Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.





Grzyb nadrzewny o kapeluszu 8–12 cm, higrofanicznym, wilgotnym pomarańczowobrązowym, po wyschnięciu ochrowym do brązowego, z płaskim garbkiem pośrodku i prześwitująco prążkowanym brzegiem. Powierzchnia pokryta jest odstającymi, żółtawymi lub jasnobrązowymi łuseczkami, które z wiekiem zanikają. Blaszki są białawe do kremowych, zbiegające ząbkiem, o białym wysypie zarodników. Trzon cylindryczny, smukły, u góry białawy, ku dołowi ciemniejszy, z żółtawymi kłaczkami osłony oraz trwałym, cienkim pierścieniem o łuskowatym spodzie. Rośnie w wiązkach lub grupach na martwym drewnie drzew liściastych i iglastych od lata do późnej jesieni.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt wypukły; u dojrzałych owocników — płaski.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być łuskowata, łuski mają barwę żółtawą lub jasnobrązową; u starych owocników — naga.
- Kolor
- Po wyschnięciu kapelusz może być brązowy lub jasnoochrowy, a w wilgotnym stanie może być pomarańczowobrązowy.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 20 do 120 milimetrów.
- Środek
- Na środku kapelusza występuje płaski garbek.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki mogą nie zbiegać po trzonie lub zbiegać po trzonie.
- Barwa
- U młodych owocników hymenofor może być białawy, a u dojrzałych owocników może być kremowy.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty, zwężający się ku górze lub maczugowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest maczugowata.
- Kolor
- Góra trzonu jest biaława.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest wełnista. Elementy pokrycia trzonu mogą mieć barwę żółtawą lub ochrową.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 45 do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 8 do 20 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Budowa
- Pierścień jest błoniasty.
- Trwałość
- Pierścień jest trwały.
- Barwa
- Brzeg i spód pierścienia są żółte.
- Pokrycie powierzchni
- Spód pierścienia jest łuskowaty.
- Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień może być cienki lub gruby.
- Krępość trzonu
- Trzon jest smukły.
Miąższ
- Barwa
- W kapeluszu i trzonie miąższ jest białawy.
- Twardość i zwartość
- W kapeluszu miąższ jest zwarty.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby, grzybowy.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb występuje w lasach iglastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być martwe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki wyrastają kępkami.
- Częstość
- Gatunek jest niezbyt częsty.
- Owocnikowanie
- Potwierdzony zakres obserwacji obejmuje X–XI (dane z 2018 r.).
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
Z czym można pomylić
Armillaria ostoyae
Najważniejsze różnice
Opieńka ciemna (Armillaria ostoyae) odróżnia się ciemniejszymi, czerwonobrązowymi lub ciemnobrązowymi łuseczkami, które długo utrzymują się na kapeluszu, a także grubym, wełnistym pierścieniem i obfitymi kłaczkami osłony na trzonie.
Pholiota squarrosa
Najważniejsze różnice
Łuskwiak nastroszony (Pholiota squarrosa) odznacza się znacznie większymi, sterczącymi, ciemnymi łuskami na kapeluszu i trzonie, słabiej wykształconym pierścieniem oraz rdzawobrązowym wysypem zarodników.
FAQ
Czy opieńka północna jest grzybem jadalnym?
Tak, to smaczny grzyb jadalny, lecz nadaje się do spożycia wyłącznie po dokładnym obgotowaniu i odlaniu wody. Na surowo oraz niedogotowana może wywołać silne dolegliwości żołądkowe.
Gdzie najczęściej można spotkać opieńkę północną?
Rośnie w lasach iglastych i mieszanych na martwym lub żywym drewnie, zwłaszcza świerków i brzóz. Preferuje tereny północne oraz chłodniejsze rejony górskie.
Jak odróżnić opieńkę północną od innych opieniek?
Odróżnienie w terenie jest bardzo trudne. Ma zazwyczaj jaśniejszy, miodowożółty kapelusz i delikatniejszy pierścień, lecz pewną identyfikację dają głównie badania mikroskopowe.
Czy opieńka północna rośnie pojedynczo, czy w kępach?
Zazwyczaj wyrasta w gęstych wiązkach i kępach liczących od kilku do kilkudziesięciu owocników na pniach, pniakach oraz wystających korzeniach drzew.
Kiedy przypada szczyt sezonu na ten gatunek?
Owocniki pojawiają się przede wszystkim jesienią, od września do listopada, najobficiej po pierwszych chłodniejszych deszczach.
Czy trzonki opieńki nadają się do jedzenia?
Zbiera się głównie młode kapelusze. Trzony są twarde, łykowate i włókniste, dlatego w kuchni zazwyczaj się je odrzuca.
Czym są czarne sznury widoczne pod korą pni?
To ryzomorfy, czyli wyspecjalizowane wiązki grzybni, którymi grzyb rozprzestrzenia się w drewnie i ściółce w poszukiwaniu nowych drzew.
Czy można pomylić opieńkę z grzybami trującymi?
Niedoświadczeni zbieracze mogą pomylić ją z trującą maślanką wiązkową. Maślanka ma jednak siarkowożółty odcień i nie posiada wyraźnego pierścienia.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Opieńka północna
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
- Inne nazwy krajowe
- opieńka europejska
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować białawy lub bardzo bladokremowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7 do 10 mikrometrów i szerokość od 4,5 do 7 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek może mieć sposób odżywiania saprotroficzny lub pasożytniczy.
Zastosowania pozakulinarne
Gatunek stanowi cenny materiał w badaniach porównawczych nad biologią patogenów leśnych, fitopatologią oraz wirusami grzybów.
Historia i kultura
Prace nad wyodrębnieniem A. borealis jako osobnego gatunku biologicznego zapoczątkowano w latach 70. XX wieku w Skandynawii, gdzie badano wielkość i wiek leśnych klonów grzybni dochodzących do 150 metrów średnicy.
Jadalność i bezpieczeństwo
Grzyb jadalny po odpowiedniej obróbce cieplnej. Do spożycia zbiera się wyłącznie młode kapelusze, które należy obgotować w wodzie, a wywar bezwzględnie wylać przed dalszym przyrządzaniem.
Siedlisko i występowanie
Armillaria borealis (opieńka północna) to gatunek rozprzestrzeniony w chłodniejszych rejonach Eurazji, znany przede wszystkim z Europy Północnej. Występuje w lasach iglastych, mieszanych i liściastych, zasiedlając zarówno bory świerkowe i sosnowe, jak i wilgotniejsze zadrzewienia z udziałem drzew liściastych. Rozwija się jako saprotrof i pasożyt słabości na martwym lub osłabionym drewnie: na pniakach, korzeniach oraz leżących kłodach. W krajowych badaniach nad rodzajem Armillaria (Żółciak 2003, tabele 2–4) udokumentowano występowanie grzyba na zróżnicowanych żywicielach, wśród których odnotowano m.in. świerk pospolity, dąb szypułkowy, brzozę brodawkowatą oraz sosnę zwyczajną, przy czym sosna w analizowanej serii materiałów była notowana znacznie rzadziej niż dominujący świerk. W zestawieniu tabelarycznym karty owocnikowanie tego gatunku zarejestrowano w okresie od października do listopada (X–XI), co wskazuje na fenologię późnojesienną, bez kategorycznego wykluczania pojawu owocników w innych częściach jesieni w sprzyjających warunkach. W Polsce stanowiska stwierdzono m.in. w północnej i środkowej części kraju, w zróżnicowanych drzewostanach, bez wyraźnie zaznaczonej bezwzględnej granicy zasięgu czy jednoznacznej przewagi rejonów górskich.
Źródła
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny
Źródło oznaczenia.
W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes · S. 61 (63. strona pliku PDF), uwagi przy gatunku: jadalny.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Wymagana obróbka
- Wymaga gotowania
Snowarski zaleca obgotowanie opieniek, odlanie wody i dalszą obróbkę.
Zalecenie dotyczy rodzaju Armillaria; karta opieńki północnej odsyła do tych uwag.
M. Snowarski, Armillaria — uwagi o przygotowaniu opieniek, odczyt 22.10.2026. · Zachowany odczyt uwag dotyczących rodzaju Armillaria: obgotowanie i odlanie wody; odsyłacz z karty A. borealis.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
W zestawieniu z 2010 r. surowe opieńki uznano za trujące.
Adnotacja dotyczy całego rodzaju Armillaria; A. borealis nie wymieniono osobno. Nie odczytano pierwotnego arkusza, do którego odwołuje się zestawienie.
A. Ehret, W. Prüfert (2010), Artenliste zur Speisepilzbewertung, adnotacja W. Pätzolda, s. 5. · S. 5 (5. strona pliku PDF), wpis „Armillaria gallica etc.” i adnotacja W. Pätzolda odnosząca się do wszystkich opieniek; wykaz źródeł zestawienia: s. 1.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) oraz klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek opisano w 1982 roku w publikacji Helgi Marxmüller na łamach Bulletin trimestriel de la Société mycologique de France (tom 98(1), s. 122), wskazując Niemcy jako miejsce typowe (rejestr Index Fungorum nr 110479). W systemie EPPO takson nosi kod ARMLBO, a w bazie NCBI Taxonomy numer 47425 z powiązaniem do materiału typowego CBS 155.83.
[2] [6] [18]Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Gatunkowy opis opieńki północnej w polskim atlasie Zarzyńskiego 2021. To przekaz atlasowy o podłożu, nie nowe pomiary i nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie ustalono gatunku buka ponad rodzaj Fagus. Nie użyto ogólnego opisu A. mellea sensu lato do ustalenia morfologii, terminu owocnikowania lub sposobu przyrządzania A. borealis.
[30]Materiał: Pniaki i martwe drewno brzozy, na których odnotowano owocniki na powierzchni 11 w borze chrobotkowym w Borach Tucholskich.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To opis podłoża konkretnego stwierdzenia terenowego. Nie jest doświadczeniem ustalającym zakres żywicieli ani dowodem mikoryzy.
[23]Czysta kultura grzybni
- Położenie grzybni w kulturze
- Występuje grzybnia zanurzona. [26]
Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Szczep grzybni A. borealis 1 opisany w badaniu Lysakovej i współautorów; źródło rozróżnia grzybnię i płyn hodowlany.
Zakres odczytu: Fragment źródła; pełny tekst i wszystkie metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Charakterystyki hodowli oraz wyników przesiewu in vitro nie przypisano owocnikom ani działaniu po spożyciu. Wyników innych szczepów i badań MIC nie przeniesiono na ten szczep.
[26]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich jest to pospolity grzyb nadrzewny rozwijający się głównie na świerku pospolitym (Picea abies), rzadziej na dębach, brzozach, sosnach i olszach, sięgający na północy za koło podbiegunowe (do ponad 69°N).
[3]Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia:usually4-spored; own source qualifier, no invented frequencies.” [21]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia:clavate.” [21]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopy:7.5–10×5–7µm; method/material n unreported.” [21]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:ellipsoidal.” [21]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:smooth in ordinary atlas microscopy. Not TEM result.” [21]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden ryzomorf z gleby, ukraińskie Karpaty, Tsykun2012.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Print409/PDF7:one molecularly/interfertility-identified rhizomorph fromsoil.” [33]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Print138,couplet17:7–8.5×4.5–5.5µm; not adjacent A.mellea7–9×5–6.” [22]
Nazwy i zakres taksonu
Przyjęta nazwa naukowa to Armillaria borealis Marxm. & Korhonen. Nazwę polską „opieńka północna” podaje Wojewoda; „opieńka europejska” jest udokumentowana w atlasie Snowarskiego. Wariant „opieńka borealna” pozostaje niepotwierdzony poza dawnymi materiałami serwisu. Oznaczenia Armillaria mellea sensu lato i dawnej grupy biologicznej A nie są automatycznie ścisłymi synonimami gatunku.
[36] [28] [24] [20]Występowanie i przegląd gospodarzy w Polsce
Polskie stwierdzenia owocników: Wojewoda wymienia stanowisko w rezerwacie Cisy w Czarnem oraz świerk jako podłoże. Oryginalny przegląd z Borów Tucholskich podaje owocniki na pniakach i martwym drewnie brzozy na powierzchni 11 w listopadzie 2018 r. W tym badaniu gatunek występował jako saprotrof w borze chrobotkowym. Pojedyncza obserwacja nie ustala pełnego, powtarzalnego sezonu owocnikowania.
Pełny przegląd z lat 1988–1998: Żółciak (2003) zebrała 1700 prób opieniek z 433 stanowisk. Materiał obejmował owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. Opieńkę północną oznaczono w 119 próbach; 114 powiązano z określonym gospodarzem, a pięć pobrano z gleby bez oznaczenia gospodarza. Wyniki dotyczyły czterech krain przyrodniczoleśnych: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej.
Rośliny gospodarze i zakres związku: W tabeli 3 wymieniono 12 gospodarzy: Picea abies, Pinus sylvestris, Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Carpinus betulus, Corylus avellana, Sambucus nigra, Quercus robur, Fraxinus excelsior, Sorbus aucuparia, Populus tremula i Tilia cordata. Są to związki z gospodarzami podane w badaniu. Zbiorcza tabela nie rozdziela rodzaju materiału w każdym wierszu i nie potwierdza mikoryzy ani chorobotwórczości każdej relacji.
Metoda i ograniczenia próby: W całym badaniu 710 izolatów oznaczono testami intersterylności, a 990 prób na podstawie cech owocników i kryteriów fenologicznych. Nie podano tej proporcji osobno dla opieńki północnej. Dobór drzewostanów opierał się m.in. na zgłoszeniach chorób korzeni; liczby prób nie są miarą preferencji ani częstości w całym kraju. Brak południowych stwierdzeń w tym historycznym materiale nie oznacza współczesnej nieobecności gatunku.
[36] [23] [32]Morfologia i mikroskopia źródeł
Atlas Snowarskiego podaje kapelusz 80–120 mm, a FirstNature 20–80 mm; klucz FTE z 2025 r. 30–100 mm. Zapisy zachowano oddzielnie. Również pierścień jest opisany jako cienki przez Snowarskiego i gruby, lecz wąski przez FirstNature. Wymiary zarodników wynoszą odpowiednio 7,5–10×5–7 µm oraz 7–8,5×4,5–5,5 µm w FTE. Opracowanie Watlinga opisuje nieznaczną nieregularność obrysu w transmisyjnej mikroskopii elektronowej, trudno uchwytną w świetlnej; nie jest to dowód brodawkowanej powierzchni widocznej pod zwykłym mikroskopem.
[28] [21] [22] [35]Oceny jadalności i granice dowodu
Wojewoda i Snowarski oceniają gatunek jako jadalny. Oryginalny turecki przegląd z 2016 r. oznacza okaz Allı5239 jako „Not edible”. To rozbieżne oceny autorów; turecka praca nie opisuje klinicznego zatrucia ani eksperymentu toksykologicznego. FirstNature zaleca unikanie zbioru, odwołując się do problemów w grupie opieniek i lokalnej rzadkości. W sprawdzonym materiale nie znaleziono badania, które ustala bezpieczny dla człowieka sposób przygotowania tego gatunku. Ocen innych Armillaria nie przypisano automatycznie A. borealis.
[36] [28] [34] [21]Skład chemiczny: części owocnika i właściwa podstawa
Bakanov i współautorzy badali oznaczone przez S. Wołobujewa owocniki zebrane 25 IX 2020 na pograniczu obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego. Kapelusze i trzony analizowano osobno. W profilu kwasów tłuszczowych udział kwasu linolowego wynosił 47,8% w kapeluszach i 64,7% w trzonach; kwasu oleinowego 23,8% i 7,3%. Są to udziały w badanym profilu frakcji, a nie zawartość procentowa w całym świeżym grzybie. Osobne tabele dotyczą steroli, cukroalkoholi, wydajności ekstrakcji i triglicerydów.
[15]Metale: wynik nie rozstrzyga sam o szkodliwości
W tabeli 6 Bakanova kapelusze mają podane Hg 0,60, Cd 0,23 i Fe 191,7 mg/kg; trzony Hg 0,34, Cd 0,04 i Fe 208,3 mg/kg. Metody wskazują materiał po ekstrakcji izopropanolem. Podstawa masy dla tych wartości nie jest jednoznacznie objaśniona; dlatego wyników nie przeliczono na świeży produkt, nie porównano z limitami żywności i nie wprowadzono do pola wymagającego wyboru masy świeżej albo suchej.
[15]Udokumentowany ryzomorf i odczyn stanowiska
Tsykun i współautorzy przypisali A. borealis jeden ryzomorf spośród 424 oznaczonych próbek Armillaria. Pochodził z gleby o pH 4,74 na wysokości 1210 m w ukraińskich Karpatach, na powierzchni z dominacją jodły pospolitej. Potwierdzenie obejmowało zgodność biologiczną i analizę molekularną. Jest to wynik pojedynczego stanowiska: nie ustala preferowanego zakresu pH, polskiej częstości, mikoryzy z jodłą ani bezpośredniego porażenia tego drzewa.
[33]Zastosowania badawcze
Puzyr i współautorzy w 2019 r. wykorzystywali układ enzymatyczny grzybni szczepu IBSO 2328 jako doświadczalny układ luminescencyjny. Badanie rozróżnia materiał grzybni i płyn hodowlany; nie dowodzi świecenia owocników ani wdrożonego wyrobu. Autorzy odsyłają do własnej pracy z 2018 r. o wykrywaniu hispidyny, której pełnego oryginału nie odczytano niezależnie. Nie potwierdzono w sprawdzonym zbiorze praktyki zielarskiej, przyprawowej lub technicznego wdrożenia swoistego dla tego taksonu.
[27]Przesiew aktywności przeciw drobnoustrojom
Lysakova i współautorzy w 2025 r. raportowali strefy hamowania dla ekstraktu płynu hodowlanego A. borealis 1 wobec wybranych bakterii Gram-dodatnich i grzybów. Odpowiedni ekstrakt grzybni nie dał tych samych wyników. To wczesny przesiew in vitro; nie jest dowodem działania po spożyciu. Wyników MIC i identyfikacji sekwencyjnej wybranych innych aktywnych szczepów nie przypisano temu szczepowi. Dokładne cele, średnice stref i niepewności zachowano w propozycji rozszerzenia modelu.
[26]Badanie mykowirusów i ograniczenia zastosowania
Linnakoski i współautorzy badali izolaty Armillaria z Finlandii, Rosji i Afryki Południowej. W materiale A. borealis wykryto wirusy RNA. Pilotowe porównanie wzrostu nie wykazało dużego efektu dla badanych izogenicznych linii A. borealis; istotnego wyniku dotyczącego innego gatunku nie przypisano opieńce północnej. Badanie nie potwierdza gotowego środka biologicznej ochrony lasu ani skuteczności na stanowisku terenowym.
[5]Laboratoryjne badanie rozkładu drewna
Zastosowanie i materiał: W pracy z 2024 r. izolat opieńki północnej z kolekcji SGGW wykorzystano do laboratoryjnego badania rozkładu drewna czeremchy amerykańskiej z Kampinoskiego Parku Narodowego. Buk był drewnem odniesienia. Badanie dotyczyło ubytku suchej masy drewna, a nie składu owocników lub skuteczności preparatu.
Wyniki i granice: Tabela 9 podaje dla opieńki 62 próbki: 27 z Lipkowa i 35 z Sierakowa. Ubytki wynosiły odpowiednio 0,76–11,65% i 3,37–10,76%. Autorzy uznali badany izolat za nieprzydatny do klasyfikowania trwałości drewna, ponieważ ubytek w drewnie bukowym nie osiągnął wymaganego progu. Wynik nie potwierdza wdrożenia technicznego ani naturalnego gospodarza.
Sprawdzona droga źródłowa: Odwołanie autorów do Żółciak (2002) sprawdzono w oryginalnej tabeli 2. Wcześniejsza praca badała dwa polskie izolaty na różnych rodzajach drewna. Jej trzymiesięcznego doświadczenia nie scalono z szesnastotygodniowym testem z 2024 r. W tabeli 1 pierwotnej pracy wskazano owocniki na pniu dębu szypułkowego w Miłomłynie i na pniaku świerka pospolitego w Czerwonym Dworze.
[29] [31]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Opublikowane stwierdzenie owocników opieńki północnej w Borach Tucholskich: powierzchnia 11, listopad 2018 roku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Zapis dokumentuje polskie występowanie gatunku. Pojedyncza data zbioru nie wyznacza całego sezonu owocnikowania ani częstości występowania w Polsce.
[23]Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Nie ustalono regularnego polskiego sezonu. Daty konkretnych polskich zbiorów nie wyznaczają kalendarza całego kraju. Nie przeniesiono sezonów z innych krajów ani gatunków zbiorowych. Odczytano krajowy atlas i zachowane źródła właściwe danemu taksonowi; szczegóły sprawdzonych źródeł i granice odczytu zapisano w raporcie przeglądu P0. Wymóg TARGET_SEASON_REQUIRED pozostaje aktywny. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[28]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Udział składnika w profilu kwasów tłuszczowych
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Kapelusze oznaczonych owocników z pogranicza obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego, zbiór 25 IX 2020. Suszony materiał; profil frakcji kwasów tłuszczowych, nie udział w masie całego grzyba. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: Wynik konkretnego materiału; bez utożsamiania względnego profilu frakcji ze składem całego posiłku lub efektem klinicznym. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C12:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,3%. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C14:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,3%. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C15:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,6%. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C16:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 8,5%. [15]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 10,6%. [15]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 47,8%. [15]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 23,8%. [15]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,5%. [15]
Materiał badania: wykorzystano materiał — Trzony tych samych oznaczonych owocników z pogranicza obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego, zbiór 25 IX 2020. Suszony materiał; profil frakcji kwasów tłuszczowych, nie udział w masie całego grzyba. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: Wynik konkretnego materiału; bez utożsamiania względnego profilu frakcji ze składem całego posiłku lub efektem klinicznym. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C14:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,3%. [15]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C16:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 2,1%. [15]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 19,6%. [15]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 64,7%. [15]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 7,3%. [15]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,7%. [15]
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach składu chemicznego owocników analizowano zawartość kwasów tłuszczowych, steroli oraz węglowodanów w kapeluszach i trzonach za pomocą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS).
[15]Wysuszone tkanki dostarczają od 16,9% do 20,8% ekstraktu izopropanolowego oraz 19,8–36,1% frakcji rozpuszczalnej w gorącej wodzie, przy zawartości trójglicerydów na poziomie 0,2% w trzonach i 1,0% w kapeluszach.
[15]W profilu kwasów tłuszczowych dominuje nienasycony kwas linolowy (47,8% frakcji kwasowej w kapeluszach i 64,7% w trzonach), a także kwas oleinowy i palmitynowy.
[15]Wśród steroli obecnych w tkankach wykazano obecność ergosterolu (6,7% we frakcji kapeluszy i 16,1% w trzonach) oraz jego pochodnych.
[15]Głównymi alkoholami cukrowymi i węglowodanami są treitol (50,7% w kapeluszach, 54,2% w trzonach) oraz mannitol (40,4–42,5%).
[15]W analizach zawartości metali w kapeluszach oznaczono obecność żelaza (191,7 mg/kg), kadmu (0,23 mg/kg) oraz rtęci (0,60 mg/kg).
[15]W hodowlach grzybni A. borealis wykryto obecność specyficznych mykowirusów RNA należących do mikowirusów oraz wirusów typu ambi-like.
[5]Zsekwencjonowano kompletne genomy wirusowe powiązane z izolatami grzyba, oznaczone jako AbMV1, AbAlV1, AbAlV2 oraz AsAlV3.
[5]W badaniach molekularnych wykryto wirusowe RNA; badane sekwencje nie były zintegrowane z genomem grzyba.
[5]Obecność mykowirusów w kulturach laboratoryjnych nie wywierała istotnego wpływu na tempo wzrostu grzybni A. borealis.
[5]Różnicowanie genetyczne populacji opiera się na profilach restrykcyjnych fragmentów amplifikowanego regionu IGS1 przy użyciu enzymów AluI, BsmI, NdeI oraz TaqI.
[3]Europejskie kolekcje referencyjne tego gatunku posiadają udokumentowane profile sekwencyjne loci tef1-α, ITS oraz IGS1 zdeponowane w bazach genetycznych.
[14]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo łódzkie | X–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
Źródła
- Index Fungorum, Name Record110479 (także [24])
- Keča N., Solheim H. 2011. Ecology and distribution of Armillaria species in Norway. Forest Pathology41(2): 120–132; DOI 10.1111/j.1439-0329.2010.00644.x
- Suomen Lajitietokeskus, Armillaria, PinkkaBIO-519
- Linnakoski R.et al. 2021. Armillaria root rot fungi host single-stranded RNA viruses. ScientificReports11:7336. DOI 10.1038/s41598-021-86343-7
- NCBI Taxonomy47425
- Antonín V.et al. 2009. Morphological and molecular characterization of the Armillaria cepistipes–A.gallica complex... DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
- Bakanov V.V.et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms... DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258 (także [19])
- EPPO, ARMLBO (także [20])
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX 2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- 10.3390/ijms26199802
- 10.1080/21501203.2019.1583688
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- The physical, mechanical, and chemical properties of black cherry tree wood (Prunus serotina Ehrh.) and its susceptibility to fungal decomposition in areas where it is secondary and invasive: a case study in the Kampinos National Park (Poland)
- Grzyby polskich lasów
- Rozkład drewna różnych gatunków drzew leśnych przez Armillaria spp.
- Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie
- T. Tsykun et al. (2012), Diversity and ecology of Armillaria species in virgin forests in the Ukrainian Carpathians, Mycological Progress11:403–414
- H. Allı, İ. Şen, D. Altuntaş (2016), Macrofungi of Iznik Province, Commun.Fac.Sci.Univ.Ank.SeriesC25:7–24; DOI 10.1501/Commuc_0000000183
- R. Watling et al. (1987), Annulate armillarias in northern Britain
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes