Їстівний
Потребує обробки
У сирому вигляді отруйний
Установіть місцезнаходження, щоб побачити дані для свого регіону.





Деревний гриб із шапинкою 8–12 см, гігрофанною, вологою оранжево-коричневою, після висихання вохристою до коричневої, з плоским горбком посередині та просвітчасто-рубчастим краєм. Поверхня вкрита відстовбурченими, жовтуватими або світло-коричневими лусочками, які з віком зникають. Пластинки білуваті до кремових, збігають зубцем, з білим споровим порошком. Ніжка циліндрична, струнка, вгорі білувата, донизу темніша, з жовтуватими пластівцями покривала та стійким тонким кільцем з лускатим низом. Росте пучками або групами на мертвій деревині листяних і хвойних дерев від літа до пізньої осені.
Розпізнавання, оселище та найважливіші відмінності.
Грибар
Будова плодового тіла
- Тип будови плодового тіла
- Тип будови плодового тіла: Шапинка, ніжка.
Шапинка
- Форма шапинки
- у молодих плодових тіл: Форма шапинки: опуклий.
у зрілих плодових тіл: Форма шапинки: плоский. - Покрив шапинки
- Покрив шапинки: луската (жовтуватий покрив).
Покрив шапинки: луската (світло-коричневий покрив).
у старих плодових тіл: Покрив шапинки: гола. - Колір шапинки
- у сухому стані: Колір шапинки: коричневий.
у сухому стані: Колір шапинки: світло-вохристий.
у мокрому стані: Колір шапинки: оранжево-коричневий. - Діаметр шапинки
- Діаметр шапинки становить 20–120 mm.
- Центр шапинки
- Центр шапинки: з виразним горбком (плаский горбок).
- Гігрофанність шапинки
- Гігрофанність шапинки: гігрофанний.
Низ шапинки
- Тип гіменофора
- Тип гіменофора: пластинки.
Пластинки біля ніжки
- Прикріплення гіменофора до ніжки
- Прикріплення гіменофора до ніжки: прирослий до ніжки (пластинки).
- Низхідність гіменофору по ніжці
- Низхідність гіменофору по ніжці: не спускається на ніжку (пластинки).
Низхідність гіменофору по ніжці: низхідний (пластинки). - Колір гіменофора
- у молодих плодових тіл: Колір гіменофора: білувате.
у зрілих плодових тіл: Колір гіменофора: кремовий. - Відстань між пластинками
- Відстань між пластинками: густо розташовані.
Ніжка та основа
- Форма ніжки
- Форма ніжки: циліндричний.
Форма ніжки: звужується догори.
Форма ніжки: циліндричний або булавоподібний. - Основа ніжки
- Основа ніжки: булавоподібна.
- Колір ніжки
- у верхній частині ніжки: Колір ніжки: білувате.
- Покрив поверхні ніжки
- Покрив поверхні ніжки: вовниста (жовтуватий покрив).
Покрив поверхні ніжки: вовниста (вохристий покрив). - Довжина ніжки
- Довжина ніжки: 45–120 mm.
- Діаметр ніжки
- Діаметр ніжки: 8–20 mm.
Кільце
- Наявність кільця
- Наявність кільця: наявний.
Наявність кільця: наявний. - Будова матеріалу кільця
- Будова матеріалу кільця: перетинчастий.
- Стійкість кільця
- Стійкість кільця: стійкий.
Стійкість кільця: стійкий. - Колір кільця
- Колір кільця: жовтий (край кільця).
Колір кільця: жовтий (нижня поверхня кільця). - Покрив поверхні кільця
- Покрив поверхні кільця: луската (нижня поверхня кільця).
- Описова товщина кільця
- Описова товщина кільця: тонкий.
Описова товщина кільця: товстий.
- Кремезність ніжки
- Кремезність ніжки: стрункий.
М'якуш
- Колір м’якуша
- Колір м’якуша: білувате (м’якуш ніжки).
Колір м’якуша: білувате (м’якуш шапинки). - Щільність м’якуша
- Щільність м’якуша: щільний (м’якуш шапинки).
- Запах м’якуша
- Запах м’якуша: грибний, слабкий.
Де і коли росте
- Оселище
- Оселище: хвойний ліс.
- Субстрат
- Субстрат: мертва деревина.
- Характер росту плодових тіл
- Характер росту плодових тіл: пучками.
- Частота трапляння
- Частота трапляння: не дуже частий.
- Період плодоношення
- Плодові тіла з’являються з жовтня до листопада (період спостереження, роки спостережень: 2018, місяці спостережень: 10, 11).
- Територія поширення
- Територія поширення: підтверджено.
Їстівність і кулінарія
- Їстівність
- Їстівний
- Необхідна обробка
- Потребує обробки
- Споживання в сирому вигляді
- У сирому вигляді отруйний
Право
- Охорона
- Вид не внесено до польського переліку охоронюваних видів грибів.
- Торгівля
- Вид не внесено до польського переліку грибів, дозволених до обігу.
З чим можна сплутати
Armillaria ostoyae
Основні відмінності
Опеньок темний (Armillaria ostoyae) вирізняється темнішими, червонувато-коричневими або темно-коричневими лусочками, які довго тримаються на шапинці, а також товстим, повстяним кільцем і рясними пластівцями покривала на ніжці.
FAQ
Чи є опеньок північний їстівним грибом?
Так, це смачний їстівний гриб, проте він придатний до споживання виключно після ретельного відварювання та зливання води. У сирому та недоготовленому вигляді він може викликати сильні шлункові розлади.
Де найчастіше можна зустріти опенька північного?
Росте в хвойних і мішаних лісах на мертвій або живій деревині, особливо ялин та беріз. Віддає перевагу північним територіям і прохолоднішим гірським районам.
Як відрізнити опенька північного від інших опеньків?
Розрізнення в польових умовах є дуже складним. Він зазвичай має світлішу, медово-жовту шапинку та делікатніше кільце, проте точну ідентифікацію дають переважно мікроскопічні дослідження.
Опеньок північний росте поодиноко чи куртинами?
Зазвичай росте густими пучками та куртинами, що налічують від кількох до кількох десятків плодових тіл, на стовбурах, пнях і випнутих коренях дерев.
Коли припадає пік сезону на цей вид?
Плодові тіла з'являються передусім восени, з вересня до листопада, найрясніше після перших прохолодніших дощів.
Чи придатні ніжки опенька для споживання?
Збирають переважно молоді шапинки. Ніжки тверді, ликуваті й волокнисті, тому в кулінарії їх зазвичай викидають.
Чим є чорні шнури, помітні під корою стовбурів?
Це ризоморфи, тобто спеціалізовані тяжі міцелію, якими гриб поширюється в деревині та підстилці в пошуках нових дерев.
Чи можна сплутати опенька з отруйними грибами?
Недосвідчені збирачі можуть сплутати його з отруйним несправжнім опеньком сірчано-жовтим. Проте несправжній опеньок має сірчано-жовтий відтінок і позбавлений виразного кільця.
Любитель
Назви та історія
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Opieńka północna
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
- Inne nazwy krajowe
- opieńka europejska
Спостереження вдома
Споровий відбиток
- Необхідні матеріали
- свіжа, зріла шапинка, аркуш паперу, склянка або чашка, вода
- Час
- 2–24 h
- Виконання
- Покладіть шапинку нижньою стороною на папір.
- Додайте краплю води зверху та накрийте.
- Через 2–24 годин підніміть шапинку й огляньте осад.
Що шукати
- Колір спорового відбитка
- Колір спорового відбитка: білий.
- Відтінок спорового відбитка
- Відтінок спорового відбитка: білуватий. Відтінок спорового відбитка: дуже блідо-кремовий.
Під мікроскопом
- Необхідні матеріали
- світловий мікроскоп, предметне й покривне скельця, голка, вода, спори зі спорового відбитка
- Виконання
- Перенесіть голкою трохи спорового відбитка на скельце.
- Додайте краплю води, накрийте покривним скельцем і розгляньте спори.
Що шукати
- Форма спори
- Форма спори: еліпсоїдний.
- Поверхня спори
- Поверхня спори: гладенький.
- Розміри спори
- Довжина 7–10 µm, ширина 4,5–7 µm.
Розміри порівнюйте після калібрування шкали мікроскопа.
Екологія та поширення
- Тип живлення
- Тип живлення: сапротрофний.
Тип живлення: паразитичний.
Некулінарне застосування
Вид є цінним матеріалом у порівняльних дослідженнях біології лісових патогенів, фітопатології та вірусів грибів.
Історія та культура
Роботи з виокремлення A. borealis як окремого біологічного виду було започатковано в 70-х роках XX століття в Скандинавії, де досліджували розмір і вік лісових клонів міцелію, що сягали до 150 метрів у діаметрі.
Їстівність і безпека
Їстівний гриб після належної термічної обробки. Для споживання збирають виключно молоді шапинки, які слід відварити у воді, а відвар обов'язково вилити перед подальшим приготуванням.
Оселище та зростання
Armillaria borealis (опеньок північний) — це вид, поширений у холодніших регіонах Євразії, відомий передусім із Північної Європи. Трапляється в хвойних, мішаних і листяних лісах, заселяючи як ялинові та соснові бори, так і вологіші насадження за участю листяних дерев. Розвивається як сапротроф і паразит слабкості на мертвій або ослабленій деревині: на пнях, коренях та повалених колодах. У вітчизняних дослідженнях роду Armillaria (Żółciak 2003, таблиці 2–4) задокументовано наявність гриба на різноманітних рослинах-живителях, серед яких відзначено, зокрема, ялину звичайну, дуб черешчатий, березу повислу та сосну звичайну, причому сосна в аналізованій серії матеріалів фіксувалася значно рідше, ніж домінантна ялина. У табличному зведенні картки плодоношення цього виду зареєстровано в період із жовтня по листопад (X–XI), що вказує на пізньоосінню фенологію, без категоричного виключення появи плодових тіл в інших частинах осені за сприятливих умов. У Польщі місцезнаходження виявлено, зокрема, у північній та центральній частинах країни, у різноманітних деревостанах, без чітко вираженої абсолютної межі ареалу чи однозначної переваги гірських районів.
Джерела
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes
Дослідник
Їстівність і кулінарія
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Їстівність
- Їстівний
Źródło oznaczenia.
W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes · S. 61 (63. strona pliku PDF), uwagi przy gatunku: jadalny.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Необхідна обробка
- Потребує варіння
Snowarski zaleca obgotowanie opieniek, odlanie wody i dalszą obróbkę.
Zalecenie dotyczy rodzaju Armillaria; karta opieńki północnej odsyła do tych uwag.
M. Snowarski, Armillaria — uwagi o przygotowaniu opieniek, odczyt 22.10.2026. · Zachowany odczyt uwag dotyczących rodzaju Armillaria: obgotowanie i odlanie wody; odsyłacz z karty A. borealis.
M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis · Sekcja „Jadalne czy trujące?”: gatunek jadalny; odsyłacz do uwag dotyczących rodzaju Armillaria.
- Споживання в сирому вигляді
- Отруйний
Materiał: surowy
W zestawieniu z 2010 r. surowe opieńki uznano za trujące.
Adnotacja dotyczy całego rodzaju Armillaria; A. borealis nie wymieniono osobno. Nie odczytano pierwotnego arkusza, do którego odwołuje się zestawienie.
A. Ehret, W. Prüfert (2010), Artenliste zur Speisepilzbewertung, adnotacja W. Pätzolda, s. 5. · S. 5 (5. strona pliku PDF), wpis „Armillaria gallica etc.” i adnotacja W. Pätzolda odnosząca się do wszystkich opieniek; wykaz źródeł zestawienia: s. 1.
Наукові назви та таксономія
- Чинна наукова назва
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen
Armillaria borealis Marxm. & Korhonen należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) oraz klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek opisano w 1982 roku w publikacji Helgi Marxmüller na łamach Bulletin trimestriel de la Société mycologique de France (tom 98(1), s. 122), wskazując Niemcy jako miejsce typowe (rejestr Index Fungorum nr 110479). W systemie EPPO takson nosi kod ARMLBO, a w bazie NCBI Taxonomy numer 47425 z powiązaniem do materiału typowego CBS 155.83.
[2] [6] [19]Екологія та поширення
Лабораторна діагностика
Матеріал і методи досліджень
Опис ознак — джерело та обсяг
Materiał: Gatunkowy opis opieńki północnej w polskim atlasie Zarzyńskiego 2021. To przekaz atlasowy o podłożu, nie nowe pomiary i nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Nie ustalono gatunku buka ponad rodzaj Fagus. Nie użyto ogólnego opisu A. mellea sensu lato do ustalenia morfologii, terminu owocnikowania lub sposobu przyrządzania A. borealis.
[33]Materiał: Pniaki i martwe drewno brzozy, na których odnotowano owocniki na powierzchni 11 w borze chrobotkowym w Borach Tucholskich.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: To opis podłoża konkretnego stwierdzenia terenowego. Nie jest doświadczeniem ustalającym zakres żywicieli ani dowodem mikoryzy.
[24]Чиста культура міцелію
- Положення міцелію в культурі
- Положення міцелію в культурі: занурена. [30]
Чиста культура міцелію — матеріал та обмеження
Materiał: Szczep grzybni A. borealis 1 opisany w badaniu Lysakovej i współautorów; źródło rozróżnia grzybnię i płyn hodowlany.
Zakres odczytu: Fragment źródła; pełny tekst i wszystkie metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Charakterystyki hodowli oraz wyników przesiewu in vitro nie przypisano owocnikom ani działaniu po spożyciu. Wyników innych szczepów i badań MIC nie przeniesiono na ten szczep.
[27]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich jest to pospolity grzyb nadrzewny rozwijający się głównie na świerku pospolitym (Picea abies), rzadziej na dębach, brzozach, sosnach i olszach, sięgający na północy za koło podbiegunowe (do ponad 69°N).
[3]Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia:usually4-spored; own source qualifier, no invented frequencies.” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia:clavate.” [22]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopy:7.5–10×5–7µm; method/material n unreported.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:ellipsoidal.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores:smooth in ordinary atlas microscopy. Not TEM result.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Jeden ryzomorf z gleby, ukraińskie Karpaty, Tsykun2012.
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Print409/PDF7:one molecularly/interfertility-identified rhizomorph fromsoil.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikrocech docelowego gatunku: T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Print138,couplet17:7–8.5×4.5–5.5µm; not adjacent A.mellea7–9×5–6.” [23]
Назви й межі таксона
Przyjęta nazwa naukowa to Armillaria borealis Marxm. & Korhonen. Nazwę polską „opieńka północna” podaje Wojewoda; „opieńka europejska” jest udokumentowana w atlasie Snowarskiego. Wariant „opieńka borealna” pozostaje niepotwierdzony poza dawnymi materiałami serwisu. Oznaczenia Armillaria mellea sensu lato i dawnej grupy biologicznej A nie są automatycznie ścisłymi synonimami gatunku.
[39] [29] [25] [21]Поширення й огляд господарів у Польщі
Polskie stwierdzenia owocników: Wojewoda wymienia stanowisko w rezerwacie Cisy w Czarnem oraz świerk jako podłoże. Oryginalny przegląd z Borów Tucholskich podaje owocniki na pniakach i martwym drewnie brzozy na powierzchni 11 w listopadzie 2018 r. W tym badaniu gatunek występował jako saprotrof w borze chrobotkowym. Pojedyncza obserwacja nie ustala pełnego, powtarzalnego sezonu owocnikowania.
Pełny przegląd z lat 1988–1998: Żółciak (2003) zebrała 1700 prób opieniek z 433 stanowisk. Materiał obejmował owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. Opieńkę północną oznaczono w 119 próbach; 114 powiązano z określonym gospodarzem, a pięć pobrano z gleby bez oznaczenia gospodarza. Wyniki dotyczyły czterech krain przyrodniczoleśnych: Bałtyckiej, Mazursko-Podlaskiej, Wielkopolsko-Pomorskiej i Mazowiecko-Podlaskiej.
Rośliny gospodarze i zakres związku: W tabeli 3 wymieniono 12 gospodarzy: Picea abies, Pinus sylvestris, Acer pseudoplatanus, Betula pendula, Carpinus betulus, Corylus avellana, Sambucus nigra, Quercus robur, Fraxinus excelsior, Sorbus aucuparia, Populus tremula i Tilia cordata. Są to związki z gospodarzami podane w badaniu. Zbiorcza tabela nie rozdziela rodzaju materiału w każdym wierszu i nie potwierdza mikoryzy ani chorobotwórczości każdej relacji.
Metoda i ograniczenia próby: W całym badaniu 710 izolatów oznaczono testami intersterylności, a 990 prób na podstawie cech owocników i kryteriów fenologicznych. Nie podano tej proporcji osobno dla opieńki północnej. Dobór drzewostanów opierał się m.in. na zgłoszeniach chorób korzeni; liczby prób nie są miarą preferencji ani częstości w całym kraju. Brak południowych stwierdzeń w tym historycznym materiale nie oznacza współczesnej nieobecności gatunku.
[39] [24] [35]Морфологія й мікроскопія за джерелами
Atlas Snowarskiego podaje kapelusz 80–120 mm, a FirstNature 20–80 mm; klucz FTE z 2025 r. 30–100 mm. Zapisy zachowano oddzielnie. Również pierścień jest opisany jako cienki przez Snowarskiego i gruby, lecz wąski przez FirstNature. Wymiary zarodników wynoszą odpowiednio 7,5–10×5–7 µm oraz 7–8,5×4,5–5,5 µm w FTE. Opracowanie Watlinga opisuje nieznaczną nieregularność obrysu w transmisyjnej mikroskopii elektronowej, trudno uchwytną w świetlnej; nie jest to dowód brodawkowanej powierzchni widocznej pod zwykłym mikroskopem.
[29] [22] [23] [38]Оцінки їстівності й межі доказів
Wojewoda i Snowarski oceniają gatunek jako jadalny. Oryginalny turecki przegląd z 2016 r. oznacza okaz Allı5239 jako „Not edible”. To rozbieżne oceny autorów; turecka praca nie opisuje klinicznego zatrucia ani eksperymentu toksykologicznego. FirstNature zaleca unikanie zbioru, odwołując się do problemów w grupie opieniek i lokalnej rzadkości. W sprawdzonym materiale nie znaleziono badania, które ustala bezpieczny dla człowieka sposób przygotowania tego gatunku. Ocen innych Armillaria nie przypisano automatycznie A. borealis.
[39] [29] [37] [22]Хімічний склад: частини плодового тіла й відповідна основа вимірювання
Bakanov i współautorzy badali oznaczone przez S. Wołobujewa owocniki zebrane 25 IX 2020 na pograniczu obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego. Kapelusze i trzony analizowano osobno. W profilu kwasów tłuszczowych udział kwasu linolowego wynosił 47,8% w kapeluszach i 64,7% w trzonach; kwasu oleinowego 23,8% i 7,3%. Są to udziały w badanym profilu frakcji, a nie zawartość procentowa w całym świeżym grzybie. Osobne tabele dotyczą steroli, cukroalkoholi, wydajności ekstrakcji i triglicerydów.
[16]Метали: сам результат не визначає шкідливості
W tabeli 6 Bakanova kapelusze mają podane Hg 0,60, Cd 0,23 i Fe 191,7 mg/kg; trzony Hg 0,34, Cd 0,04 i Fe 208,3 mg/kg. Metody wskazują materiał po ekstrakcji izopropanolem. Podstawa masy dla tych wartości nie jest jednoznacznie objaśniona; dlatego wyników nie przeliczono na świeży produkt, nie porównano z limitami żywności i nie wprowadzono do pola wymagającego wyboru masy świeżej albo suchej.
[16]Задокументований ризоморф і pH місцезростання
Tsykun i współautorzy przypisali A. borealis jeden ryzomorf spośród 424 oznaczonych próbek Armillaria. Pochodził z gleby o pH 4,74 na wysokości 1210 m w ukraińskich Karpatach, na powierzchni z dominacją jodły pospolitej. Potwierdzenie obejmowało zgodność biologiczną i analizę molekularną. Jest to wynik pojedynczego stanowiska: nie ustala preferowanego zakresu pH, polskiej częstości, mikoryzy z jodłą ani bezpośredniego porażenia tego drzewa.
[36]Дослідницькі застосування
Puzyr i współautorzy w 2019 r. wykorzystywali układ enzymatyczny grzybni szczepu IBSO 2328 jako doświadczalny układ luminescencyjny. Badanie rozróżnia materiał grzybni i płyn hodowlany; nie dowodzi świecenia owocników ani wdrożonego wyrobu. Autorzy odsyłają do własnej pracy z 2018 r. o wykrywaniu hispidyny, której pełnego oryginału nie odczytano niezależnie. Nie potwierdzono w sprawdzonym zbiorze praktyki zielarskiej, przyprawowej lub technicznego wdrożenia swoistego dla tego taksonu.
[28]Скринінг антимікробної активності
Lysakova i współautorzy w 2025 r. raportowali strefy hamowania dla ekstraktu płynu hodowlanego A. borealis 1 wobec wybranych bakterii Gram-dodatnich i grzybów. Odpowiedni ekstrakt grzybni nie dał tych samych wyników. To wczesny przesiew in vitro; nie jest dowodem działania po spożyciu. Wyników MIC i identyfikacji sekwencyjnej wybranych innych aktywnych szczepów nie przypisano temu szczepowi. Dokładne cele, średnice stref i niepewności zachowano w propozycji rozszerzenia modelu.
[27]Дослідження міковірусів і межі застосування
Linnakoski i współautorzy badali izolaty Armillaria z Finlandii, Rosji i Afryki Południowej. W materiale A. borealis wykryto wirusy RNA. Pilotowe porównanie wzrostu nie wykazało dużego efektu dla badanych izogenicznych linii A. borealis; istotnego wyniku dotyczącego innego gatunku nie przypisano opieńce północnej. Badanie nie potwierdza gotowego środka biologicznej ochrony lasu ani skuteczności na stanowisku terenowym.
[5]Лабораторне дослідження розкладання деревини
Zastosowanie i materiał: W pracy z 2024 r. izolat opieńki północnej z kolekcji SGGW wykorzystano do laboratoryjnego badania rozkładu drewna czeremchy amerykańskiej z Kampinoskiego Parku Narodowego. Buk był drewnem odniesienia. Badanie dotyczyło ubytku suchej masy drewna, a nie składu owocników lub skuteczności preparatu.
Wyniki i granice: Tabela 9 podaje dla opieńki 62 próbki: 27 z Lipkowa i 35 z Sierakowa. Ubytki wynosiły odpowiednio 0,76–11,65% i 3,37–10,76%. Autorzy uznali badany izolat za nieprzydatny do klasyfikowania trwałości drewna, ponieważ ubytek w drewnie bukowym nie osiągnął wymaganego progu. Wynik nie potwierdza wdrożenia technicznego ani naturalnego gospodarza.
Sprawdzona droga źródłowa: Odwołanie autorów do Żółciak (2002) sprawdzono w oryginalnej tabeli 2. Wcześniejsza praca badała dwa polskie izolaty na różnych rodzajach drewna. Jej trzymiesięcznego doświadczenia nie scalono z szesnastotygodniowym testem z 2024 r. W tabeli 1 pierwotnej pracy wskazano owocniki na pniu dębu szypułkowego w Miłomłynie i na pniaku świerka pospolitego w Czerwonym Dworze.
[31] [34]Перевірка поширення — обсяг і обмеження
Materiał: Opublikowane stwierdzenie owocników opieńki północnej w Borach Tucholskich: powierzchnia 11, listopad 2018 roku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 20.10.2026.
Ograniczenia: Zapis dokumentuje polskie występowanie gatunku. Pojedyncza data zbioru nie wyznacza całego sezonu owocnikowania ani częstości występowania w Polsce.
[24]Materiał: Udokumentowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Nie ustalono regularnego polskiego sezonu. Daty konkretnych polskich zbiorów nie wyznaczają kalendarza całego kraju. Nie przeniesiono sezonów z innych krajów ani gatunków zbiorowych. Odczytano krajowy atlas i zachowane źródła właściwe danemu taksonowi; szczegóły sprawdzonych źródeł i granice odczytu zapisano w raporcie przeglądu P0. Wymóg TARGET_SEASON_REQUIRED pozostaje aktywny. Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[29]Обсяг опрацювання
Перед завершенням запис потрібно доповнити або перевірити.
- Пошук регіонів поширення потребує розрахунку.
- Зв’язки попередніх висновків потребують повторної перевірки.
- Нові джерела потребують перевірки відомостей, виявлених під час огляду.
Правова основа та межі оцінки
Аналітичні результати
Склад і лабораторна активність
- Частка компонента в профілі жирних кислот
- Частка компонента в профілі жирних кислот: 47,8 % (C18:2 n-6, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 1,5 % (C18:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 64,7 % (C18:2 n-6, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 2,1 % (C16:1, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 0,6 % (C15:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 23,8 % (C18:1 n-9, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 0,3 % (C12:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 1,7 % (C18:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 19,6 % (C16:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 7,3 % (C18:1 n-9, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 0,3 % (C14:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 0,3 % (C14:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 8,5 % (C16:1, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Частка компонента в профілі жирних кислот: 10,6 % (C16:0, у профілі жирних кислот, наведене значення). [30]
Найважливіші речовини та їхня дія
W badaniach składu chemicznego owocników analizowano zawartość kwasów tłuszczowych, steroli oraz węglowodanów w kapeluszach i trzonach za pomocą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas (GC-MS).
[16]Wysuszone tkanki dostarczają od 16,9% do 20,8% ekstraktu izopropanolowego oraz 19,8–36,1% frakcji rozpuszczalnej w gorącej wodzie, przy zawartości trójglicerydów na poziomie 0,2% w trzonach i 1,0% w kapeluszach.
[16]W profilu kwasów tłuszczowych dominuje nienasycony kwas linolowy (47,8% frakcji kwasowej w kapeluszach i 64,7% w trzonach), a także kwas oleinowy i palmitynowy.
[16]Wśród steroli obecnych w tkankach wykazano obecność ergosterolu (6,7% we frakcji kapeluszy i 16,1% w trzonach) oraz jego pochodnych.
[16]Głównymi alkoholami cukrowymi i węglowodanami są treitol (50,7% w kapeluszach, 54,2% w trzonach) oraz mannitol (40,4–42,5%).
[16]W analizach zawartości metali w kapeluszach oznaczono obecność żelaza (191,7 mg/kg), kadmu (0,23 mg/kg) oraz rtęci (0,60 mg/kg).
[16]W hodowlach grzybni A. borealis wykryto obecność specyficznych mykowirusów RNA należących do mikowirusów oraz wirusów typu ambi-like.
[5]Zsekwencjonowano kompletne genomy wirusowe powiązane z izolatami grzyba, oznaczone jako AbMV1, AbAlV1, AbAlV2 oraz AsAlV3.
[5]W badaniach molekularnych wykryto wirusowe RNA; badane sekwencje nie były zintegrowane z genomem grzyba.
[5]Obecność mykowirusów w kulturach laboratoryjnych nie wywierała istotnego wpływu na tempo wzrostu grzybni A. borealis.
[5]Różnicowanie genetyczne populacji opiera się na profilach restrykcyjnych fragmentów amplifikowanego regionu IGS1 przy użyciu enzymów AluI, BsmI, NdeI oraz TaqI.
[3]Europejskie kolekcje referencyjne tego gatunku posiadają udokumentowane profile sekwencyjne loci tef1-α, ITS oraz IGS1 zdeponowane w bazach genetycznych.
[15]Оселище та зростання
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Джерела |
|---|---|---|---|
| Польща | Лодзинське воєводство | X–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
Джерела
- Index Fungorum, Name Record110479 (także [25])
- Keča N., Solheim H. 2011. Ecology and distribution of Armillaria species in Norway. Forest Pathology41(2): 120–132; DOI 10.1111/j.1439-0329.2010.00644.x
- Suomen Lajitietokeskus, Armillaria, PinkkaBIO-519
- Linnakoski R.et al. 2021. Armillaria root rot fungi host single-stranded RNA viruses. ScientificReports11:7336. DOI 10.1038/s41598-021-86343-7
- NCBI Taxonomy47425
- Antonín V.et al. 2009. Morphological and molecular characterization of the Armillaria cepistipes–A.gallica complex... DOI 10.1007/s11557-009-0597-1
- Bakanov V.V.et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms... DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258 (także [20])
- EPPO, ARMLBO (także [21])
- P. O’Reilly, First Nature: Northern Honey Fungus
- T. Læssøe, J.H. Petersen, T.G. Frøslev, J. Heilmann-Clausen (24IX 2025), Keys to the fungi of Temperate Europe, tricholomatoids
- B. Grzesiak et al. (2020), Mycobiota of Bory Tucholskie National Park, Acta Mycologica55:5521; DOI 10.5586/am.5521
- 10.3390/ijms26199802
- 10.1080/21501203.2019.1583688
- M. Snowarski, Atlas grzybów Polski: Armillaria borealis
- Opieńka północna — źródłowy materiał, wynik i warunki.
- The physical, mechanical, and chemical properties of black cherry tree wood (Prunus serotina Ehrh.) and its susceptibility to fungal decomposition in areas where it is secondary and invasive: a case study in the Kampinos National Park (Poland)
- Opieńka północna — dodatkowy sprawdzony materiał źródłowy i jego ograniczenia.
- Grzyby polskich lasów
- Rozkład drewna różnych gatunków drzew leśnych przez Armillaria spp.
- Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie
- T. Tsykun et al. (2012), Diversity and ecology of Armillaria species in virgin forests in the Ukrainian Carpathians, Mycological Progress11:403–414
- H. Allı, İ. Şen, D. Altuntaş (2016), Macrofungi of Iznik Province, Commun.Fac.Sci.Univ.Ank.SeriesC25:7–24; DOI 10.1501/Commuc_0000000183
- R. Watling et al. (1987), Annulate armillarias in northern Britain
- W. Wojewoda (2003), Checklist of Polish larger Basidiomycetes