Pieczarkowate
Agaricaceae Chevall.
Saprofity rosnące w glebie bogatej w próchnicę, na łąkach, pastwiskach i w lasach. Kapelusze często pokryte łuskami. Blaszki wolne (nie dochodzą do trzonu). U pieczarek z wiekiem różowieją, a potem stają się czekoladowobrązowe.
🔬 Kluczowe cechy diagnostyczne rodziny
- 1 Trzon z wyraźnym pierścieniem (u Kani ruchomy wzdłuż trzonu!)
- 2 Brak pochwy u podstawy trzonu (brak luźnego worka)
- 3 U pieczarek wysyp zarodników czekoladowo-czarny, u czubajek biały
- 4 Wężowy popękany wzór na trzonie u czubajki kani
Terenowa zasada bezpieczeństwa
Młode kanie i białe pieczarki mogą być mylone ze śmiertelnym muchomorem sromotnikowym! Klucz: pieczarki mają różowe do brązowych blaszki i brak pochwy, a kania ma ruchomy pierścień i brak pochwy.
🍄 Gatunki z rodziny Pieczarkowate (34)
Wszystkie rodziny →
Czubajka kania
Macrolepiota procera
Olbrzymi grzyb o parasolowatym kapeluszu (do 30 cm), pokrytym brunatnymi łuskami. Na trzonie duży, gruby, wełnisty RUCHOMY PIERŚCIEŃ, dający się swobodnie przesuwać. Trzon wysoki, popękany w poprzeczny WĘŻOWY WZÓR. Podstawa trzonu bulwiasta, ale BEZ LUŹNEGO WORKA / POCHWY.
Czubajnik czerwieniejący (kania czerwieniejąca)
Chlorophyllum rhacodes
Bardzo podobny do czubajki kani, ale kapelusz ma gęstsze, dachówkowate, odstające brunatne łuski na białym tle. Trzon gładki (BEZ zygzakowatego wzoru wężowego!). KROK DIAGNOSTYCZNY: miąższ po uszkodzeniu natychmiast staje się szafranowoczerwony lub krwistopomarańczowy.
Pieczarka łąkowa (pieczarka polna)
Agaricus campestris
Rośnie na łąkach, pastwiskach i polach. Kapelusz biały, jedwabisty. Blaszki gęste, u młodych różowe, z wiekiem ciemniejące do czekoladowobrązowych i czarnych. Na trzonie obecny delikatny biały pierścień. Trzon zwęża się ku dołowi, BEZ POCHWY u podstawy.
Pieczarka zaroślowa
Agaricus arvensis
Duża pieczarka łąk i zarośli. Kapelusz biały, po potarciu powoli żółknący. Pod kapeluszem duży pierścień z charakterystycznym zębatym wzorem koła zębatego od spodu. Miąższ o wyraźnym, przyjemnym ZAPACHU ANYŻU lub gorzkich migdałów.
Pieczarka leśna
Agaricus silvaticus
Rośnie w lasach iglastych (zwłaszcza pod świerkami). Kapelusz pokryty brązowymi, przylegającymi łuseczkami na jasnym tle. KROK DIAGNOSTYCZNY: miąższ po przekrojeniu natychmiast silnie CZERWIENIEJE (staje się krwistoczerwony). Blaszki czekoladowobrązowe.
Pieczarka karbolowa
Agaricus xanthodermus
Wyglądem łudząco przypomina pieczarkę polną lub zaroślową. KROK DIAGNOSTYCZNY: po zarysowaniu podstawy trzonu miąższ BŁYSKAWICZNIE ZMIENIA BARWĘ NA CHROMOWOŻÓŁTĄ. Podczas gotowania lub podgrzania wydziela odrażający zapach karbolu, atramentu lub apteki.
Czubajeczka cuchnąca
Lepiota cristata
Drobny grzyb (kapelusz 2-5 cm), wyglądający jak miniaturowa kania. Kapelusz białawy z drobnymi czerwonobrązowymi łuseczkami. Blaszki białe. Trzon z nietrwałym pierścieniem. Wydziela nieprzyjemną, ostrą woń spalonej gumy lub gazu.
Czubajka sutkowata
Macrolepiota mastoidea
Mniejsza krewna kani, o kapeluszu z bardzo wyrazistym, ostrym, szpiczastym garbkiem na środku (przypominającym sutek). Powierzchnia jasnobeżowa, pokryta drobnymi, przylegającymi łuseczkami. Trzon smukły z ruchomym pierścieniem.
Czubajka piaskowa
Macrolepiota excoriata
Czubajka rosnąca na łąkach, pastwiskach i polanach piaszczystych. Kapelusz białawokremowy, gładki na środku, a ku brzegowi charakterystycznie promienisto postrzępiony i spękany w łatki. Trzon gładki, bez wężowego wzorku, z ruchomym pierścieniem.
Czubajka gwiaździsta
Macrolepiota konradii
Kapelusz o ciemnobrązowej skórce na środku, która pęka w charakterystyczny kształt czteroramiennej lub wieloramiennej gwiazdy. Trzon z ruchomym pierścieniem, delikatnie łuseczkowaty.
Czubajnik ponury
Chlorophyllum olivieri
Pospolity w lasach świerkowych i jodłowych. Kapelusz szarobrązowy z dużymi, miękkimi, dachówkowatymi łuskami o barwie podobnej do tła (słabo kontrastujące). Miąższ po przekrojeniu natychmiast zmienia barwę na szafranowopomarańczową, a potem czerwonobrązową. Ruchomy pierścień.
Czubajnik ogrodowy (trujący)
Chlorophyllum brunneum
Rośnie poza lasem: w ogrodach, parkach, na kompostownikach, cieplarniach i żyznych grządkach. Kapelusz z bardzo ciemnymi, dużymi łuskami ostro kontrastującymi z białym tłem. Trzon krępy, u podstawy zakończony POTĘŻNĄ, ostro ściętą bulwą (jak spodek). Miąższ szybko czerwienieje po przekrojeniu.
Jedwabówka biała (czubajka biała)
Leucoagaricus leucothites
Piękny, czysto biały grzyb rosnący na trawnikach, w parkach, sadach i na miedzach. Kapelusz jedwabiście gładki, biały. Blaszki wolne, czysto białe, lecz u starszych okazów leciutko cielistoróżowe. Trzon z białym pierścieniem, u dołu bulwiasty, BEZ POCHWY.
Jedwabówka czerwonawa
Leucoagaricus badhamii
Rośnie w lasach liściastych na bogatej ściółce. Kapelusz szarobrązowy, łuseczkowaty. Cechą niezwykłą jest błyskawiczne przebarwianie się całego owocnika po dotknięciu lub nacięciu na szafranowoczerwono, a następnie czernienie.
Pieczarka okazała
Agaricus augustus
Prawdziwy olbrzym wśród pieczarek (kapelusz do 25-30 cm). Pokryty gęstymi, żółtobrązowymi lub miedzianobrązowymi łuseczkami. Blaszki początkowo białawe, potem różowe, na koniec czekoladowe. Wydziela cudowny, intensywny zapach anyżu i gorzkich migdałów.
Pieczarka miejska (brukowata)
Agaricus bitorquis
Niezwykle twarda pieczarka potrafiąca przebić asfalt i kostkę brukową. Kapelusz czysto biały, mięsisty. Unikalna cecha diagnostyczna: PODWÓJNY PIERŚCIEŃ na trzonie (górny zwisa w dół, dolny tworzy pochwiastą opaskę skierowaną ku górze). Miąższ nie zmienia barwy, pachnie przyjemnie grzybowo.
Pieczarka dwuzarodnikowa
Agaricus bisporus
Dzikorosnąca forma najpopularniejszego grzyba hodowlanego świata. Rośnie na kompostach, pryzmach obornika i w ogrodach. Kapelusz brązowy lub ochrowy, z przylegającymi łuskami. Miąższ po przekrojeniu lekko różowieje.
Pieczarka bulwiasta (leśna żółknąca)
Agaricus silvicola
Pospolita w lasach iglastych i mieszanych. Kapelusz biały do kremowożółtego, po dotknięciu powoli żółknący. Podstawa trzonu z wyraźną, spłaszczoną bulwą. Pachnie intensywnie i przyjemnie anyżem lub migdałami.
Pieczarka kępkowa
Agaricus bohusii
Niezwykła pieczarka tworząca gęste zrośnięte wiązki owocników w lasach liściastych i parkach. Kapelusz pokryty dużymi, odstającymi brązowymi łuskami. Miąższ po przekrojeniu powoli czerwienieje.
Pieczarka śnieżysta
Agaricus chionodermus
Rośnie w lasach iglastych i mieszanych. Kapelusz nieskazitelnie biały, jedwabisty, z wiekiem lekko żółknący. Silny zapach anyżu lub migdałów.
Pieczarka krwawiąca Beneša
Agaricus benesii
Kapelusz biały z drobnymi łuseczkami, z wiekiem brązowiejący. Miąższ po dotknięciu i przekrojeniu natychmiast staje się krwistoczerwony. Pierścień podwójny.
Pieczarka purpurowawa
Agaricus semotus
Niewielka pieczarka leśna (kapelusz 2-5 cm) o środku zabarwionym winnoczerwono lub purpurowobrązowo. Żółknie po dotknięciu i pachnie anyżem.
Pieczarka korzeniasta
Agaricus bresadolanus
Ciepłolubna, trująca pieczarka parków i przydroży. U podstawy trzonu posiada charakterystyczny biały sznur grzybniowy (ryzomorfę) wnikający w glebę. Kapelusz z drobnymi brązowymi łuskami. W trzonie powoli żółknie.
Pieczarka karłowata
Agaricus comtulus
Jedna z najmniejszych polskich pieczarek (średnica kapelusza 2-4 cm). Rośnie na łąkach i trawnikach. Kapelusz biały do kremoworóżowawego, z anyżowym zapachem.
Pieczarka szarobrązowa
Agaricus moelleri
Trujący gatunek z grupy pieczarek karbolowych. Kapelusz gęsto pokryty drobnymi, dymnoszarymi do czarniawych łuseczkami na białym tle, co przypomina upierzenie perliczki. W podstawie trzonu żółknie chromowo, pachnie fenolem/karbolem.
Pieczarka krwawiąca
Agaricus langei
Duża pieczarka iglasta. Kapelusz grubomięsisty, pokryty brązowymi łuskami. Po przekrojeniu miąższ natychmiast zabarwia się na intensywny, krwistoczerwony kolor, z wiekiem brązowiejący.
Pieczarka wielkoowocnikowa
Agaricus urinascens
Prawdziwy olbrzym wśród pieczarek – kapelusz może osiągać do 30-35 cm średnicy! Rośnie na górskich pastwiskach i łąkach nizinnych. Młody ma aromat anyżowo-migdałowy.
Czubajeczka płomienna
Lepiota ignivolvata
Ciepłolubna czubajeczka lasów bukowych. U podstawy trzonu obecna jest charakterystyczna pomarańczowoczerwona strefa pierścieniowa (pochewka).
Czubajeczka brązowoczerwonawa
Lepiota brunneoincarnata
Śmiertelnie niebezpieczny, mały grzyb o kapeluszu 2-6 cm. Pokryty winnoczerwonymi do brązowofioletowych łuseczkami. Poniżej strefy pierścienia trzon ma ciemne strefy łusek. Zjedzenie nawet pojedynczego owocnika wywołuje martwicę wątroby!
Czubajeczka tarczowata
Lepiota clypeolaria
Kapelusz z ochrowo-żółtawym czubkiem i wełnistymi, jasnymi łuseczkami ku brzegowi. Trzon poniżej nietrwałego pierścienia jest silnie wełnisto-kosmaty (jak w bucie z kożuszkiem).
Czubajeczka kasztanowata
Lepiota castanea
Drobny leśny grzyb o kapeluszu 2-4 cm, gęsto pokrytym żywymi, rdzawokasztanowymi łuseczkami. Śmiertelnie trująca ze względu na obecność toksyn amanitynowych.
Ziarnówka blada
Cystoderma amianthinum
Pospolita w mchach borów iglastych. Cały kapelusz i dolna część trzonu są pokryte drobnymi, sypkimi ziarenkami przypominającymi ochrową kaszkę manną. Wydziela ziemisty zapach kurzu.
Czubajeczka kocia
Lepiota felina
Mały grzyb (kapelusz 2-4 cm) o czarnym czubku i czarnych, sterczących łuseczkach na czysto białym tle. Trzon z czarnymi łuseczkami poniżej pierścienia.
Czubajeczka różowawa
Lepiota subincarnata
Niezwykle niebezpieczny, mały grzyb parków i zarośli (kapelusz 2-4 cm). Kapelusz różowocielisty z drobnymi brązoworóżowymi łuskami. Zawiera śmiertelne amatoksyny!