Trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.





Czubajeczka kasztanowata (Lepiota castanea) to drobny, śmiertelnie trujący grzyb z rodziny pieczarkowatych. Kapelusz ma 2–4 cm średnicy, z wiekiem staje się rozpostarty z wyraźnym garbkiem. Jego powierzchnię pokrywają rdzawe lub kasztanowobrązowe łuseczki. Blaszki są gęste, białe i wolne. Cienki trzon ma nietrwałą strefę pierścieniową, a w dolnej części brunatnawe łuski. Owocniki wyrastają od lata do jesieni w lasach liściastych i iglastych. Gatunek zawiera zabójcze amatoksyny niszczące wątrobę.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Sznury grzybni u podstawy owocnika
- U podstawy owocnika występują sznury grzybni.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Sznury grzybni u podstawy owocnika mają barwę białą.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt stożkowaty, dzwonkowaty, wypukły lub płaski.
- Pokrycie
- Powierzchnię kapelusza pokrywają łuski.
Powierzchnia środka kapelusza jest włóknista. - Kolor
- Kapelusz może być kasztanowy lub biały.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest zagięty do wewnątrz.
- Pokrycie brzegu
- Powierzchnia brzegu kapelusza jest włóknista.
- Resztki osłony na brzegu
- Z brzegu kapelusza zwisają resztki osłony.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 40 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
- Obecność resztek osłony na kapeluszu
- Stwierdzono obecność resztek osłony na kapeluszu.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są wolne od trzonu.
- Profil
- Blaszka jest brzuchata.
- Barwa
- Hymenofor jest biały.
- Barwa blaszek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa blaszek jest czerwona.
- Kierunek zmiany barwy blaszek z czasem
- Blaszki mogą czerwienieć z czasem.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być nie bardzo gęste lub gęste.
- Szerokość
- Wysokość blaszek wynosi 3 milimetry.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Kolor
- Trzon jest różowobiały.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być kłaczkowata, łuskowata lub ziarnista.
- Wnętrze
- Trzon jest pusty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 20 do 60 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 1,8 do 6 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Położenie
- Pierścień jest położony w górnej części trzonu.
- Trwałość
- Pierścień jest zanikający.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia pierścienia jest kłaczkowata.
- Skutek suszenia owocnika
- Po suszeniu kapelusz zmienia barwę na ciemnobrązową.
- Obecność strefy pierścieniowej
- Stwierdzono obecność strefy pierścieniowej.
- Kierunek zmiany barwy trzonu z czasem
- Trzon może czerwienieć z czasem.
- Położenie pokrycia powierzchni trzonu
- Pokrycie powierzchni trzonu występuje poniżej strefy pierścieniowej.
- Jakościowa średnica trzonu
- Trzon jest cienki.
- Krępość trzonu
- Trzon jest smukły.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest biały.
- Smak
- Ma słaby smak.
- Zapach
- Zapach miąższu może być słaby, słodkawy; może być owocowy.
- Kierunek zmiany barwy miąższu
- Miąższ może czerwienieć.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach iglastych, w lasach liściastych, w lasach mieszanych, w parkach lub w zaroślach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub po kilka.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy czubajeczka kasztanowata jest grzybem jadalnym?
Nie, czubajeczka kasztanowata jest grzybem śmiertelnie trującym. Zawiera niebezpieczne amatoksyny, które wywołują ciężkie uszkodzenia wątroby i nerek. Jej spożycie zagraża życiu.
Jakie toksyny zawiera Lepiota castanea?
Gatunek ten zawiera amatoksyny (amanityny) – te same silne toksyny, które występują u muchomora sromotnikowego. Nie ulegają one zniszczeniu podczas gotowania ani suszenia.
Jak rozpoznać czubajeczkę kasztanowatą?
Charakteryzuje się małym kapeluszem (2–4 cm) z kasztanowordzawymi łuseczkami na jasnym tle, białokremowymi wolnymi blaszkami oraz smukłym trzonem z ciemniejszymi łuskami u dołu.
W jakich miejscach i kiedy można ją spotkać?
Rośnie od lata do jesieni w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, a także w parkach i zaroślach. Preferuje żyzne, wilgotne gleby bogate w próchnicę.
Z jakimi grzybami może być pomylona?
Można ją pomylić z innymi drobnymi czubajeczkami (np. czubajeczką brązowoczerwonawą) lub młodymi czubajkami. Zbieranie małych grzybów blaszkowych wiąże się ze śmiertelnym ryzykiem.
Jakie są objawy zatrucia czubajeczką kasztanowatą?
Po długim okresie utajenia (6–24 godziny) pojawiają się gwałtowne wymioty, wodnista biegunka i bóle brzucha, po czym następuje faza pozornej poprawy i ostra niewydolność wątroby.
Czy obróbka termiczna neutralizuje jej toksyny?
Nie. Amatoksyny są odporne na wysokie temperatury, mrożenie oraz enzymy trawienne. Żadna forma gotowania, smażenia czy marynowania nie pozbawia grzyba właściwości trujących.
Co zrobić w przypadku podejrzenia spożycia tego grzyba?
Należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe lub udać się do szpitala. Warto zabezpieczyć resztki potrawy bądź wymiociny do badań mykologicznych, co ułatwi diagnozę i leczenie.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lepiota castanea
- Inne nazwy krajowe
- czubajeczka kasztanowata
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt pociskowaty lub cylindryczny; z boku — cylindryczny; od czoła — cylindryczny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7 do 14 mikrometrów i szerokość od 3 do 5,5 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 1
- Średnia długość: 11,5 mikrometra; średnia szerokość: 4,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie głóg.
- Runo w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie pokrzywa zwyczajna.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Historia i kultura
Czubajeczka kasztanowata została opisana naukowo w 1881 roku przez francuskiego mykologa Narcisse'a Patouillarda. Jej nazwa gatunkowa nawiązuje do charakterystycznego odcienia kapelusza, przypominającego dojrzałe kasztany. Ze względu na niewielkie rozmiary nie odegrała roli w wierzeniach ani kulturze ludowej, pozostając od lat przedmiotem badań terenowych mykologów.
Jadalność i bezpieczeństwo
Czubajeczka kasztanowata (Lepiota castanea) jest grzybem śmiertelnie trującym. Zawiera silne cytotoksyny z grupy amatoksyn (amanityn), odpowiadające m.in. za śmiertelne zatrucia muchomorem zielonawym (sromotnikowym).
Toksyczność i objawy zatrucia Spożycie tego gatunku wywołuje zespół zatrucia cytotoksycznego (faloidynowego):
- Okres utajenia: Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj dopiero po 6–24 godzinach od spożycia.
- Faza żołądkowo-jelitowa: Charakteryzuje się gwałtownymi, uporczywymi wymiotami, silnymi bólami brzucha oraz obfitą, wodnistą biegunką prowadzącą do ciężkiego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
- Faza uszkodzenia narządów: Po przejściowej, pozornej poprawie dochodzi do ostrej martwicy komórek wątroby (hepatocytów) oraz uszkodzenia nerek, co prowadzi do żółtaczki, skazy krwotocznej, śpiączki wątrobowej, a w konsekwencji do zgonu.
Zasady bezpieczeństwa
- Brak odporności na obróbkę: Amatoksyny są termostabilne – gotowanie, smażenie, mrożenie ani suszenie nie neutralizuje ich działania.
- Profilaktyka: Bezwzględnie odradza się zbieranie i spożywanie wszelkich drobnych grzybów blaszkowych z rodzaju Lepiota (czubajeczka), gdyż wiele z nich zawiera śmiertelne dawki amatoksyn i bywa trudnych do pewnego odróżnienia bez badań mikroskopowych.
- Postępowanie: W przypadku podejrzenia spożycia czubajeczki kasztanowatej konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja i powiadomienie ośrodka toksykologicznego.
Siedlisko i występowanie
Czubajeczka kasztanowata (Lepiota castanea) występuje głównie w strefie umiarkowanej półkuli północnej, z licznymi notowaniami z Europy Zachodniej i Środkowej, a także z Azji i Ameryki Północnej. W Polsce uchodzi za grzyb rzadki, rozproszony na nielicznych stanowiskach nizinnych i podgórskich.
Jest to naziemny saprotrof ściółkowy, związany ze środowiskiem leśnym. Zasiedla lasy iglaste, liściaste oraz mieszane. Spotykany jest m.in. w pobliżu sosen, świerków, dębów i buków, a także w starych parkach i zaroślach. Wymaga podłoża zasobnego w próchnicę; owocniki wyrastają w ściółce leśnej, na opadłych liściach lub igliwiu, niekiedy wśród mchów oraz na wilgotnej ziemi w zacienionych miejscach.
Sezon wytwarzania owocników przypada na okres od późnego lata do późnej jesieni, zazwyczaj od sierpnia do listopada.
Źródła
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-65b5bc591aab49d5
- retained-d60ee97f851895c9
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Trujący — źródło oznaczenia
Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545. · Lange2008, druk545/PDF8: Very poisonous. To udokumentowana klasyfikacja autora klucza, nie dodatni wynik chemiczny. Badania2022/2024 i ich ograniczenia zachowano osobno; nie uznano gatunku za bezpieczny.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Lepiota castanea
Nazwa naukowa Lepiota castanea Quél. została wprowadzona do piśmiennictwa mykologicznego w 1881 roku przez francuskiego mykologa Luciena Quéleta. W taksonomii biologicznej gatunek należy do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae Chevall.), rzędu pieczarkowców (Agaricales) w klasie Agaricomycetes, co odnotowuje m.in. baza taksonomiczna NCBI (NCBI Taxonomy Browser, taxid 182868, przy czym sam rejestr NCBI wskazuje, że nie stanowi autorytatywnego źródła w sprawach nomenklatury.
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Niemiecka Czerwona Lista zwraca uwagę na ujęcie systematyczne taksonu: operacyjnie do czasu pełnego rozstrzygnięcia metodami molekularnymi niemiecka ocena łączy pod nazwą Lepiota castanea również taksony Lepiota ignicolor, Lepiota ignipes oraz Lepiota rufidula. Ujęcie to stanowi specyfikę tamtejszego rejestru i nie oznacza tożsamości biologicznej wszystkich populacji europejskich.
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [2]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki w badanych tkankach owocnika. [23]
Cystydy hymenialne
- Kształt szczytu cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szczyt cystydy hymenialnej może być ostry lub zaokrąglony. [22]
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić od 18 do 40 mikrometrów. [22] [14]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Cystyda hymenialna może być walcowata lub maczugowata. [12]
Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być maczugowata, często utriformiczna lub wąsko maczugowata. [22] [14] - Grubość ściany
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna jest cienkościenna. [22]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 5 do 12,5 mikrometra. [14] [22]
- Obecność pleurocystyd
- Stwierdzono brak pleurocystyd. [22]
Pozostałe cechy laboratoryjne
Skórka kapelusza
- Długość elementów skórki kapelusza
- Element skórki kapelusza może mieć długość od 40 do 375 mikrometrów. [22] [14]
- Kształt elementów skórki kapelusza
- Elementy skórki kapelusza mogą mieć kształt wąsko maczugowaty lub walcowaty. [22]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 6,5 do 35 mikrometrów. [22] [14]
- Profil szerokości elementów skórki kapelusza
- Elementy skórki kapelusza mogą być poszerzone w części środkowej. [22]
Elementy skórki kapelusza mogą być zwężone na szczycie. [22]
Elementy skórki kapelusza mogą być zwężone u podstawy. [22] - Barwa pigmentu skórki
- Pigment przyścienny skórki kapelusza jest brązowy. [22]
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 90 do 140 mikrometrów. [12]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 9 do 15 mikrometrów. [12]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 2,5. [22]
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [22]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [7]
- Kongofilia zarodników
- Kongofilia zarodników jest dodatnia. [22]
- Cyjanofilia zarodników
- Cyjanofilia zarodników jest dodatnia. [22]
- Metachromazja zarodników
- Metachromazja zarodników jest ujemna. [22]
- Jakościowa jasność wysypu
- Wysyp zarodników jest jasny. [5]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2,1 do 3,13. [22] [7]
- Reakcja dekstrynoidalna zarodników
- Reakcja zarodników jest dekstrynoidalna. [5]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt pociskowaty lub cylindryczny (również w widoku z boku i od czoła). [5] [7] [22]
- Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika
- Stwierdzono obecność ostrogowatego wyrostka zarodnika. [7]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [5]
- Ścięcie obrysu zarodnika
- Stwierdzono obecność ścięcia obrysu zarodnika. [7]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest nieznacznie grubościenny. [22]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: 75 zarodników z 2 prób, 2 kolekcje tajskie MFLU090106/MFLU090154, Sysouphanthong 2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Raportowana średnia Q=2,5; nie obliczono jej z ilorazu skrajnych granic długości i szerokości. Nie podano odchylenia standardowego.
[22]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [5] [22]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [5] - Wyniki źródłowe — Długość podstawki
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 18–23 µm [22]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 30 µm [12] - Wyniki źródłowe — Szerokość podstawki
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9–10 µm [22]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 10 µm [12] - Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 18–36 µm [22]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 20–40 µm [14] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5,5–12,5 µm [22]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 5–10 µm [14] - Wyniki źródłowe — Długość elementów skórki kapelusza
- Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 50–350 µm [14]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 40–375 µm [22] - Wyniki źródłowe — Szerokość elementów skórki
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 6,5–35 µm [22]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–20 µm [14] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9,5–13 µm [22]
9–13 µm [7]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–14 µm [14]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 11,5 mikrometra. [22] - Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 2,4–2,6 [22]
2,1–3,13 [7] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 4,5 mikrometra. [22]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 3–5,5 µm [14]
4–5 µm [7]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 3,8–5,2 µm [22]
Metody i zapisy źródłowe — retained-5f04bce0f4749e89
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Source says dextrinoid; reagent, concentration, preparation and time not reported.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki pociskowate (lövedék alakú; regionalny tag kształtu)” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie (sima spórák; regionalny tag powierzchni)” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Congo red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cotton blue.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cresyl blue.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia 4-spored. Liczba na jednej podstawce, nie N próby.” [22]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Druk 65: long hilar appendage. Zachowano obecność, bez wymyślonego pomiaru ani mylenia z ostrogą podstawy.” [22]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–23; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia ... clavate. Kształt podstawki, bez kwalifikatora z innego gatunku.” [22]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9–10; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Płodność ostrza blaszek — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: Lamella edge sterile. Cecha płodności ostrza, nie makroskopowego obrysu lub całego hymenium.” [22]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia with acute or rounded apex. Osobne alternatywy szczytu tej samej źródłowej cheilocystydy.” [22]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–36; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt clavate; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [22]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt utriform; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [22]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate. Kształt clavate i odrębne narrow przypisane tylko tej wartości. Usually zachowano w źródle, bez zastąpienia kodem often.” [22]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia ... thin-walled. Pojedynczy cel pochodzący od cheilocystydy, nie wspólna grupa cheilo-/pleurocystyd.” [22]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 5.5–12.5; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: pileus covering elements40–375µm long; ogólne elementy skórki, nie komórki końcowe.” [22]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate elements; osobny określnik szerokości kształtu.” [22]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cylindrical elements; alternatywa nie przejmuje określenia narrow.” [22]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 6.5–35; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Profil szerokości elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: wider at middle and narrowing to apex and base. Położenia są osobnymi zapisami, nie fazami czasowymi.” [22]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: parietal brown pigment in pileus covering. Nie nadano inkrustacji ani położenia intracellular; medium obrazu tej barwy nieustalone.” [22]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk 66: pileus covering a trichoderm. Analogiczny opis pokrycia trzonu pozostaje oddzielny i nie jest drugim wynikiem skórki kapelusza.” [22]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: Pleurocystidia absent. Jawny wynik, bez wnioskowania nieobecności innych cystyd.” [22]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Druk 64: white rhizomorphs at base. Obserwacja makroskopowa przy podstawie trzonu, nie wynik badania mikoryzy ani mikroskopii świetlnej.” [22]
Kongofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: congophilous; metody55:Congo red.” [22]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: cyanophilous; metody55:Cotton blue.” [22]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9.5–13; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Metachromazja zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: not metachromatic in Cresyl blue; to nie wynik ujemny innej reakcji barwnej.” [22]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 2.4–2.6; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: basidiospores slightly thick-walled; stopień slight dotyczy własnej grubościenności, nie innych właściwości zarodnika.” [22]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 3.8–5.2; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [22]
Organizacja pokrycia trzonu — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: stipe covering a trichoderm. Odrębny cel pokrycia trzonu, bez kopii jako drugiej skórki kapelusza.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu.
Numer okazu: Exsic2659 ErbarioMaletti.
Pochodzenie materiału: Pesaro, Italia.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopia: cellule terminali 90–140×9–15 µm; basidi 30×10+4 µm. Zapisano tylko jednoznacznie nazwane osie właściwego elementu.” [12]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cistidi cilindrici o clavati; położenie niepodane, bez przenoszenia na cheilocystydy.” [12]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cuticola: tricoderma con cellule terminali ...; źródłowo rozpoznana organizacja.” [12]
Metody i zapisy źródłowe — Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów.
Pochodzenie materiału: Northern Europe, scope of Funga Nordica.
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: sp 7–14×3–5,5 µm; cheilocystidia 20–40×5–10 µm. Zakres syntetycznego klucza w odrębnym kontekście, nie oryginalny pomiar polskiego okazu.” [14]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: cheilocystidia ... utriform to clavate; własny zakres klucza.” [14]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Lange2008, druk545/PDF8: pileipellis elements50–350×7–20µm. Syntetyczny klucz, bez fikcyjnego N i bez zamiany na terminal cells.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — retained-d60ee97f851895c9
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne, ostrogowate, ucięte, hialinowe, 9–13 × 4–5 µm, iloraz Q = 2,1–3,13” [7]
Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...speronate; spurred, no inferred hilar anatomy.” [7]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...tronche; truncated, no explicit end or orientation.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: basidiospores [75,2,2] in side view, avl × avw = 11.5 × 4.5 µm. This is the author-reported mean of the source material, not an additional range endpoint.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in side view cylindrical.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in frontal view oblong to cylindrical. Cylindrical is recorded here; oblong is preserved separately without inventing ellipsoid geometry.” [22]
Nazwa i zakres oznaczenia
Polska nazwa: Wojewoda zaproponował nazwę „czubajeczka kasztanowata” dla Lepiota castanea. Jest ona zgodna z nazwą główną rekordu. W przejrzanych niezależnych materiałach nie potwierdzono dodatkowej polskiej nazwy, którą można byłoby bez zastrzeżeń dopisać do rekordu.
Kompleks gatunków: Sysouphanthong i współautorzy opisują długozarodnikowe okazy oznaczone jako L. castanea, zaznaczając potrzebę połączenia morfologii i danych molekularnych dla ustalenia granic kompleksu. Przytaczają odmienne ujęcia L. rufidula, L. ignipes i L. ignicolor. Takich nazw nie potraktowano jako bezwarunkowo wymiennych. Tabela 1 zawiera holenderskie sekwencje L. castanea, nie nowe sekwencje dwóch opisanych tajskich okazów.
[26] [22]Materiał i porównywalność opisów
Tajlandia: Pierwotny opis obejmuje MFLU090106 z 20.06.2008 i MFLU090154 z 15.07.2008, z Doi Inthanon na wysokości 1700 m. Cechy makroskopowe notowano ze świeżego materiału; mikroskopię wykonywano na suszonych okazach. Media wymieniono w metodach zbiorczych, bez wskazania medium każdego pomiaru. Licznik [75,2,2] oznacza 75 zarodników w 2 próbach z 2 kolekcji i nie jest licznością badanych podstawek lub cystyd.
Włochy i klucz: Opis AMB Pesaro wskazuje okaz Exsic 2659 z 14.11.2009. Wymiary komórek końcowych skórki są tam podane wprost. Natomiast długie elementy opisane w pracy tajskiej nie zostały nazwane komórkami końcowymi i zachowano tę różnicę. Zakresy z Funga Nordica są syntezą klucza; nie przypisano im fikcyjnej liczby okazów ani polskiego pochodzenia.
[22] [12] [14]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie stanowiska opisane u Wojewody 2003 i badany materiał Gierczyka i in. 2014 z Puszczy Białowieskiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Polskie kolekcje oznaczono metodami taksonomicznymi podanymi przez autorów; przy tych wpisach nie ma molekularnego rozdzielenia całego kompleksu. Pojedyncze daty zbiorów 2013 nie ustanawiają pełnego sezonu.
[26] [15]Materiał: Opublikowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Wykrywanie konkretnych amatoksyn
- W badaniu nie wykryto α-amanityny, β-amanityny, γ-amanityny ani amaniny. [11]
Amatoksyny i fallotoksyny: wyniki analiz
Badanie 2022: Sarawi i współautorzy przebadali 48 niedawno zebranych okazów należących do 16 gatunków Lepiota. Zastosowali chromatografię z detektorem diodowym i spektrometrią mas (UHPLC-QTOF-MS/MS). W materiale oznaczonym jako L. castanea nie wykryto amatoksyn; wykryto je w innych badanych gatunkach, m.in. L. brunneoincarnata. Dostępny abstrakt nie podaje osobnego N, kraju pobrania ani granic wykrywalności dla L. castanea. Niemiecka afiliacja autorów nie ustala pochodzenia okazu; liczba 48 nie jest liczebnością próby tego jednego gatunku.
Badanie 2024: Yilmaz i współautorzy zbadali okazy z lasów regionów Stambułu i Kocaeli w Turcji metodami RP-HPLC-UV i LC-ESI-MS/MS. W analizowanych próbkach nie wykryli α-, β- i γ-amanityny, amaniny, fallacydyny ani falloidyny. Autorzy wskazują potrzebę badań materiałów z innych regionów. Odczytano abstrakt, który nie podaje liczby owocników ani dokładnych limitów wykrywalności i nie wystarcza do odtworzenia pełnego protokołu. Wynik dotyczy tych próbek i wymienionych analitów. Nie odczytano pełnych tabel, receptury przygotowania ani stężeń; nie ustalono osobnego N dla obu miejsc. Niewykrycie nie jest liczbowym wynikiem 0.
Granice wniosku: Niewykrycie wskazanych związków w konkretnych próbkach nie dowodzi bezpieczeństwa spożycia wszystkich populacji ani nie jest badaniem każdej możliwej szkodliwej substancji. Helsenorge odnotowuje niepewność co do amatoksyn L. castanea i zaleca traktowanie małych Lepiota jako ryzyka zatrucia. Klucz Funga Nordica klasyfikuje gatunek jako bardzo trujący; jest to ocena autorów opracowania, odrębna od analizy chemicznej.
[21] [16] [14]Najważniejsze substancje i ich działanie
Wokół profilu chemicznego i toksykologicznego Lepiota castanea w ostatnich latach ujawnił się istotny konflikt naukowy pomiędzy historycznymi danymi toksykologii klinicznej a nowoczesnymi badaniami chromatograficznymi:
Choć obecność amatoksyn w konkretnych populacjach L. castanea jest kwestią otwartą, literatura toksykologiczna (Diaz 2018, Helsenorge klasyfikuje ryzyko związane z małymi czubajeczkami w ramach profilu zatrucia amatoksynowego:
Mechanizm biochemiczny toksyn: Amatoksyny (bicykliczne oktapeptydy) są silnymi inhibitorami eukariotycznej polimerazy II RNA. Wiążąc się z enzymem, hamują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek komórkowych, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i martwicy komórek wątroby.
Faza bezobjawowa (utajenia): trwa od 6 do 24 godzin od spożycia grzyba (długi okres latencji).
Faza żołądkowo-jelitowa: nagłe pojawienie się nudności, gwałtownych wymiotów, kurczowych bólów brzucha oraz obfitej, wodnistej biegunki, prowadzących do skrajnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
Faza pozornej poprawy: przejściowe, krótkotrwałe ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.
Faza uszkodzenia narządowego: w ciągu 2 do 6 dni mogą narastać uszkodzenia wątroby i ewentualnie nerek. Ciężkie zatrucie może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, niewydolności narządowej i zgonu; przy niewydolności wątroby może być konieczna transplantacja.
Powyższy obraz toksykologiczny odnosi się do ogólnego działania amatoksyn i historycznych doniesień medycznych; nie został on bezpośrednio wykazany eksperymentalnie na każdej populacji L. castanea.
Doniesienia kliniczne i droga cytowania
Przegląd a opis przypadku: Przegląd Diaz 2018 wymienia L. castanea wśród Lepiota wiązanych ze zgonami i podpiera zbiorcze zdanie odsyłaczami 15–19. Nie jest to pięć niezależnych opisów zatrucia tym konkretnym gatunkiem. W bibliografii znajdują się również prace dotyczące L. helveola, L. brunneoincarnata, L. brunneolilacea i L. subincarnata.
Odczytana podstawa: Osiągnięto abstrakt pracy Paydas 1990, cytowanej przez Diaz jako pozycja 18. Opisano w nim 27 chorych i 14 zgonów z niewydolności wątroby po zatruciu grzybami określonymi zbiorczo jako Lepiota. Dostępny abstrakt jest ucięty i nie pozwala przypisać tych zgonów L. castanea, sprawdzić okazów dowodowych ani ocenić gatunkowego związku przyczynowego. Pełny tekst pozostaje nieodczytany; w tym miejscu kończy się zweryfikowana droga.
[8] [20]Przegląd zastosowań pozakulinarnych
Zakres poszukiwań: Sprawdzono publikacje i wyszukiwania dotyczące aktywności biologicznej, zastosowań leczniczych, tradycyjnych, technicznych, barwierskich i uprawy tego gatunku. Nie znaleziono w sprawdzonym materiale potwierdzonego zastosowania, które można przypisać L. castanea. To wynik tego przeglądu, nie dowód, że żadne zastosowanie nigdy nie istniało.
Weryfikacja trafienia: W pracy o grzybach rezerwatu Shikahogh zestawienie właściwości leczniczych dotyczy wielu gatunków. Wiersz L. castanea nie zawiera potwierdzonej aktywności leczniczej. Wymienionych przy innych grzybach działań przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych nie przypisano temu gatunkowi.
[13] [21]Badania ekologiczne
Polskie stanowiska i owocnikowanie
Występowanie: Krytyczny wykaz Wojewody zawiera polskie stanowiska. Gierczyk i współautorzy podają kolejne badane zbiory z Puszczy Białowieskiej z 2013 r., z identyfikatorami BG/BGF, siedliskami i datami. Potwierdza to występowanie w Polsce w ujęciu taksonomicznym autorów. Nie oznacza molekularnego rozdzielenia całego kompleksu.
Sezon: Dla Polski zachowano wrzesień–listopad podany przez Wojewodę. Wrześniowe daty pojedynczych kolekcji z 2013 r. są obserwacjami, nie nowym pełnym sezonem. Dat zbiorów tajskich ani północnoeuropejskiej „jesieni” nie użyto jako zamiennika polskich miesięcy.
[26] [15] [22]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Lepiota castanea jest naziemnym grzybem saprotroficznym. Występuje zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz w zadrzewieniach parkowych.
Węgry: W węgierskim rejestrze obserwacji Fungexpo (Fungexpo HU odnotowano opisowy okres występowania „lato, jesień” (summer, autumn) oraz pięć datowanych stanowisk terenowych: 2019-11-24 (Doroske-Öreghegy), 2020-10-03 (Doroske-Öreghegy), 2024-10-12 (Porpác), 2024-10-13 (Vendvidék-Apátistvánfalva) oraz 2025-10-15 (Nagymizdó). Pojedyncze obserwacje nie wyznaczają regularnego kalendarza rocznego. Portal ten charakteryzuje także ekologię gatunku na Węgrzech jako naziemny tryb saprotroficzny (saprotrof), wskazując występowanie w siedliskach zaburzonych, lasach iglastych, liściastych, mieszanych oraz w parkach, na glebie i żyznej glebie.
Niemcy: W ocenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody (BfN / Rote-Liste-Zentrum 2016 gatunek w szerokim ujęciu taksonomicznym określono jako pospolity (common) i zaklasyfikowano do kategorii Least Concern. Ocena ta dotyczy wyłącznie obszaru Niemiec i nie może być ekstrapolowana na status rzadkości w Polsce.
Ameryka Północna: Fotografia dokumentacyjna w Wikimedia Commons (File: Lepiota castanea 70848.jpg została wykonana przez Ryane'a Snowa w Caspar (hrabstwo Mendocino, Kalifornia, USA) z datą opisu 20.12.2009 r. (w metadanych EXIF: 19.12.2009 r.). Data ta odnosi się do konkretnego zapisu fotograficznego i nie dowodzi odmiennego cyklu fenologicznego w Polsce.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo łódzkie | IX–XI |
|
Źródła
- BMS 2026
- grzyby.pl, Lepiota castanea Quél. (species page) (także [3])
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-d60ee97f851895c9
- src-diaz-2018
- Wojewoda, W. (2003). Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Wpis Lepiota castanea, s.399 (PDF401). (także [26])
- src-yilmaz-2024
- AMB Pesaro, Maletti M., Paolini A. Lepiota castanea. Pesaro, 14.11.2009, Exsic2659 Erbario Maletti.
- Nanagulyan i in. (2021). Useful and harmful properties of agaricoid basidiomycetes of Shikahogh State Reserve. Proceedings YSU 55(3): 266–275. DOI:10.46991/PYSU:B/2021.55.3.266.
- Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545.
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Giftinformasjonen / Helsenorge (aktualizacja 12.06.2024). Kastanjeparasollsopp kan være en svært giftig sopp.
- ELI, metryka Dz.U. 2014 poz. 1408; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z9.10.2014r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki1–2.
- Paydas i in. (1990). Poisoning due to amatoxin-containing Lepiota species. BrJClinPract44(11): 450–453. PMID2282295. Oryginalny abstrakt, ucięty przez indeks na250słowach.
- Sarawi i in. (2022), PMID34965486, DOI 10.1016/j.phytochem.2021.113069; Yilmaz i in. (2024), PMID38670498, DOI 10.1016/j.toxicon.2024.107736. Oryginalne abstrakty PubMed XML.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
- Sprzążki w badanych tkankach L. castanea — dokładny zakres wyniku Sysouphanthong i in. (2011).
- ELI, metryka Dz.U. 2026 poz. 258; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Tekst jednolity rozporządzenia o grzybach dopuszczonych do obrotu. Dz.U. 2026 poz. 258, ogłoszony 3.03.2026, załącznik1.