Jedlý
Vyžaduje úpravu
Za syrova jedovatý
Nastavte polohu, abyste viděli údaje pro svůj region.





Dřevokazná houba s kloboukem 8–12 cm, hygrofánním, za vlhka oranžovohnědým, po vyschnutí okrovým až hnědým, s plochým hrbolkem uprostřed a prosvítavě rýhovaným okrajem. Povrch je pokryt odstávajícími, nažloutlými nebo světle hnědými šupinkami, které s věkem mizí. Lupeny jsou bělavé až krémové, sbíhavé zoubkem, s bílým výtrusem. Třeň je válcovitý, štíhlý, nahoře bělavý, směrem dolů tmavší, se nažloutlými vločkami vela a vytrvalým, tenkým prstenem se šupinatou spodní stranou. Roste v trsech nebo skupinách na mrtvém dřevě listnáčů i jehličnanů od léta do pozdního podzimu.
Rozpoznávání, stanoviště a nejdůležitější rozdíly.
Houbař
Stavba plodnice
- Typ stavby plodnice
- Typ stavby plodnice: Klobouk, třeň.
Klobouk
- Tvar klobouku
- u mladých plodnic: Tvar klobouku: vyklenutý.
u zralých plodnic: Tvar klobouku: plochý. - Pokryv klobouku
- Pokryv klobouku: šupinatá (nažloutlý povlak).
Pokryv klobouku: šupinatá (světle hnědý povlak).
u starých plodnic: Pokryv klobouku: holá. - Barva klobouku
- za sucha: Barva klobouku: hnědý.
za sucha: Barva klobouku: světle okrový.
za mokra: Barva klobouku: oranžově hnědý. - Průměr klobouku
- Průměr klobouku je 20–120 mm.
- Střed klobouku
- Střed klobouku: s výrazným hrbolem (plochý hrbolek).
- Hygrofánnost klobouku
- Hygrofánnost klobouku: hygrofánní.
Spodní strana klobouku
- Typ hymenoforu
- Typ hymenoforu: lupeny.
Lupeny u třeně
- Připojení hymenoforu ke třeni
- Připojení hymenoforu ke třeni: přirostlý k třeni (lupeny).
- Sbíhavost hymenoforu na třeň
- Sbíhavost hymenoforu na třeň: nesbíhavý (lupeny).
Sbíhavost hymenoforu na třeň: sbíhavý (lupeny). - Barva hymenoforu
- u mladých plodnic: Barva hymenoforu: bělavá.
u zralých plodnic: Barva hymenoforu: krémový. - Rozestup lupenů
- Rozestup lupenů: hustě uspořádané.
Třeň a báze
- Tvar třeně
- Tvar třeně: válcovitý.
Tvar třeně: zužující se vzhůru.
Tvar třeně: válcovitý nebo kyjovitý. - Báze třeně
- Báze třeně: kyjovitý.
- Barva třeně
- v horní části třeně: Barva třeně: bělavá.
- Pokryv povrchu třeně
- Pokryv povrchu třeně: vlnatá (nažloutlý povlak).
Pokryv povrchu třeně: vlnatá (okrový povlak). - Délka třeně
- Délka třeně: 45–120 mm.
- Průměr třeně
- Průměr třeně: 8–20 mm.
Prsten
- Přítomnost prstenu
- Přítomnost prstenu: přítomný.
Přítomnost prstenu: přítomný. - Stavba materiálu prstenu
- Stavba materiálu prstenu: blanitý.
- Vytrvalost prstenu
- Vytrvalost prstenu: vytrvalý.
Vytrvalost prstenu: vytrvalý. - Barva prstenu
- Barva prstenu: žlutý (okraj prstenu).
Barva prstenu: žlutý (spodní strana prstenu). - Pokryv povrchu prstenu
- Pokryv povrchu prstenu: šupinatá (spodní strana prstenu).
- Popisná tloušťka prstenu
- Popisná tloušťka prstenu: tenký.
Popisná tloušťka prstenu: tlustý.
- Zavalitost třeně
- Zavalitost třeně: štíhlý.
Dužnina
- Barva dužniny
- Barva dužniny: bělavá (dužnina třeně).
Barva dužniny: bělavá (dužnina klobouku). - Pevnost dužniny
- Pevnost dužniny: pevný (dužnina klobouku).
- Vůně dužniny
- Vůně dužniny: houbový, slabý.
Kde a kdy roste
- Stanoviště
- Stanoviště: jehličnatý les.
- Substrát
- Substrát: mrtvé dřevo.
- Způsob růstu plodnic
- Způsob růstu plodnic: ve svazcích.
- Četnost výskytu
- Četnost výskytu: nepříliš častý.
- Doba růstu
- Plodnice se objevují od října do listopadu (pozorované období, roky pozorování: 2018, měsíce pozorování: 10, 11).
- Oblast výskytu
- Oblast výskytu: potvrzený.
Jedlost a kuchyně
- Jedlost
- Jedlý
- Požadovaná úprava
- Vyžaduje úpravu
- Konzumace za syrova
- Za syrova jedovatý
Právo
- Ochrana
- Není uveden v polském seznamu chráněných druhů hub.
- Prodej
- V Polsku není uveden v seznamu hub povolených k prodeji.
Možná záměna
Armillaria ostoyae
Hlavní rozdíly
Václavka smrková (Armillaria ostoyae) se liší tmavšími, červenohnědými nebo tmavohnědými šupinkami, které na klobouku dlouho přetrvávají, a také tlustým, vlnatým prstenem a hojnými vločkami vela na třeni.
FAQ
Je václavka severská jedlá houba?
Ano, je to chutná jedlá houba, ale ke konzumaci se hodí výhradně po důkladném povaření a slití vody. Zasyrova a nedovařená může vyvolat silné žaludeční potíže.
Kde lze václavku severskou nejčastěji najít?
Roste v jehličnatých a smíšených lesích na mrtvém i živém dřevě, zejména smrků a bříz. Preferuje severní oblasti a chladnější horské polohy.
Jak odlišit václavku severskou od jiných václavek?
Rozlišení v terénu je velmi obtížné. Obvykle má světlejší, medově žlutý klobouk a jemnější prsten, ale spolehlivou identifikaci poskytují především mikroskopická vyšetření.
Roste václavka severská jednotlivě, nebo v trsech?
Obvykle vyrůstá v hustých svazcích a trsech čítajících od několika do několika desítek plodnic na kmenech, pařezech a vyčnívajících kořenech stromů.
Kdy připadá vrchol sezóny na tento druh?
Plodnice se objevují především na podzim, od září do listopadu, nejhojněji po prvních chladnějších deštích.
Hodí se třeně václavky k jídlu?
Sbírají se hlavně mladé klobouky. Třeně jsou tvrdé, tuhé a vláknité, proto se v kuchyni obvykle vyřazují.
Co jsou černé provazce viditelné pod kůrou kmenů?
Jsou to rhizomorfy, tedy specializované svazky podhoubí, kterými se houba šíří ve dřevě a opadance při hledání nových stromů.
Lze václavku zaměnit s jedovatými houbami?
Nezkušení houbaři ji mohou zaměnit s jedovatou třepenitkou svazčitou. Třepenitka má však sírově žlutý odstín a nemá zřetelný prsten.
Nadšenec
Názvy a historie
- Platné národní jméno
- Opieńka północna
- Platné vědecké jméno
- Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
- Další národní jména
- opieńka europejska
Pozorování doma
Výtrusný prach
- Potřebný materiál
- čerstvý, zralý klobouk, list papíru, sklenice nebo miska, voda
- Čas
- 2–24 h
- Provedení
- Položte klobouk spodní stranou na papír.
- Přidejte kapku vody navrch a přikryjte.
- Po 2–24 hodinách klobouk zvedněte a prohlédněte si otisk.
Co hledat
- Barva výtrusného prachu
- Barva výtrusného prachu: bílý.
- Odstín výtrusného prachu
- Odstín výtrusného prachu: bělavý. Odstín výtrusného prachu: velmi světle krémový.
Pod mikroskopem
- Potřebný materiál
- světelný mikroskop, podložní a krycí sklíčko, jehla, voda, výtrusy z výtrusného prachu
- Provedení
- Přeneste jehlou trochu výtrusného prachu na sklíčko.
- Přidejte kapku vody, přikryjte sklíčkem a prohlédněte výtrusy.
Co hledat
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: elipsoidní.
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký.
- Rozměry výtrusu
- Délka 7–10 µm, šířka 4,5–7 µm.
Rozměry porovnávejte po kalibraci měřítka mikroskopu.
Ekologie a rozšíření
- Způsob výživy
- Způsob výživy: saprotrofní.
Způsob výživy: parazitický.
Mimokulinární využití
Druh představuje cenný materiál ve srovnávacích studiích biologie lesních patogenů, fytopatologie a virů hub.
Historie a kultura
Práce na vyčlenění A. borealis jako samostatného biologického druhu byly zahájeny v 70. letech 20. století ve Skandinávii, kde se zkoumala velikost a stáří lesních klonů podhoubí dosahujících průměru až 150 metrů.
Jedlost a bezpečnost
Jedlá houba po odpovídající tepelné úpravě. Ke konzumaci se sbírají výhradně mladé klobouky, které je nutné povařit ve vodě a vývar před další přípravou bezpodmínečně vylít.
Stanoviště a výskyt
Armillaria borealis (václavka severní) je druh rozšířený v chladnějších oblastech Eurasie, známý především ze severní Evropy. Vyskytuje se v jehličnatých, smíšených i listnatých lesích, kde osidluje jak smrkové a borové bory, tak vlhčí porosty s účastí listnatých stromů. Vyvíjí se jako saprotrof a parazit slabosti na mrtvém nebo oslabeném dřevě: na pařezech, kořenech a ležících kmenech. V celostátních výzkumech rodu Armillaria (Żółciak 2003, tabulky 2–4) byl doložen výskyt této houby na rozmanitých hostitelích, mezi nimiž byl zaznamenán mimo jiné smrk ztepilý, dub letní, bříza bělokorá a borovice lesní, přičemž borovice byla v analyzované sérii materiálů zaznamenána podstatně méně často než dominantní smrk. V tabulkovém přehledu karty bylo plození tohoto druhu zaznamenáno v období od října do listopadu (X–XI), což ukazuje na pozdně podzimní fenologii, aniž by se za příznivých podmínek kategoricky vylučoval výskyt plodnic v jiných částech podzimu. V Polsku byly lokality zjištěny mimo jiné v severní a střední části země, v rozmanitých porostech, bez zřetelně vyznačené absolutní hranice rozšíření či jednoznačné převahy horských oblastí.
Zdroje
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes
Výzkumník
Jedlost a kuchyně
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jedlost
- Jedlý
Źródło oznaczenia.
W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes · S. 61 (63. strona pliku PDF), uwagi przy gatunku: jadalny.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Požadovaná úprava
- Vyžaduje vaření
Snowarski zaleca obgotowanie opieniek, odlanie wody i dalszą obróbkę.
Zalecenie dotyczy rodzaju Armillaria; karta opieńki północnej odsyła do tych uwag.
M. Snowarski, Armillaria — uwagi o przygotowaniu opieniek, odczyt 22.10.2026. · Zachowany odczyt uwag dotyczących rodzaju Armillaria: obgotowanie i odlanie wody; odsyłacz z karty A. borealis.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Konzumace za syrova
- Jedovatý
Materiał: surowy
W zestawieniu z 2010 r. surowe opieńki uznano za trujące.
Adnotacja dotyczy całego rodzaju Armillaria; A. borealis nie wymieniono osobno. Nie odczytano pierwotnego arkusza, do którego odwołuje się zestawienie.
A. Ehret, W. Prüfert (2010), Artenliste zur Speisepilzbewertung, adnotacja W. Pätzolda, s. 5. · S. 5 (5. strona pliku PDF), wpis „Armillaria gallica etc.” i adnotacja W. Pätzolda odnosząca się do wszystkich opieniek; wykaz źródeł zestawienia: s. 1.
Vědecké názvy a taxonomie
- Platné vědecké jméno
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) oraz klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek opisano w 1982 roku w publikacji Helgi Marxmüller na łamach Bulletin trimestriel de la Société mycologique de France (tom 98(1), s. 122), wskazując Niemcy jako miejsce typowe (rejestr Index Fungorum nr 110479). W systemie EPPO takson nosi kod ARMLBO, a w bazie NCBI Taxonomy numer 47425 z powiązaniem do materiału typowego CBS 155.83.
[2] [6] [19]Ekologie a rozšíření
Laboratorní diagnostika
Materiál a metody výzkumu
Popis znaků — zdroj a rozsah
Materiał: Gatunkowy opis opieńki północnej w polskim atlasie Zarzyńskiego 2021. To przekaz atlasowy o podłożu, nie nowe pomiary i nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie ustalono gatunku buka ponad rodzaj Fagus. Nie użyto ogólnego opisu A. mellea sensu lato do ustalenia morfologii, terminu owocnikowania lub sposobu przyrządzania A. borealis.
[33]Materiał: Pniaki i martwe drewno brzozy, na których odnotowano owocniki na powierzchni 11 w borze chrobotkowym w Borach Tucholskich.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To opis podłoża konkretnego stwierdzenia terenowego. Nie jest doświadczeniem ustalającym zakres żywicieli ani dowodem mikoryzy.
[24]Čistá kultura mycelia
- Poloha mycelia v kultuře
- Poloha mycelia v kultuře: ponořená. [30]
Čistá kultura mycelia — materiál a omezení
Materiał: Szczep grzybni A. borealis 1 opisany w badaniu Lysakovej i współautorów; źródło rozróżnia grzybnię i płyn hodowlany.
Zakres odczytu: Fragment źródła; pełny tekst i wszystkie metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Charakterystyki hodowli oraz wyników przesiewu in vitro nie przypisano owocnikom ani działaniu po spożyciu. Wyników innych szczepów i badań MIC nie przeniesiono na ten szczep.
[27]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich jest to pospolity grzyb nadrzewny rozwijający się głównie na świerku pospolitym (Picea abies), rzadziej na dębach, brzozach, sosnach i olszach, sięgający na północy za koło podbiegunowe (do ponad 69°N).
[3]Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia:usually4-spored; own source qualifier, no invented frequencies.” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia:clavate.” [22]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopy:7.5–10×5–7µm; method/material n unreported.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:ellipsoidal.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:smooth in ordinary atlas microscopy. Not TEM result.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden ryzomorf z gleby, ukraińskie Karpaty, Tsykun2012.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Print409/PDF7:one molecularly/interfertility-identified rhizomorph fromsoil.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Print138,couplet17:7–8.5×4.5–5.5µm; not adjacent A.mellea7–9×5–6.” [23]
Názvy a rozsah taxonu
Przyjęta nazwa naukowa to Armillaria borealis Marxm. & Korhonen. Nazwę polską „opieńka północna” podaje Wojewoda; „opieńka europejska” jest udokumentowana w atlasie Snowarskiego. Wariant „opieńka borealna” pozostaje niepotwierdzony poza dawnymi materiałami serwisu. Oznaczenia Armillaria mellea sensu lato i dawnej grupy biologicznej A nie są automatycznie ścisłymi synonimami gatunku.
[39] [29] [25] [21]Výskyt a přehled hostitelů v Polsku
Polskie stwierdzenia owocników: Wojewoda wymienia stanowisko w rezerwacie Cisy w Czarnem oraz świerk jako podłoże. Oryginalny przegląd z Borów Tucholskich podaje owocniki na pniakach i martwym drewnie brzozy na powierzchni 11 w listopadzie 2018 r. W tym badaniu gatunek występował jako saprotrof w borze chrobotkowym. Pojedyncza obserwacja nie ustala pełnego, powtarzalnego sezonu owocnikowania.
Pełny przegląd z lat 1988–1998: Żółciak (2003) zebrała 1700 prób opieniek z 433 stanowisk. Materiał obejmował owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. Opieńkę północną oznaczono w 119 próbach; 114 powiązano z określonym gospodarzem, a pięć pobrano z gleby bez oznaczenia gospodarza. Wyniki dotyczyły czterech krain przyrodniczoleśnych: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej.
Rośliny gospodarze i zakres związku: W tabeli 3 wymieniono 12 gospodarzy: Picea abies, Pinus sylvestris, Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Carpinus betulus, Corylus avellana, Sambucus nigra, Quercus robur, Fraxinus excelsior, Sorbus aucuparia, Populus tremula i Tilia cordata. Są to związki z gospodarzami podane w badaniu. Zbiorcza tabela nie rozdziela rodzaju materiału w każdym wierszu i nie potwierdza mikoryzy ani chorobotwórczości każdej relacji.
Metoda i ograniczenia próby: W całym badaniu 710 izolatów oznaczono testami intersterylności, a 990 prób na podstawie cech owocników i kryteriów fenologicznych. Nie podano tej proporcji osobno dla opieńki północnej. Dobór drzewostanów opierał się m.in. na zgłoszeniach chorób korzeni; liczby prób nie są miarą preferencji ani częstości w całym kraju. Brak południowych stwierdzeń w tym historycznym materiale nie oznacza współczesnej nieobecności gatunku.
[39] [24] [35]Morfologie a mikroskopie podle zdrojů
Atlas Snowarskiego podaje kapelusz 80–120 mm, a FirstNature 20–80 mm; klucz FTE z 2025 r. 30–100 mm. Zapisy zachowano oddzielnie. Również pierścień jest opisany jako cienki przez Snowarskiego i gruby, lecz wąski przez FirstNature. Wymiary zarodników wynoszą odpowiednio 7,5–10×5–7 µm oraz 7–8,5×4,5–5,5 µm w FTE. Opracowanie Watlinga opisuje nieznaczną nieregularność obrysu w transmisyjnej mikroskopii elektronowej, trudno uchwytną w świetlnej; nie jest to dowód brodawkowanej powierzchni widocznej pod zwykłym mikroskopem.
[29] [22] [23] [38]Hodnocení jedlosti a meze důkazů
Wojewoda i Snowarski oceniają gatunek jako jadalny. Oryginalny turecki przegląd z 2016 r. oznacza okaz Allı5239 jako „Not edible”. To rozbieżne oceny autorów; turecka praca nie opisuje klinicznego zatrucia ani eksperymentu toksykologicznego. FirstNature zaleca unikanie zbioru, odwołując się do problemów w grupie opieniek i lokalnej rzadkości. W sprawdzonym materiale nie znaleziono badania, które ustala bezpieczny dla człowieka sposób przygotowania tego gatunku. Ocen innych Armillaria nie przypisano automatycznie A. borealis.
[39] [29] [37] [22]Chemické složení: části plodnice a příslušný základ měření
Bakanov i współautorzy badali oznaczone przez S. Wołobujewa owocniki zebrane 25 IX 2020 na pograniczu obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego. Kapelusze i trzony analizowano osobno. W profilu kwasów tłuszczowych udział kwasu linolowego wynosił 47,8% w kapeluszach i 64,7% w trzonach; kwasu oleinowego 23,8% i 7,3%. Są to udziały w badanym profilu frakcji, a nie zawartość procentowa w całym świeżym grzybie. Osobne tabele dotyczą steroli, cukroalkoholi, wydajności ekstrakcji i triglicerydów.
[16]Kovy: samotný výsledek nerozhoduje o škodlivosti
W tabeli 6 Bakanova kapelusze mają podane Hg 0,60, Cd 0,23 i Fe 191,7 mg/kg; trzony Hg 0,34, Cd 0,04 i Fe 208,3 mg/kg. Metody wskazują materiał po ekstrakcji izopropanolem. Podstawa masy dla tych wartości nie jest jednoznacznie objaśniona; dlatego wyników nie przeliczono na świeży produkt, nie porównano z limitami żywności i nie wprowadzono do pola wymagającego wyboru masy świeżej albo suchej.
[16]Doložená rhizomorfa a pH stanoviště
Tsykun i współautorzy przypisali A. borealis jeden ryzomorf spośród 424 oznaczonych próbek Armillaria. Pochodził z gleby o pH 4,74 na wysokości 1210 m w ukraińskich Karpatach, na powierzchni z dominacją jodły pospolitej. Potwierdzenie obejmowało zgodność biologiczną i analizę molekularną. Jest to wynik pojedynczego stanowiska: nie ustala preferowanego zakresu pH, polskiej częstości, mikoryzy z jodłą ani bezpośredniego porażenia tego drzewa.
[36]Výzkumná využití
Puzyr i współautorzy w 2019 r. wykorzystywali układ enzymatyczny grzybni szczepu IBSO 2328 jako doświadczalny układ luminescencyjny. Badanie rozróżnia materiał grzybni i płyn hodowlany; nie dowodzi świecenia owocników ani wdrożonego wyrobu. Autorzy odsyłają do własnej pracy z 2018 r. o wykrywaniu hispidyny, której pełnego oryginału nie odczytano niezależnie. Nie potwierdzono w sprawdzonym zbiorze praktyki zielarskiej, przyprawowej lub technicznego wdrożenia swoistego dla tego taksonu.
[28]Screening antimikrobiální aktivity
Lysakova i współautorzy w 2025 r. raportowali strefy hamowania dla ekstraktu płynu hodowlanego A. borealis 1 wobec wybranych bakterii Gram-dodatnich i grzybów. Odpowiedni ekstrakt grzybni nie dał tych samych wyników. To wczesny przesiew in vitro; nie jest dowodem działania po spożyciu. Wyników MIC i identyfikacji sekwencyjnej wybranych innych aktywnych szczepów nie przypisano temu szczepowi. Dokładne cele, średnice stref i niepewności zachowano w propozycji rozszerzenia modelu.
[27]Studie mykovirů a omezení využití
Linnakoski i współautorzy badali izolaty Armillaria z Finlandii, Rosji i Afryki Południowej. W materiale A. borealis wykryto wirusy RNA. Pilotowe porównanie wzrostu nie wykazało dużego efektu dla badanych izogenicznych linii A. borealis; istotnego wyniku dotyczącego innego gatunku nie przypisano opieńce północnej. Badanie nie potwierdza gotowego środka biologicznej ochrony lasu ani skuteczności na stanowisku terenowym.
[5]Laboratorní studie rozkladu dřeva
Zastosowanie i materiał: W pracy z 2024 r. izolat opieńki północnej z kolekcji SGGW wykorzystano do laboratoryjnego badania rozkładu drewna czeremchy amerykańskiej z Kampinoskiego Parku Narodowego. Buk był drewnem odniesienia. Badanie dotyczyło ubytku suchej masy drewna, a nie składu owocników lub skuteczności preparatu.
Wyniki i granice: Tabela 9 podaje dla opieńki 62 próbki: 27 z Lipkowa i 35 z Sierakowa. Ubytki wynosiły odpowiednio 0,76–11,65% i 3,37–10,76%. Autorzy uznali badany izolat za nieprzydatny do klasyfikowania trwałości drewna, ponieważ ubytek w drewnie bukowym nie osiągnął wymaganego progu. Wynik nie potwierdza wdrożenia technicznego ani naturalnego gospodarza.
Sprawdzona droga źródłowa: Odwołanie autorów do Żółciak (2002) sprawdzono w oryginalnej tabeli 2. Wcześniejsza praca badała dwa polskie izolaty na różnych rodzajach drewna. Jej trzymiesięcznego doświadczenia nie scalono z szesnastotygodniowym testem z 2024 r. W tabeli 1 pierwotnej pracy wskazano owocniki na pniu dębu szypułkowego w Miłomłynie i na pniaku świerka pospolitego w Czerwonym Dworze.
[31] [34]Ověření výskytu — rozsah a omezení
Materiał: Opublikowane stwierdzenie owocników opieńki północnej w Borach Tucholskich: powierzchnia 11, listopad 2018 roku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Zapis dokumentuje polskie występowanie gatunku. Pojedyncza data zbioru nie wyznacza całego sezonu owocnikowania ani częstości występowania w Polsce.
[24]Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Nie ustalono regularnego polskiego sezonu. Daty konkretnych polskich zbiorów nie wyznaczają kalendarza całego kraju. Nie przeniesiono sezonów z innych krajów ani gatunków zbiorowych. Odczytano krajowy atlas i zachowane źródła właściwe danemu taksonowi; szczegóły sprawdzonych źródeł i granice odczytu zapisano w raporcie przeglądu P0. Wymóg TARGET_SEASON_REQUIRED pozostaje aktywny. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[29]Rozsah zpracování
Záznam vyžaduje doplnění před dokončením.
- Hledání regionů výskytu vyžaduje dořešení.
- Vazby dřívějších zjištění je třeba znovu ověřit.
- Nové zdroje vyžadují prověřit informace zjištěné při kontrole.
Právní základ a rozsah hodnocení
Analytické výsledky
Složení a laboratorní aktivita
- Podíl složky v profilu mastných kyselin
- Podíl složky v profilu mastných kyselin: 47,8 % (C18:2 n-6, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 1,5 % (C18:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 64,7 % (C18:2 n-6, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 2,1 % (C16:1, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 0,6 % (C15:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 23,8 % (C18:1 n-9, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 0,3 % (C12:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 1,7 % (C18:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 19,6 % (C16:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 7,3 % (C18:1 n-9, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 0,3 % (C14:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 0,3 % (C14:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 8,5 % (C16:1, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Podíl složky v profilu mastných kyselin: 10,6 % (C16:0, v profilu mastných kyselin, uvedená hodnota). [30]
Nejdůležitější látky a jejich účinek
W badaniach składu chemicznego owocników analizowano zawartość kwasów tłuszczowych, steroli oraz węglowodanów w kapeluszach i trzonach za pomocą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS).
[16]Wysuszone tkanki dostarczają od 16,9% do 20,8% ekstraktu izopropanolowego oraz 19,8–36,1% frakcji rozpuszczalnej w gorącej wodzie, przy zawartości trójglicerydów na poziomie 0,2% w trzonach i 1,0% w kapeluszach.
[16]W profilu kwasów tłuszczowych dominuje nienasycony kwas linolowy (47,8% frakcji kwasowej w kapeluszach i 64,7% w trzonach), a także kwas oleinowy i palmitynowy.
[16]Wśród steroli obecnych w tkankach wykazano obecność ergosterolu (6,7% we frakcji kapeluszy i 16,1% w trzonach) oraz jego pochodnych.
[16]Głównymi alkoholami cukrowymi i węglowodanami są treitol (50,7% w kapeluszach, 54,2% w trzonach) oraz mannitol (40,4–42,5%).
[16]W analizach zawartości metali w kapeluszach oznaczono obecność żelaza (191,7 mg/kg), kadmu (0,23 mg/kg) oraz rtęci (0,60 mg/kg).
[16]W hodowlach grzybni A. borealis wykryto obecność specyficznych mykowirusów RNA należących do mikowirusów oraz wirusów typu ambi-like.
[5]Zsekwencjonowano kompletne genomy wirusowe powiązane z izolatami grzyba, oznaczone jako AbMV1, AbAlV1, AbAlV2 oraz AsAlV3.
[5]W badaniach molekularnych wykryto wirusowe RNA; badane sekwencje nie były zintegrowane z genomem grzyba.
[5]Obecność mykowirusów w kulturach laboratoryjnych nie wywierała istotnego wpływu na tempo wzrostu grzybni A. borealis.
[5]Różnicowanie genetyczne populacji opiera się na profilach restrykcyjnych fragmentów amplifikowanego regionu IGS1 przy użyciu enzymów AluI, BsmI, NdeI oraz TaqI.
[3]Europejskie kolekcje referencyjne tego gatunku posiadają udokumentowane profile sekwencyjne loci tef1-α, ITS oraz IGS1 zdeponowane w bazach genetycznych.
[15]Stanoviště a výskyt
Potvrzené rozšíření
Všechny oblasti doložené v uložených údajích.
| Země | Oblasti a lokality | Plodnost | Podklady |
|---|---|---|---|
| Polsko | Lodžské vojvodství | X–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
Zdroje
- Index Fungorum, Name Record110479 (také [25])
- Keča N., Solheim H. 2011. Ecology and distribution of Armillaria species in Norway. Forest Pathology41(2): 120–132; DOI 10.1111/j.1439-0329.2010.00644.x
- Suomen Lajitietokeskus, Armillaria, PinkkaBIO-519
- Linnakoski R.et al. 2021. Armillaria root rot fungi host single-stranded RNA viruses. ScientificReports11:7336. DOI 10.1038/s41598-021-86343-7
- NCBI Taxonomy47425
- Antonín V.et al. 2009. Morphological and molecular characterization of the Armillaria cepistipes–A.gallica complex... DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
- Bakanov V.V.et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms... DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258 (také [20])
- EPPO, ARMLBO (také [21])
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX 2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- 10.3390/ijms26199802
- 10.1080/21501203.2019.1583688
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- Opieńka północna — źródłowy materiał, wynik i warunki.
- The physical, mechanical, and chemical properties of black cherry tree wood (Prunus serotina Ehrh.) and its susceptibility to fungal decomposition in areas where it is secondary and invasive: a case study in the Kampinos National Park (Poland)
- Opieńka północna — dodatkowy sprawdzony materiał źródłowy i jego ograniczenia.
- Grzyby polskich lasów
- Rozkład drewna różnych gatunków drzew leśnych przez Armillaria spp.
- Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie
- T. Tsykun et al. (2012), Diversity and ecology of Armillaria species in virgin forests in the Ukrainian Carpathians, Mycological Progress11:403–414
- H. Allı, İ. Şen, D. Altuntaş (2016), Macrofungi of Iznik Province, Commun.Fac.Sci.Univ.Ank.SeriesC25:7–24; DOI 10.1501/Commuc_0000000183
- R. Watling et al. (1987), Annulate armillarias in northern Britain
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes