Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.









Suchogrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron) to pospolity grzyb z rodziny borowikowatych. Wyróżnia się brązowawym kapeluszem o matowej powierzchni, która podczas schnięcia charakterystycznie pęka, odsłaniając czerwonawe pęknięcia i żółtawy miąższ. Trzon jest smukły, żółty na górze i karminowoczerwony ku dołowi. Grzyb jadalny, chętnie zbierany za młodu, mikoryzowy i szeroko rozprzestrzeniony w lasach strefy umiarkowanej.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest żółtawobiała.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty; u młodych owocników — półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły lub płaski.
- Powierzchnia
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Pokrycie
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest zamszowa.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Układ pęknięć powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest spękana na nieregularne poletka.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowy, ciemnobrązowy, szarobrązowy lub oliwkowobrązowy, a u młodych owocników może być czarniawy.
- Spękania i rozdarcia brzegu
- Brzeg kapelusza jest popękany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 30 do 100 milimetrów.
- Środek
- U starych owocników środek kapelusza jest płaski.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
- Kształt porów
- U dojrzałych owocników pory są kanciaste.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa porów jest niebieska / sina.
- Barwa rurek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa rurek jest niebieska / sina.
- Naturalna barwa porów
- U młodych owocników pory mogą być żółte.
U dojrzałych owocników pory mogą być zielonożółte. - Naturalna barwa rurek
- U młodych owocników rurki mogą być żółte.
U dojrzałych owocników rurki mogą być zielonożółte.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zwężona.
- Kolor
- Trzon może być żółtawy.
Góra trzonu może być żółta.
Dół trzonu może być czerwony. - Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być gładka lub bruzdowana.
- Pokrycie powierzchni
- U dołu powierzchnia trzonu jest kłaczkowata.
- Barwa ornamentacji
- U dołu ornamentacja trzonu jest winna.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 5 do 20 milimetrów.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być żółtawy, a w kapeluszu może być czerwony lub czerwonawy, a u podstawy trzonu może być czerwonawy lub brązowawy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest miękki.
- Smak
- Może mieć słaby lub kwaśny smak.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby, grzybowy.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach iglastych, w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w parkach.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Z czym można pomylić

Suchogrzybek oprószony
Xerocomellus pruinatus
Najważniejsze różnice
Suchogrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron) odznacza się kapeluszem wyraźnie i głęboko pękającym na poletka, w których odsłania się czerwonawy miąższ, oraz gładkimi zarodnikami. Suchogrzybek oprószony ma skórkę zazwyczaj jednolitą i niepopękaną, a jego zarodniki pokrywają drobne podłużne prążki. Czeski atlas podkreśla ponadto, że X. chrysenteron pojawia się wcześniej w sezonie, już wczesnym latem.
FAQ
Czy suchogrzybek złotopory jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to grzyb jadalny, lecz ze względu na szybko mięknący miąższ zaleca się zbierać wyłącznie młode, jędrne owocniki.
Jak smakuje suchogrzybek złotopory?
Ma łagodny, nieco kwaskowaty smak oraz subtelny, przyjemny grzybowy zapach.
W jakich lasach najczęściej występuje?
Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, szczególnie pod bukami, dębami, świerkami i sosnami.
Kiedy przypada sezon na zbiór tego grzyba?
Owocniki pojawiają się zazwyczaj od czerwca do listopada, z największym nasileniem wczesną jesienią.
Dlaczego skórka kapelusza tego gatunku pęka?
Pękanie wierzchniej warstwy skórki w drobną siateczkę to cecha naturalna, nasilająca się podczas suchej i wietrznej pogody.
Dlaczego miąższ po przekrojeniu sinieje?
Lekkie i powolne błękitnienie lub sinienie miąższu to naturalna reakcja utleniania barwników po kontakcie z powietrzem.
Czy suchogrzybek złotopory nadaje się do suszenia?
Z reguły nie jest polecany do suszenia, ponieważ jego miąższ jest gąbczasty, miękki i bywa silnie zaczerwiony.
Jakie zagrożenie niesie zbieranie starych owocników?
Starsze grzyby często padają ofiarą pleśni z rodzaju Sepedonium, która wytwarza niebezpieczne dla zdrowia toksyny.
Czy gatunek ten można jeść na surowo?
Nie, suchogrzybek złotopory wymaga obróbki termicznej (gotowania lub smażenia), gdyż na surowo może wywołać niestrawność.
Do czego poza kuchnią bywa wykorzystywany ten grzyb?
W rękodziele bywa stosowany do naturalnego barwienia wełny na odcienie żółci, beżu i oliwkowego brązu.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- suchogrzybek złotopory
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Xerocomellus chrysenteron (Bull.) Šutara
- Inne nazwy krajowe
- podgrzybek złotawy, podgrzybek złotopory, podgrzybek złocisty
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę zieloną.
- Odcień wysypu
- Może występować żółtooliwkowy lub brązowooliwkowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt wydłużony elipsoidalny, wrzecionowaty lub wydłużony jajowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 10,5 do 16 mikrometrów i szerokość od 4 do 6,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Zastosowania pozakulinarne
Głównym udokumentowanym pozakulinarnym zastosowaniem suchogrzybka złotoporego jest jego wykorzystanie w rzemiośle tekstylnym do naturalnego barwienia włókien. We współczesnym i tradycyjnym farbiarstwie grzybowym (ang. mushroom dyeing) dojrzałe owocniki tego gatunku służą do barwienia przędzy pochodzenia zwierzęcego, w szczególności wełny i jedwabiu. W zależności od użytej zaprawy metalicznej barwniki obecne w owocnikach pozwalają na uzyskanie gamy barw ziemistych: od delikatnych żółci i odcieni ochry przy użyciu ałunu, po stonowane beże, oliwkowe brązy oraz barwy szarozielone przy zastosowaniu siarczanu żelaza.
W ujęciu historycznym i etnograficznym gatunek ten nie znalazł zastosowania w tradycyjnym lecznictwie ludowym, w odróżnieniu od niektórych innych grzybów nadrzewnych czy purchawkowatych; nie był używany jako środek hemostatyczny ani materiał opatrunkowy ze względu na miękki, szybko rozkładający się miąższ. Nie istnieją także żadne świadectwa wykorzystywania go w praktykach rytualnych, szamańskich czy jako hubki do krzesania ognia.
Współcześnie, poza niszowym barwierstwem artystycznym i edukacyjnym, gatunek nie ma zastosowania przemysłowego ani komercyjnego w przetwórstwie pozaspożywczym.
Historia i kultura
Suchogrzybek złotopory został wprowadzony do nomenklatury naukowej w 1791 roku przez francuskiego mykologa Jeana Baptiste François Pierre Bulliarda pod nazwą Boletus chrysenteron. W 1888 roku Lucien Quélet przeniósł go do rodzaju Xerocomus, natomiast współczesną pozycję taksonomiczną w rodzaju Xerocomellus ustalił w 2008 roku czeski mykolog Josef Šutara. Nazwa gatunkowa chrysenteron wywodzi się ze starogreckich słów chryso- (złoty) oraz enteron (wnętrze), co trafnie odzwierciedla złocistożółtą barwę miąższu widoczną po przełamaniu owocnika.
W polskiej kulturze ludowej gatunek ten nie wykształcił odrębnych mitów ani wierzeń, dzieląc los innych drobnych borowikowatych określanych zbiorczym mianem „zajączków”. W tradycyjnym nazewnictwie regionalnym funkcjonował m.in. jako „złotak”, „podgrzybek czerwonotrzonowy” czy „grzyb czerwony”. W kulturze wiejskiej Europy Środkowo-Wschodniej stanowił element tradycyjnego zbieractwa ubogich warstw społecznych – traktowany był jako grzyb powszedni, zbierany w okresach mniejszej dostępności szlachetniejszych gatunków. W dawnej literaturze przyrodniczej XIX i XX wieku opisywano go jako pospolitego przedstawiciela flory leśnej, zwracając uwagę na malowniczy wygląd spękanego kapelusza, który bywał motywem w klasycznych rycinach mykologicznych dokumentujących europejskie grzyby wielkoowocnikowe.
Jadalność i bezpieczeństwo
Suchogrzybek złotopory jest grzybem jadalnym, powszechnie zbieranym do celów spożywczych, choć cenionym umiarkowanie ze względu na miękki miąższ. Odznacza się łagodnym smakiem, niekiedy z subtelną nutą kwaskowatości, oraz delikatnym aromatem.
Do spożycia nadają się wyłącznie owocniki młode i jędrne. Gatunek ten charakteryzuje się wyjątkowo szybkim mięknięciem oraz podatnością na robaczywienie. Najpoważniejszym ryzykiem właściwym dla tego grzyba jest powszechne porażenie starszych egzemplarzy przez pasożytniczą pleśń Hypomyces chrysospermus. Porażone owocniki stają się miękkie, pokrywają się żółtym nalotem i wytwarzają toksyny grożące ostrym zatruciem pokarmowym. Warunkiem bezpiecznej konsumpcji jest bezwzględne odrzucanie okazów zwiotczałych i zapleśniałych.
Grzyb bezwzględnie wymaga obróbki cieplnej – spożycie na surowo może powodować dolegliwości żołądkowe. Wymaga szybkiego zagospodarowania po zbiorze, gdyż gwałtownie traci świeżość.
Tradycja spożywania tego gatunku jest zróżnicowana regionalnie. W Polsce, Czechach, na Słowacji czy w Niemczech uchodzi za popularny, powszechnie akceptowany grzyb użytkowy. Z kolei w wielu krajach zachodnio- i południowoeuropejskich jest zazwyczaj lekceważony i rzadko trafia na stoły, ustępując miejsca twardszym borowikowatym.
Siedlisko i występowanie
Suchogrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron) jest szeroko rozprzestrzenionym gatunkiem w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Występuje pospolicie w niemal całej Europie, w tym na obszarze całej Polski, zarówno na nizinach, jak i w niższych partiach górskich. Notowany jest również w Ameryce Północnej oraz w umiarkowanych rejonach Azji.
Gatunek ten zasiedla różnorodne ekosystemy leśne – spotkać go można w lasach liściastych, iglastych oraz mieszanych, a także w starych parkach. Jako grzyb mikoryzowy wchodzi w związki symbiotyczne z wieloma gatunkami drzew. W lasach liściastych najczęściej rośnie pod bukami, dębami i grabami, natomiast w drzewostanach iglastych towarzyszy głównie świerkom i sosnom. Preferuje gleby próchniczne, piaszczysto-gliniaste, umiarkowanie kwaśne do obojętnych. Owocniki rozwijają się pojedynczo lub w niewielkich grupach bezpośrednio na ziemi, w ściółce leśnej, na mchu, a sporadycznie także na silnie spróchniałych, porośniętych mchem resztkach drewna zagrzebanych w podłożu.
Sezon owocnikowania rozpoczyna się wczesnym latem, zazwyczaj w czerwcu, i trwa nieprzerwanie aż do późnej jesieni, do pierwszych silniejszych przymrozków w listopadzie. Szczyt pojawu owocników przypada na okres od sierpnia do października, przy czym w cieplejszych regionach południowej i zachodniej Europy sezon bywa wydłużony w stosunku do rejonów o ostrzejszym klimacie.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Marek Snowarski, grzyby.pl: Xerocomellus chrysenteron, Tx230 · jadalne czy trujące? / Grzyb jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · Unverträglichkeit: raw intolerance; explicit minimum cooking recommendation. https://123pilzsuche.de/daten/details/Rotfuss.htm
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Xerocomellus chrysenteron (Bull.) Šutara
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [2]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Skórka kapelusza
- Organizacja skórki kapelusza
- U młodych owocników skórka kapelusza ma organizację typu palisadoderma. [4]
Zarodniki
Materiał i metody badań
Metody i zapisy źródłowe — Author's own young dried specimen X. chrysenteron JŠ5004; cap 14 mm.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: JŠ5004.
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Fig.9 caption: palisadoderm; author's own young dried X. chrysenteron JŠ5004, cap 14 mm.” [4]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS species entry; specimen, preparation and measurement count unreported.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „12–15 × 4–6 µm; first axis.” [1]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy: úzce vřetenovité (boletoidní).” [1]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „12–15 × 4–6 µm; second axis.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — Grzyby.pl species entry; specimen, preparation and measurement count unreported.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „10.5–16 × 4–6.5 µm; first axis.” [2]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki: wydłużone, wrzecionowate do elipsoidalnych lub jajowato-elipsoidalnych.” [2]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki: gładkie.” [2]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „10.5–16 × 4–6.5 µm; second axis.” [2]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Pierwotne polskie kolekcje autora atlasu pod źródłowym historycznym nazewnictwem.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[2]- Przygotowanie materiału do mikroskopii
- Materiał suszony. [4]
Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | V–XI |
|
| Polska | Wrocław | VI–XI |
|
Źródła
- Karel Tejkal, atlas České mykologické společnosti: Xerocomellus chrysenteron
- Marek Snowarski, grzyby.pl: Xerocomellus chrysenteron, Tx230
- Species Fungorum/Kew, Xerocomellus chrysenteron, rekord 511893
- Josef Šutara 2008, Xerocomus s.l. in the light of the present state of knowledge, Czech Mycol.60:29–62