Giftig
Lege deinen Standort fest, um Daten für deine Region zu sehen.





Der Kastanienbraune Schirmling (Lepiota castanea) ist ein kleiner, tödlich giftiger Pilz aus der Familie der Champignonverwandten. Der Hut hat einen Durchmesser von 2–4 cm und wird mit dem Alter ausgebreitet mit einem deutlichen Buckel. Seine Oberfläche ist von rostigen oder kastanienbraunen Schüppchen bedeckt. Die Lamellen sind gedrängt, weiß und frei. Der dünne Stiel weist eine vergängliche Ringzone und im unteren Bereich bräunliche Schuppen auf. Die Fruchtkörper wachsen von Sommer bis Herbst in Laub- und Nadelwäldern. Die Art enthält tödliche Amatoxine, die die Leber zerstören.
Erkennung, Lebensraum und wichtigste Unterschiede.
Pilzsammler
Fruchtkörperaufbau
- Fruchtkörperform
- Fruchtkörperform: Hut, Stiel.
- Myzelstränge an der Basis des Fruchtkörpers
- Myzelstränge an der Basis des Fruchtkörpers: vorhanden.
- Farbe des Myzels an der Fruchtkörperbasis
- Farbe des Myzels an der Fruchtkörperbasis: weiß (rhizomorphe Stränge).
Hut
- Hutform
- Hutform: kegelig.
Hutform: glockenförmig.
Hutform: gewölbt.
Hutform: flach. - Hutbedeckung
- Hutbedeckung: schuppig.
Hutbedeckung: faserig (Hutmitte). - Hutfarbe
- Hutfarbe: kastanienbraun.
Hutfarbe: weiß. - Hutrandhaltung
- Hutrandhaltung: nach innen gebogen.
- Randbekleidung
- Randbekleidung: faserig.
- Velumreste am Rand
- Velumreste am Rand: mit herabhängenden Velumresten.
- Hutdurchmesser
- Der Hutdurchmesser beträgt 10–40 mm.
- Hutmitte
- Hutmitte: mit deutlichem Buckel.
- Vorhandensein von Hüllresten auf dem Hut
- Vorhandensein von Hüllresten auf dem Hut: vorhanden.
Hutunterseite
- Hymenophortyp
- Hymenophortyp: Lamellen.
Lamellen am Stielansatz
- Ansatz des Hymenophors am Stiel
- Ansatz des Hymenophors am Stiel: frei vom Stiel (Lamellen).
- Allgemeines Lamellenprofil
- Allgemeines Lamellenprofil: bauchig (Lamellen).
- Farbe des Hymenophors
- Farbe des Hymenophors: weiß.
- Farbe der Lamellen nach Beschädigung
- Farbe der Lamellen nach Beschädigung: rot (Lamellen).
- Richtung der Farbveränderung der Lamellen im Zeitverlauf
- Richtung der Farbveränderung der Lamellen im Zeitverlauf: Rötung.
- Makroskopische Struktur der freien Lamellenschneide
- Makroskopische Struktur der freien Lamellenschneide: ganzrandig mit glattem Umriss.
- Lamellenabstand
- Lamellenabstand: wenig gedrängt.
Lamellenabstand: dicht stehend. - Lamellenhöhe
- Lamellenhöhe: 3 mm.
Stiel und Basis
- Stielform
- Stielform: zylindrisch.
- Stielfarbe
- Stielfarbe: rosaweiß.
- Überzug der Stieloberfläche
- Überzug der Stieloberfläche: flockig.
Überzug der Stieloberfläche: schuppig.
Überzug der Stieloberfläche: körnig. - Stielinneres
- Stielinneres: hohl.
- Stiellänge
- Stiellänge: 20–60 mm.
- Stieldurchmesser
- Stieldurchmesser: 1,8–6 mm.
Ring
- Vorhandensein eines Rings
- Vorhandensein eines Rings: vorhanden.
Vorhandensein eines Rings: vorhanden. - Ringposition
- Ringposition: im oberen Teil des Stiels.
- Beständigkeit des Rings
- Beständigkeit des Rings: vergänglich.
Beständigkeit des Rings: vergänglich. - Überzug der Ringoberfläche
- Überzug der Ringoberfläche: flockig (ganzer Ring).
- Auswirkung des Trocknens des Fruchtkörpers
- Auswirkung des Trocknens des Fruchtkörpers: Farbe (Veränderung nach dem Trocknen, dunkelbraun, Hut, Farbbezeichnung in der Quelle: “dark brown to dark (7F6–8)”).
- Vorhandensein einer Ringzone
- Vorhandensein einer Ringzone: vorhanden.
Vorhandensein einer Ringzone: vorhanden. - Richtung der Farbänderung des Stiels im Zeitverlauf
- Richtung der Farbänderung des Stiels im Zeitverlauf: Rötung.
- Lage der Bedeckung auf der Stieloberfläche
- Lage der Bedeckung auf der Stieloberfläche: unterhalb der Ringzone.
- Qualitativer Stieldurchmesser
- Qualitativer Stieldurchmesser: dünn.
- Stämmigkeit des Stiels
- Stämmigkeit des Stiels: schlank.
Fleisch
- Fleischfarbe
- Fleischfarbe: weiß.
- Geschmack des Fleisches
- Geschmack des Fleisches: schwach.
- Fleischgeruch
- Fleischgeruch: süßlich, schwach.
Fleischgeruch: schwach.
Fleischgeruch: fruchtig. - Richtung der Verfärbung des Fleisches
- Richtung der Verfärbung des Fleisches: Rötung.
Wo und wann wächst er
- Lebensraum
- Lebensraum: Nadelwald.
Lebensraum: Laubwald.
Lebensraum: Mischwald.
Lebensraum: Park.
Lebensraum: Gebüsch. - Substrat
- Substrat: Boden.
- Wuchsweise der Fruchtkörper
- Wuchsweise der Fruchtkörper: einzeln.
Wuchsweise der Fruchtkörper: in kleinen Gruppen. - Vorkommenshäufigkeit
- Vorkommenshäufigkeit: häufig.
- Fruchtzeit
- Die Fruchtkörper erscheinen von September bis November.
- Verbreitungsgebiet
- Verbreitungsgebiet: bestätigt.
Essbarkeit und Küche
- Speisewert
- Giftig
Recht
- Schutzstatus
- Die Art steht nicht auf der polnischen Liste geschützter Pilzarten.
- Handel
- Die Art steht nicht auf der polnischen Liste der zum Handel zugelassenen Pilze.
Verwechslungsmöglichkeiten
FAQ
Ist der Kastanienbraune Schirmling ein Speisepilz?
Nein, der Kastanienbraune Schirmling ist ein tödlich giftiger Pilz. Er enthält gefährliche Amatoxine, die schwere Leber- und Nierenschäden verursachen. Sein Verzehr ist lebensgefährlich.
Welche Toxine enthält Lepiota castanea?
Diese Art enthält Amatoxine (Amanitine) – dieselben starken Toxine, die auch im Grünen Knollenblätterpilz vorkommen. Sie werden weder beim Kochen noch beim Trocknen zerstört.
Wie erkennt man den Kastanienbraunen Schirmling?
Er zeichnet sich durch einen kleinen Hut (2–4 cm) mit kastanienrostbraunen Schüppchen auf hellem Grund, weißcremefarbene freie Lamellen sowie einen schlanken Stiel mit dunkleren Schuppen an der Basis aus.
An welchen Orten und wann kann man ihn antreffen?
Er wächst von Sommer bis Herbst in Laub-, Nadel- und Mischwäldern sowie in Parks und Gebüschen. Er bevorzugt fruchtbare, feuchte, humusreiche Böden.
Mit welchen Pilzen kann er verwechselt werden?
Er kann mit anderen kleinen Schirmlingen (z. B. dem Fleischrötlichen Schirmling) oder jungen Riesenschirmlingen verwechselt werden. Das Sammeln kleiner Lamellenpilze birgt ein tödliches Risiko.
Was sind die Symptome einer Vergiftung mit dem Kastanienbraunen Schirmling?
Nach einer langen Latenzzeit (6–24 Stunden) treten heftiges Erbrechen, wässriger Durchfall und Bauchschmerzen auf, gefolgt von einer Phase scheinbarer Besserung und akutem Leberversagen.
Neutralisiert eine Hitzebehandlung seine Gifte?
Nein. Amatoxine sind beständig gegen hohe Temperaturen, Einfrieren und Verdauungsenzyme. Keine Form des Kochens, Bratens oder Einlegens nimmt dem Pilz seine giftigen Eigenschaften.
Was ist bei Verdacht auf den Verzehr dieses Pilzes zu tun?
Es sollte sofort der Notruf verständigt oder ein Krankenhaus aufgesucht werden. Reste der Mahlzeit oder Erbrochenes sollten für mykologische Untersuchungen aufbewahrt werden, was die Diagnose und Behandlung erleichtert.
Liebhaber
Namen und Geschichte
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lepiota castanea
- Inne nazwy krajowe
- czubajeczka kasztanowata
Heimische Beobachtungen
Sporenabwurf
- Benötigte Materialien
- frischer, reifer Hut, Blatt Papier, Glas oder Schälchen, Wasser
- Zeit
- 2–24 h
- Durchführung
- Den Hut mit der Unterseite auf das Papier legen.
- Einen Tropfen Wasser auf die Oberseite geben und abdecken.
- Nach 2–24 Stunden den Hut anheben und den Niederschlag betrachten.
Wonach gesucht werden soll
- Sporenpulverfarbe
- Sporenpulverfarbe: weiß.
Unter dem Mikroskop
- Benötigte Materialien
- Lichtmikroskop, Objektträger und Deckglas, Nadel, Wasser, Sporen aus dem Sporenabwurf
- Durchführung
- Mit einer Nadel etwas Sporenabwurf auf den Objektträger übertragen.
- Einen Tropfen Wasser hinzufügen, mit dem Deckglas abdecken und die Sporen betrachten.
Wonach gesucht werden soll
- Sporenform
- Sporenform: geschossförmig. Sporenform: zylindrisch. Sporenform: zylindrisch. Sporenform: zylindrisch.
- Sporenoberfläche
- Sporenoberfläche: glatt.
- Sporenmaße
- Länge 7–14 µm, Breite 3–5,5 µm.
- Sporenmaße
- Länge 11,5 µm, Breite 4,5 µm.
Maße erst nach Kalibrierung der Mikrosk解读enskala vergleichen.
Ökologie und Verbreitung
- Bodenfruchtbarkeit
- Bodenfruchtbarkeit: fruchtbar.
- Humusgehalt
- Humusgehalt: humusreich.
- Sträucher in der Umgebung
- Sträucher in der Umgebung: Crataegus.
- Krautschichtpflanzen in der Umgebung
- Krautschichtpflanzen in der Umgebung: Urtica dioica.
- Ernährungsweise
- Ernährungsweise: saprotroph.
Geschichte und Kultur
Der Kastanienbraune Schirmling wurde 1881 vom französischen Mykologen Narcisse Patouillard wissenschaftlich beschrieben. Sein Artepitheton bezieht sich auf den charakteristischen Farbton des Hutes, der an reife Kastanien erinnert. Aufgrund seiner geringen Größe spielte er weder im Volksglauben noch in der Volkskultur eine Rolle und bleibt seit jeher Gegenstand mykologischer Felduntersuchungen.
Essbarkeit und Sicherheit
Der Kastanienbraune Schirmling (Lepiota castanea) ist ein tödlich giftiger Pilz. Er enthält starke Zytotoxine aus der Gruppe der Amatoxine (Amanitine), die unter anderem für tödliche Vergiftungen durch den Grünen Knollenblätterpilz verantwortlich sind.
Toxizität und Vergiftungssymptome Der Verzehr dieser Art löst ein zytotoxisches Vergiftungssyndrom (Phalloides-Syndrom) aus:
- Latenzzeit: Erste Symptome treten in der Regel erst 6–24 Stunden nach dem Verzehr auf.
- Gastrointestinale Phase: Sie ist durch heftiges, anhaltendes Erbrechen, starke Bauchschmerzen und wässrige, heftige Durchfälle gekennzeichnet, die zu schwerer Dehydratation und Elektrolytstörungen führen.
- Phase der Organschädigung: Nach einer vorübergehenden, scheinbaren Besserung kommt es zu einer akuten Nekrose der Leberzellen (Hepatozyten) sowie zu Nierenschäden, was zu Gelbsucht, hämorrhagischer Diathese, Coma hepaticum und in der Folge zum Tod führt.
Sicherheitsregeln
- Keine Zersetzung durch Zubereitung: Amatoxine sind hitzestabil – Kochen, Braten, Einfrieren oder Trocknen neutralisiert ihre Wirkung nicht.
- Prävention: Vom Sammeln und Verzehren aller kleinen Lamellenpilze der Gattung Lepiota (Schirmlinge) wird dringend abgeraten, da viele von ihnen tödliche Dosen von Amatoxinen enthalten und ohne mikroskopische Untersuchungen schwer sicher zu unterscheiden sind.
- Vorgehensweise: Bei Verdacht auf den Verzehr des Kastanienbraunen Schirmlings ist eine sofortige Krankenhauseinweisung und die Benachrichtigung einer Giftnotrufzentrale erforderlich.
Lebensraum und Vorkommen
Der Kastanienbraune Schirmling (Lepiota castanea) kommt hauptsächlich in der gemäßigten Zone der Nordhalbkugel vor, mit zahlreichen Nachweisen aus West- und Mitteleuropa sowie aus Asien und Nordamerika. In Polen gilt er als seltener Pilz, der über wenige Tiefland- und Vorgebirgsstandorte verstreut ist.
Er ist ein bodenbewohnender Streu-Saprotroph, der an Waldlebensräume gebunden ist. Er besiedelt Nadel-, Laub- sowie Mischwälder. Er wird u. a. in der Nähe von Kiefern, Fichten, Eichen und Buchen sowie in alten Parks und Gebüschen angetroffen. Er benötigt ein humusreiches Substrat; die Fruchtkörper wachsen in der Waldstreu, auf abgefallenem Laub oder Nadeln, bisweilen zwischen Moosen sowie auf feuchter Erde an schattigen Stellen.
Die Saison der Fruchtkörperbildung fällt in die Zeit vom Spätsommer bis zum Spätherbst, gewöhnlich von August bis November.
Quellen
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-65b5bc591aab49d5
- retained-d60ee97f851895c9
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
Forscher
Essbarkeit und Küche
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Speisewert
- Giftig — źródło oznaczenia
Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545. · Lange2008, druk545/PDF8: Very poisonous. To udokumentowana klasyfikacja autora klucza, nie dodatni wynik chemiczny. Badania2022/2024 i ich ograniczenia zachowano osobno; nie uznano gatunku za bezpieczny.
Wissenschaftliche Namen und Taxonomie
- Gültiger wissenschaftlicher Name
Lepiota castanea
Nazwa naukowa Lepiota castanea Quél. została wprowadzona do piśmiennictwa mykologicznego w 1881 roku przez francuskiego mykologa Luciena Quéleta. W taksonomii biologicznej gatunek należy do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae Chevall.), rzędu pieczarkowców (Agaricales) w klasie Agaricomycetes, co odnotowuje m.in. baza taksonomiczna NCBI (NCBI Taxonomy Browser, taxid 182868, przy czym sam rejestr NCBI wskazuje, że nie stanowi autorytatywnego źródła w sprawach nomenklatury.
Umfang des Taxons und Bestimmungsgrenzen
Niemiecka Czerwona Lista zwraca uwagę na ujęcie systematyczne taksonu: operacyjnie do czasu pełnego rozstrzygnięcia metodami molekularnymi niemiecka ocena łączy pod nazwą Lepiota castanea również taksony Lepiota ignicolor, Lepiota ignipes oraz Lepiota rufidula. Ujęcie to stanowi specyfikę tamtejszego rejestru i nie oznacza tożsamości biologicznej wszystkich populacji europejskich.
Ökologie und Verbreitung
- Vorkommenshäufigkeit
- Polen: Vorkommenshäufigkeit: häufig. [2]
Labordiagnostik
Dane ustrukturyzowane
Basidien
- Schnallen
- Schnallen: vorhanden. [26]
Hymenialzystiden
- Form der Spitze der Hymenialzystide
- Form der Spitze der Hymenialzystide: spitz. [25]
Form der Spitze der Hymenialzystide: abgerundet. [25] - Länge der hymenialen Zystide
- Länge der hymenialen Zystide: 18–36 µm. [25]
Länge der hymenialen Zystide: 20–40 µm. [15] - Form der hymenialen Zystide
- Form der hymenialen Zystide: keulenförmig. [25]
Form der hymenialen Zystide: utriform (oft). [25]
Form der hymenialen Zystide: zylindrisch. [13]
Form der hymenialen Zystide: keulenförmig. [13]
Form der hymenialen Zystide: utriform. [15]
Form der hymenialen Zystide: keulenförmig. [15]
Form der hymenialen Zystide: keulenförmig (schmal). [25] - Wanddicke der angegebenen hymenialen Zystide
- Wanddicke der angegebenen hymenialen Zystide: dünnwandig. [25]
- Breite der hymenialen Zystide
- Breite der hymenialen Zystide: 5–10 µm. [15]
Breite der hymenialen Zystide: 5,5–12,5 µm. [25] - Vorhandensein von Pleurozystiden
- Vorhandensein von Pleurozystiden: fehlend. [25]
Sonstige Labormerkmale
Huthaut
- Länge der Huthautelemente
- Länge der Huthautelemente: 40–375 µm. [25]
Länge der Huthautelemente: 50–350 µm. [15] - Form der Elemente der Huthaut
- Form der Elemente der Huthaut: keulenförmig (schmal). [25]
Form der Elemente der Huthaut: zylindrisch. [25] - Breite der Elemente der Huthaut
- Breite der Elemente der Huthaut: 6,5–35 µm. [25]
Breite der Elemente der Huthaut: 7–20 µm. [15] - Breitenprofil der Elemente der Huthaut
- Breitenprofil der Elemente der Huthaut: verbreitert (im mittleren Abschnitt). [25]
Breitenprofil der Elemente der Huthaut: verengt (an der Spitze). [25]
Breitenprofil der Elemente der Huthaut: verengt (an der Stielbasis). [25] - Farbe des Huthautpigments
- Farbe des Huthautpigments: braun. [25]
- Länge der Endzelle der Huthaut
- Länge der Endzelle der Huthaut: 90–140 µm. [13]
- Breite der Endzelle der Huthaut
- Breite der Endzelle der Huthaut: 9–15 µm. [13]
Sporen
- Mittleres Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite
- Mittleres Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite: 2,5 (Mittelwert). [19]
- Vorhandensein des Hilarfortsatzes der Basidiospore
- Vorhandensein des Hilarfortsatzes der Basidiospore: vorhanden. [25]
- Sporenfarbe unter dem Mikroskop
- Sporenfarbe unter dem Mikroskop: hyalin. [8]
- Kongophilie der Sporen
- Kongophilie der Sporen: positiv. [25]
- Cyanophilie der Sporen
- Cyanophilie der Sporen: positiv. [25]
- Sporenlänge
- Sporenlänge: 7–14 µm. [15]
Sporenlänge: 11,5 µm (Mittelwert). [25]
Sporenlänge: 9–13 µm. [8]
Sporenlänge: 9,5–13 µm. [25] - Metachromasie der Sporen
- Metachromasie der Sporen: negativ. [25]
- Qualitative Helligkeit des Sporenabdrucks
- Qualitative Helligkeit des Sporenabdrucks: hell. [6]
- Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite
- Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite: 2,4–2,6. [25]
Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite: 2,1–3,13. [8] - Dextrinoide Reaktion der Sporen
- Dextrinoide Reaktion der Sporen: dextrinoid. [6]
- Sporenform
- Sporenform: geschossförmig. [6]
Sporenform: zylindrisch. [8]
Sporenform: zylindrisch. [25]
Sporenform: zylindrisch. [25] - Spornartiger Fortsatz am Sporenumriss
- Spornartiger Fortsatz am Sporenumriss: vorhanden. [8]
- Sporenoberfläche
- Sporenoberfläche: glatt. [6]
- Stutzung des Sporenumrisses
- Stutzung des Sporenumrisses: vorhanden. [8]
- Sporenwanddicke
- Sporenwanddicke: dickwandig (leicht). [25]
Untersuchungsmaterial und -methoden
Mikroskopische Daten — Quelle und Einschränkungen
Materiał: 75 zarodników z 2 prób, 2 kolekcje tajskie MFLU090106/MFLU090154, Sysouphanthong 2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Raportowana średnia Q=2,5; nie obliczono jej z ilorazu skrajnych granic długości i szerokości. Nie podano odchylenia standardowego.
[25]- In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Sporen je Basidie
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [6] [25]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [6] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Basidienlänge
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 18–23 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 30 µm [13] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Basidienbreite
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9–10 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 10 µm [13] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Länge der hymenialen Zystide
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 18–36 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 20–40 µm [15] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Breite der hymenialen Zystide
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5,5–12,5 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 5–10 µm [15] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Länge der Huthautelemente
- Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 50–350 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 40–375 µm [25] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Breite der Elemente der Huthaut
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 6,5–35 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–20 µm [15] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Sporenlänge
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9,5–13 µm [25]
9–13 µm [8]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–14 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 11,5 mikrometra. [25] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Verhältnis von Sporenlänge zu Sporenbreite
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 2,4–2,6 [25]
2,1–3,13 [8] - In den Quellen dokumentierte Ergebnisse — Sporenbreite
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 4,5 mikrometra. [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 3–5,5 µm [15]
4–5 µm [8]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 3,8–5,2 µm [25]
Metody i zapisy źródłowe — retained-5f04bce0f4749e89
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Source says dextrinoid; reagent, concentration, preparation and time not reported.” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki pociskowate (lövedék alakú; regionalny tag kształtu)” [6]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie (sima spórák; regionalny tag powierzchni)” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Congo red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cotton blue.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cresyl blue.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia 4-spored. Liczba na jednej podstawce, nie N próby.” [25]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Druk 65: long hilar appendage. Zachowano obecność, bez wymyślonego pomiaru ani mylenia z ostrogą podstawy.” [25]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–23; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia ... clavate. Kształt podstawki, bez kwalifikatora z innego gatunku.” [25]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9–10; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Płodność ostrza blaszek — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: Lamella edge sterile. Cecha płodności ostrza, nie makroskopowego obrysu lub całego hymenium.” [25]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia with acute or rounded apex. Osobne alternatywy szczytu tej samej źródłowej cheilocystydy.” [25]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–36; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt clavate; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt utriform; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate. Kształt clavate i odrębne narrow przypisane tylko tej wartości. Usually zachowano w źródle, bez zastąpienia kodem often.” [25]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia ... thin-walled. Pojedynczy cel pochodzący od cheilocystydy, nie wspólna grupa cheilo-/pleurocystyd.” [25]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 5.5–12.5; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: pileus covering elements40–375µm long; ogólne elementy skórki, nie komórki końcowe.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate elements; osobny określnik szerokości kształtu.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cylindrical elements; alternatywa nie przejmuje określenia narrow.” [25]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 6.5–35; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Profil szerokości elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: wider at middle and narrowing to apex and base. Położenia są osobnymi zapisami, nie fazami czasowymi.” [25]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: parietal brown pigment in pileus covering. Nie nadano inkrustacji ani położenia intracellular; medium obrazu tej barwy nieustalone.” [25]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk 66: pileus covering a trichoderm. Analogiczny opis pokrycia trzonu pozostaje oddzielny i nie jest drugim wynikiem skórki kapelusza.” [25]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: Pleurocystidia absent. Jawny wynik, bez wnioskowania nieobecności innych cystyd.” [25]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Druk 64: white rhizomorphs at base. Obserwacja makroskopowa przy podstawie trzonu, nie wynik badania mikoryzy ani mikroskopii świetlnej.” [25]
Kongofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: congophilous; metody55:Congo red.” [25]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: cyanophilous; metody55:Cotton blue.” [25]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9.5–13; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Metachromazja zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: not metachromatic in Cresyl blue; to nie wynik ujemny innej reakcji barwnej.” [25]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 2.4–2.6; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: basidiospores slightly thick-walled; stopień slight dotyczy własnej grubościenności, nie innych właściwości zarodnika.” [25]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 3.8–5.2; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Organizacja pokrycia trzonu — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: stipe covering a trichoderm. Odrębny cel pokrycia trzonu, bez kopii jako drugiej skórki kapelusza.” [25]
Metody i zapisy źródłowe — Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu.
Numer okazu: Exsic2659 ErbarioMaletti.
Pochodzenie materiału: Pesaro, Italia.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopia: cellule terminali 90–140×9–15 µm; basidi 30×10+4 µm. Zapisano tylko jednoznacznie nazwane osie właściwego elementu.” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cistidi cilindrici o clavati; położenie niepodane, bez przenoszenia na cheilocystydy.” [13]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cuticola: tricoderma con cellule terminali ...; źródłowo rozpoznana organizacja.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów.
Pochodzenie materiału: Northern Europe, scope of Funga Nordica.
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: sp 7–14×3–5,5 µm; cheilocystidia 20–40×5–10 µm. Zakres syntetycznego klucza w odrębnym kontekście, nie oryginalny pomiar polskiego okazu.” [15]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: cheilocystidia ... utriform to clavate; własny zakres klucza.” [15]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Lange2008, druk545/PDF8: pileipellis elements50–350×7–20µm. Syntetyczny klucz, bez fikcyjnego N i bez zamiany na terminal cells.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — retained-d60ee97f851895c9
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne, ostrogowate, ucięte, hialinowe, 9–13 × 4–5 µm, iloraz Q = 2,1–3,13” [8]
Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...speronate; spurred, no inferred hilar anatomy.” [8]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...tronche; truncated, no explicit end or orientation.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: basidiospores [75,2,2] in side view, avl × avw = 11.5 × 4.5 µm. This is the author-reported mean of the source material, not an additional range endpoint.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in side view cylindrical.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in frontal view oblong to cylindrical. Cylindrical is recorded here; oblong is preserved separately without inventing ellipsoid geometry.” [25]
Name und Umfang der Bestimmung
Polska nazwa: Wojewoda zaproponował nazwę „czubajeczka kasztanowata” dla Lepiota castanea. Jest ona zgodna z nazwą główną rekordu. W przejrzanych niezależnych materiałach nie potwierdzono dodatkowej polskiej nazwy, którą można byłoby bez zastrzeżeń dopisać do rekordu.
Kompleks gatunków: Sysouphanthong i współautorzy opisują długozarodnikowe okazy oznaczone jako L. castanea, zaznaczając potrzebę połączenia morfologii i danych molekularnych dla ustalenia granic kompleksu. Przytaczają odmienne ujęcia L. rufidula, L. ignipes i L. ignicolor. Takich nazw nie potraktowano jako bezwarunkowo wymiennych. Tabela 1 zawiera holenderskie sekwencje L. castanea, nie nowe sekwencje dwóch opisanych tajskich okazów.
[29] [25]Material und Vergleichbarkeit der Beschreibungen
Tajlandia: Pierwotny opis obejmuje MFLU090106 z 20.06.2008 i MFLU090154 z 15.07.2008, z Doi Inthanon na wysokości 1700 m. Cechy makroskopowe notowano ze świeżego materiału; mikroskopię wykonywano na suszonych okazach. Media wymieniono w metodach zbiorczych, bez wskazania medium każdego pomiaru. Licznik [75,2,2] oznacza 75 zarodników w 2 próbach z 2 kolekcji i nie jest licznością badanych podstawek lub cystyd.
Włochy i klucz: Opis AMB Pesaro wskazuje okaz Exsic 2659 z 14.11.2009. Wymiary komórek końcowych skórki są tam podane wprost. Natomiast długie elementy opisane w pracy tajskiej nie zostały nazwane komórkami końcowymi i zachowano tę różnicę. Zakresy z Funga Nordica są syntezą klucza; nie przypisano im fikcyjnej liczby okazów ani polskiego pochodzenia.
[25] [13] [15]Überprüfung des Vorkommens — Umfang und Grenzen
Materiał: Polskie stanowiska opisane u Wojewody 2003 i badany materiał Gierczyka i in. 2014 z Puszczy Białowieskiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Polskie kolekcje oznaczono metodami taksonomicznymi podanymi przez autorów; przy tych wpisach nie ma molekularnego rozdzielenia całego kompleksu. Pojedyncze daty zbiorów 2013 nie ustanawiają pełnego sezonu.
[29] [16]Materiał: Opublikowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Bearbeitungsumfang
Vor Abschluss muss der Datensatz ergänzt oder geprüft werden.
- Suche nach Vorkommensregionen erfordert Abrechnung.
- Verknüpfungen früherer Feststellungen erfordern eine erneute Überprüfung.
- Bei neuen Quellen müssen die bei der Sichtung gefundenen Informationen geprüft werden.
Rechtsgrundlage und Bewertungsumfang
Analytische Ergebnisse
Zusammensetzung und Laboraktivität
- Nachweis einzelner Amatoxine
- in der Untersuchung nicht nachgewiesen: Nachweis einzelner Amatoxine: α-Amanitin, β-Amanitin, γ-Amanitin, Amanin. [12]
- Ergebnis des Komponentennachweises im Material
- Ergebnis des Komponentennachweises im Material: nicht nachgewiesen (Phallacidin, Fruchtkörperpräparat, in der Quelle bestimmt). [20]
Ergebnis des Komponentennachweises im Material: nicht nachgewiesen (Phalloidin, Fruchtkörperpräparat, in der Quelle bestimmt). [20]
Amatoxine und Phallotoxine: Analyseergebnisse
Badanie 2022: Sarawi i współautorzy przebadali 48 niedawno zebranych okazów należących do 16 gatunków Lepiota. Zastosowali chromatografię z detektorem diodowym i spektrometrią mas (UHPLC-QTOF-MS/MS). W materiale oznaczonym jako L. castanea nie wykryto amatoksyn; wykryto je w innych badanych gatunkach, m.in. L. brunneoincarnata. Dostępny abstrakt nie podaje osobnego N, kraju pobrania ani granic wykrywalności dla L. castanea. Niemiecka afiliacja autorów nie ustala pochodzenia okazu; liczba 48 nie jest liczebnością próby tego jednego gatunku.
Badanie 2024: Yilmaz i współautorzy zbadali okazy z lasów regionów Stambułu i Kocaeli w Turcji metodami RP-HPLC-UV i LC-ESI-MS/MS. W analizowanych próbkach nie wykryli α-, β- i γ-amanityny, amaniny, fallacydyny ani falloidyny. Autorzy wskazują potrzebę badań materiałów z innych regionów. Odczytano abstrakt, który nie podaje liczby owocników ani dokładnych limitów wykrywalności i nie wystarcza do odtworzenia pełnego protokołu. Wynik dotyczy tych próbek i wymienionych analitów. Nie odczytano pełnych tabel, receptury przygotowania ani stężeń; nie ustalono osobnego N dla obu miejsc. Niewykrycie nie jest liczbowym wynikiem 0.
Granice wniosku: Niewykrycie wskazanych związków w konkretnych próbkach nie dowodzi bezpieczeństwa spożycia wszystkich populacji ani nie jest badaniem każdej możliwej szkodliwej substancji. Helsenorge odnotowuje niepewność co do amatoksyn L. castanea i zaleca traktowanie małych Lepiota jako ryzyka zatrucia. Klucz Funga Nordica klasyfikuje gatunek jako bardzo trujący; jest to ocena autorów opracowania, odrębna od analizy chemicznej.
[24] [17] [15]Wichtigste Inhaltsstoffe und ihre Wirkung
Wokół profilu chemicznego i toksykologicznego Lepiota castanea w ostatnich latach ujawnił się istotny konflikt naukowy pomiędzy historycznymi danymi toksykologii klinicznej a nowoczesnymi badaniami chromatograficznymi:
Choć obecność amatoksyn w konkretnych populacjach L. castanea jest kwestią otwartą, literatura toksykologiczna (Diaz 2018, Helsenorge klasyfikuje ryzyko związane z małymi czubajeczkami w ramach profilu zatrucia amatoksynowego:
Mechanizm biochemiczny toksyn: Amatoksyny (bicykliczne oktapeptydy) są silnymi inhibitorami eukariotycznej polimerazy II RNA. Wiążąc się z enzymem, hamują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek komórkowych, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i martwicy komórek wątroby.
Faza bezobjawowa (utajenia): trwa od 6 do 24 godzin od spożycia grzyba (długi okres latencji).
Faza żołądkowo-jelitowa: nagłe pojawienie się nudności, gwałtownych wymiotów, kurczowych bólów brzucha oraz obfitej, wodnistej biegunki, prowadzących do skrajnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
Faza pozornej poprawy: przejściowe, krótkotrwałe ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.
Faza uszkodzenia narządowego: w ciągu 2 do 6 dni mogą narastać uszkodzenia wątroby i ewentualnie nerek. Ciężkie zatrucie może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, niewydolności narządowej i zgonu; przy niewydolności wątroby może być konieczna transplantacja.
Powyższy obraz toksykologiczny odnosi się do ogólnego działania amatoksyn i historycznych doniesień medycznych; nie został on bezpośrednio wykazany eksperymentalnie na każdej populacji L. castanea.
Klinische Berichte und Zitierkette
Przegląd a opis przypadku: Przegląd Diaz 2018 wymienia L. castanea wśród Lepiota wiązanych ze zgonami i podpiera zbiorcze zdanie odsyłaczami 15–19. Nie jest to pięć niezależnych opisów zatrucia tym konkretnym gatunkiem. W bibliografii znajdują się również prace dotyczące L. helveola, L. brunneoincarnata, L. brunneolilacea i L. subincarnata.
Odczytana podstawa: Osiągnięto abstrakt pracy Paydas 1990, cytowanej przez Diaz jako pozycja 18. Opisano w nim 27 chorych i 14 zgonów z niewydolności wątroby po zatruciu grzybami określonymi zbiorczo jako Lepiota. Dostępny abstrakt jest ucięty i nie pozwala przypisać tych zgonów L. castanea, sprawdzić okazów dowodowych ani ocenić gatunkowego związku przyczynowego. Pełny tekst pozostaje nieodczytany; w tym miejscu kończy się zweryfikowana droga.
[9] [23]Übersicht der nicht kulinarischen Verwendungen
Zakres poszukiwań: Sprawdzono publikacje i wyszukiwania dotyczące aktywności biologicznej, zastosowań leczniczych, tradycyjnych, technicznych, barwierskich i uprawy tego gatunku. Nie znaleziono w sprawdzonym materiale potwierdzonego zastosowania, które można przypisać L. castanea. To wynik tego przeglądu, nie dowód, że żadne zastosowanie nigdy nie istniało.
Weryfikacja trafienia: W pracy o grzybach rezerwatu Shikahogh zestawienie właściwości leczniczych dotyczy wielu gatunków. Wiersz L. castanea nie zawiera potwierdzonej aktywności leczniczej. Wymienionych przy innych grzybach działań przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych nie przypisano temu gatunkowi.
[14] [24]Ökologische Untersuchungen
Polnische Fundorte und Fruktifikation
Występowanie: Krytyczny wykaz Wojewody zawiera polskie stanowiska. Gierczyk i współautorzy podają kolejne badane zbiory z Puszczy Białowieskiej z 2013 r., z identyfikatorami BG/BGF, siedliskami i datami. Potwierdza to występowanie w Polsce w ujęciu taksonomicznym autorów. Nie oznacza molekularnego rozdzielenia całego kompleksu.
Sezon: Dla Polski zachowano wrzesień–listopad podany przez Wojewodę. Wrześniowe daty pojedynczych kolekcji z 2013 r. są obserwacjami, nie nowym pełnym sezonem. Dat zbiorów tajskich ani północnoeuropejskiej „jesieni” nie użyto jako zamiennika polskich miesięcy.
[29] [16] [25]Lebensraum und Vorkommen
Lebensraum, Gebiet und Jahreszeit
Lepiota castanea jest naziemnym grzybem saprotroficznym. Występuje zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz w zadrzewieniach parkowych.
Węgry: W węgierskim rejestrze obserwacji Fungexpo (Fungexpo HU odnotowano opisowy okres występowania „lato, jesień” (summer, autumn) oraz pięć datowanych stanowisk terenowych: 2019-11-24 (Doroske-Öreghegy), 2020-10-03 (Doroske-Öreghegy), 2024-10-12 (Porpác), 2024-10-13 (Vendvidék-Apátistvánfalva) oraz 2025-10-15 (Nagymizdó). Pojedyncze obserwacje nie wyznaczają regularnego kalendarza rocznego. Portal ten charakteryzuje także ekologię gatunku na Węgrzech jako naziemny tryb saprotroficzny (saprotrof), wskazując występowanie w siedliskach zaburzonych, lasach iglastych, liściastych, mieszanych oraz w parkach, na glebie i żyznej glebie.
Niemcy: W ocenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody (BfN / Rote-Liste-Zentrum 2016 gatunek w szerokim ujęciu taksonomicznym określono jako pospolity (common) i zaklasyfikowano do kategorii Least Concern. Ocena ta dotyczy wyłącznie obszaru Niemiec i nie może być ekstrapolowana na status rzadkości w Polsce.
Ameryka Północna: Fotografia dokumentacyjna w Wikimedia Commons (File: Lepiota castanea 70848.jpg została wykonana przez Ryane'a Snowa w Caspar (hrabstwo Mendocino, Kalifornia, USA) z datą opisu 20.12.2009 r. (w metadanych EXIF: 19.12.2009 r.). Data ta odnosi się do konkretnego zapisu fotograficznego i nie dowodzi odmiennego cyklu fenologicznego w Polsce.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Quellen |
|---|---|---|---|
| Polen | Woiwodschaft Łódź | IX–XI |
|
Quellen
- BMS 2026
- grzyby.pl, Lepiota castanea Quél. (species page) (także [3])
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-d60ee97f851895c9
- src-diaz-2018
- Wojewoda, W. (2003). Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Wpis Lepiota castanea, s.399 (PDF401). (także [29])
- Yilmaz i in. (2024), L. castanea z Turcji: wyniki oznaczenia fallotoksyn; odczytany abstrakt PMID38670498. (także [20])
- AMB Pesaro, Maletti M., Paolini A. Lepiota castanea. Pesaro, 14.11.2009, Exsic2659 Erbario Maletti.
- Nanagulyan i in. (2021). Useful and harmful properties of agaricoid basidiomycetes of Shikahogh State Reserve. Proceedings YSU 55(3): 266–275. DOI:10.46991/PYSU:B/2021.55.3.266.
- Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545.
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Giftinformasjonen / Helsenorge (aktualizacja 12.06.2024). Kastanjeparasollsopp kan være en svært giftig sopp.
- Czubajeczka kasztanowata — polskie stanowiska i źródłowa średnia Q zarodników, z odrębnymi kontekstami.
- ELI, metryka Dz.U. 2014 poz. 1408; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z9.10.2014r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki1–2.
- Paydas i in. (1990). Poisoning due to amatoxin-containing Lepiota species. BrJClinPract44(11): 450–453. PMID2282295. Oryginalny abstrakt, ucięty przez indeks na250słowach.
- Sarawi i in. (2022), PMID34965486, DOI 10.1016/j.phytochem.2021.113069; Yilmaz i in. (2024), PMID38670498, DOI 10.1016/j.toxicon.2024.107736. Oryginalne abstrakty PubMed XML.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
- Sprzążki w badanych tkankach L. castanea — dokładny zakres wyniku Sysouphanthong i in. (2011).
- ELI, metryka Dz.U. 2026 poz. 258; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Tekst jednolity rozporządzenia o grzybach dopuszczonych do obrotu. Dz.U. 2026 poz. 258, ogłoszony 3.03.2026, załącznik1.