Атрутны
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.





Лепіёта каштанавая (Lepiota castanea) — гэта дробны, смяротна ядавіты грыб з сямейства шампіньёнавых (агарыкавых). Капялюшык мае дыяметр 2–4 см, з узростам становіцца распасцёртым з выразным бугарком. Яго паверхню пакрываюць іржавыя або каштанава-карычневыя лускавінкі. Пласцінкі густыя, белыя і свабодныя. Тонкая ножка мае няўстойлівую кольцападобную зону, а ў ніжняй частцы — бураватыя лускавінкі. Пладовыя целы вырастаюць з лета па восень у лісцевых і хвойных лясах. Від утрымлівае смяротаносныя аматаксіны, якія разбураюць печань.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка, ножка.
- Шнуры грыбніцы ля асновы пладовага цела
- Шнуры грыбніцы ля асновы пладовага цела: наяўны.
- Афарбоўка міцэлію каля асновы пладовага цела
- Афарбоўка міцэлію каля асновы пладовага цела: белы (рызаморфныя цяжы).
Шапка
- Форма капялюшыка
- Форма капялюшыка: канічны.
Форма капялюшыка: звонападобны.
Форма капялюшыка: выпуклы.
Форма капялюшыка: плоскі. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: лускаватая.
Покрыва капялюшыка: валакністая (цэнтр капялюшыка). - Колер капялюшыка
- Колер капялюшыка: каштанавы.
Колер капялюшыка: белы. - Размяшчэнне краю
- Размяшчэнне краю: загнуты ўсярэдзіну.
- Пакрыццё краю
- Пакрыццё краю: валакністы.
- Рэшткі пакрывала па краі
- Рэшткі пакрывала па краі: са звіслымі рэшткамі покрыва.
- Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 10–40 mm.
- Цэнтр капялюшыка
- Цэнтр капялюшыка: з выразным гарбком.
- Наяўнасць рэшткаў пакрывала на шапцы
- Наяўнасць рэшткаў пакрывала на шапцы: наяўны.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: пласцінкі.
Пласцінкі каля ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі: вольны ад ножкі (пласцінкі).
- Агульны профіль пласцінкі
- Агульны профіль пласцінкі: брухаты (пласцінкі).
- Колер гіменафора
- Колер гіменафора: белы.
- Афарбоўка пласцінак пасля пашкоджання
- Афарбоўка пласцінак пасля пашкоджання: чырвоны (пласцінкі).
- Накрумак змянення афарбоўкі пласцінак з часам
- Накрумак змянення афарбоўкі пласцінак з часам: пачырваненне.
- Макраскапічная будова вольнага краю пласцінак
- Макраскапічная будова вольнага краю пласцінак: суцэльныя, з гладкім абрысам.
- Адлегласць паміж пласцінкамі
- Адлегласць паміж пласцінкамі: не вельмі густыя.
Адлегласць паміж пласцінкамі: густа размешчаныя. - Вышыня пласцінак
- Вышыня пласцінак: 3 mm.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
- Колер ножкі
- Колер ножкі: ружова-белы.
- Покрыва паверхні ножкі
- Покрыва паверхні ножкі: шматкаватая.
Покрыва паверхні ножкі: лускаватая.
Покрыва паверхні ножкі: зярністая. - Унутраная будова ножкі
- Унутраная будова ножкі: пусты ўнутры.
- Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 20–60 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 1,8–6 mm.
Кольца
- Наяўнасць кольца
- Наяўнасць кольца: наяўны.
Наяўнасць кольца: наяўны. - Становішча кольца
- Становішча кольца: у верхняй частцы ножкі.
- Трываласць кольца
- Трываласць кольца: знікаючы.
Трываласць кольца: знікаючы. - Покрыва паверхні кольца
- Покрыва паверхні кольца: шматкаватая (усё кольца).
- Вынік высушвання пладовага цела
- Вынік высушвання пладовага цела: колер (змена пасля высушвання, цёмна-карычневы, шапачка, назва колеру ў крыніцы: “dark brown to dark (7F6–8)”).
- Наяўнасць кольцавай зоны
- Наяўнасць кольцавай зоны: наяўны.
Наяўнасць кольцавай зоны: наяўны. - Кірунак змены колеру ножкі з часам
- Кірунак змены колеру ножкі з часам: пачырваненне.
- Размяшчэнне покрыва на паверхні ножкі
- Размяшчэнне покрыва на паверхні ножкі: ніжэй за кольцавую зону.
- Якасны дыяметр ножкі
- Якасны дыяметр ножкі: тонкі.
- Каржакаватасць ножкі
- Каржакаватасць ножкі: стройны.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы.
- Смак мякаці
- Смак мякаці: слабы.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: саладкаваты, слабы.
Пах мякаці: слабы.
Пах мякаці: фруктовы. - Кірунак змены колеру мякаці
- Кірунак змены колеру мякаці: пачырваненне.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес.
Месцапражыванне: лісцевы лес.
Месцапражыванне: змешаны лес.
Месцапражыванне: парк.
Месцапражыванне: хмызнякі. - Субстрат
- Субстрат: глеба.
- Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: паасобку.
Характар росту пладовых цел: невялікімі групамі. - Частата знаходак
- Частата знаходак: звычайны.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з верасня да лістапада.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Атрутны
Права
- Ахова
- Від не ўключаны ў польскі пералік ахоўных відаў грыбоў.
- Гандаль
- Від не ўключаны ў польскі пералік грыбоў, дапушчаных да абароту.
З чым можна паблытаць
FAQ
Ці з'яўляецца лепіёта каштанавая ядомым грыбам?
Не, лепіёта каштанавая — смяротна ядавіты грыб. Яна змяшчае небяспечныя аматаксіны, якія выклікаюць цяжкія пашкоджанні печані і нырак. Яе спажыванне пагражае жыццю.
Якія таксіны змяшчае Lepiota castanea?
Гэты від утрымлівае аматаксiны (аманiцiны) – тыя ж моцныя таксіны, якія сустракаюцца ў бледнай паганкі. Яны не разбураюцца падчас варэння або сушкі.
Як пазнаць лепіёту каштанавую?
Яна характарызуецца маленькай шапкай (2–4 см) з каштанава-іржавымі лускавінкамі на светлым фоне, бела-крэмавымі свабоднымі пласцінкамі і стройнай ножкай з больш цёмнымі лускавінкамі ўнізе.
У якіх месцах і калі яе можна сустрэць?
Расце з лета да восені ў лісцевых, іглічных і мяшаных лясах, а таксама ў парках і зарасніках. Аддае перавагу ўрадлівым, вільготным глебам, багатым на гумус.
З якімі грыбамі яе можна пераблытаць?
Яе можна пераблытаць з іншымі дробнымі лепіётамі (напрыклад, з лепіётай карычнева-чырванаватай) або маладымі грыбамі-парасонамі. Збор маленькіх пласціністых грыбоў звязаны са смяротнай рызыкай.
Якія сімптомы атручэння лепіётай каштанавай?
Пасля доўгага схаванага перыяду (6–24 гадзіны) з'яўляюцца моцныя ваніты, вадзяністы панос і болі ў жываце, пасля чаго надыходзіць фаза ўяўнага паляпшэння і вострая пячоначная недастатковасць.
Ці нейтралізуе тэрмічная апрацоўка яе таксіны?
Не. Аматаксiны ўстойлівыя да высокіх тэмператур, замарожвання і стрававальных ферментаў. Ніякая форма варэння, смажання ці марынавання не пазбаўляе грыб атрутных уласцівасцей.
Што рабіць у выпадку падазрэння на спажыванне гэтага грыба?
Варта неадкладна выклікаць хуткую дапамогу або звярнуцца ў бальніцу. Варта захаваць рэшткі стравы або ванітавыя масы для мікалагічных даследаванняў, што палегчыць дыягностыку і лячэнне.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lepiota castanea
- Inne nazwy krajowe
- czubajeczka kasztanowata
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: кулепадобны. Форма споры: цыліндрычны. Форма споры: цыліндрычны. Форма споры: цыліндрычны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 7–14 µm, шырыня 3–5,5 µm.
- Памеры споры
- Даўжыня 11,5 µm, шырыня 4,5 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджванне
- Урадлівасць глебы
- Урадлівасць глебы: урадлівая.
- Змест гумусу
- Змест гумусу: багатая на перагной.
- Кусты ў наваколлі
- Кусты ў наваколлі: Crataegus.
- Расліны травянога яруса паблізу
- Расліны травянога яруса паблізу: Urtica dioica.
- Тып жыўлення
- Тып жыўлення: сапратрофны.
Гісторыя і культура
Лепіёта каштанавая была навукова апісана ў 1881 годзе французскім міколагам Нарсісам Патуярам (Narcisse Patouillard). Яе відавая назва адсылае да характэрнага адцення капялюшыка, які нагадвае спелыя каштаны. З-за невялікіх памераў яна не адыграла ролі ў вераваннях ці народнай культуры, застаючыся на працягу гадоў прадметам палявых даследаванняў міколагаў.
Ядомасць і бяспека
Лепіёта каштанавая (Lepiota castanea) з'яўляецца смяротна ядавітым грыбам. Яна змяшчае моцныя цытатаксіны з групы аматаксінаў (аманіцінаў), якія адказваюць у тым ліку за смяротныя атручэнні бледнай паганкай (мухаморам зялёным).
Таксічнасць і сімптомы атручэння Спажыванне гэтага віду выклікае сіндром цытатаксічнага (фалаіднага) атручэння:
- Латэнтны перыяд: Першыя сімптомы з'яўляюцца звычайна толькі праз 6–24 гадзіны пасля спажывання.
- Страўнікава-кішачная фаза: Характарызуецца рэзкімі, няспыннымі ванітамі, моцнымі балямі ў жываце і багатым вадзяністым паносам, што прыводзіць да цяжкага абязводжвання і электралітных парушэнняў.
- Фаза паражэння органаў: Пасля часовага, уяўнага паляпшэння адбываецца востры некроз клетак печані (гепатацытаў) і пашкоджанне нырак, што прыводзіць да жаўтухі, гемарагічнага дыятэзу, пячоначнай комы, а ў выніку — да смерці.
Правілы бяспекі
- Адсутнасць устойлівасці да апрацоўкі: Аматаксіны тэрмастабільныя — варка, смажанне, замарожванне ці сушка не нейтралізуюць іх дзеяння.
- Прафілактыка: Катэгарычна не рэкамендуецца збіраць і спажываць любыя дробныя пласціністыя грыбы з роду Lepiota (лепіёта), бо многія з іх утрымліваюць смяротныя дозы аматаксінаў і іх бывае цяжка надзейна адрозніць без мікраскапічных даследаванняў.
- Дзеянні: Пры падазрэнні на спажыванне лепіёты каштанавай неабходна неадкладная шпіталізацыя і паведамленне ў таксікалагічны цэнтр.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Лепіёта каштанавая (Lepiota castanea) сустракаецца пераважна ва ўмеранай зоне Паўночнага паўшар'я, са шматлікімі адзначэннямі з Заходняй і Цэнтральнай Еўропы, а таксама з Азіі і Паўночнай Амерыкі. У Польшчы лічыцца рэдкім грыбам, рассеяным на нешматлікіх нізінных і перадгорных месцазнаходжаннях.
Гэта наземны падсцілкавы сапратроф, звязаны з лясным асяроддзем. Засяляе хвойныя, лісцевыя і мяшаныя лясы. Сустракаецца ў тым ліку паблізу соснаў, ялін, дубоў і букаў, а таксама ў старых парках і зарасніках. Патрабуе багатага на гумус субстрату; пладовыя целы вырастаюць у лясной падсцілцы, на апалым лісці або ігліцы, часам сярод імхоў і на вільготнай зямлі ў зацененых месцах.
Сезон утварэння пладовых цел прыпадае на перыяд ад позняга лета да позняй восені, звычайна са жніўня па лістапад.
Крыніцы
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-65b5bc591aab49d5
- retained-d60ee97f851895c9
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Атрутны — źródło oznaczenia
Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545. · Lange2008, druk545/PDF8: Very poisonous. To udokumentowana klasyfikacja autora klucza, nie dodatni wynik chemiczny. Badania2022/2024 i ich ograniczenia zachowano osobno; nie uznano gatunku za bezpieczny.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Lepiota castanea
Nazwa naukowa Lepiota castanea Quél. została wprowadzona do piśmiennictwa mykologicznego w 1881 roku przez francuskiego mykologa Luciena Quéleta. W taksonomii biologicznej gatunek należy do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae Chevall.), rzędu pieczarkowców (Agaricales) w klasie Agaricomycetes, co odnotowuje m.in. baza taksonomiczna NCBI (NCBI Taxonomy Browser, taxid 182868, przy czym sam rejestr NCBI wskazuje, że nie stanowi autorytatywnego źródła w sprawach nomenklatury.
Межы таксона і абмежаванні вызначэння
Niemiecka Czerwona Lista zwraca uwagę na ujęcie systematyczne taksonu: operacyjnie do czasu pełnego rozstrzygnięcia metodami molekularnymi niemiecka ocena łączy pod nazwą Lepiota castanea również taksony Lepiota ignicolor, Lepiota ignipes oraz Lepiota rufidula. Ujęcie to stanowi specyfikę tamtejszego rejestru i nie oznacza tożsamości biologicznej wszystkich populacji europejskich.
Экалогія і распаўсюджванне
- Частата знаходак
- Польшча: Частата знаходак: звычайны. [2]
Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Базідыі
Пражка
- Спражкі
- Спражкі: наяўны. [26]
Гіменіяльныя цыстыды
- Форма вяршыні гіменіяльнай цыстыды
- Форма вяршыні гіменіяльнай цыстыды: востры. [25]
Форма вяршыні гіменіяльнай цыстыды: закруглены. [25] - Даўжыня гіменіяльнай цыстыды
- Даўжыня гіменіяльнай цыстыды: 18–36 µm. [25]
Даўжыня гіменіяльнай цыстыды: 20–40 µm. [15] - Форма гіменіяльнай цыстыды
- Форма гіменіяльнай цыстыды: булавападобны. [25]
Форма гіменіяльнай цыстыды: мехападобная (часта). [25]
Форма гіменіяльнай цыстыды: цыліндрычны. [13]
Форма гіменіяльнай цыстыды: булавападобны. [13]
Форма гіменіяльнай цыстыды: мехападобная. [15]
Форма гіменіяльнай цыстыды: булавападобны. [15]
Форма гіменіяльнай цыстыды: булавападобны (вузкія). [25] - Таўшчыня сценкі пазначанай гіменіяльнай цыстыды
- Таўшчыня сценкі пазначанай гіменіяльнай цыстыды: танкасценны. [25]
- Шырыня гіменіяльнай цыстыды
- Шырыня гіменіяльнай цыстыды: 5–10 µm. [15]
Шырыня гіменіяльнай цыстыды: 5,5–12,5 µm. [25] - Наяўнасць плеўрацыстыд
- Наяўнасць плеўрацыстыд: адсутны. [25]
Астатнія лабараторныя прыкметы
Скурка шапкі
- Даўжыня элементаў скуркі шапкі
- Даўжыня элементаў скуркі шапкі: 40–375 µm. [25]
Даўжыня элементаў скуркі шапкі: 50–350 µm. [15] - Форма элементаў скуркі капялюшыка
- Форма элементаў скуркі капялюшыка: булавападобны (вузкія). [25]
Форма элементаў скуркі капялюшыка: цыліндрычны. [25] - Шырыня элементаў скуркі капялюшыка
- Шырыня элементаў скуркі капялюшыка: 6,5–35 µm. [25]
Шырыня элементаў скуркі капялюшыка: 7–20 µm. [15] - Профіль шырыні элементаў скуркі капялюшыка
- Профіль шырыні элементаў скуркі капялюшыка: пашыраныя (у сярэдняй частцы). [25]
Профіль шырыні элементаў скуркі капялюшыка: звужаныя (каля верхавіны). [25]
Профіль шырыні элементаў скуркі капялюшыка: звужаныя (пры аснове ножкі). [25] - Колер пігменту скуркі
- Колер пігменту скуркі: карычневы. [25]
- Будова скуркі капялюшыка
- Будова скуркі капялюшыка: трыхадэрм. [25]
Будова скуркі капялюшыка: трыхадэрм. [13] - Даўжыня канцавой клеткі скуркі шапкі
- Даўжыня канцавой клеткі скуркі шапкі: 90–140 µm. [13]
- Шырыня канцавой клеткі скуркі шапкі
- Шырыня канцавой клеткі скуркі шапкі: 9–15 µm. [13]
Споры
- Сярэднія суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Сярэднія суадносіны даўжыні і шырыні споры: 2,5 (сярэдняе значэнне). [19]
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры: наяўны. [25]
- Колер спор пад мікраскопам
- Колер спор пад мікраскопам: гіялінавы. [8]
- Кангафілія спораў
- Кангафілія спораў: станоўчы. [25]
- Цыянафілія спор
- Цыянафілія спор: станоўчы. [25]
- Даўжыня споры
- Даўжыня споры: 7–14 µm. [15]
Даўжыня споры: 11,5 µm (сярэдняе значэнне). [25]
Даўжыня споры: 9–13 µm. [8]
Даўжыня споры: 9,5–13 µm. [25] - Метахрамазія спор
- Метахрамазія спор: адмоўны. [25]
- Якасная светласць адбітка спораў
- Якасная светласць адбітка спораў: светлы. [6]
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры: 2,4–2,6. [25]
Суадносіны даўжыні і шырыні споры: 2,1–3,13. [8] - Дэкстрыноідная рэакцыя спор
- Дэкстрыноідная рэакцыя спор: дэкстрыноідная. [6]
- Форма споры
- Форма споры: кулепадобны. [6]
Форма споры: цыліндрычны. [8]
Форма споры: цыліндрычны. [25]
Форма споры: цыліндрычны. [25] - Шпорападобны выраст у контуры споры
- Шпорападобны выраст у контуры споры: наяўны. [8]
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі. [6]
- Усечанасць абрысу споры
- Усечанасць абрысу споры: наяўны. [8]
- Таўшчыня сценкі споры
- Таўшчыня сценкі споры: таўстасценны (нязначна). [25]
Матэрыял і метады даследаванняў
Мікраскапічныя даныя — крыніца і абмежаванні
Materiał: 75 zarodników z 2 prób, 2 kolekcje tajskie MFLU090106/MFLU090154, Sysouphanthong 2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Raportowana średnia Q=2,5; nie obliczono jej z ilorazu skrajnych granic długości i szerokości. Nie podano odchylenia standardowego.
[25]- Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Колькасць спор на базідыі
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [6] [25]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [6] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня базідыі
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 18–23 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 30 µm [13] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня базідыі
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9–10 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 10 µm [13] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня гіменіяльнай цыстыды
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 18–36 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 20–40 µm [15] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня гіменіяльнай цыстыды
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5,5–12,5 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 5–10 µm [15] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня элементаў скуркі шапкі
- Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 50–350 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 40–375 µm [25] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня элементаў скуркі капялюшыка
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 6,5–35 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–20 µm [15] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня споры
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9,5–13 µm [25]
9–13 µm [8]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–14 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 11,5 mikrometra. [25] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 2,4–2,6 [25]
2,1–3,13 [8] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня споры
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 4,5 mikrometra. [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 3–5,5 µm [15]
4–5 µm [8]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 3,8–5,2 µm [25]
Metody i zapisy źródłowe — retained-5f04bce0f4749e89
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Source says dextrinoid; reagent, concentration, preparation and time not reported.” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki pociskowate (lövedék alakú; regionalny tag kształtu)” [6]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie (sima spórák; regionalny tag powierzchni)” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Congo red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cotton blue.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cresyl blue.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia 4-spored. Liczba na jednej podstawce, nie N próby.” [25]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Druk 65: long hilar appendage. Zachowano obecność, bez wymyślonego pomiaru ani mylenia z ostrogą podstawy.” [25]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–23; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia ... clavate. Kształt podstawki, bez kwalifikatora z innego gatunku.” [25]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9–10; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Płodność ostrza blaszek — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: Lamella edge sterile. Cecha płodności ostrza, nie makroskopowego obrysu lub całego hymenium.” [25]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia with acute or rounded apex. Osobne alternatywy szczytu tej samej źródłowej cheilocystydy.” [25]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–36; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt clavate; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt utriform; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate. Kształt clavate i odrębne narrow przypisane tylko tej wartości. Usually zachowano w źródle, bez zastąpienia kodem often.” [25]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia ... thin-walled. Pojedynczy cel pochodzący od cheilocystydy, nie wspólna grupa cheilo-/pleurocystyd.” [25]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 5.5–12.5; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: pileus covering elements40–375µm long; ogólne elementy skórki, nie komórki końcowe.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate elements; osobny określnik szerokości kształtu.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cylindrical elements; alternatywa nie przejmuje określenia narrow.” [25]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 6.5–35; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Profil szerokości elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: wider at middle and narrowing to apex and base. Położenia są osobnymi zapisami, nie fazami czasowymi.” [25]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: parietal brown pigment in pileus covering. Nie nadano inkrustacji ani położenia intracellular; medium obrazu tej barwy nieustalone.” [25]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk 66: pileus covering a trichoderm. Analogiczny opis pokrycia trzonu pozostaje oddzielny i nie jest drugim wynikiem skórki kapelusza.” [25]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: Pleurocystidia absent. Jawny wynik, bez wnioskowania nieobecności innych cystyd.” [25]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Druk 64: white rhizomorphs at base. Obserwacja makroskopowa przy podstawie trzonu, nie wynik badania mikoryzy ani mikroskopii świetlnej.” [25]
Kongofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: congophilous; metody55:Congo red.” [25]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: cyanophilous; metody55:Cotton blue.” [25]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9.5–13; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Metachromazja zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: not metachromatic in Cresyl blue; to nie wynik ujemny innej reakcji barwnej.” [25]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 2.4–2.6; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: basidiospores slightly thick-walled; stopień slight dotyczy własnej grubościenności, nie innych właściwości zarodnika.” [25]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 3.8–5.2; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Organizacja pokrycia trzonu — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: stipe covering a trichoderm. Odrębny cel pokrycia trzonu, bez kopii jako drugiej skórki kapelusza.” [25]
Metody i zapisy źródłowe — Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu.
Numer okazu: Exsic2659 ErbarioMaletti.
Pochodzenie materiału: Pesaro, Italia.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopia: cellule terminali 90–140×9–15 µm; basidi 30×10+4 µm. Zapisano tylko jednoznacznie nazwane osie właściwego elementu.” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cistidi cilindrici o clavati; położenie niepodane, bez przenoszenia na cheilocystydy.” [13]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cuticola: tricoderma con cellule terminali ...; źródłowo rozpoznana organizacja.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów.
Pochodzenie materiału: Northern Europe, scope of Funga Nordica.
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: sp 7–14×3–5,5 µm; cheilocystidia 20–40×5–10 µm. Zakres syntetycznego klucza w odrębnym kontekście, nie oryginalny pomiar polskiego okazu.” [15]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: cheilocystidia ... utriform to clavate; własny zakres klucza.” [15]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Lange2008, druk545/PDF8: pileipellis elements50–350×7–20µm. Syntetyczny klucz, bez fikcyjnego N i bez zamiany na terminal cells.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — retained-d60ee97f851895c9
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne, ostrogowate, ucięte, hialinowe, 9–13 × 4–5 µm, iloraz Q = 2,1–3,13” [8]
Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...speronate; spurred, no inferred hilar anatomy.” [8]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...tronche; truncated, no explicit end or orientation.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: basidiospores [75,2,2] in side view, avl × avw = 11.5 × 4.5 µm. This is the author-reported mean of the source material, not an additional range endpoint.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in side view cylindrical.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in frontal view oblong to cylindrical. Cylindrical is recorded here; oblong is preserved separately without inventing ellipsoid geometry.” [25]
Назва і межы вызначэння
Polska nazwa: Wojewoda zaproponował nazwę „czubajeczka kasztanowata” dla Lepiota castanea. Jest ona zgodna z nazwą główną rekordu. W przejrzanych niezależnych materiałach nie potwierdzono dodatkowej polskiej nazwy, którą można byłoby bez zastrzeżeń dopisać do rekordu.
Kompleks gatunków: Sysouphanthong i współautorzy opisują długozarodnikowe okazy oznaczone jako L. castanea, zaznaczając potrzebę połączenia morfologii i danych molekularnych dla ustalenia granic kompleksu. Przytaczają odmienne ujęcia L. rufidula, L. ignipes i L. ignicolor. Takich nazw nie potraktowano jako bezwarunkowo wymiennych. Tabela 1 zawiera holenderskie sekwencje L. castanea, nie nowe sekwencje dwóch opisanych tajskich okazów.
[29] [25]Матэрыял і супастаўнасць апісанняў
Tajlandia: Pierwotny opis obejmuje MFLU090106 z 20.06.2008 i MFLU090154 z 15.07.2008, z Doi Inthanon na wysokości 1700 m. Cechy makroskopowe notowano ze świeżego materiału; mikroskopię wykonywano na suszonych okazach. Media wymieniono w metodach zbiorczych, bez wskazania medium każdego pomiaru. Licznik [75,2,2] oznacza 75 zarodników w 2 próbach z 2 kolekcji i nie jest licznością badanych podstawek lub cystyd.
Włochy i klucz: Opis AMB Pesaro wskazuje okaz Exsic 2659 z 14.11.2009. Wymiary komórek końcowych skórki są tam podane wprost. Natomiast długie elementy opisane w pracy tajskiej nie zostały nazwane komórkami końcowymi i zachowano tę różnicę. Zakresy z Funga Nordica są syntezą klucza; nie przypisano im fikcyjnej liczby okazów ani polskiego pochodzenia.
[25] [13] [15]Праверка пашырэння — абсяг і абмежаванні
Materiał: Polskie stanowiska opisane u Wojewody 2003 i badany materiał Gierczyka i in. 2014 z Puszczy Białowieskiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Polskie kolekcje oznaczono metodami taksonomicznymi podanymi przez autorów; przy tych wpisach nie ma molekularnego rozdzielenia całego kompleksu. Pojedyncze daty zbiorów 2013 nie ustanawiają pełnego sezonu.
[29] [16]Materiał: Opublikowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Аб’ём апрацоўкі
Перад завяршэннем запіс трэба дапоўніць або праверыць.
- Пошук рэгіёнаў распаўсюджання патрабуе разліку.
- Сувязі папярэдніх высноў патрабуюць паўторнай праверкі.
- Новыя крыніцы патрабуюць праверкі звестак, выяўленых падчас агляду.
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Аналітычныя вынікі
Склад і лабараторная актыўнасць
- Выяўленне асобных аматаксінаў
- у даследаванні не выяўлена: Выяўленне асобных аматаксінаў: α-аманіцін, β-аманіцін, γ-аманіцін, аманін. [12]
Аматаксіны і фалатаксіны: вынікі аналізаў
Badanie 2022: Sarawi i współautorzy przebadali 48 niedawno zebranych okazów należących do 16 gatunków Lepiota. Zastosowali chromatografię z detektorem diodowym i spektrometrią mas (UHPLC-QTOF-MS/MS). W materiale oznaczonym jako L. castanea nie wykryto amatoksyn; wykryto je w innych badanych gatunkach, m.in. L. brunneoincarnata. Dostępny abstrakt nie podaje osobnego N, kraju pobrania ani granic wykrywalności dla L. castanea. Niemiecka afiliacja autorów nie ustala pochodzenia okazu; liczba 48 nie jest liczebnością próby tego jednego gatunku.
Badanie 2024: Yilmaz i współautorzy zbadali okazy z lasów regionów Stambułu i Kocaeli w Turcji metodami RP-HPLC-UV i LC-ESI-MS/MS. W analizowanych próbkach nie wykryli α-, β- i γ-amanityny, amaniny, fallacydyny ani falloidyny. Autorzy wskazują potrzebę badań materiałów z innych regionów. Odczytano abstrakt, który nie podaje liczby owocników ani dokładnych limitów wykrywalności i nie wystarcza do odtworzenia pełnego protokołu. Wynik dotyczy tych próbek i wymienionych analitów. Nie odczytano pełnych tabel, receptury przygotowania ani stężeń; nie ustalono osobnego N dla obu miejsc. Niewykrycie nie jest liczbowym wynikiem 0.
Granice wniosku: Niewykrycie wskazanych związków w konkretnych próbkach nie dowodzi bezpieczeństwa spożycia wszystkich populacji ani nie jest badaniem każdej możliwej szkodliwej substancji. Helsenorge odnotowuje niepewność co do amatoksyn L. castanea i zaleca traktowanie małych Lepiota jako ryzyka zatrucia. Klucz Funga Nordica klasyfikuje gatunek jako bardzo trujący; jest to ocena autorów opracowania, odrębna od analizy chemicznej.
[24] [17] [15]Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Wokół profilu chemicznego i toksykologicznego Lepiota castanea w ostatnich latach ujawnił się istotny konflikt naukowy pomiędzy historycznymi danymi toksykologii klinicznej a nowoczesnymi badaniami chromatograficznymi:
Choć obecność amatoksyn w konkretnych populacjach L. castanea jest kwestią otwartą, literatura toksykologiczna (Diaz 2018, Helsenorge klasyfikuje ryzyko związane z małymi czubajeczkami w ramach profilu zatrucia amatoksynowego:
Mechanizm biochemiczny toksyn: Amatoksyny (bicykliczne oktapeptydy) są silnymi inhibitorami eukariotycznej polimerazy II RNA. Wiążąc się z enzymem, hamują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek komórkowych, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i martwicy komórek wątroby.
Faza bezobjawowa (utajenia): trwa od 6 do 24 godzin od spożycia grzyba (długi okres latencji).
Faza żołądkowo-jelitowa: nagłe pojawienie się nudności, gwałtownych wymiotów, kurczowych bólów brzucha oraz obfitej, wodnistej biegunki, prowadzących do skrajnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
Faza pozornej poprawy: przejściowe, krótkotrwałe ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.
Faza uszkodzenia narządowego: w ciągu 2 do 6 dni mogą narastać uszkodzenia wątroby i ewentualnie nerek. Ciężkie zatrucie może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, niewydolności narządowej i zgonu; przy niewydolności wątroby może być konieczna transplantacja.
Powyższy obraz toksykologiczny odnosi się do ogólnego działania amatoksyn i historycznych doniesień medycznych; nie został on bezpośrednio wykazany eksperymentalnie na każdej populacji L. castanea.
Клінічныя паведамленні і ланцужок цытавання
Przegląd a opis przypadku: Przegląd Diaz 2018 wymienia L. castanea wśród Lepiota wiązanych ze zgonami i podpiera zbiorcze zdanie odsyłaczami 15–19. Nie jest to pięć niezależnych opisów zatrucia tym konkretnym gatunkiem. W bibliografii znajdują się również prace dotyczące L. helveola, L. brunneoincarnata, L. brunneolilacea i L. subincarnata.
Odczytana podstawa: Osiągnięto abstrakt pracy Paydas 1990, cytowanej przez Diaz jako pozycja 18. Opisano w nim 27 chorych i 14 zgonów z niewydolności wątroby po zatruciu grzybami określonymi zbiorczo jako Lepiota. Dostępny abstrakt jest ucięty i nie pozwala przypisać tych zgonów L. castanea, sprawdzić okazów dowodowych ani ocenić gatunkowego związku przyczynowego. Pełny tekst pozostaje nieodczytany; w tym miejscu kończy się zweryfikowana droga.
[9] [23]Агляд некулінарнага выкарыстання
Zakres poszukiwań: Sprawdzono publikacje i wyszukiwania dotyczące aktywności biologicznej, zastosowań leczniczych, tradycyjnych, technicznych, barwierskich i uprawy tego gatunku. Nie znaleziono w sprawdzonym materiale potwierdzonego zastosowania, które można przypisać L. castanea. To wynik tego przeglądu, nie dowód, że żadne zastosowanie nigdy nie istniało.
Weryfikacja trafienia: W pracy o grzybach rezerwatu Shikahogh zestawienie właściwości leczniczych dotyczy wielu gatunków. Wiersz L. castanea nie zawiera potwierdzonej aktywności leczniczej. Wymienionych przy innych grzybach działań przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych nie przypisano temu gatunkowi.
[14] [24]Экалагічныя даследаванні
Польскія месцазнаходжанні і плоданашэнне
Występowanie: Krytyczny wykaz Wojewody zawiera polskie stanowiska. Gierczyk i współautorzy podają kolejne badane zbiory z Puszczy Białowieskiej z 2013 r., z identyfikatorami BG/BGF, siedliskami i datami. Potwierdza to występowanie w Polsce w ujęciu taksonomicznym autorów. Nie oznacza molekularnego rozdzielenia całego kompleksu.
Sezon: Dla Polski zachowano wrzesień–listopad podany przez Wojewodę. Wrześniowe daty pojedynczych kolekcji z 2013 r. są obserwacjami, nie nowym pełnym sezonem. Dat zbiorów tajskich ani północnoeuropejskiej „jesieni” nie użyto jako zamiennika polskich miesięcy.
[29] [16] [25]Месцапражыванне і сустракальнасць
Асяроддзе, рэгіён і сезон
Lepiota castanea jest naziemnym grzybem saprotroficznym. Występuje zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz w zadrzewieniach parkowych.
Węgry: W węgierskim rejestrze obserwacji Fungexpo (Fungexpo HU odnotowano opisowy okres występowania „lato, jesień” (summer, autumn) oraz pięć datowanych stanowisk terenowych: 2019-11-24 (Doroske-Öreghegy), 2020-10-03 (Doroske-Öreghegy), 2024-10-12 (Porpác), 2024-10-13 (Vendvidék-Apátistvánfalva) oraz 2025-10-15 (Nagymizdó). Pojedyncze obserwacje nie wyznaczają regularnego kalendarza rocznego. Portal ten charakteryzuje także ekologię gatunku na Węgrzech jako naziemny tryb saprotroficzny (saprotrof), wskazując występowanie w siedliskach zaburzonych, lasach iglastych, liściastych, mieszanych oraz w parkach, na glebie i żyznej glebie.
Niemcy: W ocenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody (BfN / Rote-Liste-Zentrum 2016 gatunek w szerokim ujęciu taksonomicznym określono jako pospolity (common) i zaklasyfikowano do kategorii Least Concern. Ocena ta dotyczy wyłącznie obszaru Niemiec i nie może być ekstrapolowana na status rzadkości w Polsce.
Ameryka Północna: Fotografia dokumentacyjna w Wikimedia Commons (File: Lepiota castanea 70848.jpg została wykonana przez Ryane'a Snowa w Caspar (hrabstwo Mendocino, Kalifornia, USA) z datą opisu 20.12.2009 r. (w metadanych EXIF: 19.12.2009 r.). Data ta odnosi się do konkretnego zapisu fotograficznego i nie dowodzi odmiennego cyklu fenologicznego w Polsce.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Лодзьскае ваяводства | IX–XI |
|
Крыніцы
- BMS 2026
- grzyby.pl, Lepiota castanea Quél. (species page) (także [3])
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-d60ee97f851895c9
- src-diaz-2018
- Wojewoda, W. (2003). Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Wpis Lepiota castanea, s.399 (PDF401). (także [29])
- Yilmaz i in. (2024), L. castanea z Turcji: wyniki oznaczenia fallotoksyn; odczytany abstrakt PMID38670498. (także [20])
- AMB Pesaro, Maletti M., Paolini A. Lepiota castanea. Pesaro, 14.11.2009, Exsic2659 Erbario Maletti.
- Nanagulyan i in. (2021). Useful and harmful properties of agaricoid basidiomycetes of Shikahogh State Reserve. Proceedings YSU 55(3): 266–275. DOI:10.46991/PYSU:B/2021.55.3.266.
- Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545.
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Giftinformasjonen / Helsenorge (aktualizacja 12.06.2024). Kastanjeparasollsopp kan være en svært giftig sopp.
- Czubajeczka kasztanowata — polskie stanowiska i źródłowa średnia Q zarodników, z odrębnymi kontekstami.
- ELI, metryka Dz.U. 2014 poz. 1408; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z9.10.2014r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki1–2.
- Paydas i in. (1990). Poisoning due to amatoxin-containing Lepiota species. BrJClinPract44(11): 450–453. PMID2282295. Oryginalny abstrakt, ucięty przez indeks na250słowach.
- Sarawi i in. (2022), PMID34965486, DOI 10.1016/j.phytochem.2021.113069; Yilmaz i in. (2024), PMID38670498, DOI 10.1016/j.toxicon.2024.107736. Oryginalne abstrakty PubMed XML.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
- Sprzążki w badanych tkankach L. castanea — dokładny zakres wyniku Sysouphanthong i in. (2011).
- ELI, metryka Dz.U. 2026 poz. 258; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Tekst jednolity rozporządzenia o grzybach dopuszczonych do obrotu. Dz.U. 2026 poz. 258, ogłoszony 3.03.2026, załącznik1.