzini & Simonini (2014)
- Dawne nazwy krajowe
- borowik klinowotrzonowy, borowik wrażliwy, borowik siniejący, borowik czerniejący, borowik omglony, podgrzybek omglony
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować oliwkowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny lub niemal wrzecionowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 10 do 15,5 mikrometra i szerokość od 4 do 6 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Może preferować gleby kwaśne lub obojętne.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną grab pospolity, buki (w tym buk zwyczajny), lipa (w tym lipa drobnolistna), kasztany (w tym kasztan jadalny), dęby (w tym dąb burgundzki, dąb ostrolistny, dąb omszony, dąb szypułkowy, dąb kermesowy, dąb pirenejski i dąb korkowy), olsze, brzoza i chmielograb — rodzaj Ostrya.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną sosna czarna, sosna pinia, sosna zwyczajna, cedr libański, choiny, jodły i świerk pospolity.
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie leszczyna pospolita.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą kasztany, graby, leszczyna, buki, dęby, lipa, sosny, cedr i choiny.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Historia i kultura
Historia taksonomiczna sinoborowika klinowotrzonowego jest ściśle związana z początkami nowożytnej mykologii i ma istotny polski akcent historyczny. Gatunek ten został po raz pierwszy opisany naukowo w 1836 roku pod nazwą Boletus pulverulentus przez lekarza i mykologa Wilhelma Opatowskiego. Opis ukazał się w jego uznanej dysertacji poświęconej grzybom borowikowatym (Commentatio historico-naturalis de familia Fungorum Boletoideorum), opublikowanej w Berlinie. Epitet gatunkowy pulverulentus (łac. oprószony, omglony) odnosił się do delikatnej, jakby przypudrowanej powierzchni młodych owocników, co znalazło również odzwierciedlenie w polskiej nazwie zwyczajowej.
Przez niemal dwa stulecia takson funkcjonował w literaturze w szeroko ujmowanym rodzaju Boletus. Przełom w jego klasyfikacji nastąpił w 2014 roku, kiedy włoscy badacze Matteo Gelardi, Alfredo Vizzini oraz Giampaolo Simonini przeprowadzili rewizję filogenetyczną borowikowatych i utworzyli nowy rodzaj Cyanoboletus, do którego przenieśli gatunek Opatowskiego. Nazwa nowego rodzaju została zainspirowana spektakularną, ciemnoniebieską reakcją barwną utleniającego się miąższu. Zmiany te odzwierciedlają ewolucję wiedzy systematycznej w europejskim piśmiennictwie mykologicznym.
Jadalność i bezpieczeństwo
Sinoborowik klinowotrzonowy (Cyanoboletus pulverulentus) to grzyb warunkowo jadalny, który wymaga dużej ostrożności ze strony konsumenta. W stanie surowym jest toksyczny i wywołuje silne podrażnienia przewodu pokarmowego, objawiające się bólami brzucha, mdłościami i wymiotami. Specyficznym zagrożeniem zdrowotnym związanym z tym gatunkiem jest jego unikalna zdolność do hiperakumulacji arsenu z podłoża, w tym związków kwasu dimetyloarsynowego.
Warunkiem koniecznym do spożycia jest gruntowna obróbka termiczna – gotowanie przez co najmniej 15–20 minut z odlaniem wywaru lub dokładne usmażenie. Mimo przygotowania nie zaleca się spożywania go w dużych porcjach ani regularnie; powinien być traktowany wyłącznie jako grzyb jedzony sporadycznie.
Miąższ surowego grzyba ma przyjemny, łagodny, lekko orzechowy smak oraz delikatny aromat. Pod wpływem ucisku i krojenia natychmiast intensywnie sinieje, a potem ciemnieje, co po ugotowaniu daje niemal czarną barwę potrawy.
Podejście do konsumpcji różni się regionalnie. W Polsce, Czechach i Słowacji bywa chętnie zbierany przez doświadczonych grzybiarzy jako smaczny grzyb domowy, podczas gdy w Europie Zachodniej (m.in. w Niemczech) z powodu obaw o zawartość arsenu instytucje sanitarne zalecają wstrzemięźliwość i odradzają jego pozyskiwanie.
Siedlisko i występowanie
Sinoborowik klinowotrzonowy (Cyanoboletus pulverulentus) występuje w Europie, gdzie zasiedla różnorodne lasy liściaste oraz mieszane. W polskiej mykobiocie uznawany jest za takson rzadki i figuruje na krajowej czerwonej liście z 2006 r. ze statusem R (rzadki – potencjalnie zagrożony). Współczesne badania systematyczne i filogenetyczne wyraźnie odróżniają notowania północnoamerykańskie od europejskiego gatunku, którego potwierdzony zasięg obejmuje kraje europejskie.
Gatunek ten tworzy ektomikoryzę przede wszystkim z drzewami liściastymi. Najczęściej towarzyszy dębom (Quercus), bukom (Fagus sylvatica), grabom (Carpinus betulus) oraz lipom (Tilia). Sporadycznie bywa notowany pod drzewami iglastymi, takimi jak świerki czy sosny. Poza lasami pojawia się w parkach miejskich, ogrodach i przydrożnych alejach, a na południu Europy występuje m.in. w ciepłolubnych dąbrowach i drzewostanach z kasztanem jadalnym (Castanea sativa).
Preferuje gleby żyzne, gliniaste lub piaszczysto-gliniaste. Owocniki wyrastają najchętniej na odsłoniętej, wilgotnej ziemi – w przydrożnych rowach, na skarpach leśnych ścieżek oraz w miejscach o cienkiej warstwie ściółki. W Polsce udokumentowany w zestawieniach zakres występowania owocników obejmuje miesiące od czerwca do listopada (VI–XI), co określa ramy czasowe stwierdzonych obserwacji, a nie empiryczny rozkład liczebności.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Niejadalny — źródło oznaczenia
Źródło bez opisu bibliograficznego · img.icon[src="/mykoatlas/noedible.png"]@title: Nejedlá houba
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Cyanoboletus pulverulentus (Opat.) Gelardi, Vizzini & Simonini (2014)
- Dawne nazwy naukowe
- Boletus pulverulentus Opat.[30]
Gatunek został po raz pierwszy opisany naukowo w 1836 roku przez polskiego lekarza i mykologa Wilhelma Bogusława Opatowskiego pod nazwą Boletus pulverulentus. Przez dziesięciolecia klasyfikowano go w rodzaju Boletus lub zaliczano do podrodzaju Xerocomus. W 2014 roku włoscy mykolodzy Matteo Gelardi, Alfredo Vizzini i Giampaolo Simonini, w oparciu o analizy filogenetyczne sekwencji DNA, wykazali jego ewolucyjną odrębność i utworzyli nowy rodzaj Cyanoboletus (z greckiego kyanos – ciemnoniebieski, modry), wyznaczając sinoborowika klinowotrzonowego jako gatunek typowy. Łaciński epitet pulverulentus pochodzi od słowa pulvis (pył, proch) i oznacza „oprószony” lub „omglony”, co odnosi się do matowej, delikatnie aksamitnej powłoki młodych kapeluszy.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Cyanoboletus pulverulentus wskazany jako aktualna nazwa na stronie PTMyk; źródłowe przypisanie nazw do rekordu, bez rozstrzygnięcia zgodności zakresów dawnych nazw.
[30]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Holandia: Gatunek jest nieczęsty. [1]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [26]
- Sprzążki
- Nie stwierdzono sprzążek na przegrodach strzępek skórki kapelusza. [28]
Cystydy hymenialne
Skórka kapelusza
- Inkrustacja strzępek skórki
- Inkrustacja strzępek skórki jest obecna. [28]
- Barwa pigmentu skórki
- Pigment skórki kapelusza jest brązowy. [28]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza może mieć organizację typu trichoderma lub palisadoderma. [28] [21]
- Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza
- Wierzchołek komórki końcowej skórki kapelusza jest zaokrąglony. [28]
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 45 do 80 mikrometrów. [28]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza jest walcowata. [28]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 3 do 6,5 mikrometra. [28]
Reakcje z odczynnikami
- Reakcja amyloidalna
- Reakcja amyloidalna strzępek w odczynniku Melzera jest ujemna. [22]
Sekwencje DNA
- Sekwencja
Cyanoboletus pulverulentus; ITS; LT714707; PRM 944013
Zarodniki
- Położenie wyrostka wnęki bazydiospory
- Dziobek zarodnika jest położony silnie bocznie. [22]
- Kształt szczytu zarodnika
- Kształt szczytu zarodnika jest ostry. [22]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest bladożółty. [28]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2,6 do 3. [28]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny, wąsko migdałowaty lub prawie wrzecionowaty. [22] [17]
- Zagłębienie nad wnęką bazydiospory
- Zagłębienie nad wnęką bazydiospory jest wyraźne. [22]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [17]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest grubościenny. [28]
Trama hymenoforu
- Typ tramy hymenoforu
- Trama hymenoforu jest bilateralna — dwustronna, typu Boletus — boletoidalna. [31]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Author species account and illustrated BAR2000072503; two listed collections are retained separately. 12,5–14,5 µm (skrajnie do 15,5 µm) [28]
Materiał badania: Two Dutch collections: Valburg, Oosterhout, 26 Sept. 1971, Schreurs346; Bunde, Bunderbos, 21 Sept.1979, Schreurs343. Published pooled spore ranges, n=20, ten spores per collection. 10–14 µm [29] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Author species account and illustrated BAR2000072503; two listed collections are retained separately. 4,2–5,2 µm (skrajnie do 5,4 µm) [28]
Materiał badania: Two Dutch collections: Valburg, Oosterhout, 26 Sept. 1971, Schreurs346; Bunde, Bunderbos, 21 Sept.1979, Schreurs343. Published pooled spore ranges, n=20, ten spores per collection. 4–6 µm [29]
Metody i zapisy źródłowe — European B. pulverulentus in a comparative paragraph; published European literature and author observations, without a named result-bearing voucher.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „European B. pulverulentus: the shorter and wider 4-spored basidia” [26]
Metody i zapisy źródłowe — C. pulverulentus PO-F2601, author-labelled SEM panels 4c–f.; C. pulverulentus PO-F2601, author-labelled KOH panel 4h.; Taxon-level qualitative diagnosis of European/Macaronesian C. pulverulentus.; Conditional author identification-key branch 3 for C. pulverulentus.
Numer okazu: PO-F2601.
Materiał źródłowy: C. pulverulentus PO-F2601, author-labelled KOH panel 4h.
Numer okazu: PO-F2601.
Materiał źródłowy: Taxon-level qualitative diagnosis of European/Macaronesian C. pulverulentus.
Materiał źródłowy: Conditional author identification-key branch 3 for C. pulverulentus.
Metoda źródłowa. Technika: skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM). Opis metody w źródle: Author-labelled SEM panels; section 2.2 lists instruments collectively, without assigning one to each panel.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Figure 4h; concentration/objective for this panel unreported.
Położenie wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Cyanoboletus pulverulentus is macroscopically characterised by small to medium-sized basidiomes, growing solitary or in groups. The pileus is rather variable in colouration: yellow, buff brown, olivaceus brown to raspberry red, with a silky to slightly viscous surface and an acute pileus margin; the stipe is yellow, sometimes with brown or reddish colours in the lower part, rarely with a reticulum in the upper part [2]; tubes are lemon yellow; the context is yellow, sometimes reddish in the stipe of aged basidiomes, which turns intense blue with a turquoise tint (Figure 3). Microscopically, this species is characterised by narrow-amygdaliform, subfusiform-subamygdaliform, or amygdaliform basidiospores, often with a strongly lateralised apiculus (hilar appendix) and pronounced suprahilar depression, (10.91) 12.29 ± 0.9 (13.46) × (4.53) 4.87 ± 0.32 (5.39) µm, with the largest Q value of the European species of Cyanoboletus—(2.41) 2.53 ± 0.18 (2.73) (Figure 4c,d, Figure 5 and Figure 6). Thriving in acidic to neutral soils across temperate European and Macaronesian forests, mycorrhizal with broadleaves and conifers. It also differs from other European Cyanoboletus species and C. cyaneitinctus by arsenic hyperaccumulation ([40] and this study).” [22]
Kształt cystydy hymenialnej; Kształt szczytu zarodnika; Kształt zarodnika; Zagłębienie nad wnęką bazydiospory — zapis źródłowy: „Figure 4The microscopic features of target Cyanoboletus species: (a) typical long, narrow-subamygdaliform basidiospore of C. mediterraneensis under SEM (PO-F2442); (b) typical short, blunt-ellipsoidal basidiospore of C. poikilochromus under SEM (MG1004); (c) typical narrow-amygdaliform basidiospore of C. pulverulentus under SEM with significant suprahilar depression, lateralised apiculus, and with relatively acute apex (PO-F2601); (d) basidiospores of C. pulverulentus under SEM (PO-F2601); (e,f) hymenophore of C. pulverulentus displaying fusiform-lageniform cystidia under SEM (PO-F2601); (g) typical hymenophore of C. poikilochromus with abundant narrow-cylindrical gloeocystidia (MG1004); (h) gloeocystidium of C. pulverulentus with KOH (PO-F2601); (i) gloeocystidium of C. poikilochromus with brilliant cresyl blue (IB 19960585, paratype); (j) gloeocystidium of C. poikilochromus with KOH (GS63); (k) crystal structure from the hymenophore of C. poikilochromus under SEM (MG1004). Bars: 2 μm (a–d), 10 μm (e,f,h–j), and 20 μm (g,k). Micrographs: (a–h,k) V. Fachada, (i) A. Yu. Biketova, and (j) G. Simonini.” [22]
Obfitość gleocystyd hymenialnych; Obecność gleocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „3. Basidiospores often narrowly amygdaliform, with pronounced lateralised apiculus, pronounced suprahilar depression, and with relatively acute apex; gloeocystidia sparse………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..C. pulverulentus” [22]
Obecność gleocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Figure 4The microscopic features of target Cyanoboletus species: (a) typical long, narrow-subamygdaliform basidiospore of C. mediterraneensis under SEM (PO-F2442); (b) typical short, blunt-ellipsoidal basidiospore of C. poikilochromus under SEM (MG1004); (c) typical narrow-amygdaliform basidiospore of C. pulverulentus under SEM with significant suprahilar depression, lateralised apiculus, and with relatively acute apex (PO-F2601); (d) basidiospores of C. pulverulentus under SEM (PO-F2601); (e,f) hymenophore of C. pulverulentus displaying fusiform-lageniform cystidia under SEM (PO-F2601); (g) typical hymenophore of C. poikilochromus with abundant narrow-cylindrical gloeocystidia (MG1004); (h) gloeocystidium of C. pulverulentus with KOH (PO-F2601); (i) gloeocystidium of C. poikilochromus with brilliant cresyl blue (IB 19960585, paratype); (j) gloeocystidium of C. poikilochromus with KOH (GS63); (k) crystal structure from the hymenophore of C. poikilochromus under SEM (MG1004). Bars: 2 μm (a–d), 10 μm (e,f,h–j), and 20 μm (g,k). Micrographs: (a–h,k) V. Fachada, (i) A. Yu. Biketova, and (j) G. Simonini.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Explicit species-level anatomical attribution, not a result assigned to one voucher.
Typ tramy hymenoforu — zapis źródłowy: „The true boletoid trama … Boletus pulverulentus” [31]
Metody i zapisy źródłowe — Author species account and illustrated BAR2000072503; two listed collections are retained separately.
Pochodzenie materiału: Northern Spain: Cantabria and Navarra; exact two collection records retained separately..
Inkrustacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „finamente incrustadas” [28]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „pigmento intracelular marrón” [28]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „tricoderma” [28]
Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Kształt komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „elementos terminales … cilindráceos, con al ápice redondeado, de calibre 45–80 × 3–5.5 (6.5) µm” [28]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „amarillo pálidas” [28]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „12.5–14.5(15.5) × 4.2–5.2(5.4) µm; Q=2.6–2.9(3)” [28]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „paredes espesas” [28]
Metody i zapisy źródłowe — Boris Assyov authorial species account; no voucher-specific microscopic result supplied.
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Pileipellis a palisadoderm of cylindrical, finely incrusted cells.” [21]
Metody i zapisy źródłowe — Two Dutch collections: Valburg, Oosterhout, 26 Sept. 1971, Schreurs346; Bunde, Bunderbos, 21 Sept.1979, Schreurs343. Published pooled spore ranges, n=20, ten spores per collection.
Pochodzenie materiału: Netherlands, Valburg/Oosterhout and Bunde/Bunderbos..
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores (n=20) 10.0–14.0 × 4.0–6.0 µm” [29]
Metody i zapisy źródłowe — First Nature focal species spore description.
Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores: Subfusiform to broadly ellipsoidal, smooth.” [17]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polska kolekcja autora pod źródłową nazwą Boletus pulverulentus; nie przeniesiono danych azjatyckich segregatów.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Zasięg rewizji 2026 zachowano jako przegląd opublikowanych stwierdzeń, nie 34 niezależne odczyty cytowanych prac i nie 34 nowe potwierdzenia DNA. Rosja oznacza raport z części europejskiej. Nie przypisano Polski do zbiorczego akapitu fenologii; pozostałe kontynenty i oznaczenia z gwiazdką pozostają poza potwierdzonym zasięgiem tego ujęcia z powodu zastrzeżeń samych autorów. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[19]Wspólne ograniczenia odczytu źródła
Ograniczenia: Zasięg rewizji 2026 zachowano jako przegląd opublikowanych stwierdzeń, nie 34 niezależne odczyty cytowanych prac i nie 34 nowe potwierdzenia DNA. Rosja oznacza raport z części europejskiej. Nie przypisano Polski do zbiorczego akapitu fenologii; pozostałe kontynenty i oznaczenia z gwiazdką pozostają poza potwierdzonym zasięgiem tego ujęcia z powodu zastrzeżeń samych autorów. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[22]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
Cyanoboletus pulverulentus wyróżnia się wśród wszystkich europejskich grzybów rurkowych wyjątkową zdolnością gromadzenia arsenu w owocnikach, co stało się przedmiotem szczegółowych badań chemicznych i toksykologicznych:
Hiperakumulacja arsenu i formy chemiczne (spesjacja): W badaniu analitycznym z 2018 roku (Bräuer i in., opublikowanym w czasopiśmie Food Chemistry) oznaczono całkowitą zawartość arsenu w 39 kolekcjach początkowo rozpoznanych jako C. pulverulentus (36 kolekcji z Czech oraz po jednej z Francji, Portugalii i USA). Całkowite stężenie arsenu wynosiło średnio 250 mg/kg suchej masy (odchylenie standardowe SD = 260 mg/kg), z medianą 160 mg/kg i zakresem od 2,4 do 1300 mg/kg suchej masy. Jedną kolekcję z USA autorzy zaliczyli później do innego, prawdopodobnie jeszcze nieopisanego gatunku z rodzaju Cyanoboletus; podane statystyki dotyczą pierwotnej grupy 39 kolekcji i nie były przeliczane osobno dla pozostałych 38.
Skład chemiczny związków arsenu i rozkład w owocniku: W wyciągach wodnych z badanych owocników kwas dimetyloarsenowy (DMA – dimethylarsinic acid) wykryto we wszystkich 39 kolekcjach (100%), gdzie stanowił on od 79% do 110% (i ponad 99% wykrytych frakcji rozpuszczalnych) wyekstrahowanego arsenu. Zastosowana analiza spesjacyjna poszczególnych form chemicznych dała sumaryczny wynik odpowiadający 43–110% oznaczenia arsenu całkowitego (średnio 71 ± 9%). Odsetek ten stanowi analityczne porównanie dwóch niezależnych procedur pomiarowych, a nie bezpośredni udział DMA w całym arsenie czy wyznaczoną dawkę dla konsumenta. W 8 z 39 przebadanych kolekcji stwierdzono ponadto śladowe ilości kwasu monometylarsenowego (MA, 0,04–0,19% wyekstrahowanego As). Zastosowana metoda analityczna nie wykryła obecności nieorganicznego arsenu (arsenianów ani arseninów), co oznacza poziom poniżej granicy wykrywalności aparatury, lecz nie dowodzi jego absolutnego braku. Skuteczność ekstrakcji laboratoryjnej była niepełna. W tym samym badaniu (Bräuer i in. 2018) analizowano również szczegółowy rozkład arsenu w poszczególnych częściach owocnika na przykładzie dwóch okazów (Fig. 3); wykazano, że większość zakumulowanego arsenu koncentrowała się w hymenium (warstwie rurek z zarodnikami). Wynik ten oparto na pomiarze dwóch owocników i nie stanowi on podstawy do wyznaczania procedur obróbki kulinarnej.
Wyniki badań toksykologicznych DMA i ocena ryzyka: Kwas dimetyloarsenowy jest organicznym związkiem arsenu, sklasyfikowanym przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) w Grupie 2B jako substancja przypuszczalnie rakotwórcza dla ludzi. Klasyfikacja ta dotyczy czystego związku chemicznego, a nie całego grzyba czy pojedynczego posiłku. W osobnym badaniu laboratoryjnym (Yamanaka i in. 2001) podawanie samego związku DMA myszom drogą pokarmową doprowadziło do podwyższenia poziomu 8-oxo-dG (8-okso-2'-deoksyguanozyny – uznanego biomarkera oksydacyjnych uszkodzeń materiału genetycznego DNA) w skórze, płucach, wątrobie, pęcherzu moczowym oraz w moczu zwierząt. Jako potencjalny mechanizm uszkodzeń autorzy rozważali powstawanie wolnego rodnika dimetyloarsenowego. Badanie to dotyczyło podawania czystego związku modelowym gryzoniom, w związku z czym wynik ten nie stanowi bezpośredniego dowodu wystąpienia takich samych skutków po zjedzeniu owocnika grzyba przez człowieka.
W oparciu o Margines Ekspozycji (MoE) badacze (Bräuer i in. 2018) przeanalizowali scenariusze modelowe dla osoby o masie około 70 kg, szacując orientacyjne roczne spożycie świeżych owocników na poziomie około 90 g/rok przy medianie stężenia DMA (odpowiadającej ok. 12 mg As/kg świeżej masy), 12 g/rok przy stężeniu maksymalnym oraz 10 kg/rok przy stężeniu minimalnym. Są to czysto teoretyczne kalkulacje modelowe ryzyka, a nie normy dietetyczne czy progi bezpieczeństwa. W konkluzji zespół Simone Bräuer zalecił, aby gatunek ten nie był już rekomendowany jako jadalny, odradzając regularne spożywanie w ilości przekraczającej 90 g świeżej masy rocznie ze względu na potencjał rakotwórczy DMA. Z kolei autorzy śródziemnomorskiej rewizji taksonomicznej z 2026 r. (Biketova i in.) sformułowali bardziej kategoryczne stanowisko, zalecając całkowite powstrzymanie się od konsumpcji grzybów z rodzaju Cyanoboletus.
Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Sinoborowik klinowotrzonowy występuje w Europie i Makaronezji w strefie lasów umiarkowanych, tworząc mikoryzę z drzewami liściastymi (głównie dębami i bukami), a także sporadycznie z drzewami iglastymi (świerk). Spotykany jest w lasach liściastych, mieszanych, a także na obrzeżach dróg leśnych i w starych parkach. Preferuje gleby wilgotne, gliniaste, ilaste lub piaszczysto-gliniaste, o odczynie od słabo kwaśnego do obojętnego lub zasadowego. W opisach z Holandii wskazuje się na gleby wilgotne i umiarkowanie bogate w składniki odżywcze. W Polsce należy do grzybów rzadkich i rozproszonych; współczesne inwentaryzacje mikologiczne odnotowały jego występowanie m.in. w 2020 roku w rezerwacie przyrody „Paraszyńskie Wąwozy” na Pomorzu (w kwaśnej buczynie niżowej). Owocniki wyrastają od lata do jesieni (od maja/czerwca do listopada).
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Andora | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Austria | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Belgia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Bułgaria | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Szwajcaria | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Niemcy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Dania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Hiszpania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Francja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–X |
|
| Grecja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Chorwacja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Węgry | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Irlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–X |
|
| Iran | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Włochy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Litwa | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Luksemburg | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Mołdawia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Macedonia Północna | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Malta | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Holandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Norwegia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Polska | Puszcza Białowieska | VI–XI |
|
| Portugalia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Rumunia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Serbia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Rosja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Szwecja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Słowenia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Słowacja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Turcja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Ukraina | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
Źródła
- NDFF Verspreidingsatlas: Cyanoboletus pulverulentus
- cyanoboletus_pulverulentus.deep20261014.collection-documentation
- Weryfikacja polskiego statusu prawnego sinoborowika, 15.10.2026
- Pat O’Reilly, Cyanoboletus pulverulentus — opis terenowy
- Pierwotny zapis źródłowy — P0: cyanoboletus_pulverulentus
- src-assyov-boletales-cyano
- src-biketova-2026
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r., Dz.U. 2014 poz. 1408.
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 13 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 258; jednolity tekst rozporządzenia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu.
- src-gelardi-2013
- src-munoz-2022-cyano
- src-oolbekkink-1991
- PTMyk — sinoborowik klinowotrzonowy, nazwa aktualna i historyczne
- src-sutara-2005