Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Podgrzybek oprószony (Xerocomellus pruinatus) to jadalny grzyb rurkowy, ceniony za jędrny miąższ i późny okres owocowania. Jego kapelusz ma barwę ciemnobrązową do czerwonobrązowej, a młode owocniki pokrywa charakterystyczny, matowy, oszroniony nalot. Rurki są żółte, z wiekiem oliwkowe, po ugnieceniu słabo błękitnieją. Trzon jest żółty u góry oraz czerwonawy na dole. Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, głównie pod bukami lub dębami. Jest smacznym grzybem do smażenia, suszenia i marynowania.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły lub płaski.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być zamszowa, oprószona lub filcowata; może być zamszowa i oprószona, a u młodych owocników może być naga lub oprószona.
- Układ pęknięć powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest spękana na nieregularne poletka.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowy, szarobrązowy, czarnobrązowy, ochrowy, jasnobrązowy, ciemnobrązowy, oliwkowobrązowy, czerwonobrązowy, czerwony lub czarniawy. Brzeg może być czerwony lub winny.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę do 120 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
- Kształt porów
- Pory są kanciaste.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa porów może być niebieska / sina lub niebieskozielona.
Po uszkodzeniu lub nacisku pory nie zmieniają barwy. - Barwa rurek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa rurek może być niebieska / sina.
Po uszkodzeniu lub nacisku rurki nie zmieniają barwy. - Naturalna barwa porów
- Pory mogą być bladożółte, intensywnie żółte lub żółte.
U dojrzałych owocników pory mogą być żółtooliwkowe.
U dojrzałych owocników pory mogą być pomarańczowe. - Naturalna barwa rurek
- Rurki mogą być bladożółte lub żółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być żółtooliwkowe.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub maczugowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być zgrubiała, a u młodych owocników może być maczugowata.
- Kolor
- Trzon może być bladożółty lub żółty.
Trzon może być żółty i czerwony.
Góra trzonu może być żółta lub cytrynowożółta.
Dół trzonu może być brązowawy.
U młodych owocników trzon może być żółty.
U dojrzałych owocników dół trzonu może być czerwony lub czerwonobrązowy. - Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być kłaczkowata lub ziarnista; może być oprószona i włóknista.
- Wzór powierzchni trzonu
- Powierzchnia trzonu jest plamista.
- Barwa ornamentacji
- Ornamentacja trzonu może być czerwona, pomarańczowa, żółtozielona lub czerwonobrązowa.
U dołu ornamentacja trzonu może być morelowa lub czerwona. - Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu może być niebieska / sina lub brązowa.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 25 milimetrów.
Miąższ
- Barwa
- W kapeluszu miąższ może być żółtawy, bladożółty lub białawy, w trzonie może być żółty, a u podstawy trzonu może być brązowawy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ, również w kapeluszu, jest zwarty.
- Smak
- Ma słaby smak.
- Zmiana koloru
- W kapeluszu i trzonie po uszkodzeniu barwa jest niebieskozielona.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby, grzybowy.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w lasach mieszanych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub być zrośnięte.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Ocena kulinarna
- Smaczny
Z czym można pomylić

Jerzy Opioła · CC BY-SA 4.0
Korekta kolorów: Selso, 2020 (wersja źródłowa).
Źródło zdjęcia · CC BY-SA 4.0Podgrzyb brunatny
Imleria badia
Najważniejsze różnice
Suchogrzybek oprószony (Xerocomellus pruinatus) może przypominać podgrzybka brunatnego barwą kapelusza.
Suchogrzybek złotopory
Xerocomellus chrysenteron
Najważniejsze różnice
Suchogrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron) odznacza się kapeluszem wyraźnie i głęboko pękającym na poletka, w których odsłania się czerwonawy miąższ, oraz gładkimi zarodnikami. Suchogrzybek oprószony ma skórkę zazwyczaj jednolitą i niepopękaną, a jego zarodniki pokrywają drobne podłużne prążki. Czeski atlas podkreśla ponadto, że X. chrysenteron pojawia się wcześniej w sezonie, już wczesnym latem.
Xerocomellus porosporus
Najważniejsze różnice
Suchogrzybek obciętozarodnikowy (Xerocomellus porosporus) ma charakterystycznie ścięte wierzchołki zarodników i według czeskiego atlasu nie ma tak wyraźnego czerwonego zabarwienia trzonu. Samo podobieństwo brązowych kapeluszy nie rozstrzyga tego porównania w terenie.
Xerocomellus ripariellus
Najważniejsze różnice
Czerwonawe formy suchogrzybka oprószonego mogą przypominać Xerocomellus ripariellus. Klofac wskazuje, że X. pruinatus odróżnia się żółtym, rzadko siniejącym miąższem, aksamitnym i rzadko pękającym kapeluszem, nieco większymi zarodnikami oraz budową skórki kapelusza o zmiennych komórkach końcowych, które są z reguły węższe od leżących poniżej komórek podkońcowych.
FAQ
Czy podgrzybek oprószony jest grzybem jadalnym?
Tak, podgrzybek oprószony jest wartościowym grzybem jadalnym. Ceniony jest za zwarty, jędrny miąższ, który rzadko bywa zaczerwiony, oraz przyjemny, łagodny smak. Nadaje się do wielu dań.
Jak rozpoznać podgrzybka oprószonego?
Charakteryzuje się ciemnobrązowym kapeluszem z matowym, jakby oszronionym nalotem u młodych okazów. Trzon jest żółtawy w górnej części i czerwonawy u dołu, a rurki żółte, lekko błękitniejące.
Gdzie i kiedy rośnie podgrzybek oprószony?
Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, szczególnie pod bukami i dębami, rzadziej pod świerkami. Owocniki pojawiają się od lata aż do późnej jesieni, nierzadko nawet w listopadzie.
Czy miąższ podgrzybka oprószonego zmienia barwę po przekrojeniu?
Miąższ po przekrojeniu jest kremowy lub żółtawy. W kapeluszu i górnej części trzonu może słabo błękitnieć pod wpływem powietrza, natomiast w dolnej partii trzonu bywa czerwonawy.
Z jakimi grzybami można pomylić podgrzybka oprószonego?
Najczęściej mylony jest z podgrzybkiem złotawym lub żeberkowanym. Podgrzybek złotawy ma silniej pękającą skórkę z czerwonawym tłem, podczas gdy oprószony ma ciemny i oszroniony kapelusz.
Czy podgrzybek oprószony nadaje się do suszenia?
Tak, doskonale nadaje się do suszenia. Dzięki zwartej strukturze miąższu zachowuje dobrą formę, a po ususzeniu ma intensywny, przyjemny aromat, stanowiąc świetny dodatek do sosów i zup.
Czy suchogrzybka oprószonego można spożywać na surowo?
Nie. Według zaleceń PSSE dzikich grzybów nie należy spożywać na surowo. Suchogrzybek oprószony jest gatunkiem jadalnym, lecz z ogólnych względów sanitarnych wymaga obróbki termicznej.
Jaki smak i zapach ma podgrzybek oprószony?
Grzyb ten ma łagodny, przyjemny smak oraz delikatny, grzybowy zapach. Nie ma posmaku gorzkiego ani kwasowego, dzięki czemu jest bardzo uniwersalnym składnikiem potraw.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- suchogrzybek oprószony
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara
- Inne nazwy krajowe
- podgrzybek aksamitny
- Dawne nazwy krajowe
- borowik oprószony, grzyb omszony, podgrzybek oprószony
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę zieloną lub brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować brązowooliwkowy lub oliwkowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub wrzecionowaty.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 10 do 15,7 mikrometra i szerokość od 4 do 6,4 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Wapienność gleby
- Występuje na glebie wapiennej.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną dęby i buki.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną świerki.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki i dęby.
Historia i kultura
Historia taksonomiczna suchogrzybka oprószonego stanowi odzwierciedlenie wieloletnich badań nad systematyką grzybów borowikowatych i rewizji tradycyjnie pojmowanych rodzajów. Gatunek został pierwotnie opisany w XIX wieku przez Eliasa Magnusa Friesa pod nazwą Boletus pruinatus, a w późniejszym okresie w literaturze mykologicznej powszechnie zaliczano go do rodzaju Xerocomus jako Xerocomus pruinatus.
Przełomowym momentem w taksonomicznej historii tego taksonu była praca czeskiego mykologa Josefa Šutary, opublikowana w 2008 roku w czasopiśmie „Czech Mycology” (tom 60, zeszyt 1, s. 49–50). W publikacji tej Šutara wyodrębnił nowy rodzaj Xerocomellus na podstawie wnikliwej analizy cech mikro- i makromorfologicznych, przenosząc omawiany gatunek do tego rodzaju i ustanawiając nową kombinację nomenklatoryczną Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara. Zmiana ta stała się trwałym punktem odniesienia we współczesnej taksonomii borowikowatych w Europie.
Jadalność i bezpieczeństwo
Suchogrzybek oprószony jest grzybem jadalnym, cechującym się zwartym i jędrnym miąższem. Podstawowym warunkiem jego bezpiecznego spożycia jest poddanie owocników dokładnej obróbce termicznej przed konsumpcją, na przykład poprzez gotowanie lub smażenie. Spożycie owocników w stanie surowym bądź niedostatecznie dogotowanych może prowadzić do wystąpienia dolegliwości przewodu pokarmowego. Do celów kulinarnych należy przeznaczać wyłącznie owocniki młode, zdrowe i świeże.
Istotnym czynnikiem ryzyka jest szybkie starzenie się owocników oraz podatność ich tkanek na psucie. Egzemplarze stare, przejrzałe, nasiąknięte wodą lub wykazujące jakiekolwiek oznaki pleśnienia nie nadają się do konsumpcji. Dodatkowo, podobnie jak ma to miejsce w przypadku innych grzybów rurkowych, owocniki mogą wykazywać zdolność do kumulowania zanieczyszczeń z gleby i otoczenia, z tego względu zaleca się rezygnację ze zbierania okazów rosnących w bezpośrednim sąsiedztwie dróg o dużym natężeniu ruchu oraz na terenach silnie uprzemysłowionych.
Pod względem walorów smakowych miąższ suchogrzybka oprószonego charakteryzuje się łagodnym smakiem pozbawionym goryczy oraz delikatnym, typowo grzybowym zapachem, dzięki czemu znajduje on zastosowanie w kuchni jako grzyb domowy.
Siedlisko i występowanie
Suchogrzybek oprószony (Xerocomellus pruinatus) występuje na terenie Europy, przede wszystkim w lasach liściastych oraz mieszanych, rzadziej w czystych drzewostanach iglastych. Stanowiska tego gatunku odnotowywane są również w parkach i zadrzewieniach krajobrazowych. Grzyb tworzy mikoryzę z drzewami liściastymi, zwłaszcza z bukiem zwyczajnym, dębami i grabem pospolitym, a także z drzewami iglastymi, w tym ze świerkiem pospolitym. Preferuje gleby świeże, zasobne w składniki pokarmowe, gliniaste oraz piaszczysto-gliniaste, gdzie owocniki wyrastają pojedynczo lub w grupach na ściółce leśnej, wśród opadłych liści i kęp mchów.
Zasięg geograficzny gatunku obejmuje Europę, w tym Europę Środkową i Zachodnią, sięgając na północ po południowe rejony Półwyspu Skandynawskiego oraz na południe w kierunku basenu Morza Śródziemnego.
W warunkach klimatycznych Polski sezon owocnikowania przypada na okres od września do listopada (miesiące IX–XI), co odpowiada udokumentowanemu pojawowi owocników w fenologii środkowoeuropejskiej. Występowanie gatunku w danym regionie zależy przede wszystkim od obecności sprzyjających drzewostanów liściastych i mieszanych oraz wilgotnych gleb gliniastych.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Česká mykologická společnost, Xerocomellus pruinatus, hřib sametový · Kuchyňské využití: Hřib sametový je dobrá jedlá houba.
- Ocena kulinarna
- Smaczny
Česká mykologická společnost, Xerocomellus pruinatus, hřib sametový · Kuchyňské využití: dobrá jedlá houba, z druhů rodu Xerocomellus patrně nejchutnější. Source opinion; not a formal quality class or larval-infestation claim.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara
- Dawne nazwy naukowe
- 1835 — Boletus pruinatus Fr.
1886 — Versipellis pruinata (Fr.) Quél.
1888 — Xerocomus pruinatus (Fr.) Quél.
1898 — Suillus pruinatus (Fr.) Kuntze
1992 — Boletellus pruinatus (Fr.) Klofac & Krisai[16]
Suchogrzybek oprószony należy do rodziny borowikowatych (Boletaceae) w rzędzie borowikowców (Boletales). Nazwa naukowa taksonu to Xerocomellus pruinatus (Fr.) Šutara. Kombinację tę opublikował w 2008 r. Josef Šutara pod numerem rejestracyjnym MB511898, przenosząc do nowego rodzaju gatunek opisany pierwotnie w 1835 r. przez Eliasa Friesa jako Boletus pruinatus Fr. Takie samo autorstwo bazonimu podaje baza Species Fungorum. W części opracowań pojawia się zapis „Fr. & Hök”, jednak Oolbekkink uzasadniał przypisanie pierwotnego opisu samemu Friesowi.
[16] [18] [12] [6] [14] [17]Wcześniejsze kombinacje oparte na tym samym epitecie gatunkowym obejmują Versipellis pruinata (Fr.) Quél. z 1886 r., Xerocomus pruinatus (Fr.) Quél. z 1888 r., Suillus pruinatus (Fr.) Kuntze z 1898 r. oraz Boletellus pruinatus (Fr.) Klofac & Krisai z 1992 r. Szereg ten tłumaczy, dlaczego w dawniejszej literaturze mikologicznej ten sam grzyb bywał umieszczany w różnych rodzajach.
[16] [18] [12] [6] [14] [17]W rejestrze Species Fungorum do synonimiki gatunku włączono także nazwy Boletus subtomentosus var. pascuus Pers. (1825), Boletus pascuus (Pers.) Corda (1841), Xerocomus pascuus (Pers.) Bon (1985 [1984]), Boletellus pruinatus var. pascuus (Pers.) Klofac & Krisai (1992) oraz Boletellus pruinatus f. luteocarnosus Klofac & Krisai (1992). Stanowią one historyczne przyporządkowania taksonomiczne w rangach odmiany i formy.
[16] [18] [12] [6] [14] [17]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Identyfikacja mikroskopowa gatunków z rodzaju Xerocomellus opiera się przede wszystkim na strukturze skórki kapelusza oraz mikrorzeźbie zarodników. Zarodniki suchogrzybka oprószonego pokryte są drobnymi, podłużnymi prążkami, jednak autorzy Fungi of Temperate Europe zaznaczają, że struktury te pozostają niewidoczne w standardowej mikroskopii świetlnej. Wobec tego ani sama ciemna barwa kapelusza, ani intensywne sinienie nie wystarczają do jednoznacznego oznaczenia bez weryfikacji pozostałych cech.
[6] [5] [12] [8] [13] [7]Šutara badał głównie skrawki wysuszonych owocników (cięte ręcznie żyletką), z użyciem 3–10% NH4OH, niekiedy z dodatkiem czerwieni Kongo oraz odczynnika Melzera lub w czystym NH4OH; świeży materiał analizował w wodzie, odczynniku Melzera lub wodnym roztworze czerwieni Kongo, stosując również mikroskop SEM. Diagnoza całego rodzaju Xerocomellus obejmuje grubość skórki (80–)120–350(–500) µm, rurki do 10(–14) mm i kanciaste pory o średnicy 1–2,5 mm. Pileipellis tworzą równoległe łańcuszki komórek, których końce leżą na zbliżonym poziomie; u starszych owocników układ ten może się rozluźniać. Są to cechy i wymiary diagnozy rodzajowej, odrębne od indywidualnych pomiarów gatunkowych X. pruinatus.
[18]Cechy mikroskopowe rodzaju Xerocomellus obejmują ponadto słabo żelatynizującą tramę hymenoforu typu pośredniego z odległościami między strzępkami 2–4(–8) µm, przeważnie wrzecionowato-butelkowate pleurocystydy o ściankach do 0,6 µm, brak lub zredukowaną do 30(–40) µm boczną warstwę trzonu, płodną warstwę kaulohymenialną na trzonie oraz brak sprzążek na strzępkach. Brak osłony częściowej i pierścienia stanowi stałą cechę całego rodzaju.
[18] [5]W rewizji taksonomicznej Šutary uwzględniono 15 kolekcji zielnikowych tego gatunku: JŠ 078, 302, 336, 337, 341, 345, 1836, 1963, 1965, 1986, 2112, 4053, 4397, 4398 oraz 4399.
[18]Abstrakt pracy Peintner, Ladurner i Simoniniego z 2003 r. opisuje analizę 24 sekwencji rDNA-LSU wykazującą odrębne linie ośmiu taksonów, w tym pruinatus. Pomocne w diagnozie były cechy zarodników, komórki końcowe skórki oraz charakterystyczne strzępki typu pruinatus (pruinatus-hyphae). Autorzy wykazali jednak wielokrotne powstawanie w toku ewolucji podobnego prążkowania zarodników, ściętych wierzchołków oraz strzępek tego typu. Liczba 24 sekwencji odnosi się do całego badania obejmującego osiem taksonów.
[13]Badania Franka i współpracowników z 2020 r. nad północnoamerykańskimi przedstawicielami rodzaju Xerocomellus uwzględniały sekwencje referencyjne europejskiego X. pruinatus z bazy GenBank (LSU: AF514825 z okazu IB19961055, AF050644 oraz AF402140), wskazując na konieczność ostrożnej weryfikacji oznaczeń w publicznych repozytoriach sekwencji.
[7]Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Skórka kapelusza
Reakcje z odczynnikami
- Barwy w odczynnikach
- Reakcja na odczynniki alkaliczne nie powoduje zmiany barwy. Jest to faza 1.
Zarodniki
- Długość zarodnika
- Zarodnik może mieć długość od 10 do 15 mikrometrów. [5] [8] [3] [6]
Zarodnik może mieć długość od 11,4 do 15,7 mikrometra. [17] - Kierunek ornamentacji zarodnika
- Elementy ornamentacji zarodnika mają układ podłużny. [6]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2 do 3,2. [17]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub wrzecionowaty. [6]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 11,5–15 µm [17]
10–14,5 µm [8]
12–15,1 µm (skrajnie do 15,7 µm) [17]
11–15 µm [5]
11,5–14 µm [6]
11,4–14,9 µm [17]
12,3–15,3 µm [17]
11–14 µm [3] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 4,5–5,5 µm [8] [6]
4,2–5,7 µm [17]
4,4–5,4 µm (skrajnie do 6 µm) [17]
4,5–6 µm [5]
4,9–6,4 µm [17]
4,3–5,8 µm [17]
4–5 µm [3]
Metody i zapisy źródłowe — Source cap-cuticle microscopy; source-specific terminology and scantiness are not merged into one universal organisation.
Inkrustacja strzępek skórki; Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Species Description: Pileipellis palisadoderm of septate hyphae of cylindrical, incrusted cells.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Source cap-cuticle microscopy; source-specific terminology and scantiness are not merged into one universal organisation.
Inkrustacja strzępek skórki; Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Printed p.265 section9: somewhat irregular trichoderm; terminal cells(5.5–)8–14(–15.5)µm broad; incrustations scarce.” [12]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Terminal cells(5.5–)8–14(–15.5)µm broad.” [12]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS species description; material, voucher, measurement count and medium unreported.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „11.5–14 × 4.5–5.5 µm; first axis.” [6]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „jemně podélně rýhované” [6]
Kierunek ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „podélně rýhované” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „eliptické nebo vřetenovité” [6]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „11.5–14 × 4.5–5.5 µm; second axis.” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Published species description; unreported individual material and numerical protocol.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Species Description: Spores11–15×4.5–6µm, striate. First axis.” [5]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „Species Description: Spores11–15×4.5–6µm, striate.” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Species Description: Spores11–15×4.5–6µm, striate. Second axis.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Published species description; unreported individual material and numerical protocol.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Printed p.579 couplet73: spores10–14.5×4.5–5.5µm, very finely striated, not visible in a standard light microscope. First axis.” [8]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „Printed p.579 couplet73: spores10–14.5×4.5–5.5µm, very finely striated, not visible in a standard light microscope.” [8]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Printed p.579 couplet73: spores10–14.5×4.5–5.5µm, very finely striated, not visible in a standard light microscope. Second axis.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Focal Xerocomellus pruinatus row, PDFpage81; individual microscopic material unreported.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „11–14×4–5µm, paired source axes.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — 19Nov2021, PuszczaBukowa Węglino, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.5µm,Qmean2.4.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „19Nov2021, PuszczaBukowa Węglino, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.5µm,Qmean2.4. See original paired dimensions.” [17]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „19Nov2021, PuszczaBukowa Węglino, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.5µm,Qmean2.4. Source Q range, not recomputed from unpaired dimension endpoints.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — 25Oct2023, BukoweZdroje, leg./det.GrażynaDomian; mean12.9×4.8µm,Qmean2.7.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „25Oct2023, BukoweZdroje, leg./det.GrażynaDomian; mean12.9×4.8µm,Qmean2.7. See original paired dimensions.” [17]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „25Oct2023, BukoweZdroje, leg./det.GrażynaDomian; mean12.9×4.8µm,Qmean2.7. Source Q range, not recomputed from unpaired dimension endpoints.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — 30Oct2023, BuczynoweWąwozy, leg./det.GrażynaDomian; mean13.1×4.9µm,Qmean2.7.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „30Oct2023, BuczynoweWąwozy, leg./det.GrażynaDomian; mean13.1×4.9µm,Qmean2.7. See original paired dimensions.” [17]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „30Oct2023, BuczynoweWąwozy, leg./det.GrażynaDomian; mean13.1×4.9µm,Qmean2.7. Source Q range, not recomputed from unpaired dimension endpoints.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — 4Nov2023, TrawiastaBuczyna, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.0µm,Qmean2.7.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „4Nov2023, TrawiastaBuczyna, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.0µm,Qmean2.7. See original paired dimensions.” [17]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „4Nov2023, TrawiastaBuczyna, leg./det.GrażynaDomian; mean13.5×5.0µm,Qmean2.7. Source Q range, not recomputed from unpaired dimension endpoints.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — Source B.pruinatus description, with collections Bos8335 (NL) and Oolbekkink207 (DE) listed, without assigning one individual SEM image to either voucher.
Metoda źródłowa. Technika: skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM). Opis metody w źródle: Source methods p.246: gold-coated stubs, 15kV JEOL JSM-35; source spore prints or tube fragments, not an inferred focal specimen preparation.
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „Faint to distinct striae with SEM.” [12]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Zbiór z Puszczy Bukowej w województwie zachodniopomorskim; status zweryfikowany potwierdzono w osobnym publicznym wpisie GRej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[17]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniu korzeni jodły pobrano w październiku 2012 r. po 16 kostek gleby 15 × 15 × 15 cm z czterech stanowisk: Kartuzy, Lipusz, Osusznica i Sławno (łącznie 64 monolity). Analizowano drobne korzenie poniżej 2 mm w trzech losowych podpróbach po około 250 wierzchołków. Oznaczenie ITS suchogrzybka oprószonego KP230473 wykazało 99% zgodności z UDB000481 przy kryterium badania przekraczającym 98% na odcinku co najmniej 450 pz. Udział gatunku wynosił odpowiednio 1,5 ± 0,3%, 1,7 ± 0,3%, 0,9 ± 0,2% oraz 2,0 ± 0,1% (średnia ± błąd standardowy, SE).
[15]W badanych drzewostanach jodłowych odczyn gleby mierzony w wodzie wynosił w poziomie organicznym (O) odpowiednio 3,9; 3,9; 3,9 i 4,0, a w poziomie mineralnym (A): 4,0; 4,6; 4,6 oraz 4,3. Typy gleb sklasyfikowano jako glebę kwaśną brunatną (Kartuzy, Lipusz, Sławno) oraz glebę płową (Osusznica).
[15]W doświadczeniu Zavišić i współautorów materiał buka z zasobniejszego w fosfor Bad Brückenau i ubogiego Unterlüß przeniesiono w październiku 2014 r. do wspólnego ogrodu w Getyndze, gdzie rósł do lipca 2015 r. Badano 40 roślin, po 10 na wariant i pochodzenie gleby; 20 otrzymało znacznik 33P, a 20 stanowiło kontrolę bez znacznika. Po miesiącu aklimatyzacji, 20 listopada 2014 r., zastosowano jednorazową dawkę 795 mg P na roślinę. Mikoryzy identyfikowano na podstawie sekwencji ITS przy kryterium zgodności ponad 97% i wyniku dopasowania (score) ponad 900 bitów, co pozwoliło rozpoznać 14 z 16 morfotypów.
[20]Po nawożeniu fosforem udział mikoryz suchogrzybka oprószonego zmniejszył się w materiale z gleby zasobnej w fosfor. Wynik testu ANOSIM p = 0,385 oznaczał jednak brak statystycznie istotnej zmiany struktury całej zbiorowości grzybów mikoryzowych w tej glebie, a nie oddzielny test liczebności samego gatunku. Nie rozpoznano mechanizmu pobierania fosforu przez izolowany szczep, a nierozpoznany morfotyp MT31 stanowił osobną pozycję. Wyjściowe pH gleby wynosiło 3,8 w Bad Brückenau i 3,5 w Unterlüß, co opisuje warunki miejsc pobrania, a nie optimum gatunku.
[20]W badaniu Kautmanovej i współautorów materiał zbierano na słowackich terenach pogórniczych w latach 2022–2024, a oznaczenia oparto na morfologii i sekwencjach ITS. Oczyszczone owocniki krojono i suszono do stałej masy w temperaturze do 60 °C; małe mielono w całości, a z dużych pobierano równe części kapelusza, trzonu i hymenoforu, uzyskując co najmniej 2 g homogenizowanego proszku. Do analizy ICP-MS mineralizowano 1 g suchego materiału kwasem azotowym, a następnie wodą królewską. Trzy wykonane powtórzenia miały charakter analityczny, a liczba niezależnych owocników gatunku nie została w pracy wyszczególniona.
[10]W materiale ze Słowacji stężenie kadmu w owocnikach z Gelnicy wynosiło 7,82 mg/kg suchej masy (wskaźnik THQ 0,8), a ze Zlatej Idki 3,95 mg/kg s.m. (THQ 0,4). Zawartość ołowiu wynosiła odpowiednio 4,86 mg/kg s.m. (THQ 0,1) w Gelnicy oraz 1,77 mg/kg s.m. przy współczynniku bioakumulacji BCF 0,001 w Zlatej Idce.
[10]W Gelnicy odnotowano rtęć na poziomie 14,23 mg/kg suchej masy, z modelowym wskaźnikiem zagrożenia THQ 7,6 oraz współczynnikiem biokoncentracji BCF 2,14, a także mangan w stężeniu 974 mg/kg suchej masy. THQ stanowi wskaźnik modelowy, a nie liczbę klinicznych zatruć, natomiast wysoki poziom manganu nie oznaczał jego bioakumulacji z podłoża (dla manganu publikacja wskazuje brak akumulacji z gleby). Wszystkie wartości dotyczą zbadanego suchego materiału bez przeliczania na świeżą masę i bez uogólniania na owocniki z innych obszarów.
[10]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Gatunek wyrasta na ziemi w lasach liściastych, mieszanych i iglastych oraz w parkach. Assyov wymienia jako głównych partnerów mikoryzowych buki, a rzadziej dęby, natomiast autorzy czescy podają buki, dęby i świerki. W polskich rejestrach stanowiska obejmują kwaśne i żyzne buczyny, leśną ściółkę, obrzeża drzewostanów, pobliża nadrzecznych łęgów, a także ciepłe, piaszczyste murawy na skraju lasu dębowego. Sama obecność sosny, brzozy czy grabu w opisie drzewostanu nie stanowi bezpośredniego dowodu na tworzenie mikoryzy z tymi gatunkami drzew.
[6] [5] [17] [19] [8]Analizy molekularne korzeni jodły pospolitej (Abies alba) na Pomorzu potwierdziły obecność tego grzyba w ektomikoryzach na czterech stanowiskach zlokalizowanych poza naturalnym zasięgiem jodły. W badaniach w Niemczech zidentyfikowano go również w mikoryzach buka zwyczajnego (Fagus sylvatica). Wyniki te uzyskano bezpośrednio z sekwencjonowania ITS korzeni, co stanowi niezależne potwierdzenie laboratoryjne relacji mikoryzowej.
[15] [20]Assyov uznaje gatunek za szeroko rozpowszechniony w Europie, zaznaczając problem mylenia go z pokrewnymi taksonami. Czeski atlas określa go jako obfity, a europejski klucz jako pospolity. Władysław Wojewoda w 2003 r. przytaczał dawne stwierdzenie z Puszczy Białowieskiej oraz kategorię PL–Ex, a atlas leśny z 2021 r. odnotowywał historyczną ocenę uznającą go za gatunek bardzo rzadki, znany niemal wyłącznie z tego rejonu. Liczne współczesne udokumentowane stanowiska w Polsce (w tym późniejsze zgłoszenia pomorskie i z innych rejonów) wskazują jednak na znacznie szersze występowanie.
[19] [17] [5] [6] [8]W Wielkiej Brytanii zestawienie z 2013 r. wykazało obecność gatunku w 10 kwadratach siatki 1 × 1 km w latach 1913–1962 oraz w ponad 200 kwadratach w latach 1963–2012, kwalifikując go do kategorii najmniejszej troski (LC). Szacunek ponad 2000 dojrzałych osobników stanowi wynik modelowania opartego na bazach obserwacji, a nie bezwzględną liczbę zliczonych owocników.
[9]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo zachodniopomorskie | IX–XI |
|
Źródła
- grenoble 2015
- Boris Assyov, Xerocomus pruinatus
- Česká mykologická společnost, Xerocomellus pruinatus, hřib sametový
- src-frank 2020
- Læssøe T., Petersen J.H., Frøslev T.G., Heilmann-Clausen J. 2025. Keys to the fungi of Temperate Europe,8XI 2025
- src-jncc 2013
- src-kautmanova 2026
- Oolbekkink G.T. 1991. The taxonomic value of the ornamentation of spores in The Xerocomus-group of Boletus. Persoonia14(3): 245–273
- src-peintner 2003-abstract
- src-ptmyk 2021
- src-rudawska 2016
- Species Fungorum, rekord 511898
- Marek Snowarski, Tx236, Xerocomellus pruinatus
- src-sutara 2008
- Wojewoda W. 2003. Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Biodiversity of Poland7
- src-zavisic 2018