Jedovatý
Nastavte polohu, aby sa zobrazili údaje pre váš región.





Bedlička gaštanová (Lepiota castanea) je drobná, smrteľne jedovatá huba z čeľade pečiarkovité. Klobúk má priemer 2 – 4 cm, vekom sa stáva plocho rozprestretý s výrazným hrboľom. Jeho povrch pokrývajú hrdzavé alebo gaštanovohnedé šupinky. Lupene sú husté, biele a voľné. Tenký hlúbik má nestálu prstencovú zónu a v spodnej časti hnedasté šupinky. Plodnice vyrastajú od leta do jesene v listnatých aj ihličnatých lesoch. Druh obsahuje smrteľné amatoxíny poškodzujúce pečeň.
Rozpoznávanie, biotop a najdôležitejšie rozdiely.
Hubár
Stavba plodnice
- Typ stavby plodnice
- Typ stavby plodnice: Klobúk, hlúbik.
- Mycéliové povrazce na báze plodnice
- Mycéliové povrazce na báze plodnice: prítomný.
- Farba mycélia na báze plodnice
- Farba mycélia na báze plodnice: biely (rizomorfné povrazce).
Klobúk
- Tvar klobúka
- Tvar klobúka: kužeľovitý.
Tvar klobúka: zvonkovitý.
Tvar klobúka: vypuklý.
Tvar klobúka: plochý. - Pokryv klobúka
- Pokryv klobúka: šupinatá.
Pokryv klobúka: vláknitá (stred klobúka). - Farba klobúka
- Farba klobúka: gaštanový.
Farba klobúka: biely. - Usporiadanie okraja
- Usporiadanie okraja: zahnutý dovnútra.
- Pokrytie okraja
- Pokrytie okraja: vláknitý.
- Zvyšky plachtičky na okraji
- Zvyšky plachtičky na okraji: s visiacimi zvyškami vela.
- Priemer klobúka
- Priemer klobúka je 10–40 mm.
- Stred klobúka
- Stred klobúka: s výrazným hrboľom.
- Prítomnosť zvyškov plachtičky na klobúku
- Prítomnosť zvyškov plachtičky na klobúku: prítomný.
Spodná strana klobúka
- Typ hymenoforu
- Typ hymenoforu: lupene.
Lupene pri hlúbiku
- Pripojenie hymenoforu k hlúbiku
- Pripojenie hymenoforu k hlúbiku: voľný od hlúbika (lupene).
- Celkový profil lupeňa
- Celkový profil lupeňa: bruchatý (lupene).
- Farba hymenoforu
- Farba hymenoforu: biely.
- Farba lupeňov po poranení
- Farba lupeňov po poranení: červený (lupene).
- Smer zmeny farby lupeňov v čase
- Smer zmeny farby lupeňov v čase: červenanie.
- Makroskopická stavba voľného ostria lupeňov
- Makroskopická stavba voľného ostria lupeňov: celistvé s hladkým obrysom.
- Rozostup lupeňov
- Rozostup lupeňov: nie veľmi husté.
Rozostup lupeňov: husto usporiadané. - Výška lupeňov
- Výška lupeňov: 3 mm.
Hlúbik a báza
- Tvar hlúbika
- Tvar hlúbika: valcovitý.
- Farba hlúbika
- Farba hlúbika: ružovobiely.
- Pokryv povrchu hlúbika
- Pokryv povrchu hlúbika: vločkatá.
Pokryv povrchu hlúbika: šupinatá.
Pokryv povrchu hlúbika: zrnitá. - Vnútro hlúbika
- Vnútro hlúbika: dutý.
- Dĺžka hlúbika
- Dĺžka hlúbika: 20–60 mm.
- Priemer hlúbika
- Priemer hlúbika: 1,8–6 mm.
Prsteň
- Prítomnosť prsteňa
- Prítomnosť prsteňa: prítomný.
Prítomnosť prsteňa: prítomný. - Poloha prsteňa
- Poloha prsteňa: v hornej časti hlúbika.
- Trvácnosť prsteňa
- Trvácnosť prsteňa: miznúci.
Trvácnosť prsteňa: miznúci. - Pokryv povrchu prsteňa
- Pokryv povrchu prsteňa: vločkatá (celý prsteň).
- Vplyv sušenia plodnice
- Vplyv sušenia plodnice: Farba (zmena po usušení, Tmavohnedá, klobúk, označenie farby v zdroji: “dark brown to dark (7F6–8)”).
- Prítomnosť prsteňovitej zóny
- Prítomnosť prsteňovitej zóny: prítomný.
Prítomnosť prsteňovitej zóny: prítomný. - Smer zmeny farby hlúbika v čase
- Smer zmeny farby hlúbika v čase: červenanie.
- Poloha pokryvu na povrchu hlúbika
- Poloha pokryvu na povrchu hlúbika: pod prstencovou zónou.
- Kvalitatívny priemer hlúbika
- Kvalitatívny priemer hlúbika: tenký.
- Robustnosť hlúbika
- Robustnosť hlúbika: štíhly.
Dužina
- Farba dužiny
- Farba dužiny: biely.
- Chuť dužiny
- Chuť dužiny: slabý.
- Vôňa dužiny
- Vôňa dužiny: sladkastý, slabý.
Vôňa dužiny: slabý.
Vôňa dužiny: ovocný. - Smer zmeny farby dužiny
- Smer zmeny farby dužiny: červenanie.
Kde a kedy rastie
- Stanovište
- Stanovište: ihličnatý les.
Stanovište: listnatý les.
Stanovište: zmiešaný les.
Stanovište: park.
Stanovište: kroviny. - Substrát
- Substrát: pôda.
- Spôsob rastu plodníc
- Spôsob rastu plodníc: jednotlivo.
Spôsob rastu plodníc: v malých skupinách. - Frekvencia výskytu
- Frekvencia výskytu: hojný.
- Obdobie rastu
- Plodnice sa objavujú od septembra do novembra.
- Oblasť výskytu
- Oblasť výskytu: potvrdený.
Jedlosť a kuchyňa
- Jedlosť
- Jedovatý
Právo
- Ochrana
- Nie je uvedený v poľskom zozname chránených druhov húb.
- Predaj
- V Poľsku nie je uvedený v zozname húb povolených na predaj.
Možnosť zámeny
FAQ
Je bedlička gaštanová jedlá huba?
Nie, bedlička gaštanová je smrteľne jedovatá huba. Obsahuje nebezpečné amatoxíny, ktoré vyvolávajú ťažké poškodenie pečene a obličiek. Jej konzumácia ohrozuje život.
Aké toxíny obsahuje Lepiota castanea?
Tento druh obsahuje amatoxíny (amanitíny) – tie isté silné toxíny, ktoré sa vyskytujú u muchotrávky zelenej. Neničia sa varením ani sušením.
Ako rozpoznať bedličku gaštanovohnedú?
Vyznačuje sa malým klobúkom (2–4 cm) s gaštanovohrdzavými šupinkami na svetlom podklade, bielokrémovými voľnými lupenami a štíhlym hlúbikom s tmavšími šupinkami v spodnej časti.
Na akých miestach a kedy ju možno stretnúť?
Rastie od leta do jesene v listnatých, ihličnatých a zmiešaných lesoch, ako aj v parkoch a krovinách. Obľubuje úrodné, vlhké pôdy bohaté na humus.
S akými hubami si ju možno pomýliť?
Možno si ju pomýliť s inými drobnými bedličkami (napr. bedličkou hnedočervenkastou) alebo mladými bedľami. Zber malých lupeňovitých húb sa spája so smrteľným rizikom.
Aké sú príznaky otravy bedličkou gaštanovohnedou?
Po dlhom období latencie (6–24 hodín) sa objavuje prudké vracanie, vodnatá hnačka a bolesti brucha, po čom nasleduje fáza zdanlivého zlepšenia a akútne zlyhanie pečene.
Neutralizuje tepelná úprava jej toxíny?
Nie. Amatoxíny sú odolné voči vysokým teplotám, mrazeniu a tráviacim enzýmom. Žiadna forma varenia, vyprážania či nakladania nezbavuje hubu jedovatých vlastností.
Čo robiť v prípade podozrenia na požitie tejto huby?
Je potrebné okamžite privolať záchrannú službu alebo ísť do nemocnice. Oplatí sa zaistiť zvyšky jedla alebo zvratky na mykologické vyšetrenie, čo uľahčí diagnostiku a liečbu.
Nadšenec
Názvy a história
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lepiota castanea
- Inne nazwy krajowe
- czubajeczka kasztanowata
Pozorovania doma
Výtrusný prach
- Potrebný materiál
- čerstvý, zrelý klobúk, list papiera, pohár alebo miska, voda
- Čas
- 2–24 h
- Postup
- Položte klobúk spodnou stranou na papier.
- Pridajte kvapku vody na vrch a prikryte.
- Po 2–24 hodinách klobúk zdvihnite a prezrite si odtlačok.
Čo hľadať
- Farba výtrusného prachu
- Farba výtrusného prachu: biely.
Pod mikroskopom
- Potrebný materiál
- svetelný mikroskop, podložné a krycie sklíčko, ihla, voda, výtrusy z výtrusného prachu
- Postup
- Ihlicou preneste malé množstvo výtrusného prachu na sklíčko.
- Pridajte kvapku vody, prikryte krycím sklíčkom a pozorujte výtrusy.
Čo hľadať
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: v tvare strely. Tvar výtrusu: valcovitý. Tvar výtrusu: valcovitý. Tvar výtrusu: valcovitý.
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký.
- Rozmery výtrusu
- Dĺžka 7–14 µm, šírka 3–5,5 µm.
- Rozmery výtrusu
- Dĺžka 11,5 µm, šírka 4,5 µm.
Rozmery porovnávajte až po kalibrácii mierky mikroskopu.
Ekológia a rozšírenie
- Úrodnosť pôdy
- Úrodnosť pôdy: úrodná.
- Obsah humusu
- Obsah humusu: humózna.
- Kry v okolí
- Kry v okolí: Crataegus.
- Rastliny bylinného poschodia v okolí
- Rastliny bylinného poschodia v okolí: Urtica dioica.
- Spôsob výživy
- Spôsob výživy: saprotrofný.
História a kultúra
Bedlička gaštanová bola vedecky opísaná v roku 1881 francúzskym mykológom Narcissom Patouillardom. Jej druhové meno odkazuje na charakteristický odtieň klobúka pripomínajúci zrelé gaštany. Vzhľadom na malé rozmery nezohrala rolu vo vereniach ani v ľudovej kultúre a celé roky zostáva predmetom terénneho výskumu mykológov.
Jedlosť a bezpečnosť
Bedlička gaštanová (Lepiota castanea) je smrteľne jedovatá huba. Obsahuje silné cytotoxíny zo skupiny amatoxínov (amanitínov), ktoré zodpovedajú okrem iného za smrteľné otravy muchotrávkou zelenou (hľuznatou).
Toxicita a príznaky otravy Konzumácia tohto druhu vyvoláva cytotoxický syndróm otravy (faloidový):
- Latentná fáza: Prvé príznaky sa zvyčajne objavujú až po 6 – 24 hodinách od konzumácie.
- Gastrointestinálna fáza: Vyznačuje sa prudkým, úporným vracaním, silnými bolesťami brucha a výdatnou vodnatou hnačkou vedúcou k ťažkej dehydratácii a rozvratu elektrolytov.
- Fáza poškodenia orgánov: Po prechodnom, zdanlivom zlepšení dochádza k akútnej nekróze pečeňových buniek (hepatocytov) a poškodeniu obličiek, čo vedie k žltačke, hemoragickej diatéze, pečeňovej kóme a následne k smrti.
Bezpečnostné zásady
- Žiadna odolnosť voči spracovaniu: Amatoxíny sú termostabilné – varenie, vyprážanie, mrazenie ani sušenie neneutralizuje ich účinok.
- Prevencia: Zásadne sa neodporúča zbierať a konzumovať akékoľvek drobné lupenaté huby z rodu Lepiota (bedlička), keďže mnohé z nich obsahujú smrteľné dávky amatoxínov a bez mikroskopického vyšetrenia bývajú ťažko spoľahlivo rozlíšiteľné.
- Postup: V prípade podozrenia na požitie bedličky gaštanovej je nevyhnutná okamžitá hospitalizácia a upovedomenie toxikologického strediska.
Biotop a výskyt
Bedlička gaštanová (Lepiota castanea) sa vyskytuje hlavne v miernom pásme severnej pologule, s početnými nálezmi zo západnej a strednej Európy, ako aj z Ázie a Severnej Ameriky. V Poľsku je považovaná za vzácnu hubu, roztrúsenú na nepočetných nížinných a podhorských lokalitách.
Je to pozemný saprotrof opadanky, viazaný na lesné prostredie. Osídľuje ihličnaté, listnaté a zmiešané lesy. Vyskytuje sa okrem iného v blízkosti borovíc, smrekov, dubov a bukov, ako aj v starých parkoch a krovinách. Vyžaduje substrát bohatý na humus; plodnice vyrastajú v lesnom opade, na opadanom lístí alebo ihličí, niekedy medzi machmi a na vlhkej zemi v zatienených miestach.
Sezóna tvorby plodníc pripadá na obdobie od neskorého leta do neskorej jesene, zvyčajne od augusta do novembra.
Zdroje
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-65b5bc591aab49d5
- retained-d60ee97f851895c9
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
Bádateľ
Jedlosť a kuchyňa
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jedlosť
- Jedovatý — źródło oznaczenia
Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545. · Lange2008, druk545/PDF8: Very poisonous. To udokumentowana klasyfikacja autora klucza, nie dodatni wynik chemiczny. Badania2022/2024 i ich ograniczenia zachowano osobno; nie uznano gatunku za bezpieczny.
Vedecké názvy a taxonómia
- Platný vedecký názov
Lepiota castanea
Nazwa naukowa Lepiota castanea Quél. została wprowadzona do piśmiennictwa mykologicznego w 1881 roku przez francuskiego mykologa Luciena Quéleta. W taksonomii biologicznej gatunek należy do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae Chevall.), rzędu pieczarkowców (Agaricales) w klasie Agaricomycetes, co odnotowuje m.in. baza taksonomiczna NCBI (NCBI Taxonomy Browser, taxid 182868, przy czym sam rejestr NCBI wskazuje, że nie stanowi autorytatywnego źródła w sprawach nomenklatury.
Rozsah taxónu a obmedzenia určovania
Niemiecka Czerwona Lista zwraca uwagę na ujęcie systematyczne taksonu: operacyjnie do czasu pełnego rozstrzygnięcia metodami molekularnymi niemiecka ocena łączy pod nazwą Lepiota castanea również taksony Lepiota ignicolor, Lepiota ignipes oraz Lepiota rufidula. Ujęcie to stanowi specyfikę tamtejszego rejestru i nie oznacza tożsamości biologicznej wszystkich populacji europejskich.
Ekológia a rozšírenie
- Frekvencia výskytu
- Poľsko: Frekvencia výskytu: hojný. [2]
Laboratórna diagnostika
Dane ustrukturyzowane
Bazídiá
- Pracky
- Pracky: prítomný. [26]
Hymeniálne cystidy
- Tvar vrcholu hymeniálnej cystidy
- Tvar vrcholu hymeniálnej cystidy: ostrý. [25]
Tvar vrcholu hymeniálnej cystidy: zaoblený. [25] - Dĺžka hymeniálnej cystidy
- Dĺžka hymeniálnej cystidy: 18–36 µm. [25]
Dĺžka hymeniálnej cystidy: 20–40 µm. [15] - Tvar hymeniálnej cystidy
- Tvar hymeniálnej cystidy: kyjakovitý. [25]
Tvar hymeniálnej cystidy: vakovitá (často). [25]
Tvar hymeniálnej cystidy: valcovitý. [13]
Tvar hymeniálnej cystidy: kyjakovitý. [13]
Tvar hymeniálnej cystidy: vakovitá. [15]
Tvar hymeniálnej cystidy: kyjakovitý. [15]
Tvar hymeniálnej cystidy: kyjakovitý (úzke). [25] - Hrúbka steny uvedenej hymeniálnej cystidy
- Hrúbka steny uvedenej hymeniálnej cystidy: tenkostenný. [25]
- Šírka hymeniálnej cystidy
- Šírka hymeniálnej cystidy: 5–10 µm. [15]
Šírka hymeniálnej cystidy: 5,5–12,5 µm. [25] - Prítomnosť pleurocystíd
- Prítomnosť pleurocystíd: neprítomný. [25]
Ostatné laboratórne znaky
Pokožka klobúka
- Dĺžka elementov pokožky klobúka
- Dĺžka elementov pokožky klobúka: 40–375 µm. [25]
Dĺžka elementov pokožky klobúka: 50–350 µm. [15] - Tvar prvkov pokožky klobúka
- Tvar prvkov pokožky klobúka: kyjakovitý (úzke). [25]
Tvar prvkov pokožky klobúka: valcovitý. [25] - Šírka prvkov pokožky klobúka
- Šírka prvkov pokožky klobúka: 6,5–35 µm. [25]
Šírka prvkov pokožky klobúka: 7–20 µm. [15] - Profil šírky prvkov pokožky klobúka
- Profil šírky prvkov pokožky klobúka: rozšírené (v strednej časti). [25]
Profil šírky prvkov pokožky klobúka: zúžené (pri vrchole). [25]
Profil šírky prvkov pokožky klobúka: zúžené (pri báze hlúbika). [25] - Farba pigmentu pokožky
- Farba pigmentu pokožky: hnedý. [25]
- Stavba pokožky klobúka
- Stavba pokožky klobúka: trichoderm. [25]
Stavba pokožky klobúka: trichoderm. [13] - Dĺžka koncovej bunky pokožky klobúka
- Dĺžka koncovej bunky pokožky klobúka: 90–140 µm. [13]
- Šírka koncovej bunky pokožky klobúka
- Šírka koncovej bunky pokožky klobúka: 9–15 µm. [13]
Výtrusy
- Priemerný pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Priemerný pomer dĺžky a šírky výtrusu: 2,5 (priemer). [19]
- Prítomnosť apikulu bazídiospóry
- Prítomnosť apikulu bazídiospóry: prítomný. [25]
- Farba výtrusov pod mikroskopom
- Farba výtrusov pod mikroskopom: hyalínny. [8]
- Kongofília výtrusov
- Kongofília výtrusov: pozitívny. [25]
- Kyanofília výtrusov
- Kyanofília výtrusov: pozitívny. [25]
- Dĺžka výtrusu
- Dĺžka výtrusu: 7–14 µm. [15]
Dĺžka výtrusu: 11,5 µm (priemer). [25]
Dĺžka výtrusu: 9–13 µm. [8]
Dĺžka výtrusu: 9,5–13 µm. [25] - Metachromázia výtrusov
- Metachromázia výtrusov: negatívny. [25]
- Kvalitatívna svetlosť výtrusného odtlačku
- Kvalitatívna svetlosť výtrusného odtlačku: svetlý. [6]
- Pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Pomer dĺžky a šírky výtrusu: 2,4–2,6. [25]
Pomer dĺžky a šírky výtrusu: 2,1–3,13. [8] - Dextrinoidná reakcia výtrusov
- Dextrinoidná reakcia výtrusov: dextrinoidná. [6]
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: v tvare strely. [6]
Tvar výtrusu: valcovitý. [8]
Tvar výtrusu: valcovitý. [25]
Tvar výtrusu: valcovitý. [25] - Ostrohovitý výbežok v obryse výtrusu
- Ostrohovitý výbežok v obryse výtrusu: prítomný. [8]
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký. [6]
- Zrezanie obrysu výtrusu
- Zrezanie obrysu výtrusu: prítomný. [8]
- Hrúbka steny výtrusu
- Hrúbka steny výtrusu: hrubostenný (mierne). [25]
Materiál a metódy výskumu
Mikroskopické údaje — zdroj a obmedzenia
Materiał: 75 zarodników z 2 prób, 2 kolekcje tajskie MFLU090106/MFLU090154, Sysouphanthong 2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Raportowana średnia Q=2,5; nie obliczono jej z ilorazu skrajnych granic długości i szerokości. Nie podano odchylenia standardowego.
[25]- Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Počet výtrusov na bazídii
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [6] [25]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 2. [6] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Dĺžka bazídie
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 18–23 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 30 µm [13] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Šírka bazídie
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9–10 µm [25]
Materiał badania: Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu. 10 µm [13] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Dĺžka hymeniálnej cystidy
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 18–36 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 20–40 µm [15] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Šírka hymeniálnej cystidy
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5,5–12,5 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. na ostrzu blaszki: 5–10 µm [15] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Dĺžka elementov pokožky klobúka
- Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 50–350 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 40–375 µm [25] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Šírka prvkov pokožky klobúka
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 6,5–35 µm [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–20 µm [15] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Dĺžka výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 9,5–13 µm [25]
9–13 µm [8]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 7–14 µm [15]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 11,5 mikrometra. [25] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 2,4–2,6 [25]
2,1–3,13 [8] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Šírka výtrusu
- Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 4,5 mikrometra. [25]
Materiał badania: Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów. 3–5,5 µm [15]
4–5 µm [8]
Materiał badania: Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 3,8–5,2 µm [25]
Metody i zapisy źródłowe — retained-5f04bce0f4749e89
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Source says dextrinoid; reagent, concentration, preparation and time not reported.” [6]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki pociskowate (lövedék alakú; regionalny tag kształtu)” [6]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie (sima spórák; regionalny tag powierzchni)” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Congo red.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cotton blue.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody druk55/PDF3 i wynik druk65/PDF13. Zachowano nazwę odczynnika; nie odtworzono niepodanego stężenia, czasu odczytu ani receptury. Barwienie: Cresyl blue.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia 4-spored. Liczba na jednej podstawce, nie N próby.” [25]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Druk 65: long hilar appendage. Zachowano obecność, bez wymyślonego pomiaru ani mylenia z ostrogą podstawy.” [25]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–23; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65: basidia ... clavate. Kształt podstawki, bez kwalifikatora z innego gatunku.” [25]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9–10; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Płodność ostrza blaszek — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: Lamella edge sterile. Cecha płodności ostrza, nie makroskopowego obrysu lub całego hymenium.” [25]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia with acute or rounded apex. Osobne alternatywy szczytu tej samej źródłowej cheilocystydy.” [25]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 18–36; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt clavate; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 66: cheilocystidia usually clavate to narrowly clavate, often utriform. Zapisano jawny podstawowy kształt utriform; określenie narrow i częstość pozostawiono w dokumentacji oczekującej rozszerzenia.” [25]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate. Kształt clavate i odrębne narrow przypisane tylko tej wartości. Usually zachowano w źródle, bez zastąpienia kodem often.” [25]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cheilocystidia ... thin-walled. Pojedynczy cel pochodzący od cheilocystydy, nie wspólna grupa cheilo-/pleurocystyd.” [25]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 5.5–12.5; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: pileus covering elements40–375µm long; ogólne elementy skórki, nie komórki końcowe.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: narrowly clavate elements; osobny określnik szerokości kształtu.” [25]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: cylindrical elements; alternatywa nie przejmuje określenia narrow.” [25]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 6.5–35; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Profil szerokości elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: wider at middle and narrowing to apex and base. Położenia są osobnymi zapisami, nie fazami czasowymi.” [25]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: parietal brown pigment in pileus covering. Nie nadano inkrustacji ani położenia intracellular; medium obrazu tej barwy nieustalone.” [25]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk 66: pileus covering a trichoderm. Analogiczny opis pokrycia trzonu pozostaje oddzielny i nie jest drugim wynikiem skórki kapelusza.” [25]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: Pleurocystidia absent. Jawny wynik, bez wnioskowania nieobecności innych cystyd.” [25]
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Druk 64: white rhizomorphs at base. Obserwacja makroskopowa przy podstawie trzonu, nie wynik badania mikoryzy ani mikroskopii świetlnej.” [25]
Kongofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: congophilous; metody55:Congo red.” [25]
Cyjanofilia zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: cyanophilous; metody55:Cotton blue.” [25]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 9.5–13; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Metachromazja zarodników — zapis źródłowy: „Druk65: not metachromatic in Cresyl blue; to nie wynik ujemny innej reakcji barwnej.” [25]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 2.4–2.6; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Druk65/PDF13: basidiospores slightly thick-walled; stopień slight dotyczy własnej grubościenności, nie innych właściwości zarodnika.” [25]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 65–66/PDF13–14: źródłowy zakres 3.8–5.2; ten sam materiał tajski. Szerokość elementów skórki nie jest szerokością jej całej warstwy.” [25]
Organizacja pokrycia trzonu — zapis źródłowy: „Druk66/PDF14: stipe covering a trichoderm. Odrębny cel pokrycia trzonu, bez kopii jako drugiej skórki kapelusza.” [25]
Metody i zapisy źródłowe — Pesaro, Parco Miralfiore,14.11.2009, Exsic 2659 Erbario Maletti, leg.MalettiM./PaoliniA., det.MalettiM. Opis własnego okazu.
Numer okazu: Exsic2659 ErbarioMaletti.
Pochodzenie materiału: Pesaro, Italia.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopia: cellule terminali 90–140×9–15 µm; basidi 30×10+4 µm. Zapisano tylko jednoznacznie nazwane osie właściwego elementu.” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cistidi cilindrici o clavati; położenie niepodane, bez przenoszenia na cheilocystydy.” [13]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cuticola: tricoderma con cellule terminali ...; źródłowo rozpoznana organizacja.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Lange 2008, Funga Nordica, klucz do Lepiota, druk 545/PDF8, szerokie ujęcie L. castanea; nie jest to seria nowych własnych polskich pomiarów.
Pochodzenie materiału: Northern Europe, scope of Funga Nordica.
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: sp 7–14×3–5,5 µm; cheilocystidia 20–40×5–10 µm. Zakres syntetycznego klucza w odrębnym kontekście, nie oryginalny pomiar polskiego okazu.” [15]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk 545/PDF8: cheilocystidia ... utriform to clavate; własny zakres klucza.” [15]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Lange2008, druk545/PDF8: pileipellis elements50–350×7–20µm. Syntetyczny klucz, bez fikcyjnego N i bez zamiany na terminal cells.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — retained-d60ee97f851895c9
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne, ostrogowate, ucięte, hialinowe, 9–13 × 4–5 µm, iloraz Q = 2,1–3,13” [8]
Ostrogowaty wyrostek w obrysie zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...speronate; spurred, no inferred hilar anatomy.” [8]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Spore...tronche; truncated, no explicit end or orientation.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z Doi Inthanon, Chiang Mai, Tajlandia,1700 m: MFLU090106(20.06.2008) i MFLU090154(15.07.2008), oznaczone przez autorów jako L. castanea w szerokim ujęciu.
Stan materiału: suszony.
Numer okazu: MFLU090106; MFLU090154.
Pochodzenie materiału: Doi Inthanon National Park, Chiang Mai, Thailand.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Źródłowa mikroskopia świetlna suszonego materiału, Olympus CX41 z tubusem rysunkowym; metody druk 55. Media: czerwień Kongo w amoniaku, woda lub KOH 2,5–10%. Nie przypisano pojedynczego medium wynikom, dla których autor nie podał go oddzielnie.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: basidiospores [75,2,2] in side view, avl × avw = 11.5 × 4.5 µm. This is the author-reported mean of the source material, not an additional range endpoint.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in side view cylindrical.” [25]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Sysouphanthong et al.2011,printed65/PDF13: in frontal view oblong to cylindrical. Cylindrical is recorded here; oblong is preserved separately without inventing ellipsoid geometry.” [25]
Názov a rozsah určenia
Polska nazwa: Wojewoda zaproponował nazwę „czubajeczka kasztanowata” dla Lepiota castanea. Jest ona zgodna z nazwą główną rekordu. W przejrzanych niezależnych materiałach nie potwierdzono dodatkowej polskiej nazwy, którą można byłoby bez zastrzeżeń dopisać do rekordu.
Kompleks gatunków: Sysouphanthong i współautorzy opisują długozarodnikowe okazy oznaczone jako L. castanea, zaznaczając potrzebę połączenia morfologii i danych molekularnych dla ustalenia granic kompleksu. Przytaczają odmienne ujęcia L. rufidula, L. ignipes i L. ignicolor. Takich nazw nie potraktowano jako bezwarunkowo wymiennych. Tabela 1 zawiera holenderskie sekwencje L. castanea, nie nowe sekwencje dwóch opisanych tajskich okazów.
[29] [25]Materiál a porovnateľnosť opisov
Tajlandia: Pierwotny opis obejmuje MFLU090106 z 20.06.2008 i MFLU090154 z 15.07.2008, z Doi Inthanon na wysokości 1700 m. Cechy makroskopowe notowano ze świeżego materiału; mikroskopię wykonywano na suszonych okazach. Media wymieniono w metodach zbiorczych, bez wskazania medium każdego pomiaru. Licznik [75,2,2] oznacza 75 zarodników w 2 próbach z 2 kolekcji i nie jest licznością badanych podstawek lub cystyd.
Włochy i klucz: Opis AMB Pesaro wskazuje okaz Exsic 2659 z 14.11.2009. Wymiary komórek końcowych skórki są tam podane wprost. Natomiast długie elementy opisane w pracy tajskiej nie zostały nazwane komórkami końcowymi i zachowano tę różnicę. Zakresy z Funga Nordica są syntezą klucza; nie przypisano im fikcyjnej liczby okazów ani polskiego pochodzenia.
[25] [13] [15]Overenie výskytu — rozsah a obmedzenia
Materiał: Polskie stanowiska opisane u Wojewody 2003 i badany materiał Gierczyka i in. 2014 z Puszczy Białowieskiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Polskie kolekcje oznaczono metodami taksonomicznymi podanymi przez autorów; przy tych wpisach nie ma molekularnego rozdzielenia całego kompleksu. Pojedyncze daty zbiorów 2013 nie ustanawiają pełnego sezonu.
[29] [16]Materiał: Opublikowany polski zbiór z województwa łódzkiego.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Rozsah spracovania
Pred dokončením treba záznam doplniť alebo preveriť.
- Hľadanie oblastí výskytu si vyžaduje vyúčtovanie.
- Väzby predchádzajúcich zistení si vyžadujú opätovné preverenie.
- Nové zdroje si vyžadujú preverenie informácií zistených pri kontrole.
Právny základ a rozsah hodnotenia
Analytické výsledky
Zloženie a laboratórna aktivita
- Detekcia jednotlivých amatoxínov
- v štúdii nezistené: Detekcia jednotlivých amatoxínov: α-amanitín, β-amanitín, γ-amanitín, amanín. [12]
Amatoxíny a falotoxíny: výsledky analýz
Badanie 2022: Sarawi i współautorzy przebadali 48 niedawno zebranych okazów należących do 16 gatunków Lepiota. Zastosowali chromatografię z detektorem diodowym i spektrometrią mas (UHPLC-QTOF-MS/MS). W materiale oznaczonym jako L. castanea nie wykryto amatoksyn; wykryto je w innych badanych gatunkach, m.in. L. brunneoincarnata. Dostępny abstrakt nie podaje osobnego N, kraju pobrania ani granic wykrywalności dla L. castanea. Niemiecka afiliacja autorów nie ustala pochodzenia okazu; liczba 48 nie jest liczebnością próby tego jednego gatunku.
Badanie 2024: Yilmaz i współautorzy zbadali okazy z lasów regionów Stambułu i Kocaeli w Turcji metodami RP-HPLC-UV i LC-ESI-MS/MS. W analizowanych próbkach nie wykryli α-, β- i γ-amanityny, amaniny, fallacydyny ani falloidyny. Autorzy wskazują potrzebę badań materiałów z innych regionów. Odczytano abstrakt, który nie podaje liczby owocników ani dokładnych limitów wykrywalności i nie wystarcza do odtworzenia pełnego protokołu. Wynik dotyczy tych próbek i wymienionych analitów. Nie odczytano pełnych tabel, receptury przygotowania ani stężeń; nie ustalono osobnego N dla obu miejsc. Niewykrycie nie jest liczbowym wynikiem 0.
Granice wniosku: Niewykrycie wskazanych związków w konkretnych próbkach nie dowodzi bezpieczeństwa spożycia wszystkich populacji ani nie jest badaniem każdej możliwej szkodliwej substancji. Helsenorge odnotowuje niepewność co do amatoksyn L. castanea i zaleca traktowanie małych Lepiota jako ryzyka zatrucia. Klucz Funga Nordica klasyfikuje gatunek jako bardzo trujący; jest to ocena autorów opracowania, odrębna od analizy chemicznej.
[24] [17] [15]Najdôležitejšie látky a ich účinok
Wokół profilu chemicznego i toksykologicznego Lepiota castanea w ostatnich latach ujawnił się istotny konflikt naukowy pomiędzy historycznymi danymi toksykologii klinicznej a nowoczesnymi badaniami chromatograficznymi:
Choć obecność amatoksyn w konkretnych populacjach L. castanea jest kwestią otwartą, literatura toksykologiczna (Diaz 2018, Helsenorge klasyfikuje ryzyko związane z małymi czubajeczkami w ramach profilu zatrucia amatoksynowego:
Mechanizm biochemiczny toksyn: Amatoksyny (bicykliczne oktapeptydy) są silnymi inhibitorami eukariotycznej polimerazy II RNA. Wiążąc się z enzymem, hamują transkrypcję mRNA oraz syntezę białek komórkowych, co prowadzi do zahamowania syntezy białek i martwicy komórek wątroby.
Faza bezobjawowa (utajenia): trwa od 6 do 24 godzin od spożycia grzyba (długi okres latencji).
Faza żołądkowo-jelitowa: nagłe pojawienie się nudności, gwałtownych wymiotów, kurczowych bólów brzucha oraz obfitej, wodnistej biegunki, prowadzących do skrajnego odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
Faza pozornej poprawy: przejściowe, krótkotrwałe ustąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.
Faza uszkodzenia narządowego: w ciągu 2 do 6 dni mogą narastać uszkodzenia wątroby i ewentualnie nerek. Ciężkie zatrucie może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia, niewydolności narządowej i zgonu; przy niewydolności wątroby może być konieczna transplantacja.
Powyższy obraz toksykologiczny odnosi się do ogólnego działania amatoksyn i historycznych doniesień medycznych; nie został on bezpośrednio wykazany eksperymentalnie na każdej populacji L. castanea.
Klinické správy a citačný reťazec
Przegląd a opis przypadku: Przegląd Diaz 2018 wymienia L. castanea wśród Lepiota wiązanych ze zgonami i podpiera zbiorcze zdanie odsyłaczami 15–19. Nie jest to pięć niezależnych opisów zatrucia tym konkretnym gatunkiem. W bibliografii znajdują się również prace dotyczące L. helveola, L. brunneoincarnata, L. brunneolilacea i L. subincarnata.
Odczytana podstawa: Osiągnięto abstrakt pracy Paydas 1990, cytowanej przez Diaz jako pozycja 18. Opisano w nim 27 chorych i 14 zgonów z niewydolności wątroby po zatruciu grzybami określonymi zbiorczo jako Lepiota. Dostępny abstrakt jest ucięty i nie pozwala przypisać tych zgonów L. castanea, sprawdzić okazów dowodowych ani ocenić gatunkowego związku przyczynowego. Pełny tekst pozostaje nieodczytany; w tym miejscu kończy się zweryfikowana droga.
[9] [23]Prehľad nekulinárskych využití
Zakres poszukiwań: Sprawdzono publikacje i wyszukiwania dotyczące aktywności biologicznej, zastosowań leczniczych, tradycyjnych, technicznych, barwierskich i uprawy tego gatunku. Nie znaleziono w sprawdzonym materiale potwierdzonego zastosowania, które można przypisać L. castanea. To wynik tego przeglądu, nie dowód, że żadne zastosowanie nigdy nie istniało.
Weryfikacja trafienia: W pracy o grzybach rezerwatu Shikahogh zestawienie właściwości leczniczych dotyczy wielu gatunków. Wiersz L. castanea nie zawiera potwierdzonej aktywności leczniczej. Wymienionych przy innych grzybach działań przeciwwirusowych lub przeciwbakteryjnych nie przypisano temu gatunkowi.
[14] [24]Ekologické štúdie
Poľské lokality a tvorba plodníc
Występowanie: Krytyczny wykaz Wojewody zawiera polskie stanowiska. Gierczyk i współautorzy podają kolejne badane zbiory z Puszczy Białowieskiej z 2013 r., z identyfikatorami BG/BGF, siedliskami i datami. Potwierdza to występowanie w Polsce w ujęciu taksonomicznym autorów. Nie oznacza molekularnego rozdzielenia całego kompleksu.
Sezon: Dla Polski zachowano wrzesień–listopad podany przez Wojewodę. Wrześniowe daty pojedynczych kolekcji z 2013 r. są obserwacjami, nie nowym pełnym sezonem. Dat zbiorów tajskich ani północnoeuropejskiej „jesieni” nie użyto jako zamiennika polskich miesięcy.
[29] [16] [25]Biotop a výskyt
Biotop, oblasť a ročné obdobie
Lepiota castanea jest naziemnym grzybem saprotroficznym. Występuje zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz w zadrzewieniach parkowych.
Węgry: W węgierskim rejestrze obserwacji Fungexpo (Fungexpo HU odnotowano opisowy okres występowania „lato, jesień” (summer, autumn) oraz pięć datowanych stanowisk terenowych: 2019-11-24 (Doroske-Öreghegy), 2020-10-03 (Doroske-Öreghegy), 2024-10-12 (Porpác), 2024-10-13 (Vendvidék-Apátistvánfalva) oraz 2025-10-15 (Nagymizdó). Pojedyncze obserwacje nie wyznaczają regularnego kalendarza rocznego. Portal ten charakteryzuje także ekologię gatunku na Węgrzech jako naziemny tryb saprotroficzny (saprotrof), wskazując występowanie w siedliskach zaburzonych, lasach iglastych, liściastych, mieszanych oraz w parkach, na glebie i żyznej glebie.
Niemcy: W ocenie Federalnej Agencji Ochrony Przyrody (BfN / Rote-Liste-Zentrum 2016 gatunek w szerokim ujęciu taksonomicznym określono jako pospolity (common) i zaklasyfikowano do kategorii Least Concern. Ocena ta dotyczy wyłącznie obszaru Niemiec i nie może być ekstrapolowana na status rzadkości w Polsce.
Ameryka Północna: Fotografia dokumentacyjna w Wikimedia Commons (File: Lepiota castanea 70848.jpg została wykonana przez Ryane'a Snowa w Caspar (hrabstwo Mendocino, Kalifornia, USA) z datą opisu 20.12.2009 r. (w metadanych EXIF: 19.12.2009 r.). Data ta odnosi się do konkretnego zapisu fotograficznego i nie dowodzi odmiennego cyklu fenologicznego w Polsce.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Zdroje |
|---|---|---|---|
| Poľsko | Lodžské vojvodstvo | IX–XI |
|
Zdroje
- BMS 2026
- grzyby.pl, Lepiota castanea Quél. (species page) (także [3])
- retained-5f04bce0f4749e89
- retained-d60ee97f851895c9
- src-diaz-2018
- Wojewoda, W. (2003). Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Wpis Lepiota castanea, s.399 (PDF401). (także [29])
- Yilmaz i in. (2024), L. castanea z Turcji: wyniki oznaczenia fallotoksyn; odczytany abstrakt PMID38670498. (także [20])
- AMB Pesaro, Maletti M., Paolini A. Lepiota castanea. Pesaro, 14.11.2009, Exsic2659 Erbario Maletti.
- Nanagulyan i in. (2021). Useful and harmful properties of agaricoid basidiomycetes of Shikahogh State Reserve. Proceedings YSU 55(3): 266–275. DOI:10.46991/PYSU:B/2021.55.3.266.
- Lange, C. (2008). Lepiota. W: Knudsen, H., Vesterholt, J. (red.), Funga Nordica: 538–548; gatunek na s.545.
- Gierczyk B., Kujawa A., Szczepkowski A., Karasiński D. (2014). Materiały do poznania mykobioty Puszczy Białowieskiej; wpis Lepiota castanea, zbiory z2013r.
- Giftinformasjonen / Helsenorge (aktualizacja 12.06.2024). Kastanjeparasollsopp kan være en svært giftig sopp.
- Czubajeczka kasztanowata — polskie stanowiska i źródłowa średnia Q zarodników, z odrębnymi kontekstami.
- ELI, metryka Dz.U. 2014 poz. 1408; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z9.10.2014r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki1–2.
- Paydas i in. (1990). Poisoning due to amatoxin-containing Lepiota species. BrJClinPract44(11): 450–453. PMID2282295. Oryginalny abstrakt, ucięty przez indeks na250słowach.
- Sarawi i in. (2022), PMID34965486, DOI 10.1016/j.phytochem.2021.113069; Yilmaz i in. (2024), PMID38670498, DOI 10.1016/j.toxicon.2024.107736. Oryginalne abstrakty PubMed XML.
- Sysouphanthong i in. (2011). Lepiota (Agaricales) in northern Thailand – 1. L. section Stenosporae. Mycotaxon 117: 53–85. DOI: 10.5248/117.53.
- Sprzążki w badanych tkankach L. castanea — dokładny zakres wyniku Sysouphanthong i in. (2011).
- ELI, metryka Dz.U. 2026 poz. 258; sprawdzony status aktu 18.10.2026.
- Tekst jednolity rozporządzenia o grzybach dopuszczonych do obrotu. Dz.U. 2026 poz. 258, ogłoszony 3.03.2026, załącznik1.