Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Twardzioszek przydrożny to drobny grzyb o kapeluszu średnicy 2–5 cm, początkowo wypukłym, później płaskim z tępym garbkiem. Skórka jest gładka, bladoochrowa lub rdzawobeżowa, blednąca na sucho. Blaszki ma rzadkie, grube, białawokremowe i wolne. Trzon osiąga 4–7 cm, jest smukły, jasny oraz niezwykle elastyczny i łykowaty, trudny do urwania. Cienki, białawy miąższ nie zmienia barwy po przekroju, charakteryzując się łagodnym, słodkawym smakiem oraz przyjemnym, specyficznym aromatem siana.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest biała.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty, podstożkowaty lub dzwonkowaty; u dojrzałych owocników — płaski lub wypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza jest naga.
- Połysk powierzchni
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Kolor
- Kapelusz może być płowy, czerwonawy, biały lub kremowy, w wilgotnym stanie może być brązowawy, czerwonawoochrowy lub ochrowy, a po wyschnięciu może być bladoochrowy lub cielisty.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza może być podwinięty, a u dojrzałych owocników może być prosty lub odgięty ku górze.
- Obrys brzegu
- U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza jest bruzdkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 80 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki mogą być przyrośnięte do trzonu lub wolne od trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Profil
- Blaszka jest brzuchata.
- Barwa
- Hymenofor może być płowy, ochrowy, biały lub białawy.
- Liczba pełnych blaszek
- Liczba pełnych blaszek może wynosić od 20 do 28.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być rzadkie lub dość rzadkie.
- Grubość blaszek
- Blaszki są grube.
- Szerokość
- Wysokość blaszek może wynosić do 6 milimetrów.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
- Liczba szeregów długości blaszeczek
- Liczba szeregów długości blaszeczek może wynosić od 1 do 5.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Kolor
- Trzon może być jasnobrązowy lub białawy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka.
- Pokrycie powierzchni
- U podstawy trzonu mogą występować włoski.
Powierzchnia trzonu może być filcowata. U dojrzałych owocników może być naga. - Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest łykowaty / odporny na rozerwanie.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 12 do 80 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 1,5 do 6 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
- Pochwa
- Stwierdzono brak pochwy.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy lub biały.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest zwarty.
- Smak
- Smak miąższu może być słaby i przyjemny; może być niewyróżniający się.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ może być trudny do przełamania lub rozerwania.
- Sprężystość
- Miąższ jest sprężysty.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ jest chrząstkowaty.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy; może być słaby, orzechowy; może być niewyróżniający się; może być przyjemny.
- Grubość
- Miąższ jest gruby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować na łąkach, na pastwiskach, w parkach i ogrodach, w sadach, na przydrożach lub na obrzeżach lasu.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać w grupach, kręgami, łukami, szeregami, w rozproszonych grupach lub kępkami.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od maja do października.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
Mycena pura
Najważniejsze różnice
Twardzioszek przydrożny (Marasmius oreades) odznacza się inną barwą i budową kapelusza, znacznie rzadszymi blaszkami o odmiennej strukturze, bardziej elastycznym, twardym trzonem oraz całkowitym brakiem zapachu rzodkwi.
FAQ
Czy trzon twardzioszka przydrożnego nadaje się do spożycia?
Trzon twardzioszka jest łykowaty, twardy i niestrawny, więc nie nadaje się do jedzenia. Podczas zbiorów lub w kuchni należy go odciąć i wykorzystać wyłącznie delikatne kapelusze.
Z jakimi trującymi gatunkami można pomylić tego grzyba?
Najgroźniejsza jest pomyłka ze śmiertelnie trującą lejkówką jadowitą oraz lejkówką odbieloną. Rosną one w trawie, a zawarta w nich silna muskaryna stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia.
Jak odróżnić twardzioszka przydrożnego od trującej lejkówki?
Twardzioszek ma rzadkie, grube blaszki wolne przy trzonie oraz giętki, niełamliwy trzon. Trujące lejkówki mają gęste blaszki zbiegające na trzon, który dodatkowo bardzo łatwo się łamie.
Czym są tak zwane czarcie koła tworzone przez ten gatunek?
Czarcie koła to koliste skupiska owocników powstałe przez równomierny, odśrodkowy wzrost podziemnej grzybni. W strefie jej rozwoju trawa obumiera, a na obrzeżu staje się ciemnozielona.
Jakie właściwości kulinarne wykazuje twardzioszek po wysuszeniu?
Dzięki trehalozie doskonale znosi suszenie. Po namoczeniu w wodzie pęcznieje i błyskawicznie odzyskuje pierwotną sprężystość. Zmielony na proszek stanowi świetną, naturalną przyprawę umami.
W jakich miesiącach można zbierać owocniki twardzioszka?
Owocniki wyrastają od maja do listopada. Najobficiej pojawiają się od czerwca do września, zwłaszcza po obfitych opadach deszczu przerywających letnie, bezdeszczowe okresy upałów.
W jakich siedliskach najczęściej rośnie ten gatunek?
To gatunek terenów otwartych, niewystępujący w głębi lasów. Zasiedla słoneczne łąki, pastwiska, przydroża oraz miedze, a także miejskie trawniki w parkach, na skwerach i w ogrodach.
Do jakich potraw najlepiej wykorzystać twardzioszka?
Kapelusze są wyborne do aromatycznych zup, kremowych sosów, jajecznicy oraz omletów. Świetnie komponują się z mięsem, a ususzone i zmielone na drobny pył służą jako wyborna przyprawa umami.
Dlaczego trzon tego grzyba jest tak odporny na skręcanie?
Wyjątkowa elastyczność trzonu wynika ze zwartej budowy gęsto splecionych, grubościennych strzępek. Struktura ta skutecznie zabezpiecza grzyb przed złamaniem przez wiatr lub deptanie.
Skąd bierze się charakterystyczny, migdałowy zapach twardzioszka?
Za ten aromat odpowiada lotny benzaldehyd, a nie mylnie wskazywany cyjanowodór. Choć grzyb uwalnia śladowy kwas pruski w procesie obronnym, to właśnie ten aldehyd daje woń gorzkich migdałów.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Twardzioszek przydrożny
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Marasmius oreades
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, odwrotnie jajowaty, łezkowaty, wrzecionowato elipsoidalny, cytrynowaty lub jajowaty. Zarodnik rzadko może mieć kształt niemal kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6,3 do 10 mikrometrów i szerokość od 3,5 do 6 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Kapelusze twardzioszka są doskonałym surowcem kulinarnym, idealnym do aromatycznych zup, sosów śmietanowych, jajecznicy i mięsnych farszów. Grzyb ten rewelacyjnie nadaje się do suszenia dzięki dużej zawartości trehalozy – po zalaniu wodą pęcznieje i niemal w pełni odzyskuje pierwotną świeżość, elastyczność oraz konsystencję. Sproszkowane, ususzone kapelusze stanowią wybitną, naturalną przyprawę wzbogacającą potrawy o głęboki smak umami. Ceni się go także w nowoczesnej kuchni roślinnej.
Historia i kultura
Twardzioszek przydrożny od stuleci fascynował europejski folklor ze względu na tworzenie spektakularnych, regularnych kręgów grzybni, zwanych czarcimi kołami. W dawnych wierzeniach ludowych uważano je za miejsca nocnych tańców elfów lub sabatów czarownic, w które wejście groziło rzuceniem uroku bądź utratą zmysłów. W tradycji polskiej grzyb zyskał wiele barwnych nazw zwyczajowych, takich jak tanecznica, podróżka czy majówka, odzwierciedlających jego stanowiska oraz dawne obyczaje.
Jadalność i bezpieczeństwo
To ceniony grzyb jadalny o wybitnych walorach smakowych, lecz kulinarnie zbiera się wyłącznie kapelusze. Trzony są twarde, silnie łykowate i niestrawne, dlatego należy je odrzucać. Zbiór twardzioszka wymaga ostrożności ze względu na ryzyko pomylenia ze śmiertelnie trującymi lejkówkami, takimi jak jadowita czy odbielona. Zawierają one śmiertelnie niebezpieczną muskarynę. Główną cechą różnicującą są blaszki: twardzioszek ma je rzadkie i wolne, a lejkówki gęste oraz zbiegające.
Siedlisko i występowanie
Gatunek ten jest pospolitym saprotrofem występującym powszechnie na terenach otwartych poza zwartymi drzewostanami leśnymi. Zasiedla łąki, pastwiska, przydroża, miedze, parkowe polany oraz zadbane trawniki miejskie. Owocniki pojawiają się gromadnie od maja do listopada, wyrastając falami po ciepłych, obfitych opadach deszczu. Tworzy charakterystyczne, rozległe czarcie kręgi, w których obumierająca trawa kontrastuje z bujną zielenią. Podziemna grzybnia potrafi przetrwać w glebie wiele lat.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Česká mykologická společnost, Marasmius oreades — špička obecná. Atlas gatunków, odczyt 28.10.2026. · Kuchyňské využití: source author describes the species as edible; not a statement about identification of a collected specimen.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Marasmius oreades
Aktualną, zaakceptowaną nazwą taksonomiczną gatunku jest Marasmius oreades (Bolton) Fr. (1836). Nazwa ta bazuje na bazonimie Agaricus oreades opisanym przez Jamesa Boltona w 1792 roku. W historii badań mykologicznych takson bywał przenoszony do innych rodzajów, co wygenerowało synonimy homotypowe, takie jak Collybia oreades (Bolton) P. Kumm. (1871) oraz Scorteus oreades (Bolton) Earle (1909).
[11] [10] [12]Jako synonimy historyczne podawane są również Agaricus coriaceus Lightf. (1777), Agaricus pratensis Huds. (1778), Gymnopus pratensis Gray (1821), Pleurotus caryophylleus (Schaeff.) Sacc. (1887) oraz Marasmius caryophylleus (1889).
[20]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Wpis katalogowy Marasmius oreades (Bolton) Fr., zgodny z dokładnym zaakceptowanym dopasowaniem GBIF2537250. Zachowano zakresy poszczególnych atlasów, badań i materiałów; dawnych ujęć taksonomicznych i różnych populacji nie uznano za niezależne potwierdzenia wszystkich cech.
[5] [1]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Cystydy hymenialne
- Obecność cystyd w hymenium
- Cystydy w hymenium są nieobecne. [6]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Szerokość włosków strony płonnej
- Szerokość włosków strony płonnej może wynosić do 12 mikrometrów. [6]
- Szerokość strzępek kontekstu
- Strzępki miąższu mogą mieć szerokość do 14 mikrometrów. [6]
- Szerokość strzępki wewnętrznej tramy trzonu
- Strzępka wewnętrznej tramy trzonu może mieć szerokość od 3 do 8,5 mikrometra. [6]
Skórka kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 15 do 39 mikrometrów. [6]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być maczugowata lub walcowata. [8] [6]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 3 do 18 mikrometrów. [6]
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [7] [2]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, odwrotnie jajowaty, łezkowaty, wrzecionowato elipsoidalny, cytrynowaty lub jajowaty. [7] [2] [8] [6]
Zarodnik rzadko może mieć kształt niemal kulisty. [6]
Skórka trzonu
- Szerokość strzępek skórki trzonu
- Szerokość strzępek skórki trzonu może wynosić od 3 do 8,5 mikrometra. [6]
Trama hymenoforu
- Szerokość strzępek tramy
- Szerokość strzępek tramy może wynosić od 2 do 5,5 mikrometra. [6]
Materiał i metody badań
Włoski powierzchni trzonu
Materiał: Opis Gilliam (1976) dotyczy włosków powierzchni trzonu. Podany zakres szerokości jest częścią opisu gatunku; źródło nie przypisuje go konkretnej kolekcji ani okazowi.
Metoda: Ogólna metodyka monografii obejmuje badanie skrawków w 2% KOH i odczynniku Melzera, a świeżego materiału także w wodzie. Autor nie przypisuje konkretnego preparatu ani powiększenia pomiarom włosków trzonu.
Zakres interpretacji: Źródło podaje szerokość włosków do 12 mikrometrów, bez liczebności pomiarów. Podpis ryciny 16 i wykaz kolekcji nie ustalają liczby zmierzonych włosków ani okazów. Włoski trzonu pozostają odrębną strukturą od strzępek jego skórki.
[6]- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Monograficzny opis gatunkowy oparty na wielu okazach; źródło nie wskazuje konkretnego okazu ani próbki dla podanych wymiarów. 7–10 µm (skrajnie od 6,3 µm) [6]
7–10 µm [8] [2]
7–9 µm [7] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 4–6 µm [2] [8]
Materiał badania: Monograficzny opis gatunkowy oparty na wielu okazach; źródło nie wskazuje konkretnego okazu ani próbki dla podanych wymiarów. 3,5–6 µm [6]
4–5 µm [7]
Metody i zapisy źródłowe — Monograficzny opis gatunkowy oparty na wielu okazach; źródło nie wskazuje konkretnego okazu ani próbki dla podanych wymiarów.
Pochodzenie materiału: Kolekcje zbadane pochodzą z wielu krajów; źródło nie przypisuje pomiarów mikroskopowych do kraju ani pojedynczej kolekcji..
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „33-45 X 5.5-8.5 µm” [6]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „subclavate to clavate” [6]
Szerokość strzępek kontekstu — zapis źródłowy: „TRAMAL HYPHAE interwoven and up to 14 µm in the pileus” [6]
Obecność cystyd w hymenium — zapis źródłowy: „HYMENIAL CYSTIDIA lacking.” [6]
Szerokość strzępek tramy — zapis źródłowy: „parallel-interwoven, uninflated, and 2-5.5 µm broad in the lamellae” [6]
Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „cells 15-39 X 3-8(-18) µm” [6]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „clavate” [6]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „cylindric” [6]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(6.3-)7.0-10.0 X 3.5-6.0 µm” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „fusoid-elliptic” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „lemon-shaped” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „obovate” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „ovate” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „rarely subglobose” [6]
Szerokość strzępki wewnętrznej tramy trzonu; Szerokość strzępek skórki trzonu — zapis źródłowy: „SURFACE AND TRAMAL HYPHAE 3-8.5 µm broad” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopowy; indywidualny owocnik/próbka pomiarowa niepodane.
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Pileipellis hymeniform; terminal elements clavate, pyriform, cylindric or somewhat irregular.” [8]
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 7-10 x 4-6 µ; smooth; fusoid-ellipsoid; inamyloid.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopowy; indywidualny owocnik/próbka niepodane.
Barwa zarodnika w mikroskopie; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki elipsoidalne, z dzióbkiem, bocznie spłaszczone, gładkie, bezbarwne, nieamyloidalne, 7–9 × 4–5 µm.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis mikroskopowy; indywidualny owocnik/próbka niepodane.
Barwa zarodnika w mikroskopie; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy jsou kapkovité, 7–10 x 4–6 µm, průsvitné, hladké, neamyloidní.” [2]
Gilliam 1976: opis anatomiczny i materiał
Metody monografii: Opis makroskopowy oparto zasadniczo na świeżym materiale. W mikroskopii stosowano 2% KOH i odczynnik Melzera, a przy świeżych skrawkach także wodę; wykonywano przekroje kapelusza z blaszkami i podłużne przekroje trzonu. Są to metody monografii, bez przypisania jednego medium do kształtu lub wymiaru komórek.
Kolekcje i rycina: Lista na s. 46 obejmuje 57 kolekcji z podanymi oznaczeniami. Rycina 16 jest podpisana Gilliam 752; lista osobno zawiera Ontario: Kelly 752. Nie utożsamiono tych materiałów. W monografii nieoznaczone osobnym skrótem zbiory przypisano do zielnika Uniwersytetu Michigan; ta reguła nie tworzy niepodanego numeru akcesji.
Zakres mikrometrii: Wymiary zarodników, podstawek, strzępek poszczególnych części oraz komórek skórki zachowano jako wyniki opisu gatunkowego. Autor nie podaje dla nich liczebności próby ani przypisania do jednego okazu. Grubość miąższu kapelusza do 6,5 mm jest odrębna od szerokości strzępek; nie wpisano jej do pola mikroskopowej warstwy pod skórką.
[6]Filer 1965: inokulacja traw i identyfikacja materiału
Izolaty: Badano cztery kultury oznaczone jako M. oreades: pierwszą z owocników koło Tacoma, drugą i trzecią z około 200 izolacji z owocników w czterech miastach stanu Washington oraz czwartą z trzonu, dostarczoną z Berkeley. Publikacja nie podaje numeru vouchera ani akcesji kultur.
Doświadczenie: Inokulowano siewki Poa pratensis, Festuca rubra i Agrostis tenuis w probówkach z perlitem i zmodyfikowaną pożywką Murraya. Stosowano krążki kultur o średnicy 9 mm; badano reizolację oraz skrawki histologiczne. Kultury odzyskano z korzeni trzech traw, a autor opisał ich silne uszkodzenie lub obumarcie.
Korzenie terenowe: W korzeniach pobranych z gleby czarcich kręgów znaleziono strzępki podstawczaków. Samo badanie tych korzeni nie pozwoliło autorowi dowieść, że należały do M. oreades. Wyniku inokulacji czystymi kulturami nie użyto do usunięcia tego terenowego ograniczenia identyfikacji.
[16]Pochodzenie zestawienia Grzybarium
Agregat GBIF: Widok Grzybarium opisuje 418 stwierdzeń z 16 województw jako agregat GBIF według stanu 26.10.2026 i odsyła do tej bazy. W odczytanym widoku nie udostępnia własnej tabeli indywidualnych rekordów. Nie jest to drugie niezależne potwierdzenie obok danych GBIF ani podstawa do utworzenia 418 kolekcji Grzybarium.
[18]Blenis 2004: granica dostępnego odczytu
Abstrakt: Abstrakt relacjonuje pomiary przy dwóch kręgach w pięciu terminach oraz doświadczenie z siedmioma grzybami i czterema trawami. Porównano progi EC50 dla wzrostu z poziomami cyjanku w roztworze glebowym. Pełna lista gatunków, lokalizacja i szczegółowe protokoły nie były dostępne w odczytanym zakresie; wydawca wymaga dostępu abonenta lub zakupu.
[19] [15]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 25
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach glebowych nad dwoma czarcimi kołami wykazano, że stężenie cyjanku w roztworze glebowym zmienia się wraz z odległością od frontu owocnikowania. W strefie do 25 cm od frontu stężenia cyjanku silnie hamowały wzrost korzeni badanych traw i rozwój niektórych grzybów glebowych, natomiast w odległości 50–60 cm stężenie cyjanku w roztworze glebowym wyraźnie spadało w wyniku obniżenia bezwzględnej ilości związku oraz wzrostu wilgotności gleby.
Do sekwencjonowania genomu referencyjnego wykorzystano 95 monokariotycznych kultur wyizolowanych z pojedynczych bazydiospor pochodzących z czterech owocników jednego kręgu w Uppsali w Szwecji (59°51′27,3″N, 17°34′19,2″E). Monokariotyczny stan kultur potwierdzono brakiem sprzążek na strzępkach; zarodniki kiełkowały na pożywce PDA, po czym biomasę namnażano w płynnej pożywce słodowej.
[21]Sekwencjonowanie 95 izolatów potomnych przeprowadzono na platformie Illumina HiSeq X (odczyty parowane 2 × 151 pz, biblioteki Nextera XT). Dla referencyjnego izolatu monokariotycznego 03SP1 przygotowano biblioteki 10X Chromium, sekwencjonowanie długimi odczytami PacBio RSII (8 komórek SMRT, chemia C4/P6) oraz Oxford Nanopore (LSK108/R9.4 i LSK308/R9.5). Transkryptom zsekwencjonowano na platformie HiSeq 2500 v4 z bibliotek kierunkowych NEBNext Ultra RNA.
[21]Sekwencję genomu złożono przy użyciu oprogramowania Canu 1.7, po czym poddano rusztowaniu i korekcie narzędziami Tigmint, ARBitR i LR Gapcloser oraz polerowaniu z użyciem HyPo i Pilon. Mapę sprzężeń skonstruowano w oparciu o 141 011 markerów z progiem LOD równym 20, uzyskując 11 grup sprzężeń o łącznej długości genetycznej 1226 cM (średnio 111 cM na grupę).
[21]Całkowita długość złożonego genomu wynosi 44 372 355 par zasad. Do 11 grup sprzężeń przypisano 43 635 136 pz (około 98% sekwencji), a pozostałe 737 219 pz tworzy 21 niezakotwiczonych rusztowań (scaffoldów). Genom mitochondrialny liczy 66 224 pz. W złożeniu odnotowano 22 luki; 7 głównych rusztowań zawiera motywy telomerowe na obu końcach, a 4 rusztowania na jednym końcu.
[21]W adnotacji genomu referencyjnego Marasmius oreades zidentyfikowano 13 891 genów oraz 15 053 modele mRNA. Regiony genowe obejmują 24 614 704 pz (około 55,5% genomu), średnia długość genu wynosi 1772 pz, a pojedynczy transkrypt mRNA zawiera przeciętnie 6 eksonów. Domeny białkowe Pfam przypisano do 8222 modeli mRNA (około 55%).
[21]Elementy powtarzalne stanowią 9 685 063 pz, co odpowiada 21,8% genomu. Około 14% stanowią retrotranspozony LTR, a około 6% transpozony DNA (głównie z rodzin KDZ i Plavaka). Analizę powtórzeń przeprowadzono programami RepeatModeler 2.0.1 z modułem LTRStruct oraz RepeatMasker z weryfikacją sekwencji flankujących i duplikacji miejsc insercji.
[21]Ocena kompletności złożenia genomu oraz zestawu białek w programie BUSCO v2.0.1 w oparciu o zestaw referencyjny basidiomycota_odb9 (1335 ortologów) wykazała 98,5% kompletnych i fragmentarycznych genów ortologicznych. Dane sekwencyjne zdeponowano pod identyfikatorami PRJNA702659, Maror2/JAFLEJ000000000, PRJNA525964 oraz Dryad 10.5061/dryad.000000034.
[21]W badaniach nad mechanizmem formowania czarcich kół w Berthåga koło Uppsali analizowano dwa kręgi o średnicy około 330 cm i 220 cm (59°51′30″N, 17°34′40″E), o szerokości strefy owocnikowania wynoszącej około 60 cm. Pobrano transekty glebowe (24 i 20 próbek) do głębokości 5 cm poniżej systemu korzeniowego traw, obejmujące strefę zewnętrzną, front owocnikowania oraz wnętrze pierścienia.
[24]W doświadczeniu transplantacyjnym przenoszono bloki darni o wymiarach 30 × 70 × 10 cm w obrębie kręgu oraz poza jego strefę w różnych kombinacjach orientacji i położenia (układy T1–T6). Ponowną ocenę wzrostu grzybni przeprowadzono po około 14 miesiącach.
[24]Analiza metagenomowa DNA wyekstrahowanego z próbek gleby (sekwencjonowanie NovaSeq X Plus PE150) i zmapowanego do referencyjnego genomu Marasmius oreades potwierdziła dikariotyczny charakter grzybni w terenie, na co wskazywała obecność dwóch alleli locus HD1/HD2 w każdym kręgu oraz frekwencje alleli na poziomie około 0,5.
[24]W eksperymencie z przeszczepami darni część fragmentów przeniesionych do wnętrza kręgu lub na zewnątrz utrzymała dotychczasowy kierunek wzrostu grzybni na zewnątrz pierścienia, w jednym wariancie odnotowano wzrost dwukierunkowy, a kontrole miejscowe i część przeszczepów nie wykazały wzrostu na krawędziach. Wyniki te były najbardziej zgodne z hipotezą czasowego hamowania powrotu grzybni do strefy wewnętrznej.
[24]Uzyskane dane terenowe i molekularne z dwóch badanych kręgów wykazują największą zgodność z hipotezą przejściowego zahamowania powrotu grzybni (transient-escape), w myśl której substrat po przejściu frontu zostaje czasowo zmodyfikowany, co uniemożliwia ponowny wzrost grzybni w głąb kręgu, dopóki gleba nie odzyska pierwotnych właściwości.
[24]Lektyna MOA (Marasmius oreades agglutinin, UniProt Q8X123) składa się z N-końcowej domeny wiążącej sacharydy oraz C-końcowej domeny o aktywności proteolitycznej. Rekombinowane białko oraz jego zmutowane warianty wytworzono w Escherichia coli BL21(DE3) lub BL21(DE3)-RIL, oczyszczono metodami chromatografii Ni-NTA i filtracji żelowej oraz poddano dializie do buforu PBS o pH 7,4.
[26]Eksperyment owadobójczy przeprowadzono na larwach stonki ziemniaczanej (Leptinotarsa decemlineata) w stadium L2–L3 pochodzących z kolonii ze środkowej Słowenii. Larwom podawano krążki liści ziemniaka o średnicy 14 mm namoczone w roztworze białka. Test trwał 5 dni w temperaturze 22 ± 1 °C, wilgotności 77% i fotoperiodzie 14:10, przy 36 larwach na wariant (dwa powtórzenia po 18 osobników w osobnych studzienkach), stosując PBS jako kontrolę negatywną i spinosad jako kontrolę pozytywną.
[26]Dla oczyszczonej lektyny MOA stężenie LC50 wobec larw stonki ziemniaczanej po 48 godzinach wyniosło 0,67 mg/ml (95% przedział ufności: 0,31–1,04 mg/ml, R² = 0,74). Dawka 2 mg/ml spowodowała 100% śmiertelności w ciągu 48 godzin, a dawka 1 mg/ml doprowadziła do śmierci wszystkich larw w ciągu 5 dni. Żerowanie larw poddanych działaniu MOA spadło około sześciokrotnie względem kontroli.
[26]Larwy stonki w kontroli PBS przyrosły w ciągu 5 dni średnio o 15,2 ± 3,01 mg. W wariancie MOA o stężeniu 1 mg/ml po 5 dniach nie przeżyła żadna larwa, co uniemożliwiło pomiar masy końcowej, natomiast przy stężeniu 0,5 mg/ml nieliczne ocalałe osobniki (3 larwy) nie różniły się statystycznie masą od grupy kontrolnej.
[26]Badanie zmutowanych wariantów MOA przy stężeniu 0,5 mg/ml wykazało niemal całkowite zniesienie toksyczności wobec larw stonki w przypadku wariantów Q46A W 138A (zaburzone wiązanie węglowodanów), C215A (brak aktywności proteolitycznej) oraz ΔC (usunięta domena C-końcowa). Wskazuje to na konieczność współdziałania obu domen białka. Dodatek 100 mM metylo-α-galaktozydu nie zniósł toksyczności natywnej MOA.
[26]Analiza powierzchniowego rezonansu plazmonowego (SPR, Biacore T200, 10 µM MOA) z użyciem liposomów z ekstraktów lipidowych stonki nie wykazała wiązania lektyny do glikolipidów. Doświadczenia pull-down i spektrometria LC-MS/MS zidentyfikowały 13 wspólnych białek jelitowych, z których jako domniemany główny ligand wskazano aminopeptydazę D9J2F5 o masie 111 583 Da.
[26]Doświadczenia pull-down z izolatem jelita środkowego larw L3 (po 3 dniach głodzenia) potwierdziły, że usunięcie N- lub O-glikanów enzymami znosi wiązanie ligandów z MOA. Badania mikroskopowe (świetlne i transmisyjne TEM) po 24 godzinach ekspozycji na 1 mg/ml MOA ujawniły w jelicie środkowym zniszczenie rąbka szczoteczkowego, utratę biegunowości komórek i labiryntu podstawnego oraz odwarstwianie błony podstawnej, podczas gdy kutykularne jelito tylne pozostało nienaruszone.
[26]Badania toksyczności lektyny MOA wobec dorosłych pszczół miodnych krainek (Apis mellifera carnica) prowadzone zgodnie z wytycznymi OECD 213 (stężenia 1–3 mg/ml, ekspozycja 72 h) nie wykazały obniżenia przeżywalności owadów w porównaniu z kontrolą PBS. Wartość LC50 dla MOA określono na poziomie powyżej 100 µg substancji na pszczołę.
[26]W 5-dniowych testach na larwach pszczół Apis mellifera carnica (w wieku poniżej 24 godzin) w płytkach 48-dołkowych ekspozycja na lektynę MOA nie spowodowała istotnych różnic w śmiertelności ani statystycznie istotnego spadku masy ciała larw w porównaniu z grupą kontrolną PBS.
[26]Analizę statystyczną wyników testów owadobójczych przeprowadzono z wykorzystaniem testu Browna-Forsythe’a i porównań post-hoc Gamesa-Howella, transformacji logarytmicznej danych żerowania, pierwiastkowej transformacji masy larw oraz krzywych przeżywalności Kaplana-Meiera z testem log-rank i korektą Benjaminiego-Hochberga (pakiety R 4.4.1 oraz GraphPad Prism 8.4.3). Intensywność żerowania oceniano w przedziałach 0–25%, 25–50%, 50–75% oraz 75–100%.
[26]Wyniki analityczne
Ayer i Craw 1989: zakres dostępnego abstraktu
Hodowla i związki: Abstrakt części 2 pracy o metabolitach płynnych kultur wymienia m.in. pochodne oreadonu, 1α, 15-dihydroxymarasmene i agrocybinę. Nie uzyskano pełnego tekstu ze szczepem, warunkami hodowli, metodami rozdziału i kompletem wyników. Nie podstawiono danych części 1 ani nie przypisano związków z hodowli wszystkim dzikim owocnikom.
[13]Badania ekologiczne
Olsson 2026: dwa kręgi w Uppsali
Materiał i metody: Badano dwa kręgi na cmentarzu Berthåga w Uppsali w Szwecji, oznaczone na podstawie owocników. Z transektów pobrano 24 i 20 rdzeni gleby; wykonywano metagenomiczne sekwencjonowanie i mapowanie do genomu M. oreades. Dane ENA: PRJEB108585. Daty transplantacji gleby i jej późniejszego badania nie są kalendarzem owocnikowania.
Wynik i dodatki: Sygnał DNA był najwyższy na aktywnym froncie, zwłaszcza po jego zewnętrznej stronie. Dwa warianty HD1/HD2 i częstości alleli około 0,5 były zgodne z dikariotyczną grzybnią. Wyniki transplantacji najlepiej pasowały do hipotezy transient-escape; część prób była nierozstrzygająca. Oryginalne tabele S1/S2 i dodatki zachowano. DNA gleby nie jest pomiarem biomasy ani masy owocników.
[24] [15]Zotti 2026: strefy gleby i roślinność w Casercie
Stanowisko i próby: W zarządzanej murawie parku Pałacu Królewskiego w Casercie we Włoszech wybrano po pięć kręgów trzech gatunków, w tym M. oreades. Badano wspólne kontrole OUT oraz front FF i wnętrze IN: łącznie 35 poletek, po 5 dla strefy i gatunku. Oznaczenie owocników porównano z przypisaniami ITS/BLAST. Dwa pozostałe grzyby są gatunkami porównawczymi.
Tabela 1: Dla M. oreades zestaw OUT/FF/IN obejmuje średnie ± SD z pięciu prób. Odczyn gleby wynosił odpowiednio 7,5±0,08; 7,0±0,09; 7,2±0,03. Zdolność utrzymywania wody: 58,8±4,89%; 71,8±3,36%; 60,5±5,8%. Całą macierz 20 pomiarów z jednostkami zachowano w źródłowym odczycie, bez przeliczania i bez przenoszenia wartości innych gatunków.
Granica interpretacji: W miejscu badania biomasa roślin była niższa na aktywnym froncie. Odczyty ITS, biomasa mikrobiologiczna gleby i biomasa roślin są odrębnymi wynikami; żaden nie określa masy owocnika. Modele zależności i hipoteza samo-DNA nie są chemicznym dowodem mechanizmu powstawania kręgów.
[15]Nadleśnictwo Bydgoszcz: lokalny opis występowania
Pozycja 35: Oryginalna tabela nadleśnictwa określa gatunek jako bardzo pospolity w miejscach trawiastych, przy drogach i ścieżkach, na łąkach i pastwiskach oraz na skraju lasu. Podaje okres od końca maja do połowy października. Tytuł ogranicza dane do terenu Nadleśnictwa Bydgoszcz; nie jest to nowa ocena dla całej Polski.
[14]Gilliam 1976: zakres opisu fenologii
Okres źródłowy: Opis gatunkowy podaje okres od 20 maja do 29 października. Lista zbadanych zbiorów obejmuje wiele krajów, a niektóre daty są niepełne. Nie przypisano tego przedziału automatycznie każdemu z krajów listy ani polskiej karcie; nie zastąpił istniejącego krajowego kalendarza CILP.
[6]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
W Czechach gatunek ten jest pospolity i rośnie poza lasami na łąkach, pastwiskach, miedzach, w parkach, sadach i ogrodach. Owocniki pojawiają się masowo po deszczach od kwietnia do listopada, tworząc grupy lub kręgi.
[20]W Ameryce Północnej jest szeroko rozprzestrzenionym saprotrofem terenów trawiastych – występuje na trawnikach, łąkach oraz nadmorskich wydmach porośniętych trawą. Wyrasta gromadnie w pasach, łukach i kręgach od lata do jesieni, a w cieplejszych strefach klimatycznych przez cały rok.
[22]W Europie Zachodniej twardzioszek notowany jest bardzo często na łąkach i pastwiskach, gdzie rośnie w czarcich kołach od kwietnia do grudnia, a przy łagodnych warunkach pogodowych także w miesiącach zimowych.
[23]W badaniach metagenomicznych dwóch czarcich kół w Berthåga koło Uppsali w Szwecji stwierdzono, że sygnał DNA Marasmius oreades koncentruje się pierścieniowo na zewnętrznym froncie kręgu (średnio około 2% odczytów), podczas gdy wewnątrz pierścienia poziom ten spada do wartości obserwowanych w otaczającej glebie.
[24]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Argentyna | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Kanada | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Czechy | kraj środkowoczeski | IV–XI |
|
| Niemcy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Francja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Włochy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Japonia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło; województwo zachodniopomorskie; Masovian — obszar podany w metadanych GBIF; Pomeranian — obszar podany w metadanych GBIF; Warmian-Masurian — obszar podany w metadanych GBIF; Łódź — obszar podany w metadanych GBIF; Silesian — obszar podany w metadanych GBIF; West Pomeranian — obszar podany w metadanych GBIF; Greater Poland — obszar podany w metadanych GBIF; Lower Silesian — obszar podany w metadanych GBIF; Lesser Poland — obszar podany w metadanych GBIF; Lublin — obszar podany w metadanych GBIF; Lubuskie / Lubusz — obszar podany w metadanych GBIF; Podlachian — obszar podany w metadanych GBIF; Opole — obszar podany w metadanych GBIF; Subcarpathian — obszar podany w metadanych GBIF; Świętokrzyskie — obszar podany w metadanych GBIF | V–X |
|
| Szwecja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Stany Zjednoczone | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
Materiały
Kolekcje zielnikowe
- S229
AR; Singer & Wright
[17]- S363
AR; Singer & Wright
[17]- 250
CA; Nova Scotia; Wehmeyer
[17]- 752
CA; Ontario; Kelly
[17]- 5007
CA; Quebec; Bigelow
[17]- 5985
CA; Quebec; Shaffer
[17]- Kolekcja
Wielka Brytania; Buckinghamshire; 1951-09-15; Dennis
[17]- Fungi Gallici Exsiccati 2002
FR; Oise; Roumeguère
[17]- 5001
Niemcy; Shaffer
[17]- Mycotheca Germanica 1407
Niemcy; Sydow
[17]- Kolekcja
JP; 1853-1856; Wright
[17]- Kolekcja
Szwecja; 1927-06-24; Linder
[17]- Kolekcja
Szwecja; 1945-07-10; Lundell
[17]- 102
Stany Zjednoczone; Colorado; Shushan
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Connecticut; 1902-07-18; Earle
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Maine; 1935-10-10; Morse
[17]- 532
Stany Zjednoczone; Maryland; Kelly
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Maryland; Oct 1886; Scribner
[17]- 6736
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Bigelow
[17]- 7953
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Bigelow
[17]- 8460
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Bigelow
[17]- 9107
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Bigelow
[17]- 54
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Gilgut
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Massachusetts; Jun 1904; Langer
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Massachusetts; 1942-05-20; Singer
[17]- 500
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 505
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 539
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 742
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 875
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 1312
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 1443
Stany Zjednoczone; Michigan; Gilliam
[17]- 646
Stany Zjednoczone; Michigan; Hicks
[17]- 14688
Stany Zjednoczone; Michigan; McVaugh
[17]- 1116
Stany Zjednoczone; Michigan; Patrick
[17]- 5250
Stany Zjednoczone; Michigan; Potter
[17]- 6799
Stany Zjednoczone; Michigan; Potter
[17]- 15566
Stany Zjednoczone; Michigan; Smith
[17]- 42336
Stany Zjednoczone; Michigan; Smith
[17]- 58298
Stany Zjednoczone; Michigan; Smith
[17]- 66316
Stany Zjednoczone; Michigan; Smith
[17]- 1036
Stany Zjednoczone; Minnesota; Weaver
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Missouri; 1940-06-15; Routien
[17]- Fungi Columbiani 1002
Stany Zjednoczone; New Jersey; Ellis & Everhart
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; New York; Jul 1895; Burt
[17]- 1246
Stany Zjednoczone; New York; Gilliam
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; New York; 1903-08-31; Kauffman
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Oklahoma; 1963-09-08; Bulmer
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Oregon; 1951-05-19; Sprague
[17]- 6785
Stany Zjednoczone; South Dakota; Shaffer
[17]- 12772
Stany Zjednoczone; Vermont; Bigelow
[17]- 1320
Stany Zjednoczone; Vermont; Pringle
[17]- 350
Stany Zjednoczone; Virginia; Kelly
[17]- 6305
Stany Zjednoczone; Wisconsin; Mazzer
[17]- 6536
Stany Zjednoczone; Wisconsin; Mazzer
[17]- 6539
Stany Zjednoczone; Wisconsin; Mazzer
[17]- Kolekcja
Stany Zjednoczone; Wyoming; Jul 1961; Ferrell
[17]
Źródła
- Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, Bezpieczne grzybobranie, 2016, s.44.
- Česká mykologická společnost, Marasmius oreades — špička obecná. Atlas gatunków, odczyt 28.10.2026. (także [10], [20])
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1408).
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 lutego 2026 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów grzybowych, środków spożywczych zawierających grzyby oraz uprawnień klasyfikatora grzybów i grzyboznawcy (Dz. U. z 2026 r. poz. 258).
- GBIF, Marasmius oreades — dokładne dopasowanie nazwy i taksonomii, odczyt 28.10.2026. (także [11])
- Gilliam, M. S. 1976. The genus Marasmius in the northeastern United States and adjacent Canada. Mycotaxon 4(1): 1–144; species account printed pp.43–47. (także [17])
- Marek Snowarski, Twardzioszek przydrożny — Marasmius oreades, Atlas grzybów Polski, grzyby.pl.
- Michael Kuo, Marasmius oreades, MushroomExpert.com, 2013. (także [22])
- Zachowany dokument źródłowy rekordu Marasmius oreades (legal_status_verification).
- Species Fungorum, Scorteus oreades, rekord 100459; odczyt widocznej treści.
- Ayer W.A., Craw P.A.(1989). Metabolites of the fairy ring fungus, Marasmius oreades. Part2. Canadian Journal of Chemistry67:1371–1380. DOI 10.1139/v89-210.
- Nadleśnictwo Bydgoszcz, Tabela3: Lista grzybów wyższych stwierdzonych dotychczas na terenie nadleśnictwa, poz. 35.
- Sprawdzone źródła M.oreades: materiał, metody i rozdzielone wyniki.
- Filer T.H.Jr.(1965). Parasitic Aspects of a Fairy Ring Fungus, Marasmius oreades. Phytopathology55:1132–1134.
- Grzybarium, twardzioszek przydrożny — jawny agregat GBIF418/16, stan 26.10.2026.
- P.V. Blenis, P.S. Chow, I. Duncan, N.R. Knowles 2004. Cyanide levels near fairy rings affect the growth of grasses and fungi. Canadian Journal of Botany 82(9): 1324–1329. DOI 10.1139/b04-079
- Markus Hiltunen, Sandra Lorena Ament-Velásquez, Hanna Johannesson 2021. The assembled and annotated genome of the fairy-ring fungus Marasmius oreades. Genome Biology and Evolution 13(7):evab126. Publikacja 29.05.2021. DOI 10.1093/gbe/evab126
- Université Claude Bernard Lyon 1, Marasmius oreades, akademicka baza grzybów
- Boel Olsson, Markus H. Thorén, Ove Eriksson, Hanna Johannesson 2026. Spatial structure and growth dynamics of fairy rings formed by Marasmius oreades. Royal Society Open Science 13(8):rsos260575, 12.08.2026. DOI 10.1098/rsos.260575
- Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski, Marasmius oreades; zmiana karty 09.06.2024, wygenerowanie 01.09.2026
- Primož Žigon et al. 2026. The Entomotoxic Fungal Lectin Marasmius oreades Agglutinin Disrupts the Midgut Epithelium of Colorado Potato Beetle Larvae. Journal of Agricultural and Food Chemistry, DOI 10.1021/acs.jafc.5c16986. Oryginał early view: accepted 04.02.2026, numeracja XXXX/XXX.