Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Modroborowik półosiatkowany to rzadki, ciepłolubny grzyb z rodziny borowikowatych. Ma kapelusz o barwie czerwonobrązowej, ceglastej albo oliwkowej, zamszowy w dotyku. Drobne pory mają kolor krwistoczerwony bądź pomarańczowy i szybko sinieją po ucisku. Trzon pokrywa u góry siateczka, która niżej przechodzi w drobne, ciemnoczerwone punkciki. Żółty miąższ natychmiast mocno błękitnieje po przekrojeniu. Gatunek ten rośnie latem i jesienią w ciepłych lasach liściastych, głównie pod dębami oraz bukami.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły; u starych owocników — płaski.
- Pokrycie
- U młodych owocników powierzchnia kapelusza może być zamszowa, a u dojrzałych owocników może być filcowata.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowy, czerwony, żółtawy, karmazynowy, oliwkowy, oliwkowobrązowy lub różowy, a w wilgotnym stanie może być winny.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu może być falisty lub płatowaty.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest tępy.
- Barwa reakcji kapelusza
- Barwa kapelusza jest niebieska / sina.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę do 200 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
Rurki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Rurki są przyrośnięte do trzonu.
- Szerokość przyrośnięcia hymenoforu
- Rurki są wąsko przyrośnięte.
- Kształt porów
- Pory są okrągłe.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa porów jest niebieska / sina.
- Barwa rurek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa rurek jest niebieska / sina.
- Naturalna barwa porów
- U młodych owocników pory są żółte.
- Jakościowa wielkość porów
- Pory są drobne.
- Naturalna barwa rurek
- U młodych owocników rurki mogą być żółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być oliwkowe.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zwężona.
- Kolor
- Trzon może być żółty.
Góra trzonu może być pomarańczowożółta. - Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest siateczkowata.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być łuskowata lub ziarnista.
- Długość
- Trzon może mieć długość do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość do 50 milimetrów.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
- Barwa siateczki
- Siateczka trzonu jest karmazynowa.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być żółty, a w kapeluszu może być kremoworóżowy, a u podstawy trzonu może być karmazynowy lub winny.
- Smak
- Smak miąższu może być słaby i niewyróżniający się.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ może być trudny do przełamania lub rozerwania.
- Sprężystość
- Miąższ jest sprężysty.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu barwa miąższu jest niebieska / sina.
- Zapach
- Zapach jest przyjemny; jest niewyróżniający się; jest słaby.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba lub ściółka.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy Suillellus mendax jest trujący na surowo?
Tak, spożyty na surowo lub niedogotowany powoduje ciężkie zatrucia żołądkowo-jelitowe.
Dlaczego gatunek ten otrzymał nazwę mendax?
Nazwa mendax oznacza „kłamliwy”, co wynika z wieloletniego mylenia go z innymi borowikami.
Z jakimi drzewami grzyb ten tworzy mikoryzę?
Współżyje głównie z dębami, a także z bukami, kasztanami jadalnymi i lipami na ciepłych glebach.
Jakie podłoże sprzyja owocowaniu Suillellus mendax?
Preferuje podłoża wapienne, gleby rędzinowe, lessowe i gliniaste o odczynie zasadowym.
Czy można pić alkohol po zjedzeniu tego grzyba?
Nie należy łączyć go z alkoholem ze względu na ryzyko wystąpienia poważnych reakcji nietolerancji.
W jakim okresie roku najczęściej owocuje?
Pojawia się od końca czerwca do października, z największym nasileniem w sierpniu i wrześniu.
W jaki sposób należy go przygotować do bezpiecznego spożycia?
Wymaga długiego gotowania przez co najmniej dwadzieścia minut i wylania powstałego wywaru.
W jakich regionach jest tradycyjnie jadany?
Bywa zbierany i jadany głównie w niektórych wiejskich rejonach Włoch i Hiszpanii.
Do jakich celów pozakulinarVendorowych służył ten gatunek?
Używano go do tradycyjnego barwienia tkanin wełnianych oraz jako naturalną bejcę do drewna.
Jakie kolory daje ten grzyb podczas farbowania tkanin?
Zależnie od zaprawy pozwala uzyskać odcienie rdzawe, terakotowe, oliwkowe i ciemnobrązowe.
Miłośnik
Spód kapelusza
- Długość rurek
- Rurki mogą mieć długość od 5 do 18 milimetrów.
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- modroborowik półosiatkowany
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Suillellus mendax
- Inne nazwy krajowe
- modroborowik pośredni
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować oliwkowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt niemal wrzecionowaty; z boku — niemal wrzecionowaty; od czoła — elipsoidalny.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 11,7 do 15,7 mikrometra i szerokość od 4,7 do 6,3 mikrometra.
- Wymiary — zakresy średnich z kolekcji
- Średnie długości zarodników z badanych kolekcji wynoszą od 12,4 do 15,5 mikrometra, a średnie szerokości od 4,5 do 5,7 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- W Czechach może występować na glebach obojętnych lub zasadowych.
We Włoszech może występować na glebach kwaśnych. - Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną dęby (w tym dąb burgundzki, dąb korkowy i dąb ostrolistny), lipa, buki (w tym buk zwyczajny), graby i kasztan jadalny.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą dęby.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Podobnie jak inne spokrewnione borowiki o ciemnym zabarwieniu porów i trzonu, Suillellus mendax ma historyczne i współczesne zastosowanie w rzemiośle barwierskim. Silnie pigmentowane owocniki, zwłaszcza w fazie pełnej dojrzałości, wykorzystywano do pozyskiwania naturalnych kąpieli farbiarskich do wełny, jedwabiu i włókien roślinnych. Barwienie z zastosowaniem naturalnych utrwalaczy mineralnych pozwala na uzyskanie trwałych odcieni brązu, terakoty, rdzawej czerwieni oraz barw oliwkowo-brunatnych.
W regionalnym rękodziele południowej Europy ekstrahowane wyciągi wodne z dojrzałych owocników bywały stosowane jako prymitywny atrament lub bejca do barwienia drewna i papieru czerpanego w pracach kaligraficznych. Współcześnie grzyb ten bywa używany na warsztatach dawnego rzemiosła tekstylnego oraz w edukacyjnych projektach ekologicznych demonstrujących możliwości zastąpienia barwników syntetycznych naturalnymi pigmentami pozyskiwanymi z zasobów leśnych.
Historia i kultura
Modroborowik półosiatkowany został naukowo opisany dopiero w 2014 roku przez zespół włoskich mykologów. Jego łacińska nazwa mendax oznacza kłamcę lub oszusta. Nadano mu ją dlatego, że przez całe stulecia skutecznie zwodził zbieraczy i badaczy, doskonale maskując się pod postacią powszechniej znanego modroborowika ponurego. Dopiero nowoczesne badania genetyczne pozwoliły ostatecznie potwierdzić, że ten piękny, czerwonopory borowik stanowi w pełni odrębny i unikalny gatunek europejskiej mykobioty.
Jadalność i bezpieczeństwo
Modroborowik oszukańczy w stanie surowym oraz niedogotowanym wykazuje wyraźne właściwości toksyczne, wywołując gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności oraz wymioty. Zjedzenie owocnika bez odpowiedniego przyrządzenia wiąże się z bezpośrednim zagrożeniem zatruciem pokarmowym. Warunkiem koniecznym do zneutralizowania obecnych w nim termolabilnych toksyn jest gruntowna, długotrwała obróbka termiczna – owocniki wymagają bezwzględnego, solidnego obgotowania i odlania wody przed jakimkolwiek dalszym procesem kulinarnym.
Miąższ tego gatunku cechuje się przyjemnym, łagodnym, lekko orzechowym smakiem oraz zwartą, jędrną konsystencją, która nie ulega łatwo rozpadowi podczas gotowania. Z tego względu w niektórych rejonach południowej Europy, szczególnie we Włoszech i innych krajach basenu Morza Śródziemnego, bywa tradycyjnie traktowany jako grzyb jadalny i pozyskiwany do celów konsumpcyjnych przez doświadczonych zbieraczy. Natomiast w Europie Środkowej, w tym w Polsce, jego zbiór w celach kulinarnych jest powszechnie odradzany. Wynika to zarówno z wysokiego ryzyka zatruć przy błędach w obróbce, jak i ze względów ochronnych podyktowanych rzadkością jego stanowisk.
Siedlisko i występowanie
Suillellus mendax występuje na specyficznych, ciepłych stanowiskach w lasach liściastych i mieszanych strefy umiarkowanej oraz śródziemnomorskiej. Rośnie na glebach kwaśnych i podłożach krzemionkowych, zazwyczaj dobrze zdrenowanych i wystawionych na ekspozycję słoneczną. Wykazuje symbiozę mikoryzową przede wszystkim z dębami, w tym dębem omszonym, bezszypułkowym i ostrolistnym, a także z bukiem zwyczajnym, kasztanem jadalnym i lipami.
Zasięg geograficzny gatunku obejmuje głównie południową i zachodnią Europę, w tym Włochy, Półwysep Iberyjski, Francję, kraje basenu Morza Śródziemnego oraz cieplejsze enklawy Europy Środkowej. Sezon owocowania rozpoczyna się zazwyczaj wczesnym latem, na przełomie czerwca i lipca, trwając do października, z wyraźnym szczytem przypadającym na sierpień i wrzesień. W rejonach śródziemnomorskich pojaw owocników bywa silnie uzależniony od obfitych opadów burzowych przerywających letnie upały, podczas gdy w Europie Środkowej wymaga długich okresów wysokiej temperatury gleby.
Źródła
- retained-cd9bc44843b40f08
- Matthias Dondl, Boletaceae 2022 Nr2
- Jarling 2015 — porównanie S. mendax i S. luridus
- L.Opat/V.Sojka ČMS Suillellus mendax
- Machiel Noordeloos 2022/2025 NDFF
- Grzyby.pl / GRej — dwa polskie wpisy
- Vizzini, Simonini, Ercole i Voyron 2013/2014 — Boletus mendax, Mycological Progress13:95–109
- Jihočeské muzeum v Českých Budějovicích, Houby českobudějovických parků a trávníků: Suillellus mendax
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Materiał: po obróbce
Kraj źródła: CZ
myko · Kuchyňské využití: Je to jedlá houba průměrné kvality, za syrova mírně jedovatá. Ocena atlasu autorstwa L.Opata/V.Sojki; nie własne badanie bezpieczeństwa, warunek obróbki zapisany osobno.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Kraj źródła: CZ
Stopień wskazany w źródle: łagodnie trujący
myko · myko.cz, Kuchyňské využití: za syrova mírně jedovatá. Opat/Sojka atlas author assessment, no cited primary toxicology experiment for this statement.
- Wymagana obróbka
- Wymaga gotowania
myko · Kuchyňské využití: zalecane gotowanie, tekst źródłowy min.20min pozostaje w Badaczu jako zalecenie autora, nie zweryfikowany uniwersalny próg inaktywacji określonej toksyny.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Suillellus mendax
Suillellus mendax należy do rodziny borowikowatych, Boletaceae. Index Fungorum i Species Fungorum wskazują tę nazwę jako bieżącą; dawną kombinacją jest Boletus mendax. W zachowanym wyniku dopasowania GBIF z 30 września 2026 r. autorstwo bieżącej kombinacji zapisano jako (Simonini & Vizzini) Vizzini, Simonini & Gelardi. Wpis Index Fungorum wiąże kombinację w rodzaju Suillellus z rokiem 2014.
[11] [21] [10]Przy nazwie Boletus mendax Index Fungorum podaje Simonini & Vizzini oraz rok 2013, natomiast w czeskim atlasie i zapisie NCBI występuje rok 2014. Metadane pracy Vizziniego, Simoniniego, Ercole i Voyron wskazują tom 13 czasopisma Mycological Progress z 2014 r., strony 95–109. Datę nomenklatoryczną i datę tomu należy zachować osobno; rozbieżnych zapisów roku nie rozstrzyga samo utożsamienie ich z rokiem wydania czasopisma.
[11] [18] [15] [14]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Jarling w pracy z 2015 r. porównał około 30 kolekcji z Berlina i Brandenburgii. W dostępnym fragmencie abstraktu średni iloraz długości do szerokości zarodników wskazano jako najlepszą cechę rozdzielającą Suillellus mendax i Suillellus luridus w badanej próbie; dobrze rozwinięte kolekcje ułatwiały rozdzielenie na podstawie makrocech. Jest to wynik regionalnego porównania dwóch taksonów. Dostęp do fragmentu abstraktu nie pozwala odtworzyć pełnego klucza lub wszystkich metod pracy.
[12]Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Czechy — dane ogólne: Gatunek jest nieczęsty. [38]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Wygląd optyczny podstawki
- Podstawka jest hialinowa. [41]
- Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi od 2 do 4. [41]
- Długość podstawki
- Długość podstawki może wynosić od 24,9 do 30,5 mikrometra. [41]
- Szerokość podstawki
- Szerokość podstawki może wynosić od 9,5 do 12,7 mikrometra. [41]
- Sprzążki
- Nie zaobserwowano sprzążek w badanych tkankach owocnika. [41]
Cystydy hymenialne
- Obecność pseudocystyd hymenialnych
- U tego gatunku pseudocystydy hymenialne są obecne. [41]
- Widoczność przegród pseudocystydy
- Często nie widać wyraźnych przegród u podstawy pseudocystydy. [41]
- Kształt pseudocystyd hymenialnych
- Przeważnie pseudocystydy hymenialne są robakowate. [41]
- Barwa cystydy hymenialnej
- Na brzegu porów i na wewnętrznej powierzchni rurek cystyda hymenialna ma barwę bladożółtą. [41]
- Wygląd zawartości cystydy hymenialnej
- Zawartość pseudocystydy jest amorficzna. [41]
- Barwa zawartości cystydy hymenialnej
- Zawartość pseudocystydy ma barwę ciemnożółtą. [41]
- Długość cystydy hymenialnej
- Długość cystydy hymenialnej może wynosić od 40,2 do 62,4 mikrometra na brzegu porów, a od 60 do 69,1 mikrometra na wewnętrznej powierzchni rurek. [41]
- Wygląd optyczny cystydy hymenialnej
- Na brzegu porów i na wewnętrznej powierzchni rurek cystyda hymenialna jest hialinowa. [41]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na brzegu porów i na wewnętrznej powierzchni rurek cystyda hymenialna jest wrzecionowata. [41]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 10,2 do 13,3 mikrometra na brzegu porów, a od 11,1 do 12,9 mikrometra na wewnętrznej powierzchni rurek. [41]
- Szerokość pseudocystyd hymenialnych
- Szerokość pseudocystyd hymenialnych może wynosić od 4,8 do 6,2 mikrometra. [41]
- Obecność pleurocystyd
- Stwierdzono obecność pleurocystyd. [41]
Skórka kapelusza
- Długość elementów skórki kapelusza
- Element skórki kapelusza może mieć długość od 26,4 do 46,1 mikrometra. [41]
- Kształt elementów skórki kapelusza
- Elementy skórki kapelusza mają kształt walcowaty. [41]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 5,5 do 7,9 mikrometra. [41]
- Inkrustacja strzępek skórki
- W badanym materiale nie zaobserwowano istotnych inkrustacji strzępek skórki. [41]
- Barwa pigmentu skórki
- Pigment skórki kapelusza jest bladobrązowy. [41]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu trichoderma. [41]
- Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza
- Wierzchołek komórki końcowej skórki kapelusza jest zwężający się. [41]
Reakcje z odczynnikami
- Reakcja amyloidalna
- Reakcja amyloidalna miąższu u podstawy trzonu w odczynniku Melzera jest dodatnia. [41]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 2,68 (odchylenie standardowe: 0,11). [41]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest złotożółty. [41]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,98 do 3. [7] [16]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny (w widoku od czoła) lub niemal wrzecionowaty (również w widoku z boku). [14] [41]
- Zagłębienie nad wnęką bazydiospory
- Zagłębienie nad wnęką bazydiospory jest obecne. [41]
- Objętość zarodnika
- Średnie objętości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 156 do 255 mikrometrów sześciennych. [41]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Świeże owocniki B. mendax z włoskiego materiału opisu pierwotnego; źródłowa ocena zapachu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Ocena sensoryczna autora; nie panel kliniczny ani zalecenie prób smakowych.
[41]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Zbiorczy wynik 23 włoskich kolekcji z pierwotnej pracy; Qm pochodzi z parowanych pomiarów autora.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: SD nie jest zakresem min–max ani niepewnością przyrządu.
[41]Badanie składu i aktywności — Martins i in (2023)
Materiał: Owocniki oznaczone jako Suillellus mendax, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Materiał suszono w 40 °C i mielono; ekstrakcję prowadzono 40% etanolem (v/v), stosując 75 ml na 1 g suchego materiału oraz ultradźwięki przez 20 minut. Poszczególne związki oznaczono metodą HPLC-DAD. Praca obejmuje też odrębne oznaczenia kolorymetryczne i testy aktywności ekstraktu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Nie podano identyfikatora eksykatu ani sekwencji DNA badanego materiału S. mendax. W tabeli HPLC-DAD podano średnie i odchylenia standardowe z trzech oznaczeń. Powtórzenia oznaczenia nie stanowią niezależnych populacji grzyba. Źródłowe ilości z tabeli 3 wyrażono w mikrogramach na 100 gramów suchej masy. W wierszach ilościowych podano równoważne wartości w miligramach; jeden miligram odpowiada tysiącowi mikrogramów. Średnie i odchylenia przeliczono tym samym współczynnikiem. Badano określony materiał i ekstrakt w warunkach laboratoryjnych. Wyniki nie ustalają bezpieczeństwa spożycia ani skuteczności leczenia. Stężenia 0,1, 1 i 10 miligramów ekstraktu na mililitr dotyczą osobnych wariantów testu tyrozynazy. Samo zastosowanie stężenia nie oznacza skutecznego hamowania enzymu; liczbowy efekt i ocena autorów pozostają odrębnymi wynikami badania.
[37]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Materiał badania: Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [41]
Materiał badania: Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [41] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu. Średnie długości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 12,4 do 15,5 mikrometra. [41]
11,7–15,7 µm [7]
13–15 µm [14]
11,9–15,6 µm [7] - Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- 2,4–3 [16]
Materiał badania: Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu. Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 2,5 do 2,9. [41]
1,98–2,91 [7]
2,25–2,77 [7] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 4,9–6,3 µm [7]
5,1–6,3 µm [7]
4,7–5,6 µm [14]
Materiał badania: Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu. Średnie szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 4,5 do 5,7 mikrometra. [41]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał włoski B.mendax z opisu23kolekcji Vizziniego i in.; holotyp AMB12633 i izotyp GS10009, Rifugio Zamboni,27.08.2010. Opis zbiorczy nie jest pomiarem wyłącznie holotypu.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Suszony materiał rehydratowany w L4, odczynniku Melzera lub amoniakalnej czerwieni Kongo; mikroskop Jenamed Variant, pomiary1000× okularem mikrometrycznym. Dla poszczególnych zakresów nie ustalono jednego wyłącznego medium.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Widok boczny zarodnika w opisie źródłowym; nie alternatywne stadium rozwoju. Materiał suszony i rehydratowany, bez dowodu określenia jednego medium dla całego opisu kształtu.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Widok z przodu zarodnika w opisie źródłowym; odrębna projekcja tego samego typu komórki.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: woda lub L4. Opis metody w źródle: Barwa złocistożółta podana wspólnie dla wody lub L4; nie reakcja w Melzerze.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: amoniakalna czerwień Kongo. Opis metody w źródle: Źródłowe metodyPDF3 wskazują amoniakalną czerwień Kongo dla hymenium; podpisryc.4PDF8 potwierdza to medium dla cystyd. Nie dopisano niepodanego stężenia.
Wygląd optyczny podstawki — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: hyaline, rarely yellowish; brak reguły częstości nie zamienia rarely w zawsze.” [41]
Obecność pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: PSEUDOCYSTIDIA also present.” [41]
Kształt pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Vizzini PDF7: PSEUDOCYSTIDIA ... mostly worm shaped.” [41]
Szerokość pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: 4.8–6.2µm broad.” [41]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: usually4-spored; rarely2-spored. Częstości pozostają w source_expression; są dwiema odrębnymi możliwościami liczbowymi.” [41]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: rarely2-spored; nie zakres ciągły2–4.” [41]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: 24.9–30.5µm, c=23kolekcje.” [41]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: 9.5–12.7µm, c=23kolekcje.” [41]
Barwa cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: hyaline to pale yellow; źródłowo blada żółć, odrębna od bezbarwności.” [41]
Wygląd zawartości cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini PDF7: PSEUDOCYSTIDIA ... dark yellow amorphous content.” [41]
Barwa zawartości cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini PDF7: dark yellow ... content; medium not assigned to this individual colour result.” [41]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: FACIAL cystidia, dokładne położenie zachowane rodzicem celu.” [41]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: MARGINAL cystidia, dokładne położenie zachowane rodzicem celu.” [41]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: hyaline to pale yellow; optical appearance separate from the colour.” [41]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: fusiform; marginal similar, shorter.” [41]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: Dla dokładnego celu face-cell, bez sumowania ściennych i brzeżnych.” [41]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: Dla dokładnego celu marginal-cell, bez sumowania ściennych i brzeżnych.” [41]
Widoczność przegród pseudocystydy — zapis źródłowy: „Vizzini PDF7: often with no evident septa at the base; visibility result, not absence of septa.” [41]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: 26.4–46.1µm.” [41]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: cylindrical hyphae with tapered end cells; zwężenie wierzchołka jest osobną cechą.” [41]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: 5.5–7.9µm.” [41]
Inkrustacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „Vizzini PDF7: no relevant incrustations; significant/relevant qualification retained.” [41]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: intracellular pale brown pigment.” [41]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: regular trichodermium; strzępki wyprostowane, później bardziej przeplecione.” [41]
Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: tapered end cells.” [41]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: FACIAL CYSTIDIA: wyraźnie opisane i zilustrowane.” [41]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: golden yellow in water or L4.” [41]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: (12.4–)13.3–14.7(–15.5)µm, c=23kolekcje.” [41]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: Q=(2.5–)2.6–2.8(–2.9); oryginalny iloraz z badania.” [41]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: subfusiform in side view.” [41]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: ellipsoid in front view.” [41]
Zagłębienie nad wnęką bazydiospory — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: weak but always present suprahilar depression, side view; słaby stopień zachowano w źródle, nie rozciągnięto na inne wyniki.” [41]
Objętość zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: V=(156–)173–231(–255)µm³; źródłowa objętość konwencjonalna modelowana z osi, nie własne przeliczenie.” [41]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Vizzini2013/2014 PDF7: (4.5–)4.9–5.5(–5.7)µm, c=23kolekcje.” [41]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: [{"collection_id": null, "sample_material": null, "sample_n": null, "taxon": "Suillellus mendax"}, {}, null, null]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 13–15 × 4,7–5,6 µm. Atlas nie określa metody, preparatu, odczynnika ani liczebności pomiaru.” [14]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki prawie wrzecionowate, z depresją suprahilarną. Nie podano preparatu ani metody atlasowego pomiaru.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: [{"collection_id": "DE-Dondl-2022-2", "sample_material": "spore_print", "sample_n": 30, "taxon": "Suillellus mendax"}, {}, null, 30]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Z wysypu tej samej kolekcji: 11,7–15,7 × 5,1–6,3 µm, średnio 13,7 × 5,7 µm, n = 30.” [7]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q 1,98–2,91, średnio 2,38, z wysypu; 30 zarodników tej kolekcji.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: [{"collection_id": "DE-Dondl-2022-2", "sample_material": "tubes", "sample_n": 30, "taxon": "Suillellus mendax"}, {}, null, 30]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Z rurek tej samej kolekcji: 11,9–15,6 × 4,9–6,3 µm, średnio 13,9 × 5,6 µm, n = 30.” [7]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q 2,25–2,77, średnio 2,49, z rurek; 30 zarodników tej samej kolekcji.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: [{"collection_id": null, "sample_material": null, "sample_n": null, "taxon": "Suillellus mendax"}, {}, null, null]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „NDFF: Q 2,4–3 dla S. mendax oraz 1,9–2,5 dla porównywanego S. luridus. Zakresy częściowo się nakładają.” [16]
Nazwy i tożsamość gatunku
Nazwa polska: Aktualna nazwa główna to modroborowik półosiatkowany: rekomendacja nr 3/2024 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów PTMyk, 21.03.2024. Starsza strona PTMyk nadal podaje modroborowik pośredni z odwołaniem do KPNG 1/2021; ten udokumentowany wariant pozostaje nazwą alternatywną. Starsze produktowe nazwy krasnoborowik oszukańczy i borowik oszukańczy nie uzyskały niezależnego poświadczenia i nie są awansowane do nazw potwierdzonych.
Opis i typ: Suillellus mendax (Simonini & Vizzini) Vizzini, Simonini & Gelardi jest kombinacją dla gatunku opisanego jako Boletus mendax Simonini & Vizzini. Artykuł ma DOI 10.1007/s 11557-013-0896-4, publikację online 2013 i tom 13 z 2014, str. 95–109. Holotyp AMB12633, izotyp GS10009: Rifugio Zamboni, Włochy, 27.08.2010, pod Fagus sylvatica na 1150 m n.p.m.; sekwencja ITS KC734548. Opisu zbiorczego 23 kolekcji nie utożsamiono z pomiarem tylko holotypu.
Odrębność i granice: W badaniu ITS sześć włoskich sekwencji B. mendax miało 99,6% zgodności wzajemnej. Portugalskiej sekwencji HM347662, oznaczonej wcześniej B. luridus i odmiennej od B. mendax, autorzy nie przypisali bezwarunkowo do nowego gatunku; rozważali odrębny, nieopisany takson. Dawnych danych całego kompleksu S. luridus nie przenoszono na S. mendax. Linia Bataille’a i zasięg siatki są zmienne i nie dają samodzielnie pewnego oznaczenia.
[35] [41]Morfologia — warunki i wyniki źródłowe
Warianty terenowe: Opis włoski podaje kapelusz 40–120(–200) mm i trzon 40–120 × 8–30(–50) mm. Powierzchnia jest aksamitna, potem filcowata, opisana jako nigdy śliska. Siateczka bywa słabo widoczna i ograniczona do góry, ale w niektórych kolekcjach dochodzi do nasady; ziarenka mogą częściowo nakładać się na siatkę. Nie zapisano stałego zasięgu połowy trzonu dla całego gatunku. U starszych owocników przy nasadzie może występować brązowy filc.
Miąższ i reakcja: Miąższ jest cytrynowożółty lub chromowożółty, u podstawy buraczkowy. Po odsłonięciu natychmiast staje się indygowoniebieski, najsilniej u dołu trzonu, następnie blednie do brudnobiałego. Warstwa nad rurkami zwykle ma barwę porów, lecz u ponad 20% kolekcji była żółta. W jednej świeżej kolekcji GS10047 z wilgotnych warunków linię Bataille’a miała około połowa owocników; wilgotność nie wyjaśnia wszystkich przypadków.
Zapach i smak: Autorzy opisali zapach i smak jako słabe, przyjemne, niewyróżniające. Teza o słabym natężeniu nie staje się brakiem zapachu ani smaku. Opis smaku jest relacją źródłową, nie zaleceniem próbowania surowego materiału.
[41]Mikroskopia — materiał, metody i ograniczenia
Materiał i pomiar: Pierwotna praca obejmuje 23 kolekcje dla opisów mikrocech. Preparaty z suszonego materiału rehydratowano w L4, odczynniku Melzera lub amoniakalnej czerwieni Kongo. Stosowano Jenamed Variant i powiększenie 1000×, z okularem mikrometrycznym. Metoda wymagała co najmniej 31 zarodników z kolekcji; c=23 oznacza kolekcje, nie liczbę komórek. Nie zadeklarowano identycznego odczynnika dla wszystkich pomiarów. Autorzy wyraźnie wskazali, że odchylenie standardowe, minimum i maksimum odnoszą się do średnich z kolekcji. Zewnętrznych granic podsumowania nie należy odczytywać jako skrajnych rozmiarów wszystkich pojedynczych zarodników.
Zarodniki i projekcja: Zewnętrzne granice źródłowego podsumowania to 12,4–15,5 × 4,5–5,7 µm, przy oryginalnym zapisie(12,4–)13,3–14,7(–15,5)×(4,5–)4,9–5,5(–5,7) µm. Q=2,5–2,9, Qm=2,68±0,11. Objętość konwencjonalna V=156–255 µm³, Vm=202±29 µm³, wyprowadzana przez autorów z modelu elipsoidalnego. Zarodnik jest niemal wrzecionowaty z boku i elipsoidalny z przodu; ma słabe, stale obserwowane zagłębienie nad wnęką w widoku bocznym. Nie obliczano Q z niezależnych skrajnych osi.
Barwy i odczynnik: W wodzie lub L4 zarodniki opisano jako złocistożółte; w odczynniku Melzera jako brązowe z liliowym odcieniem. To odrębne konteksty preparatu, a nie bezwarunkowe alternatywy koloru. Silnie dodatnia reakcja amyloidalna dotyczy tkanki u podstawy trzonu: barwa fioletowoniebieskoczarna, metoda Imlera. Nie przypisano tej reakcji samym zarodnikom.
Podstawki i cystydy: Podstawki mają 24,9–30,5 × 9,5–12,7 µm, zwykle cztery, rzadko dwa zarodniki; są hialinowe, rzadko żółtawe. Cystydy ścienne mają 60–69,1 × 11,1–12,9 µm, brzeżne 40,2–62,4 × 10,2–13,3 µm; obie grupy opisano jako wrzecionowate, lecz pomiary pozostają oddzielne. Pseudocystydy mają 4,8–6,2 µm szerokości, zwykle robakowaty kształt i ciemnożółtą amorficzną zawartość. Nie nazwano ich chryzocystydami.
Skórka i wynik nieobserwowania: Skórka tworzy regularną trichodermę z wyprostowanych równoległych walcowatych strzępek, później bardziej przeplecioną; elementy 26,4–46,1 × 5,5–7,9 µm, końce zwężone. Pigment jest wewnątrzkomórkowy, jasnobrązowy. Sformułowanie no relevant incrustations nie ustala całkowitego braku złogów. Sprzążek nie zaobserwowano; wynik nie został zamieniony w dowód ich gatunkowej nieobecności.
[41]Występowanie i owocnikowanie w Polsce
Dwa zgłoszenia: GRej pokazuje nr 354673: Bydlin, 1.08.2020, monokultura grabowa z pojedynczymi dębami na wzgórzu wapiennym, dwa owocniki na ziemi; leg. Sławomir Magier, det. Błażej Gierczyk, eksykat BGF0008644. Nr 370394: Krukówka, 11.08.2023, las dębowy, pojedynczo w kilkunastu miejscach przy drodze; leg. det. Robert Kozak, deklarowana wysyłka eksykatu. Numery wpisów nie są numerami próby laboratoryjnej.
Poziom potwierdzenia: Rekomendacja PTMyk z 2024 odsyła do tych samych wpisów i informuje o braku opublikowanych stanowisk. Jej cytowanie nie tworzy trzeciego niezależnego potwierdzenia. Odczyt strony nie ustala wstecznie DNA ani statusu kustosza dla obu zgłoszeń. Zachowano poziom udokumentowanych obserwacji, z mocniejszym poświadczeniem eksykatu w Bydlinie. Nie jest to twierdzenie o braku gatunku w Polsce.
Sezon: Dwa sierpniowe zgłoszenia są datami zdarzeń, nie dowodem krajowego sezonu sierpień–sierpień. Czeski atlas podaje czerwiec–wrzesień dla swojego obszaru; włoski opis lato i wczesną jesień, późną jesień na Sardynii. Tych terminów nie przypisano automatycznie Polsce. Dla Polski nie znaleziono dostatecznie udokumentowanego ogólnego zakresu miesięcy.
[34] [35] [38]Ekologia — odrębne obszary i warunki
Preferencje i otoczenie: Włoskie kolekcje pochodziły głównie z kwaśnych gleb pod bukiem zwyczajnym i kasztanem jadalnym, rzadziej Quercus cerris, Q. suber, Q. ilex; 500–1200 m n.p.m. Nie zanotowano go wtedy w czystych drzewostanach iglastych. To zakres autorów z 2013, nie dowód braku gatunku pod iglastymi wszędzie. Obserwacja drzewa w otoczeniu nie jest automatycznie potwierdzoną mikoryzą danej pary.
Pozorna sprzeczność gleby: Czeski atlas wiąże gatunek zwykle z glebami zasadowymi i obojętnymi, natomiast oryginalny opis włoski z kwaśnymi. Polski Bydlin jest opisany jako wzgórze wapienne, bez pomiaru pH gleby. Nie wyprowadzono pH z samej skały i nie złożono różniących się zakresów w komunikat o braku preferencji. Informacja o kwaśnym podłożu dotyczy materiału włoskiego i nie ustala preferencji polskich populacji.
[41]Prawo w Polsce — podstawa wyniku
Ochrona: Sprawdzono aktualny status urzędowy i pełne załączniki 1–4 rozporządzenia Dz.U.2014 poz. 1408. S. mendax ani jego basionim B. mendax nie są wymienione; nie ma wpisu zbiorczego chroniącego cały rodzaj Suillellus. Wynik: nie podlega krajowej ochronie gatunkowej. Nie jest to kategoria czerwonej listy ani zgoda na zbiór w każdym miejscu.
Obrót: Sprawdzono obowiązujący tekst jednolity ogłoszony w marcu 2026, Dz.U.2026 poz. 258, §2 ust. 1 i cały załącznik 1, pozycje 1–72. Brak S. mendax i B. mendax oraz zakresu zbiorczego obejmującego ten gatunek. Wynik: niedopuszczony do obrotu handlowego ani produkcji przetworów grzybowych w Polsce. Pozycja borowika szlachetnego nie obejmuje tego odrębnego gatunku.
[8] [9]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Opis muzealny Suillellus mendax porównuje go z S. luridus jako gatunek o smuklejszych owocnikach. Jest to jakościowe porównanie sylwetki, bez wyprowadzenia liczbowego stosunku długości i szerokości trzonu. Źródło podaje związek mikoryzowy z dębami i nie przypisuje mu preferencji podłoży wapiennych.
[42]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Odczytane polskie wpisy GRej 354673 i 370394; Bydlin z oznaczeniem B.Gierczyka i voucherem BGF0008644; Krukówka z deklaracją eksykatu.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Poziom rejestru obserwacyjnego, nie własne oznaczenie DNA ani ponowny pomiar eksykatów.
[34]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Dla potwierdzonego kraju trzeba ustalić sezon lub minimalny zakres potwierdzonych obserwacji.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Wykryte związki fenolowe
- Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w badanym materiale wykryto kwas galusowy, kwas 4-hydroksybenzoesowy, moryna, rutyna i diosmetyna. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w badanym materiale wykryto izomer I kwasu galusowego. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w badanym materiale wykryto pochodna I kwasu homogentyzynowego. [37] - Aktywność badanego ekstraktu
- W badaniu laboratoryjnym materiał hamował hialuronidazę. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w doświadczeniu stwierdzono aktywność przeciwutleniającą. Model badania: test DPPH. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) Według kryterium autorów materiał nie wykazał skutecznego hamowania tyrozynazy w wykonanym teście. [37] - Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość kwasu galusowego w badanym materiale wynosi 0,03496 miligrama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,00738 miligrama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość kwasu p-hydroksybenzoesowego w badanym materiale wynosi 0,04103 miligrama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,00849 miligrama na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość izomeru I kwasu galusowego w badanym materiale wynosi 32,67 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 5,64 mikrograma na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość pochodnej I kwasu homogentyzynowego w badanym materiale wynosi 13,3 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,18 mikrograma na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość moryny w badanym materiale wynosi 35,39 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 3,1 mikrograma na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość rutyny w badanym materiale wynosi 9,93 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,76 mikrograma na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) zawartość diosmetyny w badanym materiale wynosi 4,1 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,53 mikrograma na sto gramów); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37] - Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 13,95 miligrama równoważnika kwasu galusowego na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 1,76 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
- Stężenie ekspozycji badanego materiału
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Cel badania: tyrozynaza. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 0,1 miligrama na mililitr. [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 1 miligram na mililitr. [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Cel badania: hialuronidaza. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 0,1 miligrama na mililitr. [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 1 miligram na mililitr. [37]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 10 miligramów na mililitr. [37] - Aktywność przeciwutleniająca odniesiona do masy
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
Wynik testu ABTS wynosi 113,7 w źródłowej jednostce „µM Trolox/g” (suchej masy materiału) (średnia; odchylenie standardowe: 36,59 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3; metoda podaje „µmol Trolox/g”, a tabela „µM Trolox/g” — zapisy jednostek w źródle są rozbieżne; jednostka pozostaje nierozstrzygnięta wymiarowo: bez źródłowej objętości nie przeliczono µM na µmol. [37]
Wynik testu DPPH wynosi 718 w źródłowej jednostce „µM Trolox/g” (suchej masy materiału) (średnia; odchylenie standardowe: 187 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3; metoda podaje „µmol Trolox/g”, a tabela „µM Trolox/g” — zapisy jednostek w źródle są rozbieżne; jednostka pozostaje nierozstrzygnięta wymiarowo: bez źródłowej objętości nie przeliczono µM na µmol. [37]
Wynik testu FRAP wynosi 156,6 w źródłowej jednostce „µM Trolox/g” (suchej masy materiału) (średnia; odchylenie standardowe: 7,65 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3; metoda podaje „µmol Trolox/g”, a tabela „µM Trolox/g” — zapisy jednostek w źródle są rozbieżne; jednostka pozostaje nierozstrzygnięta wymiarowo: bez źródłowej objętości nie przeliczono µM na µmol. [37] - Zawartość flawonoidów w oznaczeniu zbiorczym
- Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w oznaczeniu flawonoidów uzyskano 6 miligramów równoważnika katechiny na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 0,36 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
- Minimalne stężenie bakteriobójcze — MBC
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
MBC dla szczepu MJMC 531-B przekracza 20 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJMC 109 przekracza 20 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJMC 534-B wynosi 5 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJMC 565-A wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu ATCC 25923 wynosi 5 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJMC 525 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJMC 534-A wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJH 513 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu MJH 540 wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MBC dla szczepu ATCC 25922 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37] - Minimalne stężenie hamujące — MIC
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
MIC dla szczepu MJMC 531-B wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJMC 109 wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJMC 534-B wynosi 5 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJMC 565-A wynosi 5 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu ATCC 25923 wynosi 5 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJMC 525 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJMC 534-A wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJH 513 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu MJH 540 wynosi 20 miligramów na mililitr. [37]
MIC dla szczepu ATCC 25922 wynosi 10 miligramów na mililitr. [37] - Hamowanie enzymu — wynik ilościowy
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Ekstrakt z suszonych owocników Suillellus mendax, etanol 40% v/v, Sabugal, Portugalia, lipiec 2021. Warunki badania obejmują po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v). [37]
Hamowanie hialuronidazy wynosi 0,4% (średnia; odchylenie standardowe: 0,5 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 0,1 miligrama na mililitr. [37]
Hamowanie hialuronidazy wynosi 1,6% (średnia; odchylenie standardowe: 1,5 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 1 miligram na mililitr. [37]
Hamowanie hialuronidazy wynosi 77,9% (średnia; odchylenie standardowe: 8,6 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 10 miligramów na mililitr. [37]
Hamowanie tyrozynazy wynosi 14,7% (średnia; odchylenie standardowe: 3,9 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 0,1 miligrama na mililitr. [37]
Hamowanie tyrozynazy wynosi 14,8% (średnia; odchylenie standardowe: 1,4 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 1 miligram na mililitr. [37]
Hamowanie tyrozynazy wynosi 15,1% (średnia; odchylenie standardowe: 2,2 punktu procentowego); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. Stężenie badanego ekstraktu: 10 miligramów na mililitr. [37] - Zawartość ortodifenoli w oznaczeniu zbiorczym
- Po ekstrakcji etanolem, o stężeniu 40% (v/v) w oznaczeniu ortodifenoli uzyskano 8,93 miligrama równoważnika kwasu kawowego na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 1,24 w tej samej jednostce); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [37]
Ekstrakt portugalski — materiał i profil chemiczny
Materiał i metody: Martins i in. 2023, DOI 10.3390/applmicrobiol 3020040, badali materiał oznaczony jako S. mendax z Sabugal w Portugalii, zebrany w lipcu 2021. Owocniki suszono w 40 °C, rozdrobniono i ekstrahowano 40% etanolem z udziałem ultradźwięków: 1 g suchego materiału na 75 ml, przez 20 minut. To procedura laboratoryjna, odrębna od gotowania owocników. Praca mówi o identyfikacji taksonomicznej, ale nie podaje kodu voucheru ani sekwencji DNA badanego S. mendax. Trzy powtórzenia techniczne nie oznaczają trzech niezależnych populacji. Wyniki nie dowodzą skuteczności klinicznej, wartości żywieniowej ani bezpieczeństwa obróbki kuchennej.
Oznaczenia zbiorcze: Tabela 1 podaje fenole ogółem 13,95±1,76 mg GA/g suchej masy, ortodifenole 8,93±1,24 mg CA/g i flawonoidy 6,00±0,36 mg równoważnika katechiny/g. Są to wyniki metod kolorymetrycznych, w trzech powtórzeniach, średnia ± SD. Nie są masą każdego zidentyfikowanego związku i nie zastępują osobnego HPLC-DAD.
Profil HPLC-DAD: Tabela 3 dla S. mendax: kwas galusowy 34,96±7,38; izomer I kwasu galusowego 32,67±5,64; kwas p-hydroksybenzoesowy 41,03±8,49; pochodna I kwasu homogentyzynowego 13,30±1,18; moryna 35,39±3,10; rutyna 9,93±0,76; diosmetyna 4,10±0,53 µg/100 g suchej masy. To średnie ± SD z trzech oznaczeń. Nie przypisano pochodnej pełnej, niewykazanej struktury i nie wyprowadzono zakresu osobniczego ze średniej ± SD.
[37] [13]Aktywność laboratoryjna i zastosowania
Testy antyoksydacyjne: Dla ekstraktu tabela 2 podaje ABTS 113,70±36,59, DPPH 718,00±187,00 i FRAP 156,60±7,65. W nagłówku tabeli jednostką jest µM Trolox/g suchej masy, a opis metody mówi µmol Trolox/g; zachowano tę rozbieżność i nie przeliczono wyniku na dawkę lub skuteczność u człowieka. Są to trzy różne testy chemiczne w trzech powtórzeniach, nie trzy badania kliniczne.
Enzymy: Tabela 6: hamowanie hialuronidazy 0,4±0,5%, 1,6±1,5% i 77,9±8,6% przy 0,1; 1; 10 mg ekstraktu/ml. Tabela 7: odpowiednio 14,7±3,9%, 14,8±1,4% i 15,1±2,2% dla tyrozynazy. Autorzy nie uznali uzyskanych niskich efektów tyrozynazowych za skuteczne hamowanie. Zachowano zarówno liczby, jak i interpretację autora, bez przedstawienia ich jako potwierdzonego działania wybielającego skórę.
Bakterie: Dla dziesięciu szczepów tabela 4–5 daje MIC S. mendax 5–20 mg/ml, z zależnymi od szczepu MBC 5, 10, 20 lub>20 mg/ml. E. coli ATCC 25922: MIC 10, MBC 10 mg/ml; S. aureus ATCC 25923:5 i 5 mg/ml. Wynik>20 jest prawostronnie ograniczony i nie został zamieniony w 20. Badano hodowle in vitro, nie leczenie zakażeń ani bezpieczne zastosowanie domowe.
Co rzeczywiście wykonano: Udokumentowane zastosowanie tego gatunku w badaniu to uzyskanie i badanie ekstraktu. Kremy wykonano z I. hispidus i P. tinctorius, nie z S. mendax; nie przeniesiono na niego stabilności lub skuteczności tych preparatów. Nie znaleziono dostatecznie udokumentowanego wdrożenia technicznego, zastosowania zielarskiego, barwierskiego lub przyprawowego swoistego dla S. mendax. Brak wyniku w przeglądzie nie wyklucza nieodnalezionych zastosowań.
[37] [13]Najważniejsze substancje i ich działanie
Jadalność — ocena autorów a dowód toksykologiczny
Ocena dostępnego atlasu: Atlas Česká mykologická společnost autorstwa Lubomíra Opata i Vladimíra Sojki nazywa gatunek jadalnym średniej jakości, surowy lekko trującym i zaleca gotowanie co najmniej 20 minut. To ocena i zalecenie autora; strona nie podaje klinicznego badania S. mendax, tożsamości oznaczonej toksyny ani eksperymentu potwierdzającego taki próg czasu. Nie przedstawiono 20 minut jako gwarancji bezpieczeństwa.
Granica wniosku: Pierwotny opis Vizziniego dotyczy taksonomii, morfologii i ITS, nie własnej próby spożycia lub oznaczenia toksyn. Praca Martins 2023 bada ekstrakt, a nie zatrucia, bezpieczeństwo po ugotowaniu ani dawkę bezpieczną dla człowieka. W przeszukanych źródłach nie znaleziono swoistej dla tego gatunku pierwotnej serii zatruć lub badania identyfikującego termolabilną toksynę. To luka przeglądu, nie dowód bezpieczeństwa lub fałszu ocen atlasowych.
[38] [37]Badania ekologiczne
Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Muzeum Południowych Czech opisuje Suillellus mendax w cieplejszych miejscach regionu Budziejowic, m.in. na groblach stawów, oraz dokumentuje stanowisko parkowe przy Wełtawie z 2014 r. Informacje te odnoszą się do wymienionych miejsc i materiału. Nie przeliczono słowa „ciepłe” na próg temperatury i nie uogólniono grobli ani parku na wyłączny typ siedliska gatunku.
[42]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Atlas NDFF opisuje Suillellus mendax jako grzyb ektomykoryzowy, związany z korzeniami drzew. W niderlandzkim kontekście wymienia dąb, także lipę i, z zaznaczoną niepewnością, buk. Podaje gleby gliniaste oraz zasobne lasy przy brzegu wydm. Niepewny związek z bukiem w tym opisie pozostaje odrębny od udokumentowanego sąsiedztwa buków w niemieckich kolekcjach.
[16]Česká mykologická společnost podaje ciepłe, jasne lasy liściaste, najczęściej pod dębami, zwykle na glebach zasadowych albo obojętnych. W tym czeskim kontekście gatunek określono jako rzadki. Opis środowiska nie ustanawia wyłącznego związku z wapieniem ani krajowej częstości występowania w Polsce.
[14]Typowy okres owocnikowania w czeskim atlasie obejmuje czerwiec–wrzesień, czyli miesiące 6–9. Szczytu sezonu nie wskazano. Osobno od tego przedziału zapisano dwa znaleziska: Pragę z 18 sierpnia 2019 r. oraz kraj środkowoczeski z 16 września 2023 r. Daty tych wpisów są pojedynczymi obserwacjami, a nie drugim sposobem wyznaczania krajowego szczytu.
[14]W regionalnej próbie Jarlinga kolekcje oznaczane jako Suillellus mendax były związane z dębami (Quercus) i bukami (Fagus), podczas gdy kolekcje S. luridus z lipami (Tilia) i brzozami (Betula). Zależność dotyczy badanej próby z Berlina i Brandenburgii. Dostępny fragment abstraktu nie podaje miesięcy zbioru i nie uzasadnia wyłączności gospodarzy poza tym obszarem.
[12]Dondl odnotował 29 września 2022 r. cztery owocniki w Baierbrunn, na wysokości 590 m, przy starych bukach w mieszanym lesie bukowym na osuwisku żwirów fluwioglacjalnych. Owocniki były związane ze ściółką przy bukach. Obecność świerka i klonu w tym lesie nie potwierdza, że wszystkie te drzewa były partnerami mikoryzowymi. Jest to jedna wrześniowa kolekcja, odrębna od niedatowanej próby Jarlinga.
[7]Materiał opisany przez Martins i współautorów w badaniu z 2023 r. jako Suillellus mendax zebrano w lipcu 2021 r. w Sabugal, w dystrykcie Guarda w Portugalii. Data ma dokładność miesiąca, 7; nie wyznacza portugalskiego sezonu ani krajowego szczytu. Dostępna notatka metodologiczna nie podaje numeru zdeponowanego okazu ani potwierdzenia identyfikacji DNA tej próbki.
[13]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VI–IX |
|
| Polska | województwo małopolskie; województwo lubelskie | Nie ustalono |
|
Źródła
- Matthias Dondl, Boletaceae 2022 Nr2
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014, Dz.U. 2014 poz. 1408.
- Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia grzybów dopuszczonych do obrotu.
- Zachowany wynik GBIF name match
- Index Fungorum550746
- Jarling 2015 — porównanie S. mendax i S. luridus
- Martins et al. 2023 Applied Microbiology3:562–579 DOI 10.3390/applmicrobiol3020040
- L.Opat/V.Sojka ČMS Suillellus mendax (także [38])
- NCBI Taxonomy 2100784
- Machiel Noordeloos 2022/2025 NDFF
- Vizzini i in. 2014 — rekord pracy oryginalnej
- Grzyby.pl / GRej — dwa polskie wpisy (także [34])
- Polskie Towarzystwo Mykologiczne — KPNG 1/2021
- Species Fungorum synonimia 550746
- PTMyk — RekomendacjaKPNG3/2024,21.03.2024
- Modroborowik półosiatkowany — aktualne polskie wykazy,18.10.2026
- Martins i in. 2023 — Antioxidant, Antimicrobial and Cosmeceutical Potential, Applied Microbiology3:562–579
- protection-status
- trade-status
- Vizzini, Simonini, Ercole i Voyron 2013/2014 — Boletus mendax, Mycological Progress13:95–109
- Jihočeské muzeum v Českých Budějovicích, Houby českobudějovických parků a trávníků: Suillellus mendax