Jedovatý
Nastavte polohu, abyste viděli údaje pro svůj region.





Bedelnička kaštanová (Lepiota castanea) je drobná, smrtelně jedovatá houba z čeledi pečárkovitých. Klobouk má průměr 2–4 cm, s věkem se stává rozložitým s výrazným hrbolem. Jeho povrch pokrývají rezavé nebo kaštanově hnědé šupinky. Lupeny jsou husté, bílé a volné. Tenký třeň má pomíjivou prstenovitou zónu a ve spodní části hnědavé šupiny. Plodnice vyrůstají od léta do podzimu v listnatých i jehličnatých lesích. Druh obsahuje zabijácké amatoxiny ničící játra.
Rozpoznávání, stanoviště a nejdůležitější rozdíly.
Houbař
Stavba plodnice
- Typ stavby plodnice
- Typ stavby plodnice: Klobouk, třeň.
- Myceliální provazce na bázi plodnice
- Myceliální provazce na bázi plodnice: přítomný.
- Barva mycelia na bázi plodnice
- Barva mycelia na bázi plodnice: bílý (rhizomorfní provazce).
Klobouk
- Tvar klobouku
- Tvar klobouku: kuželovitý.
Tvar klobouku: zvoncovitý.
Tvar klobouku: vyklenutý.
Tvar klobouku: plochý. - Pokryv klobouku
- Pokryv klobouku: šupinatá.
Pokryv klobouku: vláknitá (střed klobouku). - Barva klobouku
- Barva klobouku: kaštanový.
Barva klobouku: bílý. - Postavení okraje
- Postavení okraje: zahnutý dovnitř.
- Pokrytí okraje
- Pokrytí okraje: vláknitý.
- Zbytky vela na okraji
- Zbytky vela na okraji: s převislými zbytky vela.
- Průměr klobouku
- Průměr klobouku je 10–40 mm.
- Střed klobouku
- Střed klobouku: s výrazným hrbolem.
- Přítomnost zbytků plachetky na klobouku
- Přítomnost zbytků plachetky na klobouku: přítomný.
Spodní strana klobouku
- Typ hymenoforu
- Typ hymenoforu: lupeny.
Lupeny u třeně
- Připojení hymenoforu ke třeni
- Připojení hymenoforu ke třeni: volný od třeně (lupeny).
- Celkový profil lupenu
- Celkový profil lupenu: břichatý (lupeny).
- Barva hymenoforu
- Barva hymenoforu: bílý.
- Barva lupenů po poranění
- Barva lupenů po poranění: červený (lupeny).
- Směr změny barvy lupenů v čase
- Směr změny barvy lupenů v čase: červenání.
- Makroskopická stavba volného ostří lupenů
- Makroskopická stavba volného ostří lupenů: celokrajné s hladkým obrysem.
- Rozestup lupenů
- Rozestup lupenů: ne příliš husté.
Rozestup lupenů: hustě uspořádané. - Výška lupenů
- Výška lupenů: 3 mm.
Třeň a báze
- Tvar třeně
- Tvar třeně: válcovitý.
- Barva třeně
- Barva třeně: růžovobílý.
- Pokryv povrchu třeně
- Pokryv povrchu třeně: vločkatá.
Pokryv povrchu třeně: šupinatá.
Pokryv povrchu třeně: zrnitá. - Vnitřek třeně
- Vnitřek třeně: dutý.
- Délka třeně
- Délka třeně: 20–60 mm.
- Průměr třeně
- Průměr třeně: 1,8–6 mm.
Prsten
- Přítomnost prstenu
- Přítomnost prstenu: přítomný.
Přítomnost prstenu: přítomný. - Poloha prstenu
- Poloha prstenu: v horní části třeně.
- Vytrvalost prstenu
- Vytrvalost prstenu: mizející.
Vytrvalost prstenu: mizející. - Pokryv povrchu prstenu
- Pokryv povrchu prstenu: vločkatá (celý prsten).
- Vliv sušení plodnice
- Vliv sušení plodnice: Barva (změna po usušení, tmavohnědý, klobouk, označení barvy ve zdroji: “dark brown to dark (7F6–8)”).
- Přítomnost prstenovité zóny
- Přítomnost prstenovité zóny: přítomný.
Přítomnost prstenovité zóny: přítomný. - Směr změny barvy třeně v čase
- Směr změny barvy třeně v čase: červenání.
- Poloha pokryvu na povrchu třeně
- Poloha pokryvu na povrchu třeně: pod prstencovou zónou.
- Kvalitativní průměr třeně
- Kvalitativní průměr třeně: tenký.
- Zavalitost třeně
- Zavalitost třeně: štíhlý.
Dužnina
- Barva dužniny
- Barva dužniny: bílý.
- Chuť dužniny
- Chuť dužniny: slabý.
- Vůně dužniny
- Vůně dužniny: nasládlý, slabý.
Vůně dužniny: slabý.
Vůně dužniny: ovocný. - Směr změny barvy dužniny
- Směr změny barvy dužniny: červenání.
Kde a kdy roste
- Stanoviště
- Stanoviště: jehličnatý les.
Stanoviště: listnatý les.
Stanoviště: smíšený les.
Stanoviště: park.
Stanoviště: křoviny. - Substrát
- Substrát: půda.
- Způsob růstu plodnic
- Způsob růstu plodnic: jednotlivě.
Způsob růstu plodnic: v malých skupinách. - Četnost výskytu
- Četnost výskytu: hojný.
- Doba růstu
- Plodnice se objevují od září do listopadu.
- Oblast výskytu
- Oblast výskytu: potvrzený.
Jedlost a kuchyně
- Jedlost
- Jedovatý
Právo
- Ochrana
- Není uveden v polském seznamu chráněných druhů hub.
- Prodej
- V Polsku není uveden v seznamu hub povolených k prodeji.
Možná záměna
FAQ
Je bedelnička kaštanová jedlá houba?
Ne, bedelnička kaštanová je smrtelně jedovatá houba. Obsahuje nebezpečné amatoxiny, které vyvolávají těžká poškození jater a ledvin. Její konzumace ohrožuje život.
Jaké toxiny obsahuje Lepiota castanea?
Tento druh obsahuje amatoxiny (amanitiny) – tytéž silné toxiny, které se vyskytují u muchomůrky zelené. Neničí se vařením ani sušením.
Jak poznat bedlu kaštanovou?
Vyznačuje se malým kloboukem (2–4 cm) s kaštanově rezavými šupinkami na světlém podkladě, bílokrémovými volnými lupeny a štíhlým třeněm s tmavšími šupinami ve spodní části.
Na jakých místech a kdy se s ní lze setkat?
Roste od léta do podzimu v listnatých, jehličnatých i smíšených lesích, a také v parcích a křovinách. Dává přednost úrodným, vlhkým půdám bohatým na humus.
S jakými houbami může být zaměněna?
Lze ji zaměnit s jinými drobnými bedlami (např. bedlou hnědočervenavou) nebo mladými bedlami. Sbírání malých lupenatých hub se pojí se smrtelným rizikem.
Jaké jsou příznaky otravy bedlou kaštanovou?
Po dlouhé době latence (6–24 hodin) se objevuje prudké zvracení, vodnatý průjem a bolesti břicha, po čemž následuje fáze zdánlivého zlepšení a akutní selhání jater.
Neutralizuje tepelná úprava její toxiny?
Ne. Amatoxiny jsou odolné vůči vysokým teplotám, mražení i trávicím enzymům. Žádná forma vaření, smažení ani nakládání nezbavuje houbu jedovatých vlastností.
Co dělat v případě podezření na požití této houby?
Je nutné okamžitě zavolat záchrannou službu nebo se vydat do nemocnice. Vyplatí se zajistit zbytky jídla či zvratky pro mykologické vyšetření, což usnadní diagnózu a léčbu.
Nadšenec
Názvy a historie
- Platné vědecké jméno
- Lepiota castanea
- Další národní jména
- czubajeczka kasztanowata
Pozorování doma
Výtrusný prach
- Potřebný materiál
- čerstvý, zralý klobouk, list papíru, sklenice nebo miska, voda
- Čas
- 2–24 h
- Provedení
- Položte klobouk spodní stranou na papír.
- Přidejte kapku vody navrch a přikryjte.
- Po 2–24 hodinách klobouk zvedněte a prohlédněte si otisk.
Co hledat
- Barva výtrusného prachu
- Barva výtrusného prachu: bílý.
Pod mikroskopem
- Potřebný materiál
- světelný mikroskop, podložní a krycí sklíčko, jehla, voda, výtrusy z výtrusného prachu
- Provedení
- Přeneste jehlou trochu výtrusného prachu na sklíčko.
- Přidejte kapku vody, přikryjte sklíčkem a prohlédněte výtrusy.
Co hledat
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: ve tvaru střely. Tvar výtrusu: válcovitý. Tvar výtrusu: válcovitý. Tvar výtrusu: válcovitý.
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký.
- Rozměry výtrusu
- Délka 7–14 µm, šířka 3–5,5 µm.
- Rozměry výtrusu
- Délka 11,5 µm, šířka 4,5 µm.
Rozměry porovnávejte po kalibraci měřítka mikroskopu.
Ekologie a rozšíření
- Úrodnost půdy
- Úrodnost půdy: úrodná.
- Obsah humusu
- Obsah humusu: humózní.
- Keře v okolí
- Keře v okolí: hloh.
- Rostliny bylinného patra v okolí
- Rostliny bylinného patra v okolí: kopřiva dvoudomá.
- Způsob výživy
- Způsob výživy: saprotrofní.
Historie a kultura
Bedelnička kaštanová byla vědecky popsána v roce 1881 francouzským mykologem Narcissem Patouillardem. Její druhové jméno odkazuje na charakteristický odstín klobouku, který připomíná zralé kaštany. Vzhledem k nevelkým rozměrům nesehrála roli v lidových pověrách ani kultuře a po léta zůstává předmětem terénního výzkumu mykologů.
Jedlost a bezpečnost
Bedelnička kaštanová (Lepiota castanea) je smrtelně jedovatá houba. Obsahuje silné cytotoxiny ze skupiny amatoxinů (amanitinů), které jsou zodpovědné mimo jiné za smrtelné otravy muchomůrkou zelenou.
Toxicita a příznaky otravy Konzumace tohoto druhu vyvolává cytotoxický (faloidní) syndrom otravy:
- Doba latence: První příznaky se obvykle objevují až po 6–24 hodinách od požití.
- Gastrointestinální fáze: Vyznačuje se prudkým, neustávajícím zvracením, silnými bolestmi břicha a vydatným vodnatým průjmem vedoucím k těžké dehydrataci a minerálovému rozvratu.
- Fáze poškození orgánů: Po přechodném, zdánlivém zlepšení dochází k akutní nekróze jaterních buněk (hepatocytů) a poškození ledvin, což vede ke žloutence, krvácivým stavům, jaternímu komatu a následně ke smrti.
Bezpečnostní zásady
- Neúčinnost kulinářské úpravy: Amatoxiny jsou termostabilní – vaření, smažení, mrazení ani sušení jejich účinek neneutralizuje.
- Prevence: Důrazně se nedoporučuje sbírat a konzumovat jakékoli drobné lupenité houby rodu Lepiota (bedelnička), neboť mnohé z nich obsahují smrtelné dávky amatoxinů a bez mikroskopického vyšetření bývá obtížné je spolehlivě rozlišit.
- Postup: Při podezření na požití bedelničky kaštanové je nutná okamžitá hospitalizace a kontaktování toxikologického střediska.
Stanoviště a výskyt
Bedla kaštanová (Lepiota castanea) se vyskytuje hlavně v mírném pásu severní polokoule, s četnými záznamy ze západní a střední Evropy a také z Asie a Severní Ameriky. V Polsku je považována za vzácnou houbu, roztroušenou na nemnoha nížinných a podhorských lokalitách.
Je to pozemní opadový saprotrof vázaný na lesní prostředí. Osidluje jehličnaté, listnaté i smíšené lesy. Vyskytuje se mimo jiné v blízkosti borovic, smrků, dubů a buků a také ve starých parcích a křovinách. Vyžaduje substrát bohatý na humus; plodnice vyrůstají v lesním opadu, na spadaném listí nebo jehličí, někdy mezi mechy a na vlhké zemi na stinných místech.
Sezóna tvorby plodnic připadá na období od pozdního léta do pozdního podzimu, obvykle od srpna do listopadu.
Zdroje
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-65b5bc591aab49d5
- retained-d60ee97f851895c9
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
Výzkumník
Jedlost a kuchyně
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jedlost
- Jedovatý — źródło oznaczenia
Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545. · Lange2008, druk545/PDF8: Very poisonous. To udokumentowana klasyfikacja autora klucza, nie dodatni wynik chemiczny. Badania2022/2024 i ich ograniczenia zachowano osobno; nie uznano gatunku za bezpieczny.
Vědecké názvy a taxonomie
- Platné vědecké jméno
Lepiota castanea
Nazwa naukowa Lepiota castanea Quél. została wprowadzona do piśmiennictwa mykologicznego w 1881 roku przez francuskiego mykologa Luciena Quéleta. W taksonomii biologicznej gatunek należy do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae Chevall.), rzędu pieczarkowców (Agaricales) w klasie Agaricomycetes, co odnotowuje m.in. baza taksonomiczna NCBI (NCBI Taxonomy Browser, taxid 182868, przy czym sam rejestr NCBI wskazuje, że nie stanowi autorytatywnego źródła w sprawach nomenklatury.
Rozsah taxonu a omezení určování
Niemiecka Czerwona Lista zwraca uwagę na ujęcie systematyczne taksonu: operacyjnie do czasu pełnego rozstrzygnięcia metodami molekularnymi niemiecka ocena łączy pod nazwą Lepiota castanea również taksony Lepiota ignicolor, Lepiota ignipes oraz Lepiota rufidula. Ujęcie to stanowi specyfikę tamtejszego rejestru i nie oznacza tożsamości biologicznej wszystkich populacji europejskich.
Ekologie a rozšíření
- Četnost výskytu
- Polsko: Četnost výskytu: hojný. [2]
Laboratorní diagnostika
Strukturované údaje
Bazidie
- Přezky
- Přezky: přítomný. [26]
Hymeniální cystidy
- Tvar vrcholu hymeniální cystidy
- Tvar vrcholu hymeniální cystidy: ostrý. [25]
Tvar vrcholu hymeniální cystidy: zaoblený. [25] - Délka hymeniální cystidy
- Délka hymeniální cystidy: 18–36 µm. [25]
Délka hymeniální cystidy: 20–40 µm. [15] - Tvar hymeniální cystidy
- Tvar hymeniální cystidy: kyjovitý. [25]
Tvar hymeniální cystidy: vakovitá (často). [25]
Tvar hymeniální cystidy: válcovitý. [13]
Tvar hymeniální cystidy: kyjovitý. [13]
Tvar hymeniální cystidy: vakovitá. [15]
Tvar hymeniální cystidy: kyjovitý. [15]
Tvar hymeniální cystidy: kyjovitý (úzké). [25] - Tloušťka stěny uvedené hymeniální cystidy
- Tloušťka stěny uvedené hymeniální cystidy: tenkostěnný. [25]
- Šířka hymeniální cystidy
- Šířka hymeniální cystidy: 5–10 µm. [15]
Šířka hymeniální cystidy: 5,5–12,5 µm. [25] - Přítomnost pleurocystid
- Přítomnost pleurocystid: nepřítomný. [25]
Ostatní laboratorní znaky
Pokožka klobouku
- Délka elementů pokožky klobouku
- Délka elementů pokožky klobouku: 40–375 µm. [25]
Délka elementů pokožky klobouku: 50–350 µm. [15] - Tvar prvků pokožky klobouku
- Tvar prvků pokožky klobouku: kyjovitý (úzké). [25]
Tvar prvků pokožky klobouku: válcovitý. [25] - Šířka prvků pokožky klobouku
- Šířka prvků pokožky klobouku: 6,5–35 µm. [25]
Šířka prvků pokožky klobouku: 7–20 µm. [15] - Profil šířky prvků pokožky klobouku
- Profil šířky prvků pokožky klobouku: rozšířené (ve střední části). [25]
Profil šířky prvků pokožky klobouku: zúžené (u vrcholu). [25]
Profil šířky prvků pokožky klobouku: zúžené (na bázi třeně). [25] - Barva pigmentu pokožky
- Barva pigmentu pokožky: hnědý. [25]
- Stavba pokožky klobouku
- Stavba pokožky klobouku: trichoderm. [25]
Stavba pokožky klobouku: trichoderm. [13] - Délka koncové buňky pokožky klobouku
- Délka koncové buňky pokožky klobouku: 90–140 µm. [13]
- Šířka koncové buňky pokožky klobouku
- Šířka koncové buňky pokožky klobouku: 9–15 µm. [13]
Výtrusy
- Průměrný poměr délky a šířky výtrusu
- Průměrný poměr délky a šířky výtrusu: 2,5 (průměr). [19]
- Přítomnost apikulu bazidiospory
- Přítomnost apikulu bazidiospory: přítomný. [25]
- Barva výtrusů pod mikroskopem
- Barva výtrusů pod mikroskopem: hyalinní. [8]
- Kongofilie výtrusů
- Kongofilie výtrusů: pozitivní. [25]
- Kyanofilie výtrusů
- Kyanofilie výtrusů: pozitivní. [25]
- Délka výtrusu
- Délka výtrusu: 7–14 µm. [15]
Délka výtrusu: 11,5 µm (průměr). [25]
Délka výtrusu: 9–13 µm. [8]
Délka výtrusu: 9,5–13 µm. [25] - Metachromazie výtrusů
- Metachromazie výtrusů: negativní. [25]
- Kvalitativní světlost výtrusného otisku
- Kvalitativní světlost výtrusného otisku: světlý. [6]
- Poměr délky a šířky výtrusu
- Poměr délky a šířky výtrusu: 2,4–2,6. [25]
Poměr délky a šířky výtrusu: 2,1–3,13. [8] - Dextrinoidní reakce výtrusů
- Dextrinoidní reakce výtrusů: dextrinoidní. [6]
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: ve tvaru střely. [6]
Tvar výtrusu: válcovitý. [8]
Tvar výtrusu: válcovitý. [25]
Tvar výtrusu: válcovitý. [25] - Ostruhovitý výběžek v obrysu výtrusu
- Ostruhovitý výběžek v obrysu výtrusu: přítomný. [8]
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký. [6]
- Uťatost obrysu výtrusu
- Uťatost obrysu výtrusu: přítomný. [8]
- Tloušťka stěny výtrusu
- Tloušťka stěny výtrusu: tlustostěnný (mírně). [25]
Materiál a metody výzkumu
Mikroskopická data — zdroj a omezení
Materiał: 75 zarodników z 2 prób, 2 kolekcje tajskie MFLU090106/MFLU090154, Sysouphanthong 2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Raportowana średnia Q=2,5; nie obliczono jej z ilorazu skrajnych granic długości i szerokości. Nie podano odchylenia standardowego.
[25]- Výsledky zaznamenané v pramenech — Počet výtrusů na bazidii
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [6] [25]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [6] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Délka bazidie
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 18–23 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 30 µm [13] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Šířka bazidie
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9–10 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 10 µm [13] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Délka hymeniální cystidy
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 18–36 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 20–40 µm [15] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Šířka hymeniální cystidy
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5,5–12,5 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 5–10 µm [15] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Délka elementů pokožky klobouku
- Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 50–350 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 40–375 µm [25] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Šířka prvků pokožky klobouku
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 6,5–35 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–20 µm [15] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Délka výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9,5–13 µm [25]
9–13 µm [8]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–14 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 11,5 mikrometra. [25] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Poměr délky a šířky výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 2,4–2,6 [25]
2,1–3,13 [8] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Šířka výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 4,5 mikrometra. [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 3–5,5 µm [15]
4–5 µm [8]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 3,8–5,2 µm [25]
Metody i zapisy źródłowe — retained-5f04bce0f4749e89
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Source says dextrinoid; reagent, concentration, preparation and time not reported.” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki pociskowate (lövedék alakú; regionalny tag kształtu)” [6]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie (sima spórák; regionalny tag powierzchni)” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Congo red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cotton blue.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cresyl blue.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia 4-spored. Liczba na jednej podstawce, nie N próby.” [25]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Druk 65: long hilar appendage. Zachowano obecność, bez wymyślonego pomiaru ani mylenia z ostrogą podstawy.” [25]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–23; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia ... clavate. Kształt podstawki, bez kwalifikatora z innego gatunku.” [25]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9–10; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Płodność ostrza blaszek — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: Lamella edge sterile. Cecha płodności ostrza, nie makroskopowego obrysu lub całego hymenium.” [25]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia with acute or rounded apex. Osobne alternatywy szczytu tej samej źródłowej cheilocystydy.” [25]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–36; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt clavate; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt utriform; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate. Kształt clavate i odrębne narrow przypisane tylko tej wartości. Usually zachowano w źródle, bez zastąpienia kodem often.” [25]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia ... thin-walled. Pojedynczy cel pochodzący od cheilocystydy, nie wspólna grupa cheilo-/pleurocystyd.” [25]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 5.5–12.5; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: pileus covering elements40–375µm long; ogólne elementy skórki, nie komórki końcowe.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate elements; osobny określnik szerokości kształtu.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cylindrical elements; alternatywa nie przejmuje określenia narrow.” [25]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 6.5–35; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Profil szerokości elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: wider at middle and narrowing to apex and base. Położenia są osobnymi zapisami, nie fazami czasowymi.” [25]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: parietal brown pigment in pileus covering. Nie nadano inkrustacji ani położenia intracellular; medium obrazu tej barwy nieustalone.” [25]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk 66: pileus covering a trichoderm. Analogiczny opis pokrycia trzonu pozostaje oddzielny i nie jest drugim wynikiem skórki kapelusza.” [25]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: Pleurocystidia absent. Jawny wynik, bez wnioskowania nieobecności innych cystyd.” [25]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Druk 64: white rhizomorphs at base. Obserwacja makroskopowa przy podstawie trzonu, nie wynik badania mikoryzy ani mikroskopii świetlnej.” [25]
Kongofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: congophilous; metody55:Congo red.” [25]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: cyanophilous; metody55:Cotton blue.” [25]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9.5–13; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Metachromazja zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: not metachromatic in Cresyl blue; to nie wynik ujemny innej reakcji barwnej.” [25]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 2.4–2.6; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: basidiospores slightly thick-walled; stopień slight dotyczy własnej grubościenności, nie innych właściwości zarodnika.” [25]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 3.8–5.2; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Organizacja pokrycia trzonu — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: stipe covering a trichoderm. Odrębny cel pokrycia trzonu, bez kopii jako drugiej skórki kapelusza.” [25]
Metody i zapisy źródłowe — Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu.
Numer okazu: Exsic2659 ErbarioMaletti.
Pochodzenie materiału: Pesaro, Italia.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopia: cellule terminali 90–140×9–15 µm; basidi 30×10+4 µm. Zapisano tylko jednoznacznie nazwane osie właściwego elementu.” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cistidi cilindrici o clavati; położenie niepodane, bez przenoszenia na cheilocystydy.” [13]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cuticola: tricoderma con cellule terminali ...; źródłowo rozpoznana organizacja.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów.
Pochodzenie materiału: Northern Europe, scope of Funga Nordica.
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: sp 7–14×3–5,5 µm; cheilocystidia 20–40×5–10 µm. Zakres syntetycznego klucza w odrębnym kontekście, nie oryginalny pomiar polskiego okazu.” [15]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: cheilocystidia ... utriform to clavate; własny zakres klucza.” [15]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Lange2008, druk545/PDF8: pileipellis elements50–350×7–20µm. Syntetyczny klucz, bez fikcyjnego N i bez zamiany na terminal cells.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — retained-d60ee97f851895c9
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne, ostrogowate, ucięte, hialinowe, 9–13 × 4–5 µm, iloraz Q = 2,1–3,13” [8]
Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...speronate; spurred, no inferred hilar anatomy.” [8]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...tronche; truncated, no explicit end or orientation.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: basidiospores [75,2,2] in side view, avl × avw = 11.5 × 4.5 µm. This is the author-reported mean of the source material, not an additional range endpoint.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in side view cylindrical.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in frontal view oblong to cylindrical. Cylindrical is recorded here; oblong is preserved separately without inventing ellipsoid geometry.” [25]
Název a rozsah určení
Polska nazwa: Wojewoda zaproponował nazwę „czubajeczka kasztanowata” dla Lepiota castanea. Jest ona zgodna z nazwą główną rekordu. W przejrzanych niezależnych materiałach nie potwierdzono dodatkowej polskiej nazwy, którą można byłoby bez zastrzeżeń dopisać do rekordu.
Kompleks gatunków: Sysouphanthong i współautorzy opisują długozarodnikowe okazy oznaczone jako L. castanea, zaznaczając potrzebę połączenia morfologii i danych molekularnych dla ustalenia granic kompleksu. Przytaczają odmienne ujęcia L. rufidula, L. ignipes i L. ignicolor. Takich nazw nie potraktowano jako bezwarunkowo wymiennych. Tabela 1 zawiera holenderskie sekwencje L. castanea, nie nowe sekwencje dwóch opisanych tajskich okazów.
[29] [25]Materiál a srovnatelnost popisů
Tajlandia: Pierwotny opis obejmuje MFLU090106 z 20.06.2008 i MFLU090154 z 15.07.2008, z Doi Inthanon na wysokości 1700 m. Cechy makroskopowe notowano ze świeżego materiału; mikroskopię wykonywano na suszonych okazach. Media wymieniono w metodach zbiorczych, bez wskazania medium każdego pomiaru. Licznik [75,2,2] oznacza 75 zarodników w 2 próbach z 2 kolekcji i nie jest licznością badanych podstawek lub cystyd.
Włochy i klucz: Opis AMB Pesaro wskazuje okaz Exsic 2659 z 14.11.2009. Wymiary komórek końcowych skórki są tam podane wprost. Natomiast długie elementy opisane w pracy tajskiej nie zostały nazwane komórkami końcowymi i zachowano tę różnicę. Zakresy z Funga Nordica są syntezą klucza; nie przypisano im fikcyjnej liczby okazów ani polskiego pochodzenia.
[25] [13] [15]Ověření výskytu — rozsah a omezení
Materiał: Polskie stanowiska opisane u Wojewody 2003 i badany materiał Gierczyka i in. 2014 z Puszczy Białowieskiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Polskie kolekcje oznaczono metodami taksonomicznymi podanymi przez autorów; przy tych wpisach nie ma molekularnego rozdzielenia całego kompleksu. Pojedyncze daty zbiorów 2013 nie ustanawiają pełnego sezonu.
[29] [16]Materiał: Opublikowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Rozsah zpracování
Záznam vyžaduje doplnění před dokončením.
- Hledání regionů výskytu vyžaduje dořešení.
- Vazby dřívějších zjištění vyžadují opětovnou kontrolu.
- Nové zdroje vyžadují prověřit informace zjištěné při kontrole.
Právní základ a rozsah hodnocení
Analytické výsledky
Složení a laboratorní aktivita
- Detekce jednotlivých amatoxinů
- ve studii nezjištěno: Detekce jednotlivých amatoxinů: α-amanitin, β-amanitin, γ-amanitin, amanin. [12]
Amatoxiny a falotoxiny: výsledky analýz
Badanie 2022: Sarawi i współautorzy przebadali 48 niedawno zebranych okazów należących do 16 gatunków Lepiota. Zastosowali chromatografię z detektorem diodowym i spektrometrią mas (UHPLC-QTOF-MS/MS). W materiale oznaczonym jako L. castanea nie wykryto amatoksyn; wykryto je w innych badanych gatunkach, m.in. L. brunneoincarnata. Dostępny abstrakt nie podaje osobnego N, kraju pobrania ani granic wykrywalności dla L. castanea. Niemiecka afiliacja autorów nie ustala pochodzenia okazu; liczba 48 nie jest liczebnością próby tego jednego gatunku.
Badanie 2024: Yilmaz i współautorzy zbadali okazy z lasów regionów Stambułu i Kocaeli w Turcji metodami RP-HPLC-UV i LC-ESI-MS/MS. W analizowanych próbkach nie wykryli α-, β- i γ-amanityny, amaniny, fallacydyny ani falloidyny. Autorzy wskazują potrzebę badań materiałów z innych regionów. Odczytano abstrakt, który nie podaje liczby owocników ani dokładnych limitów wykrywalności i nie wystarcza do odtworzenia pełnego protokołu. Wynik dotyczy tych próbek i wymienionych analitów. Nie odczytano pełnych tabel, receptury przygotowania ani stężeń; nie ustalono osobnego N dla obu miejsc. Niewykrycie nie jest liczbowym wynikiem 0.
Granice wniosku: Niewykrycie wskazanych związków w konkretnych próbkach nie dowodzi bezpieczeństwa spożycia wszystkich populacji ani nie jest badaniem każdej możliwej szkodliwej substancji. Helsenorge odnotowuje niepewność co do amatoksyn L. castanea i zaleca traktowanie małych Lepiota jako ryzyka zatrucia. Klucz Funga Nordica klasyfikuje gatunek jako bardzo trujący; jest to ocena autorów opracowania, odrębna od analizy chemicznej.
[24] [17] [15]Nejdůležitější látky a jejich účinek
Wokół profilu chemicznego i toksykologicznego Lepiota castanea w ostatnich latach ujawnił się istotny konflikt naukowy pomiędzy historycznymi danymi toksykologii klinicznej a nowoczesnymi badaniami chromatograficznymi:
Choć obecność amatoksyn w konkretnych populacjach L. castanea jest kwestią otwartą, literatura toksykologiczna (Diaz 2018, Helsenorge klasyfikuje ryzyko związane z małymi czubajeczkami w ramach profilu zatrucia amatoksynowego:
Mechanizm biochemiczny toksyn: Amatoksyny (bicykliczne oktapeptydy) są silnymi inhibitorami eukariotycznej polimerazy II RNA. Wiążąc się z enzymem, hamują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek komórkowych, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i martwicy komórek wątroby.
Faza bezobjawowa (utajenia): trwa od 6 do 24 godzin od spożycia grzyba (długi okres latencji).
Faza żołądkowo-jelitowa: nagłe pojawienie się nudności, gwałtownych wymiotów, kurczowych bólów brzucha oraz obfitej, wodnistej biegunki, prowadzących do skrajnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
Faza pozornej poprawy: przejściowe, krótkotrwałe ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.
Faza uszkodzenia narządowego: w ciągu 2 do 6 dni mogą narastać uszkodzenia wątroby i ewentualnie nerek. Ciężkie zatrucie może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, niewydolności narządowej i zgonu; przy niewydolności wątroby może być konieczna transplantacja.
Powyższy obraz toksykologiczny odnosi się do ogólnego działania amatoksyn i historycznych doniesień medycznych; nie został on bezpośrednio wykazany eksperymentalnie na każdej populacji L. castanea.
Klinické zprávy a citační řetězec
Przegląd a opis przypadku: Przegląd Diaz 2018 wymienia L. castanea wśród Lepiota wiązanych ze zgonami i podpiera zbiorcze zdanie odsyłaczami 15–19. Nie jest to pięć niezależnych opisów zatrucia tym konkretnym gatunkiem. W bibliografii znajdują się również prace dotyczące L. helveola, L. brunneoincarnata, L. brunneolilacea i L. subincarnata.
Odczytana podstawa: Osiągnięto abstrakt pracy Paydas 1990, cytowanej przez Diaz jako pozycja 18. Opisano w nim 27 chorych i 14 zgonów z niewydolności wątroby po zatruciu grzybami określonymi zbiorczo jako Lepiota. Dostępny abstrakt jest ucięty i nie pozwala przypisać tych zgonów L. castanea, sprawdzić okazów dowodowych ani ocenić gatunkowego związku przyczynowego. Pełny tekst pozostaje nieodczytany; w tym miejscu kończy się zweryfikowana droga.
[9] [23]Přehled nekulinářských využití
Zakres poszukiwań: Sprawdzono publikacje i wyszukiwania dotyczące aktywności biologicznej, zastosowań leczniczych, tradycyjnych, technicznych, barwierskich i uprawy tego gatunku. Nie znaleziono w sprawdzonym materiale potwierdzonego zastosowania, które można przypisać L. castanea. To wynik tego przeglądu, nie dowód, że żadne zastosowanie nigdy nie istniało.
Weryfikacja trafienia: W pracy o grzybach rezerwatu Shikahogh zestawienie właściwości leczniczych dotyczy wielu gatunków. Wiersz L. castanea nie zawiera potwierdzonej aktywności leczniczej. Wymienionych przy innych grzybach działań przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych nie przypisano temu gatunkowi.
[14] [24]Ekologické výzkumy
Polské lokality a tvorba plodnic
Występowanie: Krytyczny wykaz Wojewody zawiera polskie stanowiska. Gierczyk i współautorzy podają kolejne badane zbiory z Puszczy Białowieskiej z 2013 r., z identyfikatorami BG/BGF, siedliskami i datami. Potwierdza to występowanie w Polsce w ujęciu taksonomicznym autorów. Nie oznacza molekularnego rozdzielenia całego kompleksu.
Sezon: Dla Polski zachowano wrzesień–listopad podany przez Wojewodę. Wrześniowe daty pojedynczych kolekcji z 2013 r. są obserwacjami, nie nowym pełnym sezonem. Dat zbiorów tajskich ani północnoeuropejskiej „jesieni” nie użyto jako zamiennika polskich miesięcy.
[29] [16] [25]Stanoviště a výskyt
Stanoviště, oblast a sezóna
Lepiota castanea jest naziemnym grzybem saprotroficznym. Występuje zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz w zadrzewieniach parkowych.
Węgry: W węgierskim rejestrze obserwacji Fungexpo (Fungexpo HU odnotowano opisowy okres występowania „lato, jesień” (summer, autumn) oraz pięć datowanych stanowisk terenowych: 2019-11-24 (Doroske-Öreghegy), 2020-10-03 (Doroske-Öreghegy), 2024-10-12 (Porpác), 2024-10-13 (Vendvidék-Apátistvánfalva) oraz 2025-10-15 (Nagymizdó). Pojedyncze obserwacje nie wyznaczają regularnego kalendarza rocznego. Portal ten charakteryzuje także ekologię gatunku na Węgrzech jako naziemny tryb saprotroficzny (saprotrof), wskazując występowanie w siedliskach zaburzonych, lasach iglastych, liściastych, mieszanych oraz w parkach, na glebie i żyznej glebie.
Niemcy: W ocenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody (BfN / Rote-Liste-Zentrum 2016 gatunek w szerokim ujęciu taksonomicznym określono jako pospolity (common) i zaklasyfikowano do kategorii Least Concern. Ocena ta dotyczy wyłącznie obszaru Niemiec i nie może być ekstrapolowana na status rzadkości w Polsce.
Ameryka Północna: Fotografia dokumentacyjna w Wikimedia Commons (File: Lepiota castanea 70848.jpg została wykonana przez Ryane'a Snowa w Caspar (hrabstwo Mendocino, Kalifornia, USA) z datą opisu 20.12.2009 r. (w metadanych EXIF: 19.12.2009 r.). Data ta odnosi się do konkretnego zapisu fotograficznego i nie dowodzi odmiennego cyklu fenologicznego w Polsce.
Potvrzené rozšíření
Všechny oblasti doložené v uložených údajích.
| Země | Oblasti a lokality | Plodnost | Podklady |
|---|---|---|---|
| Polsko | Lodžské vojvodství | IX–XI |
|
Zdroje
- BMS 2026
- grzyby.pl, Lepiota castanea Quél. (species page) (také [3])
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-d60ee97f851895c9
- src-diaz-2018
- Wojewoda, W. (2003). Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Wpis Lepiota castanea, s.399 (PDF401). (také [29])
- Yilmaz i in. (2024), L. castanea z Turcji: wyniki oznaczenia fallotoksyn; odczytany abstrakt PMID38670498. (také [20])
- AMB Pesaro, Maletti M., Paolini A. Lepiota castanea. Pesaro, 14.11.2009, Exsic2659 Erbario Maletti.
- Nanagulyan i in. (2021). Useful and harmful properties of agaricoid basidiomycetes of Shikahogh State Reserve. Proceedings YSU 55(3): 266–275. DOI:10.46991/PYSU:B/2021.55.3.266.
- Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545.
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Giftinformasjonen / Helsenorge (aktualizacja 12.06.2024). Kastanjeparasollsopp kan være en svært giftig sopp.
- Czubajeczka kasztanowata — polskie stanowiska i źródłowa średnia Q zarodników, z odrębnymi kontekstami.
- ELI, metryka Dz.U. 2014 poz. 1408; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z9.10.2014r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki1–2.
- Paydas i in. (1990). Poisoning due to amatoxin-containing Lepiota species. BrJClinPract44(11): 450–453. PMID2282295. Oryginalny abstrakt, ucięty przez indeks na250słowach.
- Sarawi i in. (2022), PMID34965486, DOI 10.1016/j.phytochem.2021.113069; Yilmaz i in. (2024), PMID38670498, DOI 10.1016/j.toxicon.2024.107736. Oryginalne abstrakty PubMed XML.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
- Sprzążki w badanych tkankach L. castanea — dokładny zakres wyniku Sysouphanthong i in. (2011).
- ELI, metryka Dz.U. 2026 poz. 258; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Tekst jednolity rozporządzenia o grzybach dopuszczonych do obrotu. Dz.U. 2026 poz. 258, ogłoszony 3.03.2026, załącznik1.