Valgomas
Reikalauja apdorojimo
Žalias nuodingas
Nustatykite vietovę, kad matytumėte savo regiono duomenis.





Ant medžių augantis grybas su 8–12 cm kepurėle, kuri yra higrofaniška, drėgna – oranžiniai ruda, išdžiūvusi – nuo ochrinės iki rudos spalvos, su plokščiu gūbreliu viduryje ir persišviečiančiai dryžuotu kraštu. Paviršius padengtas atsikišusiais, gelsvais ar šviesiai rudais žvyneliais, kurie su amžiumi išnyksta. Lakšteliai balkšvi ar kreminiai, priaugę danteliu, sporų milteliai balti. Kotas cilindriškas, lieknas, viršuje balkšvas, apačios link tamsesnis, su gelsvais apvalkalo pūkeliais bei patvariu, plonu žiedu su žvyneliuota apačia. Auga kuokštais ar grupėmis ant negyvos lapuočių ir spygliuočių medienos nuo vasaros iki vėlyvo rudens.
Atpažinimas, buveinė ir svarbiausi skirtumai.
Grybautojas
Vaisiakūnio sandara
- Vaisiakūnio sandaros tipas
- Vaisiakūnio sandaros tipas: Kepurėlė, kotas.
Kepurėlė
- Kepurėlės forma
- jaunų vaisiakūnių: Kepurėlės forma: išgaubtas.
subrendusių vaisiakūnių: Kepurėlės forma: plokščia. - Kepurėlės danga
- Kepurėlės danga: žvynuota (gelsva danga).
Kepurėlės danga: žvynuota (šviesiai ruda danga).
senų vaisiakūnių: Kepurėlės danga: plikas. - Kepurėlės spalva
- kai sausas: Kepurėlės spalva: rudas.
kai sausas: Kepurėlės spalva: šviesios ochros spalvos.
kai šlapias: Kepurėlės spalva: oranžiškai rudas. - Kepurėlės skersmuo
- Kepurėlės skersmuo – 20–120 mm.
- Kepurėlės centras
- Kepurėlės centras: su ryškiu gūbreliu (plokščias gumburėlis).
- Kepurėlės higrofaniškumas
- Kepurėlės higrofaniškumas: higrofaninis.
Kepurėlės apačia
- Himenoforo tipas
- Himenoforo tipas: lakšteliai.
Lakšteliai prie koto
- Himenoforo prisitvirtinimas prie koto
- Himenoforo prisitvirtinimas prie koto: priaugęs prie koto (lakšteliai).
- Himenoforo nuaugimas kotu
- Himenoforo nuaugimas kotu: nenuaugantis kotu (lakšteliai).
Himenoforo nuaugimas kotu: nuaugęs kotu (lakšteliai). - Himenoforo spalva
- jaunų vaisiakūnių: Himenoforo spalva: balsva.
subrendusių vaisiakūnių: Himenoforo spalva: kreminis. - Lakštelių išsidėstymo tankis
- Lakštelių išsidėstymo tankis: tankiai išsidėstę.
Kotas ir pamatas
- Koto forma
- Koto forma: cilindriškas.
Koto forma: siaurėjantis į viršų.
Koto forma: cilindriškas arba buožiškas. - Koto pagrindas
- Koto pagrindas: buožiškas.
- Koto spalva
- viršutinėje koto dalyje: Koto spalva: balsva.
- Koto paviršiaus danga
- Koto paviršiaus danga: vilniška (gelsva danga).
Koto paviršiaus danga: vilniška (ochros spalvos danga). - Koto ilgis
- Koto ilgis: 45–120 mm.
- Koto skersmuo
- Koto skersmuo: 8–20 mm.
Žiedas
- Žiedo buvimas
- Žiedo buvimas: yra.
Žiedo buvimas: yra. - Žiedo medžiagos sandara
- Žiedo medžiagos sandara: plėviškas.
- Žiedo išliekamumas
- Žiedo išliekamumas: ilgai išliekantis.
Žiedo išliekamumas: ilgai išliekantis. - Žiedo spalva
- Žiedo spalva: geltonas (žiedo kraštas).
Žiedo spalva: geltonas (apatinė žiedo pusė). - Žiedo paviršiaus danga
- Žiedo paviršiaus danga: žvynuota (apatinė žiedo pusė).
- Aprašomasis žiedo storis
- Aprašomasis žiedo storis: plonas.
Aprašomasis žiedo storis: storas.
- Koto stambumas
- Koto stambumas: lieknas.
Trama
- Minkštimo spalva
- Minkštimo spalva: balsva (koto minkštimas).
Minkštimo spalva: balsva (kepurėlės minkštimas). - Minkštimo standumas
- Minkštimo standumas: standus (kepurėlės minkštimas).
- Minkštimo kvapas
- Minkštimo kvapas: grybų, silpnas.
Kur ir kada auga
- Buveinė
- Buveinė: spygliuočių miškas.
- Substratas
- Substratas: negyva mediena.
- Vaisiakūnių augimo pobūdis
- Vaisiakūnių augimo pobūdis: kuokštais.
- Aptikimo dažnumas
- Aptikimo dažnumas: nelabai dažnas.
- Derėjimo laikotarpis
- Vaisiakūniai pasirodo nuo spalio iki lapkričio (stebėtas laikotarpis, stebėjimo metai: 2018, stebėjimo mėnesiai: 10, 11).
- Paplitimo sritis
- Paplitimo sritis: patvirtinta.
Valgomumas ir virtuvė
- Valgomumas
- Valgomas
- Reikalingas apdorojimas
- Reikalauja apdorojimo
- Vartojimas žalių
- Žalias nuodingas
Teisė
- Apsauga
- Rūšis neįtraukta į Lenkijos saugomų grybų rūšių sąrašą.
- Prekyba
- Rūšis neįtraukta į Lenkijos grybų, kuriais leidžiama prekiauti, sąrašą.
Su kuo galima supainioti
Armillaria ostoyae
Svarbiausi skirtumai
Tamsusis kelmutis (Armillaria ostoyae) išsiskiria tamsesniais, raudonai rudais arba tamsiai rudais žvyneliais, kurie ilgai išsilaiko ant kepurėlės, taip pat storu, vilnonišku žiedu ir gausiais apvalkalo pūkeliais ant koto.
FAQ
Ar šiaurinis kelmutis yra valgomas grybas?
Taip, tai skanus valgomas grybas, tačiau tinkamas vartoti tik kruopščiai apvirus ir nupylus vandenį. Žalias bei nepakankamai išvirtas gali sukelti stiprius skrandžio negalavimus.
Kur dažniausiai galima sutikti šiaurinį kelmutį?
Auga spygliuočių ir mišriuose miškuose ant negyvos ar gyvos medienos, ypač eglių ir beržų. Teikia pirmenybę šiaurinėms vietovėms bei vėsesniems kalnų regionams.
Kaip atskirti šiaurinį kelmutį nuo kitų kelmučių?
Atskirti gamtoje yra labai sunku. Paprastai jo kepurėlė yra šviesesnė, medaus geltonumo, o žiedas – subtilesnis, tačiau patikimą identifikavimą užtikrina daugiausia mikroskopiniai tyrimai.
Ar šiaurinis kelmutis auga pavieniui, ar kuokštais?
Paprastai išauga tankiais kuokštais ir kerais, kuriuos sudaro nuo kelių iki kelių dešimčių vaisiakūnių, ant kamienų, kelmų bei kyšančių medžių šaknų.
Kada būna šios rūšies sezono pikas?
Vaisiakūniai pasirodo visų pirma rudenį, nuo rugsėjo iki lapkričio, gausiausiai – po pirmųjų vėsesnių lietų.
Ar kelmučio koteliai tinka valgyti?
Renkami daugiausia jauni kepurėliai. Kotai yra kieti, stagarūs ir plaušingi, todėl virtuvėje jie paprastai atmetami.
Kas yra po kamienų žieve matomos juodos virvelės?
Tai rizomorfos – specializuoti grybienos pluoštai, kuriais grybas plinta medienoje ir paklotėje ieškodamas naujų medžių.
Ar galima kelmutį supainioti su nuodingais grybais?
Nepatyrę grybautojai gali jį supainioti su nuodinga kelmine kelmabude. Tačiau kelmabudė yra sieros geltonumo atspalvio ir neturi ryškaus žiedo.
Mėgėjas
Pavadinimai ir istorija
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Opieńka północna
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
- Inne nazwy krajowe
- opieńka europejska
Stebėjimai namuose
Sporų atspaudas
- Reikalingos medžiagos
- šviežia, subrendusi kepurėlė, popieriaus lapas, stiklinė arba dubenėlis, vanduo
- Laikas
- 2–24 h
- Atlikimas
- Padėkite kepurėlę apatine puse ant popieriaus.
- Užlašinkite lašą vandens ant viršaus ir uždenkite.
- Po 2–24 valandų pakelkite kepurėlę ir apžiūrėkite nuosėdas.
Ko ieškoti
- Sporų atspaudo spalva
- Sporų atspaudo spalva: baltas.
- Sporų atspaudo atspalvis
- Sporų atspaudo atspalvis: balkšvas. Sporų atspaudo atspalvis: labai šviesiai kreminis.
Po mikroskopu
- Reikalingos medžiagos
- šviesinis mikroskopas, objektinis ir dengiamasis stikleliai, adata, vanduo, sporos iš atspaudo
- Atlikimas
- Adata perkelkite šiek tiek atspaudo ant stiklelio.
- Užlašinkite lašą vandens, uždenkite dengiamuoju stikleliu ir apžiūrėkite sporas.
Ko ieškoti
- Sporos forma
- Sporos forma: elipsoidiškas.
- Sporos paviršius
- Sporos paviršius: lygus.
- Sporos matmenys
- Ilgis 7–10 µm, plotis 4,5–7 µm.
Matmenis lyginkite sukalibravę mikroskopo skalę.
Ekologija ir paplitimas
- Mitybos būdas
- Mitybos būdas: saprotrofinis.
Mitybos būdas: parazitinis.
Panaudojimas ne kulinarijoje
Ši rūšis yra vertinga medžiaga lyginamuosiuose miško patogenų biologijos, fitopatologijos ir grybų virusų tyrimuose.
Istorija ir kultūra
Darbai siekiant išskirti A. borealis kaip atskirą biologinę rūšį buvo pradėti XX a. 8-ajame dešimtmetyje Skandinavijoje, kur buvo tiriamas miško grybienos klonų, siekiančių iki 150 metrų skersmenį, dydis ir amžius.
Valgomumas ir saugumas
Valgomas grybas po tinkamo terminio apdorojimo. Maistui renkami tik jauni kepurėliai, kuriuos būtina apvirti vandenyje, o nuovirą prieš tolesnį ruošimą privaloma išpilti.
Buveinė ir paplitimas
Armillaria borealis (šiaurinis kelmutis) – tai rūšis, paplitusi vėsesniuose Eurazijos regionuose, visų pirma žinoma iš Šiaurės Europos. Auga spygliuočių, mišriuose ir lapuočių miškuose, apsigyvendama tiek eglių bei pušų šiluose, tiek drėgnesniuose medynuose su lapuočiais medžiais. Vystosi kaip saprotrofas ir silpnumo parazitas ant negyvos ar nusilpusios medienos: ant kelmų, šaknų bei gulinčių rąstų. Šalies tyrimuose apie gentį Armillaria (Żółciak 2003, 2–4 lentelės) dokumentuotas šio grybo aptikimas ant įvairių šeimininkų, tarp kurių užfiksuota, be kita ko, paprastoji eglė, paprastasis ąžuolas, karpotasis beržas bei paprastoji pušis, be to, pušis analizuotoje medžiagos serijoje buvo fiksuojama gerokai rečiau nei dominuojanti eglė. Kortelės lentelės suvestinėje šios rūšies vaisiakūnių formavimasis užregistruotas laikotarpiu nuo spalio iki lapkričio (X–XI), o tai rodo vėlyvo rudens fenologiją, kategoriškai neatmetant vaisiakūnių pasirodymo kitais rudens laikotarpiais esant palankioms sąlygoms. Lenkijoje radavietės nustatytos, be kita ko, šiaurinėje ir vidurinėje šalies dalyse, įvairiuose medynuose, be aiškiai išreikštos griežtos arealo ribos ar vienareikšmio kalnuotų vietovių vyravimo.
Šaltiniai
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes
Tyrėjas
Valgomumas ir virtuvė
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Valgomumas
- Valgomas
Źródło oznaczenia.
W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes · S. 61 (63. strona pliku PDF), uwagi przy gatunku: jadalny.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Reikalingas apdorojimas
- Reikalauja virimo
Snowarski zaleca obgotowanie opieniek, odlanie wody i dalszą obróbkę.
Zalecenie dotyczy rodzaju Armillaria; karta opieńki północnej odsyła do tych uwag.
M. Snowarski, Armillaria — uwagi o przygotowaniu opieniek, odczyt 22.10.2026. · Zachowany odczyt uwag dotyczących rodzaju Armillaria: obgotowanie i odlanie wody; odsyłacz z karty A. borealis.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Vartojimas žalių
- Nuodingas
Materiał: surowy
W zestawieniu z 2010 r. surowe opieńki uznano za trujące.
Adnotacja dotyczy całego rodzaju Armillaria; A. borealis nie wymieniono osobno. Nie odczytano pierwotnego arkusza, do którego odwołuje się zestawienie.
A. Ehret, W. Prüfert (2010), Artenliste zur Speisepilzbewertung, adnotacja W. Pätzolda, s. 5. · S. 5 (5. strona pliku PDF), wpis „Armillaria gallica etc.” i adnotacja W. Pätzolda odnosząca się do wszystkich opieniek; wykaz źródeł zestawienia: s. 1.
Moksliniai pavadinimai ir taksonomija
- Galiojantis mokslinis pavadinimas
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) oraz klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek opisano w 1982 roku w publikacji Helgi Marxmüller na łamach Bulletin trimestriel de la Société mycologique de France (tom 98(1), s. 122), wskazując Niemcy jako miejsce typowe (rejestr Index Fungorum nr 110479). W systemie EPPO takson nosi kod ARMLBO, a w bazie NCBI Taxonomy numer 47425 z powiązaniem do materiału typowego CBS 155.83.
[2] [6] [19]Ekologija ir paplitimas
Laboratorinė diagnostika
Tyrimų medžiaga ir metodai
Požymių aprašas — šaltinis ir apimtis
Materiał: Gatunkowy opis opieńki północnej w polskim atlasie Zarzyńskiego 2021. To przekaz atlasowy o podłożu, nie nowe pomiary i nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie ustalono gatunku buka ponad rodzaj Fagus. Nie użyto ogólnego opisu A. mellea sensu lato do ustalenia morfologii, terminu owocnikowania lub sposobu przyrządzania A. borealis.
[33]Materiał: Pniaki i martwe drewno brzozy, na których odnotowano owocniki na powierzchni 11 w borze chrobotkowym w Borach Tucholskich.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To opis podłoża konkretnego stwierdzenia terenowego. Nie jest doświadczeniem ustalającym zakres żywicieli ani dowodem mikoryzy.
[24]Gryna grybienos kultūra
- Grybienos padėtis kultūroje
- Grybienos padėtis kultūroje: panardinta. [30]
Grybienos grynoji kultūra — medžiaga ir apribojimai
Materiał: Szczep grzybni A. borealis 1 opisany w badaniu Lysakovej i współautorów; źródło rozróżnia grzybnię i płyn hodowlany.
Zakres odczytu: Fragment źródła; pełny tekst i wszystkie metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Charakterystyki hodowli oraz wyników przesiewu in vitro nie przypisano owocnikom ani działaniu po spożyciu. Wyników innych szczepów i badań MIC nie przeniesiono na ten szczep.
[27]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich jest to pospolity grzyb nadrzewny rozwijający się głównie na świerku pospolitym (Picea abies), rzadziej na dębach, brzozach, sosnach i olszach, sięgający na północy za koło podbiegunowe (do ponad 69°N).
[3]Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia:usually4-spored; own source qualifier, no invented frequencies.” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia:clavate.” [22]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopy:7.5–10×5–7µm; method/material n unreported.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:ellipsoidal.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:smooth in ordinary atlas microscopy. Not TEM result.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden ryzomorf z gleby, ukraińskie Karpaty, Tsykun2012.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Print409/PDF7:one molecularly/interfertility-identified rhizomorph fromsoil.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Print138,couplet17:7–8.5×4.5–5.5µm; not adjacent A.mellea7–9×5–6.” [23]
Pavadinimai ir taksono apimtis
Przyjęta nazwa naukowa to Armillaria borealis Marxm. & Korhonen. Nazwę polską „opieńka północna” podaje Wojewoda; „opieńka europejska” jest udokumentowana w atlasie Snowarskiego. Wariant „opieńka borealna” pozostaje niepotwierdzony poza dawnymi materiałami serwisu. Oznaczenia Armillaria mellea sensu lato i dawnej grupy biologicznej A nie są automatycznie ścisłymi synonimami gatunku.
[39] [29] [25] [21]Paplitimas ir šeimininkų apžvalga Lenkijoje
Polskie stwierdzenia owocników: Wojewoda wymienia stanowisko w rezerwacie Cisy w Czarnem oraz świerk jako podłoże. Oryginalny przegląd z Borów Tucholskich podaje owocniki na pniakach i martwym drewnie brzozy na powierzchni 11 w listopadzie 2018 r. W tym badaniu gatunek występował jako saprotrof w borze chrobotkowym. Pojedyncza obserwacja nie ustala pełnego, powtarzalnego sezonu owocnikowania.
Pełny przegląd z lat 1988–1998: Żółciak (2003) zebrała 1700 prób opieniek z 433 stanowisk. Materiał obejmował owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. Opieńkę północną oznaczono w 119 próbach; 114 powiązano z określonym gospodarzem, a pięć pobrano z gleby bez oznaczenia gospodarza. Wyniki dotyczyły czterech krain przyrodniczoleśnych: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej.
Rośliny gospodarze i zakres związku: W tabeli 3 wymieniono 12 gospodarzy: Picea abies, Pinus sylvestris, Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Carpinus betulus, Corylus avellana, Sambucus nigra, Quercus robur, Fraxinus excelsior, Sorbus aucuparia, Populus tremula i Tilia cordata. Są to związki z gospodarzami podane w badaniu. Zbiorcza tabela nie rozdziela rodzaju materiału w każdym wierszu i nie potwierdza mikoryzy ani chorobotwórczości każdej relacji.
Metoda i ograniczenia próby: W całym badaniu 710 izolatów oznaczono testami intersterylności, a 990 prób na podstawie cech owocników i kryteriów fenologicznych. Nie podano tej proporcji osobno dla opieńki północnej. Dobór drzewostanów opierał się m.in. na zgłoszeniach chorób korzeni; liczby prób nie są miarą preferencji ani częstości w całym kraju. Brak południowych stwierdzeń w tym historycznym materiale nie oznacza współczesnej nieobecności gatunku.
[39] [24] [35]Morfologija ir mikroskopija pagal šaltinius
Atlas Snowarskiego podaje kapelusz 80–120 mm, a FirstNature 20–80 mm; klucz FTE z 2025 r. 30–100 mm. Zapisy zachowano oddzielnie. Również pierścień jest opisany jako cienki przez Snowarskiego i gruby, lecz wąski przez FirstNature. Wymiary zarodników wynoszą odpowiednio 7,5–10×5–7 µm oraz 7–8,5×4,5–5,5 µm w FTE. Opracowanie Watlinga opisuje nieznaczną nieregularność obrysu w transmisyjnej mikroskopii elektronowej, trudno uchwytną w świetlnej; nie jest to dowód brodawkowanej powierzchni widocznej pod zwykłym mikroskopem.
[29] [22] [23] [38]Valgomumo vertinimai ir įrodymų ribos
Wojewoda i Snowarski oceniają gatunek jako jadalny. Oryginalny turecki przegląd z 2016 r. oznacza okaz Allı5239 jako „Not edible”. To rozbieżne oceny autorów; turecka praca nie opisuje klinicznego zatrucia ani eksperymentu toksykologicznego. FirstNature zaleca unikanie zbioru, odwołując się do problemów w grupie opieniek i lokalnej rzadkości. W sprawdzonym materiale nie znaleziono badania, które ustala bezpieczny dla człowieka sposób przygotowania tego gatunku. Ocen innych Armillaria nie przypisano automatycznie A. borealis.
[39] [29] [37] [22]Cheminė sudėtis: vaisiakūnio dalys ir taikomas matavimo pagrindas
Bakanov i współautorzy badali oznaczone przez S. Wołobujewa owocniki zebrane 25 IX 2020 na pograniczu obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego. Kapelusze i trzony analizowano osobno. W profilu kwasów tłuszczowych udział kwasu linolowego wynosił 47,8% w kapeluszach i 64,7% w trzonach; kwasu oleinowego 23,8% i 7,3%. Są to udziały w badanym profilu frakcji, a nie zawartość procentowa w całym świeżym grzybie. Osobne tabele dotyczą steroli, cukroalkoholi, wydajności ekstrakcji i triglicerydów.
[16]Metalai: vien rezultatas žalingumo neparodo
W tabeli 6 Bakanova kapelusze mają podane Hg 0,60, Cd 0,23 i Fe 191,7 mg/kg; trzony Hg 0,34, Cd 0,04 i Fe 208,3 mg/kg. Metody wskazują materiał po ekstrakcji izopropanolem. Podstawa masy dla tych wartości nie jest jednoznacznie objaśniona; dlatego wyników nie przeliczono na świeży produkt, nie porównano z limitami żywności i nie wprowadzono do pola wymagającego wyboru masy świeżej albo suchej.
[16]Dokumentuota rizomorfa ir augavietės pH
Tsykun i współautorzy przypisali A. borealis jeden ryzomorf spośród 424 oznaczonych próbek Armillaria. Pochodził z gleby o pH 4,74 na wysokości 1210 m w ukraińskich Karpatach, na powierzchni z dominacją jodły pospolitej. Potwierdzenie obejmowało zgodność biologiczną i analizę molekularną. Jest to wynik pojedynczego stanowiska: nie ustala preferowanego zakresu pH, polskiej częstości, mikoryzy z jodłą ani bezpośredniego porażenia tego drzewa.
[36]Taikymas tyrimuose
Puzyr i współautorzy w 2019 r. wykorzystywali układ enzymatyczny grzybni szczepu IBSO 2328 jako doświadczalny układ luminescencyjny. Badanie rozróżnia materiał grzybni i płyn hodowlany; nie dowodzi świecenia owocników ani wdrożonego wyrobu. Autorzy odsyłają do własnej pracy z 2018 r. o wykrywaniu hispidyny, której pełnego oryginału nie odczytano niezależnie. Nie potwierdzono w sprawdzonym zbiorze praktyki zielarskiej, przyprawowej lub technicznego wdrożenia swoistego dla tego taksonu.
[28]Antimikrobinio aktyvumo atranka
Lysakova i współautorzy w 2025 r. raportowali strefy hamowania dla ekstraktu płynu hodowlanego A. borealis 1 wobec wybranych bakterii Gram-dodatnich i grzybów. Odpowiedni ekstrakt grzybni nie dał tych samych wyników. To wczesny przesiew in vitro; nie jest dowodem działania po spożyciu. Wyników MIC i identyfikacji sekwencyjnej wybranych innych aktywnych szczepów nie przypisano temu szczepowi. Dokładne cele, średnice stref i niepewności zachowano w propozycji rozszerzenia modelu.
[27]Mikovirusų tyrimas ir taikymo ribos
Linnakoski i współautorzy badali izolaty Armillaria z Finlandii, Rosji i Afryki Południowej. W materiale A. borealis wykryto wirusy RNA. Pilotowe porównanie wzrostu nie wykazało dużego efektu dla badanych izogenicznych linii A. borealis; istotnego wyniku dotyczącego innego gatunku nie przypisano opieńce północnej. Badanie nie potwierdza gotowego środka biologicznej ochrony lasu ani skuteczności na stanowisku terenowym.
[5]Laboratorinis medienos irimo tyrimas
Zastosowanie i materiał: W pracy z 2024 r. izolat opieńki północnej z kolekcji SGGW wykorzystano do laboratoryjnego badania rozkładu drewna czeremchy amerykańskiej z Kampinoskiego Parku Narodowego. Buk był drewnem odniesienia. Badanie dotyczyło ubytku suchej masy drewna, a nie składu owocników lub skuteczności preparatu.
Wyniki i granice: Tabela 9 podaje dla opieńki 62 próbki: 27 z Lipkowa i 35 z Sierakowa. Ubytki wynosiły odpowiednio 0,76–11,65% i 3,37–10,76%. Autorzy uznali badany izolat za nieprzydatny do klasyfikowania trwałości drewna, ponieważ ubytek w drewnie bukowym nie osiągnął wymaganego progu. Wynik nie potwierdza wdrożenia technicznego ani naturalnego gospodarza.
Sprawdzona droga źródłowa: Odwołanie autorów do Żółciak (2002) sprawdzono w oryginalnej tabeli 2. Wcześniejsza praca badała dwa polskie izolaty na różnych rodzajach drewna. Jej trzymiesięcznego doświadczenia nie scalono z szesnastotygodniowym testem z 2024 r. W tabeli 1 pierwotnej pracy wskazano owocniki na pniu dębu szypułkowego w Miłomłynie i na pniaku świerka pospolitego w Czerwonym Dworze.
[31] [34]Paplitimo patikra — apimtis ir apribojimai
Materiał: Opublikowane stwierdzenie owocników opieńki północnej w Borach Tucholskich: powierzchnia 11, listopad 2018 roku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Zapis dokumentuje polskie występowanie gatunku. Pojedyncza data zbioru nie wyznacza całego sezonu owocnikowania ani częstości występowania w Polsce.
[24]Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Nie ustalono regularnego polskiego sezonu. Daty konkretnych polskich zbiorów nie wyznaczają kalendarza całego kraju. Nie przeniesiono sezonów z innych krajów ani gatunków zbiorowych. Odczytano krajowy atlas i zachowane źródła właściwe danemu taksonowi; szczegóły sprawdzonych źródeł i granice odczytu zapisano w raporcie przeglądu P0. Wymóg TARGET_SEASON_REQUIRED pozostaje aktywny. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[29]Apžvalgos apimtis
Prieš užbaigiant įrašą reikia papildyti arba patikrinti.
- Paplitimo regionų paieška reikalauja suderinimo.
- Ankstesnių išvadų sąsajas reikia patikrinti iš naujo.
- Atsiradus naujų šaltinių reikia patikrinti peržiūros metu aptiktą informaciją.
Teisinis pagrindas ir vertinimo apimtis
Analitiniai rezultatai
Sudėtis ir laboratorinis aktyvumas
- Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje
- Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 47,8 % (C18:2 n-6, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 1,5 % (C18:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 64,7 % (C18:2 n-6, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 2,1 % (C16:1, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 0,6 % (C15:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 23,8 % (C18:1 n-9, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 0,3 % (C12:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 1,7 % (C18:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 19,6 % (C16:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 7,3 % (C18:1 n-9, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 0,3 % (C14:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 0,3 % (C14:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 8,5 % (C16:1, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Komponento dalis riebalų rūgščių profilyje: 10,6 % (C16:0, riebalų rūgščių profilyje, šaltinyje nurodyta vertė). [30]
Svarbiausios medžiagos ir jų poveikis
W badaniach składu chemicznego owocników analizowano zawartość kwasów tłuszczowych, steroli oraz węglowodanów w kapeluszach i trzonach za pomocą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS).
[16]Wysuszone tkanki dostarczają od 16,9% do 20,8% ekstraktu izopropanolowego oraz 19,8–36,1% frakcji rozpuszczalnej w gorącej wodzie, przy zawartości trójglicerydów na poziomie 0,2% w trzonach i 1,0% w kapeluszach.
[16]W profilu kwasów tłuszczowych dominuje nienasycony kwas linolowy (47,8% frakcji kwasowej w kapeluszach i 64,7% w trzonach), a także kwas oleinowy i palmitynowy.
[16]Wśród steroli obecnych w tkankach wykazano obecność ergosterolu (6,7% we frakcji kapeluszy i 16,1% w trzonach) oraz jego pochodnych.
[16]Głównymi alkoholami cukrowymi i węglowodanami są treitol (50,7% w kapeluszach, 54,2% w trzonach) oraz mannitol (40,4–42,5%).
[16]W analizach zawartości metali w kapeluszach oznaczono obecność żelaza (191,7 mg/kg), kadmu (0,23 mg/kg) oraz rtęci (0,60 mg/kg).
[16]W hodowlach grzybni A. borealis wykryto obecność specyficznych mykowirusów RNA należących do mikowirusów oraz wirusów typu ambi-like.
[5]Zsekwencjonowano kompletne genomy wirusowe powiązane z izolatami grzyba, oznaczone jako AbMV1, AbAlV1, AbAlV2 oraz AsAlV3.
[5]W badaniach molekularnych wykryto wirusowe RNA; badane sekwencje nie były zintegrowane z genomem grzyba.
[5]Obecność mykowirusów w kulturach laboratoryjnych nie wywierała istotnego wpływu na tempo wzrostu grzybni A. borealis.
[5]Różnicowanie genetyczne populacji opiera się na profilach restrykcyjnych fragmentów amplifikowanego regionu IGS1 przy użyciu enzymów AluI, BsmI, NdeI oraz TaqI.
[3]Europejskie kolekcje referencyjne tego gatunku posiadają udokumentowane profile sekwencyjne loci tef1-α, ITS oraz IGS1 zdeponowane w bazach genetycznych.
[15]Buveinė ir paplitimas
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Šaltiniai |
|---|---|---|---|
| Lenkija | Lodzės vaivadija | X–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
Šaltiniai
- Index Fungorum, Name Record110479 (także [25])
- Keča N., Solheim H. 2011. Ecology and distribution of Armillaria species in Norway. Forest Pathology41(2): 120–132; DOI 10.1111/j.1439-0329.2010.00644.x
- Suomen Lajitietokeskus, Armillaria, PinkkaBIO-519
- Linnakoski R.et al. 2021. Armillaria root rot fungi host single-stranded RNA viruses. ScientificReports11:7336. DOI 10.1038/s41598-021-86343-7
- NCBI Taxonomy47425
- Antonín V.et al. 2009. Morphological and molecular characterization of the Armillaria cepistipes–A.gallica complex... DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
- Bakanov V.V.et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms... DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258 (także [20])
- EPPO, ARMLBO (także [21])
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX 2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- 10.3390/ijms26199802
- 10.1080/21501203.2019.1583688
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- Opieńka północna — źródłowy materiał, wynik i warunki.
- The physical, mechanical, and chemical properties of black cherry tree wood (Prunus serotina Ehrh.) and its susceptibility to fungal decomposition in areas where it is secondary and invasive: a case study in the Kampinos National Park (Poland)
- Opieńka północna — dodatkowy sprawdzony materiał źródłowy i jego ograniczenia.
- Grzyby polskich lasów
- Rozkład drewna różnych gatunków drzew leśnych przez Armillaria spp.
- Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie
- T. Tsykun et al. (2012), Diversity and ecology of Armillaria species in virgin forests in the Ukrainian Carpathians, Mycological Progress11:403–414
- H. Allı, İ. Şen, D. Altuntaş (2016), Macrofungi of Iznik Province, Commun.Fac.Sci.Univ.Ank.SeriesC25:7–24; DOI 10.1501/Commuc_0000000183
- R. Watling et al. (1987), Annulate armillarias in northern Britain
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes