Ядомы
Патрабуе апрацоўкі
У сырым выглядзе атрутны
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.





Драўняны грыб з шапачкай 8–12 см, гіграфічнай, вільготнай аранжава-карычневай, пасля высыхання вохрыстай да карычневай, з плоскім бугарком пасярэдзіне і празрыста-паласатым краем. Паверхня пакрыта адтапыранымі, жаўтлявымі або светла-карычневымі лускавінкамі, якія з узростам знікаюць. Пласцінкі ад белаватых да крэмавых, сыходныя зубчыкам, з белым споравым парашком. Ножка цыліндрычная, стройная, наверсе белаватая, да нізу цямнейшая, з жаўтлявымі шматкамі пакрывала і трывалым, тонкім кольцам з лускаватым нізам. Расце пучкамі або групамі на мёртвай драўніне лісцевых і хваёвых дрэў ад лета да позняй восені.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка, ножка.
Шапка
- Форма капялюшыка
- у маладых пладовых цел: Форма капялюшыка: выпуклы.
у спелых пладовых цел: Форма капялюшыка: плоскі. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: лускаватая (жаўтаватае покрыва).
Покрыва капялюшыка: лускаватая (светла-карычневае покрыва).
у старых пладовых цел: Покрыва капялюшыка: голая. - Колер капялюшыка
- у сухім стане: Колер капялюшыка: карычневы.
у сухім стане: Колер капялюшыка: светла-вохрысты.
у мокрым стане: Колер капялюшыка: аранжава-карычневы. - Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 20–120 mm.
- Цэнтр капялюшыка
- Цэнтр капялюшыка: з выразным гарбком (плоскі бугарок).
- Гіграфаннасць шапкі
- Гіграфаннасць шапкі: гіграфанны.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: пласцінкі.
Пласцінкі каля ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы: не спускаецца на ножку (пласцінкі).
Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны (пласцінкі). - Колер гіменафора
- у маладых пладовых цел: Колер гіменафора: белаватая.
у спелых пладовых цел: Колер гіменафора: крэмавы. - Адлегласць паміж пласцінкамі
- Адлегласць паміж пласцінкамі: густа размешчаныя.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
Форма ножкі: звужаецца дагары.
Форма ножкі: цыліндрычны або булавападобны. - Аснова ножкі
- Аснова ножкі: булавападобная.
- Колер ножкі
- у верхняй частцы ножкі: Колер ножкі: белаватая.
- Покрыва паверхні ножкі
- Покрыва паверхні ножкі: ваўністая (жаўтаватае покрыва).
Покрыва паверхні ножкі: ваўністая (вохрыстае покрыва). - Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 45–120 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 8–20 mm.
Кольца
- Наяўнасць кольца
- Наяўнасць кольца: наяўны.
Наяўнасць кольца: наяўны. - Будова матэрыялу кольца
- Будова матэрыялу кольца: перапончаты.
- Трываласць кольца
- Трываласць кольца: устойлівы.
Трываласць кольца: устойлівы. - Колер кольца
- Колер кольца: жоўты (край кольца).
Колер кольца: жоўты (ніжняя паверхня кольца). - Покрыва паверхні кольца
- Покрыва паверхні кольца: лускаватая (ніжняя паверхня кольца).
- Апісальная таўшчыня кольца
- Апісальная таўшчыня кольца: тонкі.
Апісальная таўшчыня кольца: тоўсты.
- Каржакаватасць ножкі
- Каржакаватасць ножкі: стройны.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белаватая (мякаць ножкі).
Колер мякаці: белаватая (мякаць капялюшыка). - Шчыльнасць мякаці
- Шчыльнасць мякаці: шчыльны (мякаць капялюшыка).
- Пах мякаці
- Пах мякаці: грыбны, слабы.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес.
- Субстрат
- Субстрат: мёртвая драўніна.
- Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: пучкамі.
- Частата знаходак
- Частата знаходак: не вельмі часты.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з кастрычніка да лістапада (перыяд назірання, гады назіранняў: 2018, месяцы назіранняў: 10, 11).
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Ядомы
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе апрацоўкі
- Спажыванне ў сырым выглядзе
- У сырым выглядзе атрутны
Права
- Ахова
- Від не ўключаны ў польскі пералік ахоўных відаў грыбоў.
- Гандаль
- Від не ўключаны ў польскі пералік грыбоў, дапушчаных да абароту.
З чым можна паблытаць
Armillaria ostoyae
Асноўныя адрозненні
Апенька цёмная (Armillaria ostoyae) адрозніваецца больш цёмнымі, чырванавата-карычневымі або цёмна-карычневымі лускавінкамі, якія доўга захоўваюцца на шапачцы, а таксама тоўстым, лямцавым кольцам і багатымі шматкамі пакрывала на ножцы.
FAQ
Ці з'яўляецца апенька паўночная ядомым грыбом?
Так, гэта смачны ядомы грыб, але прыдатны да спажывання выключна пасля стараннага адварвання і злівання вады. У сырым выглядзе і недавараная яна можа выклікаць моцныя страўнікавыя расстройствы.
Дзе часцей за ўсё можна сустрэць апеньку паўночную?
Расце ў хваёвых і мяшаных лясах на мёртвай або жывой драўніне, асабліва елак і бяроз. Аддае перавагу паўночным тэрыторыям і больш халодным горным рэгіёнам.
Як адрозніць апеньку паўночную ад іншых апенькаў?
Адрозніць у палявых умовах вельмі цяжка. Яна мае звычайна больш светлую, мёдава-жоўтую шапачку і больш далікатнае кольца, але дакладную ідэнтыфікацыю даюць галоўным чынам мікраскапічныя даследаванні.
Ці расце апенька паўночная паасобку, ці ў купінах?
Звычайна вырастае ў шчыльных пучках і купінах, якія налічваюць ад некалькіх да некалькіх дзесяткаў пладовых цел на ствалах, пнях і выступаючых каранях дрэў.
Калі прыпадае пік сезону на гэты від?
Пладовыя целы з'яўляюцца перш за ўсё восенню, з верасня па лістапад, найбольш багата пасля першых больш халодных дажджоў.
Ці прыдатныя ножкі апенькі для ежы?
Збіраюць галоўным чынам маладыя шапачкі. Ножкі цвёрдыя, лыкаватыя і валакністыя, таму ў кулінарыі іх звычайна адкідваюць.
Чым з'яўляюцца чорныя шнуры, бачныя пад карой ствалоў?
Гэта рызаморфы, гэта значыць спецыялізаваныя пучкі грыбніцы, якімі грыб распаўсюджваецца ў драўніне і падсцілцы ў пошуках новых дрэў.
Ці можна паблытаць апеньку з атрутнымі грыбамі?
Нявопытныя збіральнікі могуць паблытаць яе з атрутнай несапраўднай апенькай серна-жоўтай. Аднак несапраўдная апенька мае серна-жоўты адценне і не мае выразнага кольца.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Opieńka północna
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
- Inne nazwy krajowe
- opieńka europejska
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
- Адценне споравага адбітка
- Адценне споравага адбітка: белаваты. Адценне споравага адбітка: вельмі бледна-крэмавы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 7–10 µm, шырыня 4,5–7 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджванне
- Тып жыўлення
- Тып жыўлення: сапратрофны.
Тып жыўлення: паразітычны.
Некулінарнае ўжыванне
Від уяўляе сабой каштоўны матэрыял у параўнальных даследаваннях біялогіі лясных патагенаў, фітапаталогіі і вірусаў грыбоў.
Гісторыя і культура
Працы па вылучэнні A. borealis як асобнага біялагічнага віду былі запачаткаваны ў 70-х гадах XX стагоддзя ў Скандынавіі, дзе даследаваліся памер і ўзрост лясных клонаў грыбніцы, якія дасягалі 150 метраў у дыяметры.
Ядомасць і бяспека
Ядомы грыб пасля адпаведнай тэрмічнай апрацоўкі. Для спажывання збіраюць выключна маладыя шапачкі, якія варта адварыць у вадзе, а адвар безумоўна выліць перад далейшым прыгатаваннем.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Armillaria borealis (апенька паўночная) — гэта від, распаўсюджаны ў больш халодных рэгіёнах Еўразіі, вядомы перш за ўсё з Паўночнай Еўропы. Сустракаецца ў хвойных, мяшаных і лісцевых лясах, засяляючы як яловыя і соснавыя бары, так і больш вільготныя насаджэнні з удзелам лісцевых дрэў. Развіваецца як сапратроф і паразіт слабасці на мёртвай або аслабленай драўніне: на пнях, каранях і паваленых бярвёнах. У айчынных даследаваннях роду Armillaria (Żółciak 2003, табліцы 2–4) задакументавана прысутнасць грыба на розных раслінах-гаспадарах, сярод якіх адзначаны ў тым ліку елка звычайная, дуб чарэшчаты, бяроза павіслая і хвоя звычайная, прычым хвоя ў аналізаванай серыі матэрыялаў адзначалася значна радзей, чым дамінантная елка. У таблічным звядзенні карткі плоданашэнне гэтага віду зарэгістравана ў перыяд з кастрычніка па лістапад (X–XI), што паказвае на познаасеннюю феналогію, без катэгарычнага выключэння з'яўлення пладовых цел у іншых частках восені пры спрыяльных умовах. У Польшчы месцазнаходжанні выяўлены ў тым ліку ў паўночнай і цэнтральнай частках краіны, у разнастайных дрэвастоях, без выразна пазначанай абсалютнай мяжы арэала ці адназначнай перавагі горных раёнаў.
Крыніцы
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Ядомы
Źródło oznaczenia.
W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes · S. 61 (63. strona pliku PDF), uwagi przy gatunku: jadalny.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе варэння
Snowarski zaleca obgotowanie opieniek, odlanie wody i dalszą obróbkę.
Zalecenie dotyczy rodzaju Armillaria; karta opieńki północnej odsyła do tych uwag.
M. Snowarski, Armillaria — uwagi o przygotowaniu opieniek, odczyt 22.10.2026. · Zachowany odczyt uwag dotyczących rodzaju Armillaria: obgotowanie i odlanie wody; odsyłacz z karty A. borealis.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Спажыванне ў сырым выглядзе
- Атрутны
Materiał: surowy
W zestawieniu z 2010 r. surowe opieńki uznano za trujące.
Adnotacja dotyczy całego rodzaju Armillaria; A. borealis nie wymieniono osobno. Nie odczytano pierwotnego arkusza, do którego odwołuje się zestawienie.
A. Ehret, W. Prüfert (2010), Artenliste zur Speisepilzbewertung, adnotacja W. Pätzolda, s. 5. · S. 5 (5. strona pliku PDF), wpis „Armillaria gallica etc.” i adnotacja W. Pätzolda odnosząca się do wszystkich opieniek; wykaz źródeł zestawienia: s. 1.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) oraz klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek opisano w 1982 roku w publikacji Helgi Marxmüller na łamach Bulletin trimestriel de la Société mycologique de France (tom 98(1), s. 122), wskazując Niemcy jako miejsce typowe (rejestr Index Fungorum nr 110479). W systemie EPPO takson nosi kod ARMLBO, a w bazie NCBI Taxonomy numer 47425 z powiązaniem do materiału typowego CBS 155.83.
[2] [6] [19]Экалогія і распаўсюджванне
Лабараторная дыягностыка
Матэрыял і метады даследаванняў
Апісанне прыкмет — крыніца і абсяг
Materiał: Gatunkowy opis opieńki północnej w polskim atlasie Zarzyńskiego 2021. To przekaz atlasowy o podłożu, nie nowe pomiary i nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie ustalono gatunku buka ponad rodzaj Fagus. Nie użyto ogólnego opisu A. mellea sensu lato do ustalenia morfologii, terminu owocnikowania lub sposobu przyrządzania A. borealis.
[33]Materiał: Pniaki i martwe drewno brzozy, na których odnotowano owocniki na powierzchni 11 w borze chrobotkowym w Borach Tucholskich.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To opis podłoża konkretnego stwierdzenia terenowego. Nie jest doświadczeniem ustalającym zakres żywicieli ani dowodem mikoryzy.
[24]Чыстая культура міцэлію
- Размяшчэнне грыбніцы ў культуры
- Размяшчэнне грыбніцы ў культуры: пагружаная. [30]
Чыстая культура міцэлію — матэрыял і абмежаванні
Materiał: Szczep grzybni A. borealis 1 opisany w badaniu Lysakovej i współautorów; źródło rozróżnia grzybnię i płyn hodowlany.
Zakres odczytu: Fragment źródła; pełny tekst i wszystkie metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Charakterystyki hodowli oraz wyników przesiewu in vitro nie przypisano owocnikom ani działaniu po spożyciu. Wyników innych szczepów i badań MIC nie przeniesiono na ten szczep.
[27]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich jest to pospolity grzyb nadrzewny rozwijający się głównie na świerku pospolitym (Picea abies), rzadziej na dębach, brzozach, sosnach i olszach, sięgający na północy za koło podbiegunowe (do ponad 69°N).
[3]Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia:usually4-spored; own source qualifier, no invented frequencies.” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia:clavate.” [22]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopy:7.5–10×5–7µm; method/material n unreported.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:ellipsoidal.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:smooth in ordinary atlas microscopy. Not TEM result.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden ryzomorf z gleby, ukraińskie Karpaty, Tsykun2012.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Print409/PDF7:one molecularly/interfertility-identified rhizomorph fromsoil.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Print138,couplet17:7–8.5×4.5–5.5µm; not adjacent A.mellea7–9×5–6.” [23]
Назвы і межы таксона
Przyjęta nazwa naukowa to Armillaria borealis Marxm. & Korhonen. Nazwę polską „opieńka północna” podaje Wojewoda; „opieńka europejska” jest udokumentowana w atlasie Snowarskiego. Wariant „opieńka borealna” pozostaje niepotwierdzony poza dawnymi materiałami serwisu. Oznaczenia Armillaria mellea sensu lato i dawnej grupy biologicznej A nie są automatycznie ścisłymi synonimami gatunku.
[39] [29] [25] [21]Пашырэнне і агляд гаспадароў у Польшчы
Polskie stwierdzenia owocników: Wojewoda wymienia stanowisko w rezerwacie Cisy w Czarnem oraz świerk jako podłoże. Oryginalny przegląd z Borów Tucholskich podaje owocniki na pniakach i martwym drewnie brzozy na powierzchni 11 w listopadzie 2018 r. W tym badaniu gatunek występował jako saprotrof w borze chrobotkowym. Pojedyncza obserwacja nie ustala pełnego, powtarzalnego sezonu owocnikowania.
Pełny przegląd z lat 1988–1998: Żółciak (2003) zebrała 1700 prób opieniek z 433 stanowisk. Materiał obejmował owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. Opieńkę północną oznaczono w 119 próbach; 114 powiązano z określonym gospodarzem, a pięć pobrano z gleby bez oznaczenia gospodarza. Wyniki dotyczyły czterech krain przyrodniczoleśnych: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej.
Rośliny gospodarze i zakres związku: W tabeli 3 wymieniono 12 gospodarzy: Picea abies, Pinus sylvestris, Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Carpinus betulus, Corylus avellana, Sambucus nigra, Quercus robur, Fraxinus excelsior, Sorbus aucuparia, Populus tremula i Tilia cordata. Są to związki z gospodarzami podane w badaniu. Zbiorcza tabela nie rozdziela rodzaju materiału w każdym wierszu i nie potwierdza mikoryzy ani chorobotwórczości każdej relacji.
Metoda i ograniczenia próby: W całym badaniu 710 izolatów oznaczono testami intersterylności, a 990 prób na podstawie cech owocników i kryteriów fenologicznych. Nie podano tej proporcji osobno dla opieńki północnej. Dobór drzewostanów opierał się m.in. na zgłoszeniach chorób korzeni; liczby prób nie są miarą preferencji ani częstości w całym kraju. Brak południowych stwierdzeń w tym historycznym materiale nie oznacza współczesnej nieobecności gatunku.
[39] [24] [35]Марфалогія і мікраскапія паводле крыніц
Atlas Snowarskiego podaje kapelusz 80–120 mm, a FirstNature 20–80 mm; klucz FTE z 2025 r. 30–100 mm. Zapisy zachowano oddzielnie. Również pierścień jest opisany jako cienki przez Snowarskiego i gruby, lecz wąski przez FirstNature. Wymiary zarodników wynoszą odpowiednio 7,5–10×5–7 µm oraz 7–8,5×4,5–5,5 µm w FTE. Opracowanie Watlinga opisuje nieznaczną nieregularność obrysu w transmisyjnej mikroskopii elektronowej, trudno uchwytną w świetlnej; nie jest to dowód brodawkowanej powierzchni widocznej pod zwykłym mikroskopem.
[29] [22] [23] [38]Ацэнкі ядомасці і межы доказаў
Wojewoda i Snowarski oceniają gatunek jako jadalny. Oryginalny turecki przegląd z 2016 r. oznacza okaz Allı5239 jako „Not edible”. To rozbieżne oceny autorów; turecka praca nie opisuje klinicznego zatrucia ani eksperymentu toksykologicznego. FirstNature zaleca unikanie zbioru, odwołując się do problemów w grupie opieniek i lokalnej rzadkości. W sprawdzonym materiale nie znaleziono badania, które ustala bezpieczny dla człowieka sposób przygotowania tego gatunku. Ocen innych Armillaria nie przypisano automatycznie A. borealis.
[39] [29] [37] [22]Хімічны склад: часткі пладовага цела і адпаведная аснова вымярэння
Bakanov i współautorzy badali oznaczone przez S. Wołobujewa owocniki zebrane 25 IX 2020 na pograniczu obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego. Kapelusze i trzony analizowano osobno. W profilu kwasów tłuszczowych udział kwasu linolowego wynosił 47,8% w kapeluszach i 64,7% w trzonach; kwasu oleinowego 23,8% i 7,3%. Są to udziały w badanym profilu frakcji, a nie zawartość procentowa w całym świeżym grzybie. Osobne tabele dotyczą steroli, cukroalkoholi, wydajności ekstrakcji i triglicerydów.
[16]Металы: сам вынік не вызначае шкоднасці
W tabeli 6 Bakanova kapelusze mają podane Hg 0,60, Cd 0,23 i Fe 191,7 mg/kg; trzony Hg 0,34, Cd 0,04 i Fe 208,3 mg/kg. Metody wskazują materiał po ekstrakcji izopropanolem. Podstawa masy dla tych wartości nie jest jednoznacznie objaśniona; dlatego wyników nie przeliczono na świeży produkt, nie porównano z limitami żywności i nie wprowadzono do pola wymagającego wyboru masy świeżej albo suchej.
[16]Задакументаваны рызаморф і pH месца росту
Tsykun i współautorzy przypisali A. borealis jeden ryzomorf spośród 424 oznaczonych próbek Armillaria. Pochodził z gleby o pH 4,74 na wysokości 1210 m w ukraińskich Karpatach, na powierzchni z dominacją jodły pospolitej. Potwierdzenie obejmowało zgodność biologiczną i analizę molekularną. Jest to wynik pojedynczego stanowiska: nie ustala preferowanego zakresu pH, polskiej częstości, mikoryzy z jodłą ani bezpośredniego porażenia tego drzewa.
[36]Даследчыя прымяненні
Puzyr i współautorzy w 2019 r. wykorzystywali układ enzymatyczny grzybni szczepu IBSO 2328 jako doświadczalny układ luminescencyjny. Badanie rozróżnia materiał grzybni i płyn hodowlany; nie dowodzi świecenia owocników ani wdrożonego wyrobu. Autorzy odsyłają do własnej pracy z 2018 r. o wykrywaniu hispidyny, której pełnego oryginału nie odczytano niezależnie. Nie potwierdzono w sprawdzonym zbiorze praktyki zielarskiej, przyprawowej lub technicznego wdrożenia swoistego dla tego taksonu.
[28]Скрынінг антымікробнай актыўнасці
Lysakova i współautorzy w 2025 r. raportowali strefy hamowania dla ekstraktu płynu hodowlanego A. borealis 1 wobec wybranych bakterii Gram-dodatnich i grzybów. Odpowiedni ekstrakt grzybni nie dał tych samych wyników. To wczesny przesiew in vitro; nie jest dowodem działania po spożyciu. Wyników MIC i identyfikacji sekwencyjnej wybranych innych aktywnych szczepów nie przypisano temu szczepowi. Dokładne cele, średnice stref i niepewności zachowano w propozycji rozszerzenia modelu.
[27]Даследаванне мікавірусаў і межы прымянення
Linnakoski i współautorzy badali izolaty Armillaria z Finlandii, Rosji i Afryki Południowej. W materiale A. borealis wykryto wirusy RNA. Pilotowe porównanie wzrostu nie wykazało dużego efektu dla badanych izogenicznych linii A. borealis; istotnego wyniku dotyczącego innego gatunku nie przypisano opieńce północnej. Badanie nie potwierdza gotowego środka biologicznej ochrony lasu ani skuteczności na stanowisku terenowym.
[5]Лабараторнае даследаванне раскладання драўніны
Zastosowanie i materiał: W pracy z 2024 r. izolat opieńki północnej z kolekcji SGGW wykorzystano do laboratoryjnego badania rozkładu drewna czeremchy amerykańskiej z Kampinoskiego Parku Narodowego. Buk był drewnem odniesienia. Badanie dotyczyło ubytku suchej masy drewna, a nie składu owocników lub skuteczności preparatu.
Wyniki i granice: Tabela 9 podaje dla opieńki 62 próbki: 27 z Lipkowa i 35 z Sierakowa. Ubytki wynosiły odpowiednio 0,76–11,65% i 3,37–10,76%. Autorzy uznali badany izolat za nieprzydatny do klasyfikowania trwałości drewna, ponieważ ubytek w drewnie bukowym nie osiągnął wymaganego progu. Wynik nie potwierdza wdrożenia technicznego ani naturalnego gospodarza.
Sprawdzona droga źródłowa: Odwołanie autorów do Żółciak (2002) sprawdzono w oryginalnej tabeli 2. Wcześniejsza praca badała dwa polskie izolaty na różnych rodzajach drewna. Jej trzymiesięcznego doświadczenia nie scalono z szesnastotygodniowym testem z 2024 r. W tabeli 1 pierwotnej pracy wskazano owocniki na pniu dębu szypułkowego w Miłomłynie i na pniaku świerka pospolitego w Czerwonym Dworze.
[31] [34]Праверка пашырэння — абсяг і абмежаванні
Materiał: Opublikowane stwierdzenie owocników opieńki północnej w Borach Tucholskich: powierzchnia 11, listopad 2018 roku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Zapis dokumentuje polskie występowanie gatunku. Pojedyncza data zbioru nie wyznacza całego sezonu owocnikowania ani częstości występowania w Polsce.
[24]Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Nie ustalono regularnego polskiego sezonu. Daty konkretnych polskich zbiorów nie wyznaczają kalendarza całego kraju. Nie przeniesiono sezonów z innych krajów ani gatunków zbiorowych. Odczytano krajowy atlas i zachowane źródła właściwe danemu taksonowi; szczegóły sprawdzonych źródeł i granice odczytu zapisano w raporcie przeglądu P0. Wymóg TARGET_SEASON_REQUIRED pozostaje aktywny. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[29]Аб’ём апрацоўкі
Перад завяршэннем запіс трэба дапоўніць або праверыць.
- Пошук рэгіёнаў распаўсюджання патрабуе разліку.
- Сувязі папярэдніх высноў патрабуюць паўторнай праверкі.
- Новыя крыніцы патрабуюць праверкі звестак, выяўленых падчас агляду.
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Аналітычныя вынікі
Склад і лабараторная актыўнасць
- Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот
- Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 47,8 % (C18:2 n-6, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 1,5 % (C18:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 64,7 % (C18:2 n-6, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 2,1 % (C16:1, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 0,6 % (C15:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 23,8 % (C18:1 n-9, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 0,3 % (C12:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 1,7 % (C18:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 19,6 % (C16:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 7,3 % (C18:1 n-9, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 0,3 % (C14:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 0,3 % (C14:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 8,5 % (C16:1, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 10,6 % (C16:0, у профілі тлустых кіслот, прыведзенае значэнне). [30]
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
W badaniach składu chemicznego owocników analizowano zawartość kwasów tłuszczowych, steroli oraz węglowodanów w kapeluszach i trzonach za pomocą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS).
[16]Wysuszone tkanki dostarczają od 16,9% do 20,8% ekstraktu izopropanolowego oraz 19,8–36,1% frakcji rozpuszczalnej w gorącej wodzie, przy zawartości trójglicerydów na poziomie 0,2% w trzonach i 1,0% w kapeluszach.
[16]W profilu kwasów tłuszczowych dominuje nienasycony kwas linolowy (47,8% frakcji kwasowej w kapeluszach i 64,7% w trzonach), a także kwas oleinowy i palmitynowy.
[16]Wśród steroli obecnych w tkankach wykazano obecność ergosterolu (6,7% we frakcji kapeluszy i 16,1% w trzonach) oraz jego pochodnych.
[16]Głównymi alkoholami cukrowymi i węglowodanami są treitol (50,7% w kapeluszach, 54,2% w trzonach) oraz mannitol (40,4–42,5%).
[16]W analizach zawartości metali w kapeluszach oznaczono obecność żelaza (191,7 mg/kg), kadmu (0,23 mg/kg) oraz rtęci (0,60 mg/kg).
[16]W hodowlach grzybni A. borealis wykryto obecność specyficznych mykowirusów RNA należących do mikowirusów oraz wirusów typu ambi-like.
[5]Zsekwencjonowano kompletne genomy wirusowe powiązane z izolatami grzyba, oznaczone jako AbMV1, AbAlV1, AbAlV2 oraz AsAlV3.
[5]W badaniach molekularnych wykryto wirusowe RNA; badane sekwencje nie były zintegrowane z genomem grzyba.
[5]Obecność mykowirusów w kulturach laboratoryjnych nie wywierała istotnego wpływu na tempo wzrostu grzybni A. borealis.
[5]Różnicowanie genetyczne populacji opiera się na profilach restrykcyjnych fragmentów amplifikowanego regionu IGS1 przy użyciu enzymów AluI, BsmI, NdeI oraz TaqI.
[3]Europejskie kolekcje referencyjne tego gatunku posiadają udokumentowane profile sekwencyjne loci tef1-α, ITS oraz IGS1 zdeponowane w bazach genetycznych.
[15]Месцапражыванне і сустракальнасць
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Лодзьскае ваяводства | X–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
Крыніцы
- Index Fungorum, Name Record110479 (także [25])
- Keča N., Solheim H. 2011. Ecology and distribution of Armillaria species in Norway. Forest Pathology41(2): 120–132; DOI 10.1111/j.1439-0329.2010.00644.x
- Suomen Lajitietokeskus, Armillaria, PinkkaBIO-519
- Linnakoski R.et al. 2021. Armillaria root rot fungi host single-stranded RNA viruses. ScientificReports11:7336. DOI 10.1038/s41598-021-86343-7
- NCBI Taxonomy47425
- Antonín V.et al. 2009. Morphological and molecular characterization of the Armillaria cepistipes–A.gallica complex... DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
- Bakanov V.V.et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms... DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258 (także [20])
- EPPO, ARMLBO (także [21])
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX 2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- 10.3390/ijms26199802
- 10.1080/21501203.2019.1583688
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- Opieńka północna — źródłowy materiał, wynik i warunki.
- The physical, mechanical, and chemical properties of black cherry tree wood (Prunus serotina Ehrh.) and its susceptibility to fungal decomposition in areas where it is secondary and invasive: a case study in the Kampinos National Park (Poland)
- Opieńka północna — dodatkowy sprawdzony materiał źródłowy i jego ograniczenia.
- Grzyby polskich lasów
- Rozkład drewna różnych gatunków drzew leśnych przez Armillaria spp.
- Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie
- T. Tsykun et al. (2012), Diversity and ecology of Armillaria species in virgin forests in the Ukrainian Carpathians, Mycological Progress11:403–414
- H. Allı, İ. Şen, D. Altuntaş (2016), Macrofungi of Iznik Province, Commun.Fac.Sci.Univ.Ank.SeriesC25:7–24; DOI 10.1501/Commuc_0000000183
- R. Watling et al. (1987), Annulate armillarias in northern Britain
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes