Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Pospolity grzyb nadrzewny o kapeluszu 3–10 cm (do 12 cm), barwy żółtoochrowej, różowobrązowej lub brązowej, pokrytym drobnymi, ciemniejszymi łuseczkami skupionymi zwłaszcza na środku wokół niskiego garbka. Brzeg kapelusza u starszych okazów jest prążkowany. Blaszki białawe, z wiekiem cielistobrązowe, przyrośnięte ząbkiem lub lekko zbiegające. Trzon ma 4–12 cm długości i 0,8–2 cm grubości, ku dołowi jest wyraźnie maczugowato lub bulwiasto pogrubiony (do 3 cm), z żółtymi resztkami osłony i czarnymi ryzomorfami u nasady. Pierścień jest włóknisto-wełnisty, białawy z żółtym brzegiem, z wiekiem często zanikający. Miąższ białawy, twardy, sprężysty, o ściągającym smaku. Rośnie jesienią na drewnie i korzeniach drzew liściastych, rzadziej iglastych. Na surowo trujący.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt płaski; u młodych owocników — stożkowaty.
- Pokrycie
- Powierzchnię kapelusza pokrywają łuski, ciemnobrązowe.
Powierzchnię środka kapelusza pokrywają łuski, szarobrązowe.
Powierzchnię brzegu kapelusza pokrywają łuski, żółtawe lub białawe. - Lepkość i śluzowatość
- Powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Kolor
- Kapelusz może być brązowy, a u młodych owocników może być brązowy lub różowobrązowy.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 25 do 100 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Szerokość przyrośnięcia hymenoforu
- Blaszki są szeroko przyrośnięte.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki mogą zbiegać po trzonie lub zbiegać ząbkiem.
- Barwa
- Hymenofor jest białawy.
- Relacja barwy ostrza i powierzchni blaszki
- Ostrze blaszki ma tę samą barwę co powierzchnia blaszki.
- Rozstaw
- Blaszki są blisko rozstawione.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być maczugowata lub bulwiasta.
- Kolor
- Nad pierścieniem trzon może być biały, pod pierścieniem może być brązowy, a u podstawy może być szarawy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Nad pierścieniem powierzchnia trzonu jest bruzdowana.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę żółtą.
- Długość
- Trzon może mieć długość do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość do 30 milimetrów; może mieć grubość do 25 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Budowa
- Pierścień może być włóknisty lub błoniasty.
- Trwałość
- Pierścień jest zanikający.
- Barwa
- Pierścień jest biały.
- Pokrycie powierzchni
- Brzeg pierścienia jest łuskowaty.
- Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień jest cienki.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest białawy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest twardy.
- Smak
- Może mieć cierpki, lekko cierpki lub lekko gorzki smak.
- Sprężystość
- Miąższ jest sprężysty.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być drewno zagrzebane.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, w grupach lub kępkami.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od sierpnia do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
Z czym można pomylić
Opieńka cebulotrzonowa
Armillaria cepistipes
Najważniejsze różnice
Bardzo podobna opieńka maczugowata (Armillaria cepistipes) szybciej traci łuski na brzegu kapelusza, ma skąpsze resztki osłony na trzonie i tworzy częściej szerokoelipsoidalne zarodniki o wymiarach 7–9(10) × 4,5–6,5(7) µm.
Pholiota squarrosa
Najważniejsze różnice
Łuskwiak nastroszony (Pholiota squarrosa) odróżnia się żółtym miąższem, znacznie większymi, odstającymi łuskami oraz ciemnym, rdzawobrązowym wysypem zarodników.
FAQ
Czy opieńka żółtawa jest jadalna?
Tak, to smaczny grzyb jadalny, ale wymaga bezwzględnego obgotowania przez minimum 15–20 minut i odlania wody. Na surowo lub niedogotowana jest trująca.
Gdzie i na czym rośnie opieńka żółtawa?
Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, na martwym drewnie, pniakach, gałęziach lub ściółce, często pozornie na ziemi z zagrzebanego drewna.
Czym różni się od opieńki miodowej?
Ma wyraźnie bulwkowato rozdętą podstawę trzonu z żółtawymi kłaczkami i delikatniejszy, pajęczynowaty lub wełnisty pierścień, często z żółtym odcieniem.
Kiedy przypada sezon na ten gatunek?
Owocniki pojawiają się zazwyczaj od późnego lata do późnej jesieni, najczęściej od września do listopada, pojedynczo lub w niewielkich wiązkach.
Czy opieńka żółtawa rośnie w wielkich kępach?
W przeciwieństwie do opieńki ciemnej, rzadziej tworzy gęste kępy. Częściej rośnie pojedynczo, w małych grupach lub luźnych wiązkach po kilka sztuk.
Czy grzybnia tego gatunku świeci w ciemności?
Tak, jej grzybnia oraz ryzomorfy wykazują zjawisko bioluminescencji i mogą emitować słabe, zielonkawe światło widoczne w całkowitym mroku.
Jakie są kulinarne zastosowania tego grzyba?
Po obgotowaniu doskonale nadaje się do marynowania w occie, smażenia, duszenia oraz jako składnik sosów i zup grzybowych.
Z jakimi trującymi grzybami można ją pomylić?
Można ją pomylić z trującą maślanką wiązkową, która ma gorzki smak i siarkowożółty miąższ, oraz ze śmiertelnie trującą hełmówką jadowitą.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- opieńka żółtawa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria gallica Marxm. & Romagn.
- Pozostałe nazwy
- opieńka żółta, opieńka żółtotrzonowa, opieńka bulwiasta
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest szeroko elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7 do 12 mikrometrów i szerokość od 4 do 6,5 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 1
- Średnia długość: 8,9 mikrometra; średnia szerokość: 5,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek może mieć sposób odżywiania saprotroficzny lub pasożytniczy.
Zastosowania pozakulinarne
W Azji grzybnia A. gallica współtworzy związki mikoryzowe niezbędne do wzrostu i uprawy bulw leczniczego storczyka Gastrodia elata.
Historia i kultura
Wyodrębnienie A. gallica z dawnego, szerokiego ujęcia opieńki miodowej stanowiło przełom w zrozumieniu ekologii i zróżnicowania patogenów leśnych.
Jadalność i bezpieczeństwo
Grzyb warunkowo jadalny – surowy lub niedogotowany jest trujący i powoduje ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Wymaga bezwzględnego obgotowania przez minimum 30 minut i odlania wywaru.
Grzyb jest zbierany do celów kulinarnych, lecz ze względu na obecność substancji drażniących przewód pokarmowy wymaga bezwzględnego, długiego gotowania przed spożyciem.
Siedlisko i występowanie
Opieńka żółtawa (Armillaria gallica) występuje przede wszystkim w lasach liściastych oraz mieszanych, rzadziej w lasach iglastych, a niekiedy także w starych parkach. Jako saprotrof oraz słaby pasożyt wtórny rozwija się na martwym drewnie – owocniki wyrastają pojedynczo lub w niewielkich grupach na próchniejących pniakach, korzeniach, leżących gałęziach, a bardzo często pozornie wprost ze ściółki z fragmentów drewna zagrzebanych płytko w glebie. W krajowym materiale badawczym podsumowanym przez Żółciak (2003, tabele 2–3) udokumentowano obecność grzyba na 9 gatunkach drzew liściastych, w tym m.in. na buku zwyczajnym i dębie szypułkowym, podczas gdy na drzewach iglastych odnotowywany jest znacznie rzadziej. W Europie gatunek posiada szeroki zasięg, jednak w odniesieniu do Polski publikacje naukowe wskazują na stwierdzone stanowiska w kilku różnych regionach kraju, bez podstaw do uogólniania o równomiernej pospolitości na całym obszarze. Sezon owocnikowania w zestawieniach tabelarycznych dla Polski obejmuje miesiące od sierpnia do listopada (VIII–XI), z kolei w analogicznych tabelach fenologicznych dla Czech udokumentowano występowanie od września do października (IX–X).
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Materiał: po pełnej obróbce
Karel Tejkal, Vladimír Sojka, ČMS: Armillaria gallica · myko.cz/myko-atlas/Armillaria-gallica/: Popis and Kuchyňské využití; full page, atlas-level, Hagara2014 not read
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Karel Tejkal, Vladimír Sojka, ČMS: Armillaria gallica · myko.cz/myko-atlas/Armillaria-gallica/: Popis and Kuchyňské využití; full page, atlas-level, Hagara2014 not read
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Źródło bez opisu bibliograficznego · Artenliste Speisewert, Armillaria gallica etc. entry; W. Pätzold annotation on raw toxicity of Armillaria. Group-level author assessment explicitly covering listed Armillaria gallica, not a species-specific clinical trial.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Armillaria gallica Marxm. & Romagn.
Nazwa naukowa Armillaria gallica Marxm. & Romagn. należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae). Została opublikowana w 1987 roku i jest uznawana przez Index Fungorum za nazwę bieżącą.
W literaturze mykologicznej takson ten bywał opisywany pod nazwami Armillaria bulbosa, Armillariella bulbosa oraz Armillaria mellea var. bulbosa. W części baz i atlasów (m.in. w polskim rejestrze GRej) preferowana bywa nazwa Armillaria lutea, traktowana w innych ujęciach jako synonim heterotypowy.
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Nazwa Armillaria inflata uznawana jest za nazwę wątpliwą (nomen dubium) z powodu braku zachowanego materiału zielnikowego umożliwiającego jej jednoznaczną weryfikację molekularną w obrębie kompleksu A. cepistipes–A. gallica.
Rozpoznanie taksonomiczne opiera się na analizie mikrostruktury osłony, pomiarach zarodników oraz badaniach sekwencji genu tef1-α, gdyż sam region ITS nie zawsze w pełni rozdziela gatunki z tego kompleksu.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Przyjęto bieżące ujęcie Armillaria gallica (IF131162) oraz materiały oznaczone jako ten gatunek w pracy Antonína (2009, Czechy i Słowacja), atlasie czeskim i opracowaniu Kuo (USA). Doniesienia GRej jako A. lutea oraz powiązania nazw bulbosa/lutea zachowują własne zakresy taksonomiczne; nie przypisano ich automatycznie do wąsko rozumianej A. gallica. Ujęcie synonimii heterotypowej w NCBI nie oznacza scalenia taksonów w Index Fungorum. Dawny genet z Michigan, przekazy o grupie opieniek i materiały laboratoryjne rozpatruje się osobno.
[19] [23] [21] [20] [1]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Komórki łusek kapelusza
- Długość
- Długość badanej komórki może wynosić od 10 do 175 mikrometrów. [26]
- Długość
- Długość badanej komórki może wynosić od 15 do 130 mikrometrów. [26]
- Kształt
- Badana komórka może mieć kształt elipsoidalny, walcowaty lub niemal wrzecionowaty. [26]
- Kształt
- Badana komórka może mieć kształt szydłowaty, elipsoidalny lub walcowaty. [26]
- Grubość ściany
- Badana komórka jest nieznacznie grubościenna. [26]
- Szerokość
- Szerokość badanej komórki może wynosić od 5 do 25 mikrometrów. [26]
- Szerokość
- Szerokość badanej komórki może wynosić od 5 do 25 mikrometrów. [26]
Kaulocystydy
- Sprzążki
- Nie stwierdzono sprzążek w strzępkach skórki kapelusza. [19]
Cystydy hymenialne
Pozostałe cechy laboratoryjne
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [20]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest szeroko elipsoidalny. [19]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [20] [22]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik może być cienkościenny lub grubościenny. [19]
Materiał i metody badań
Badanie składu i aktywności — Su 2024 — ten sam wynik i trzy dawki
Materiał: Frakcja polisacharydowa AgP z materiału opisanego przez autorów jako A. gallica z Heilongjiang; osobne komórki docelowe HepG2 (TCHu 72).
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Doświadczenie dotyczyło wyłącznie wskazanej frakcji AgP i komórek HepG2 w modelu uszkodzenia oksydacyjnego. Nie przeprowadzono próby klinicznej. Wynik nie określa skuteczności leczniczej ani bezpieczeństwa spożywania owocników. Takson materiału podano według oznaczenia autorów; nie wykonano tutaj niezależnej identyfikacji.
[24]Archiwalny opis siedliska
Gatunek rozwija się jako saprotrof na martwym drewnie, pniakach i zagrzebanych korzeniach, a także jako słaby patogen nekrotroficzny na osłabionych drzewach liściastych (rzadziej iglastych), wywołując białą zgniliznę drewna.
Szerokie spektrum żywicieli obejmuje liczne rodzaje drzew liściastych (m.in. dąb, grab, buk, jesion, olsza, brzoza, lipa, klon) oraz iglastych (świerk, jodła, sosna, modrzew).
W Europie Środkowej owocnikowanie trwa zasadniczo od sierpnia do listopada, z największym nasileniem we wrześniu i październiku.
Archiwalny opis siedliska
W Ameryce Północnej grzyb występuje pospolicie w lasach liściastych i nadrzecznych na wschód od Gór Skalistych, owocnikując późnym latem i jesienią.
Archiwalny opis siedliska
W Azji Wschodniej owocniki notowano m.in. w październiku w sąsiedztwie upraw storczyka Gastrodia elata.
- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [22] [19]
- Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 15–40 µm [22]
na ostrzu blaszki: 15–25 µm [19] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 5–12 µm [19]
na ostrzu blaszki: 2,5–5 µm [22] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 7,5–11 µm (skrajnie do 12 µm) [19]
7–9 µm [20]
7–10 µm [22]
Materiał badania: Europejski materiał A.gallica z pierwotnej pracy Antonína i współautorów2009. Nie jest to polska kolekcja ani próbka z galerii. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 8,9 mikrometra. [26] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 5–6,5 µm [19]
4,5–6 µm [20]
4–6 µm [22]
Materiał badania: Europejski materiał A.gallica z pierwotnej pracy Antonína i współautorów2009. Nie jest to polska kolekcja ani próbka z galerii. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 5,5 mikrometra. [26]
Metody i zapisy źródłowe — Europejski materiał A.gallica z pierwotnej pracy Antonína i współautorów2009. Nie jest to polska kolekcja ani próbka z galerii.
Stan materiału: suszony.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Według ogólnych metod praca opiera się głównie na suszonym materiale. Źródło wymienia kilka mediów, nie przypisując jednego z nich do podanych średnich.
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Antonín et al.2009, A.gallica: Pileipellis a cutis of radially arranged hyphae. Radial is explicitly reported, not inferred from subradial or parallel.” [26]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Antonín et al.2009, A.gallica: Basidia (narrowly) clavate. The clavate base shape is recorded; the optional narrow qualifier awaits its own approved attribute, not nearly.” [26]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Antonín et al.2009, A.gallica: basidiospores7.5–11(12)×5.0–6.5µm, explicitly reported mean=8.9×5.5µm. Mean retained separately from source range.” [26]
Metody i zapisy źródłowe — Antonín V., Tomšovský M., Sedlák P., Májek T., Jankovský L. 2009. Mycological Progress 8:259–271. DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki 32–45 × 7,5–9 µm; długość 32–45 µm.” [19]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki 32–45 × 7,5–9 µm; szerokość 7,5–9 µm.” [19]
Długość kaulocystyd; Kształt kaulocystyd; Szerokość kaulocystyd — zapis źródłowy: „20–55×11–23 µm, szerokomaczugowate/pęcherzykowate/wrzecionowato-maczugowate.” [19]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cutis radialnych ±walcowatych strzępek z nieregularnymi/koraloidowymi końcami.” [19]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7,5–11(12) × 5–6,5 µm; średnia 8,9 × 5,5 µm. Długość typowo 7,5–11 µm, wyjątkowo 12 µm.” [19]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Często elipsoidalno-migdałowaty, rzadsze szerokoelipsoidalne.” [19]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Cienko- i grubościenne warianty.” [19]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7,5–11(12) × 5–6,5 µm; szerokość 5–6,5 µm, średnio 5,5 µm.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Michael Kuo, January 2017: Armillaria gallica; kolekcje HMK 09210401, 11020401, 09150721, 11121102
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Cutis/ixocutis ze strefami elementów wzniesionych; elementy5–15 µm szerokości, bezbarwne/brązowe w KOH.” [22]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7–10 × 4–6 µm w czterech amerykańskich kolekcjach; długość 7–10 µm.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Gładka.” [22]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7–10 × 4–6 µm; szerokość 4–6 µm.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Owocniki opisane przez Antonína2009 jako A.gallica. Zestaw obejmuje kolekcje czeskie i słowackie oraz jedną austriacką; nie jest to nowy wynik polskiego materiału.
Obecność kaulocystyd — zapis źródłowy: „Źródło jawnie wymienia kaulocystydy i podaje ich wymiary oraz kształty.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Exact source/material: Antonin2009 CZ/SK identified gallica;explicit cheilocystidia", {}, null, null]
Długość cystydy hymenialnej; Kształt cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „15–25×5–12 µm, przeważnie regularne maczugowate/subwalcowate/±wrzecionowate, czasem łańcuchy2(3)komórkowe.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Exact source/material: Kuo US four collection description, not four spores or fruitbodies;explicit cheilocystidia", {}, null, null]
Długość cystydy hymenialnej; Kształt cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „15–40×2,5–5 µm, cylindryczne/faliste do nieregularnych, cienka ściana, bezbarwne w KOH.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Europejski materiał źródłowo oznaczony jako A.gallica, opisany przez Antonína i współautorów. Nie przypisano komórkom vouchera fotografii ani N całej pracy.
Stan materiału: suszony.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Ogólne metody morfologiczne: mikroskop Olympus BX, głównie suszony materiał; czerwień Kongo, KOH i odczynnik Melzera. Nie wskazano konkretnego medium przy każdym pomiarze komórek.
Długość; Szerokość — zapis źródłowy: „A.gallica description: pileus scale cells10–125(175)×5–25µm.” [26]
Długość; Szerokość — zapis źródłowy: „A.gallica description: terminal cells15–130×5–25µm.” [26]
Liczba przegród — zapis źródłowy: „A.gallica: pileus scale cells0–2-septate.” [26]
Kształt — zapis źródłowy: „A.gallica: scale cells ellipsoid, subfusoid to cylindrical; subfusoid is fusiform plus its own nearly qualifier.” [26]
Kształt — zapis źródłowy: „A.gallica: terminal cells subulate, ellipsoid to cylindrical.” [26]
Grubość ściany — ocena jakościowa — zapis źródłowy: „A.gallica: scale cells slightly thick-walled.” [26]
Budowa komórkowa — zapis źródłowy: „A.gallica: cheilocystidia2(3)-celled or in chains of cells in lower part. Multicellularity is recorded; exact count and anatomical chain scope are preserved separately.” [26]
Metody i zapisy źródłowe — Zarodniki gatunku opisanego w atlasie Česká mykologická společnost; bez numeru okazu, N i osobnej diagnozy DNA.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Atlas CMS: výtrusy bezbarvé.” [20]
Metody i zapisy źródłowe — Karel Tejkal, Vladimír Sojka, ČMS: Armillaria gallica
Morfologia Antonín 2009
Materiał: Autorski opis europejskich okazów A. gallica w pracy porównawczej. Cała praca obejmuje 51 okazów kilku gatunków; tej liczby nie przypisano pomiarom pojedynczego gatunku ani komórek. Oznaczenia materiałów kontrolowano metodą PCR-RFLP; kolekcje zachowano w BRNM.
Metoda: Morfologia opiera się na obserwacjach pierwszego autora. Mikroskopia świetlna dotyczyła głównie suszonego materiału. W ogólnych metodach wymieniono czerwień Kongo, KOH i odczynnik Melzera; nie dopisano wybranego medium do każdego wyniku.
Zakres wyników: Oddzielono komórki budujące łuski kapelusza od ich komórek końcowych oraz cheilocystyd. Źródłowe wymiary, kształty, przegrody i grubość ścian zachowują własne cele anatomiczne. Podany w makroskopii wymiar do 25 mm dotyczy podstawy trzonu.
Odczyt i ograniczenia: Ponownie odczytano tekst metod morfologicznych i cały opis A. gallica w autorskiej kopii na ResearchGate. Nie odczytano wszystkich tabel i wykresów; nie przypisano numerów stron na podstawie numeracji tekstu HTML. Sama obecność odczynnika Melzera w metodach nie ustala wyniku amyloidalności. Nie przeniesiono pomiarów A. cepistipes ani treści polecanych obok publikacji.
[26]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie próby badania Żółciak 2003; lata 1988–1998. Liczba 1700 i 433 stanowiska dotyczy całego badania Armillaria, nie wyłącznie A. gallica.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Wewnętrzna sprzeczność regionalna i błędnie wydrukowane 53°70′ pozostają nierozstrzygnięte. Brak danych o polskim sezonie miesięcznym w tym artykule.
[33]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Aktywność badanego ekstraktu
- W doświadczeniu stwierdzono aktywność przeciwutleniającą. Model badania: komórki linii HepG2. [24]
- Stężenie ekspozycji badanego materiału
- Materiał badania: wykorzystano materiał — AgP — frakcja polisacharydowa po oczyszczeniu opisanym w§2.3. Cel badania: komórki linii HepG2. [24]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 100 mikrogramów na mililitr. [24]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 200 mikrogramów na mililitr. [24]
Stężenie ekspozycji badanego materiału wynosi 400 mikrogramów na mililitr. [24]
Polisacharydy AgP — skład i model komórkowy
Materiał: Su i wsp. (2024) badali frakcję AgP z chińskiego materiału oznaczonego jako A. gallica przez wskazaną firmę. Celem doświadczenia były komórki HepG2 (TCHu 72).
Metoda: Skład oznaczano HPLC po hydrolizie i derywatyzacji PMP. W modelu DMEM wcześniejsza ekspozycja na AgP trwała 24 godziny, a późniejsza faza uszkodzenia H2O2 — 4 godziny. Badano żywotność, ROS, MDA, enzymy antyoksydacyjne i apoptozę.
Wynik: W hydrolizacie wykazano osiem monosacharydów. Autorzy raportują ograniczenie uszkodzenia oksydacyjnego komórek przez AgP. Tabela 1 podaje mg/g; §2.9 definiuje średnią ± SD.
Ograniczenia i droga cytowania: Odczytano pełny tekst. To wynik frakcji i modelu komórkowego, bez próby klinicznej. Nie przypisano danych hydrolizatu całemu owocnikowi. Cytowania 2,5–8 dotyczą A. mellea; nie przeniesiono ich tez na A. gallica. Ich pełnych tekstów nie odczytano.
[24]Najważniejsze substancje i ich działanie
Z kultur hodowlanych wyizolowano seskwiterpenowe estry arylowe z grupy melleolidów, w tym armimelleolid C oraz melleolid F.
W testach laboratoryjnych in vitro wyizolowany armimelleolid C wykazywał aktywność cytotoksyczną wobec linii komórkowych nowotworów piersi (IC₅₀ = 7,54 µmol/L).
Jadalność
Materiał: Atlas myko.cz, sekcja kuchenna strony A. gallica.
Metoda: Odczyt strony; książka Hagara 2014 nieotwarta.
Wynik: Status jadalny po dłuższej obróbce, poziom atlasowy. Dolegliwości przypisane substancjom termolabilnym, bez identyfikacji związku.
Ograniczenia: Zdanie obejmuje wszystkie opieńki. Nie jest opisem przypadku klinicznego gallica.
[20]Szkodliwość po spożyciu
Materiał: Abstrakt serii Wisconsin Poison Center oraz fragment tabeli NAMA 2018–2020.
Metoda: Oddzielenie nazwy rodzajowej i nazw innych gatunków od A. gallica.
Wynik: Są opisane samoograniczające się objawy żołądkowo-jelitowe po grzybach zgłaszanych jako Armillaria oraz po A. mellea, A. cf. solidipes i A. tabescens. Część identyfikacji była błędna.
Ograniczenia: Brak pełnego tekstu pracy z Wisconsin i brak sprawy oznaczonej jako A. gallica. Odczytany materiał nie pozwala przypisać tych przypadków wąsko rozumianemu gatunkowi A. gallica.
Droga cytowania: Abstrakt wydawcy; tabela NAMA tylko we fragmencie zwróconym przez wyszukiwanie.
[12]Bioluminescencja grzybni — abstrakt
Materiał: Grzybnia czterech genetów A. gallica na agarze słodowym albo drewnie korzeni Cornus florida. Osobno grzybnia sześciu genetów każdego z trzech gatunków.
Wynik: Bez oświetlenia otoczenia grzybnia świeciła stale. U A. gallica światło otoczenia i mechaniczne zaburzenie grzybni zwiększały świecenie. Nie było dobowej okresowości.
Zakres odczytu: tylko abstrakt
Ograniczenia: Pełnego tekstu nie otwarto. To grzybnia, nie owocnik.
[13]AGP i zmęczenie wysiłkowe — abstrakt
Materiał i model: Sun i wsp. (2023) opisują polisacharyd AGP z owocników A. gallica i doświadczenie ostrego zmęczenia wysiłkowego na myszach. Abstrakt podaje masę cząsteczkową 23,007 kDa.
Wynik i ograniczenia: Autorzy raportują poprawę wytrzymałości i zmiany wskaźników metabolicznych oraz stresu oksydacyjnego. Odczytano abstrakt; pełne metody, dawki, liczebność i dokumentacja oznaczenia są niezweryfikowane. To nie jest badanie ludzi ani dowód zastosowania klinicznego.
[25]Badania ekologiczne
Polska
Materiał: Żółciak 2003, 1988–1998, Polska.
Metoda: Izolaty i owocniki oznaczane metodami z pracy 1999 a, której nie otwarto.
Wynik: Występowanie w Polsce potwierdzone. Żywiciele tabeli są roślinami, na których stwierdzono grzyba, nie żywym otoczeniem.
Ograniczenia: Sprzeczność Sudety/Karpaty pozostaje nierozstrzygnięta i niezapisana. 53°70′ bez korekty. Brak miesięcy polskich.
[33]Genom szczepu M3 i Gastrodia
Materiał: Szczep Armillaria gallica M3 przekazany przez Yunnan Senhao Fungi Industry, Xiaocaoba, Yiliang, Zhaotong, Yunnan. Grzybnia na PDA, 28 °C, ciemność. Genom PRJNA1082085, BioSample SAMN40199449.
Metoda: Illumina NovaSeq 6000 i Oxford Nanopore PromethION; składanie NECAT, korekta Racon i Pilon; adnotacje BUSCO, CAZy, PHI, GO, KEGG, Pfam, NR.
Wynik: Genom około 83,3–86,2 Mpz, 38 kontigów, N50 6 065 498 pz, GC 47,43%, 12 557 genów, kompletność BUSCO 95,4%. CAZy: 452 enzymy, w tym 191 GH i 73 GT. W PHI 3412 genów; 51,91% w klasie reduced virulence. Autorzy interpretują to jako słabszą patogenność i przydatność do wspólnej uprawy z Gastrodia elata. To wniosek z adnotacji genomu, nie z próby zakażenia.
Zakres odczytu: pełny otwarty tekst BMC Genomics, 31 marca 2025, od tła przez metody, wyniki, dyskusję i literaturę
Ograniczenia: W odczytanych metodach nie ma testu kojarzenia ani sekwencji użytej do oznaczenia M3. Twierdzenia o polisacharydach w tej pracy odsyłają do Sun 2023 i prac o A. mellea; nie są własnym wynikiem genomowym. Nie przenoszę liczb CAZy na owocnik.
Uwaga weryfikacji: Różne wielkości genomu podane w częściach publikacji zachowano jako wewnętrzną rozbieżność raportowania, a nie potwierdzony biologiczny przedział min–max. Nie znormalizowano ich do cechy gatunku.
Dalszy odczyt: Podczas niniejszej naprawy odczytano abstrakt Sun i wsp. (2023). Jego wynik dla myszy i ograniczenia przedstawiono osobno; pełnego tekstu ani przywołanych prac o A. mellea tutaj nie odczytano.
[16] [25]Genom szczepu Jzi34 i Gastrodia
Materiał: Haploidalny szczep A. gallica Jzi 34, izolat pojedynczego zarodnika z owocnika zebranego w 2021 r. na plantacji w Luquan, Kunming, Yunnan. Genom JANYMC000000000, BioProject PRJNA874901.
Metoda: PacBio Sequel i Illumina NovaSeq PE150; płynna hodowla 10 dni, 25 °C, 115 obr./min; DNA metodą SDS.
Wynik: Około 79,9 Mpz, 60 kontigów, N50 2 535 910 pz, GC 47,44%, 16 280 genów, BUSCO 95,9%, powtórzenia około 4,1%. 664 CAZy, najwięcej GT w porównaniu z zestawionymi genomami Armillaria, 349 genów P450, 885 genów PHI, z czego 407 reduced virulence. Autorzy wiążą to z symbiozą z G. elata.
Zakres odczytu: pełny otwarty tekst BMC Genomics, 23 maja 2023
Ograniczenia: Metody nie podają, jakim badaniem potwierdzono, że owocnik źródłowy był A. gallica. Brak wyniku chemicznego owocnika i braku skuteczności klinicznej.
[14]Przegląd zależności Gastrodia i opieniek
Wynik: Gastrodia elata kiełkuje z Mycena, a później korzysta z Armillaria przy wzroście bulw. A. gallica jest wymieniona wśród gatunków używanych w uprawie, obok A. mellea, A. sinapina, A. singula i A. nabsnona. Tabela 2, za Morrison 2004, przypisuje A. gallica monopodialny pokrój ryzomorf. Skutki farmakologiczne dotyczą bulw G. elata, nie owocników A. gallica.
Zakres odczytu: pełny otwarty przegląd Frontiers in Plant Science, 8 stycznia 2024
Ograniczenia: Przegląd. Guo i wsp. 2016 oraz Morrison 2004 nie zostały otwarte. Nie wyprowadzam z niego protokołu uprawy.
[15]Polski termin owocnikowania — źródło atlasowe
Materiał: Grzegorz Chodacki, 20 maja 2026
Wynik: Sezon: sierpień – listopad, szczyt wrzesień–październik. W FAQ ta sama strona wiąże występowanie z całym terenem Polski i powtarza sezon od sierpnia do listopada.
Ograniczenia: Atlas amatorski, bez przedstawionej metody badawczej. Szczyt wrzesień–październik jest oceną autora tego źródła; nie odczytano niezależnego badania polskiej fenologii. Wzmianki strony o genecie z Michigan nie potwierdzają jego przynależności do wąskiego ujęcia A. gallica.
[18]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | IX–X |
|
| Polska | Puszcza Bukowa; województwo łódzkie | VIII–XI |
|
Źródła
- W2-GALLICA-NAMES
- Grok / Cursor CLI — propozycja badawcza, runda2
- Grok / Cursor CLI — propozycja badawcza, runda4
- cai 2023-jzi34 — rzeczywisty tekst źródłowy odczytany przez Groka i kontrolnie przez Codex.
- liu 2024-frontiers — rzeczywisty tekst źródłowy odczytany przez Groka i kontrolnie przez Codex.
- luo 2025-m3 — rzeczywisty tekst źródłowy odczytany przez Groka i kontrolnie przez Codex.
- Pierwotny zapis źródłowy — P0: armillaria_gallica
- polish-atlas-phenology — rzeczywisty tekst źródłowy odczytany przez Groka i kontrolnie przez Codex.
- Antonín V., Tomšovský M., Sedlák P., Májek T., Jankovský L. 2009. Mycological Progress 8:259–271. DOI 10.1007/s11557-009-0597-1 (także [26])
- Karel Tejkal, Vladimír Sojka, ČMS: Armillaria gallica
- Marek Snowarski, GRej: Armillaria lutea / A. gallica
- Michael Kuo, January 2017: Armillaria gallica; kolekcje HMK 09210401, 11020401, 09150721, 11121102
- NCBI Taxonomy 47427: Armillaria gallica
- Su et al. 2024. The antioxidant activity of polysaccharides from Armillaria gallica. Frontiers in Nutrition11:1277877.
- Sun et al. 2023, Int J Biol Macromol241:124611 — odczyt abstraktu.
- First Nature, Pat O’Reilly, Armillaria gallica, Bulbous Honey Fungus
- eli.gov.pl
- eli.gov.pl
- protection-2014-1408.pdf
- trade-2026-258.pdf
- Żółciak 2003 — występowanie i żywiciele opieniek w Polsce.