Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Kolczak obłączasty to charakterystyczny grzyb naziemny o mięsistym, pofałdowanym kapeluszu barwy kremowej, płowożółtej lub ochrowej. Jego unikalną cechą jest hymenofor złożony z gęstych, kruchych kolców zbiegających na trzon, które bardzo łatwo odłamują się przy dotknięciu. Trzon bywa twardy, krępy, często asymetryczny i jaśniejszy od wierzchu. Miąższ ma białawy kolor, jędrną strukturę oraz przyjemny, owocowy zapach, który u starych owocników zyskuje nieco cierpkawy i gorzkawy posmak.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wklęsły; u młodych owocników — wypukły; u dojrzałych owocników — płaski.
- Powierzchnia
- Powierzchnia kapelusza jest sucha.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być gładka lub jamkowata.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być naga; u młodych owocników — zamszowa; u starych owocników — łuskowata.
- Kolor
- Kapelusz może być kremowy, żółtopomarańczowy, beżowy, białawy, pomarańczowoochrowy lub pomarańczowy; może być jasnopomarańczowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza może być zagięty do wewnątrz, a u młodych owocników może być podwinięty.
- Obrys brzegu
- U dojrzałych owocników obrys brzegu może być falisty lub płatowaty, także u starych owocników.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę do 150 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest zagłębiony.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę kolczastą.
- Połączenie z trzonem
- Kolce są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Kolce zbiegają po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być kremowy lub żółtopomarańczowy; może być jasnopomarańczowy.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie poza środkiem.
- Kształt
- Trzon może mieć kształt nieregularnie cylindryczny; może mieć kształt nieznacznie maczugowaty.
- Kolor
- Trzon może być białawy, kremowy, biały lub jasnobrązowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu może być ochrowobrązowa lub niezmienna.
- Długość
- Trzon może mieć długość do 70 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość do 40 milimetrów, a u góry może mieć grubość od 7 do 14 milimetrów.
- Wilgotność powierzchni trzonu
- Powierzchnia trzonu jest sucha.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być biały, żółtawy lub białawy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest zwarty.
- Smak
- Może mieć lekko kwaśny lub słodki smak.
U starych owocników może mieć gorzki, kwaśny lub lekko ostry smak. - Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być słodkawy, a przy tym niewyróżniający się.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych lub w lasach mieszanych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać w grupach, pojedynczo, szeregami, kręgami lub być zrośnięte.
- Częstość
- Gatunek jest bardzo pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
Pieprznik jadalny
Cantharellus cibarius
Najważniejsze różnice
Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius), nazywany powszechnie kurką, może przypominać kolczaka obłączastego ubarwieniem oraz mięsistą strukturą owocnika, a nierzadko rośnie w tych samych miejscach. Różni się budową spodu kapelusza: pieprznik ma fałdy i grube, rozgałęzione listewki, podczas gdy kolczak ma wyraźne, łamliwe kolce.
Kolczak rudawy
Hydnum rufescens
Najważniejsze różnice
Kolczak rudawy (Hydnum rufescens) odznacza się intensywniejszą, pomarańczoworudawą barwą i smuklejszym trzonem. W literaturze istnieją rozbieżności co do sposobu osadzenia hymenoforu: Snowarski oraz atlas ČMS wskazują, że kolce kolczaka rudawego nie zbiegają na trzon, podczas gdy Zarzyński podaje cechę odwrotną – mocniejsze zbieganie kolców niż u kolczaka obłączastego. Samo zbieganie kolców nie stanowi więc jednoznacznego kryterium rozróżnienia we wszystkich ujęciach.
Sarcodon imbricatus
Najważniejsze różnice
Sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus) wytwarza owocniki wyraźnie większe, o ciemnym, szarobrązowym zabarwieniu, pokryte na powierzchni kapelusza dużymi, odstającymi łuskami. Mimo że ludowa nazwa „sarniak” bywa potocznie stosowana wobec kolczaka obłączastego, są to dwa odrębne taksony.
FAQ
Czy kolczak obłączasty jest grzybem jadalnym?
Tak, to wyborny i ceniony grzyb jadalny. Do kulinariów rekomenduje się zwłaszcza młode owocniki, gdyż starsze egzemplarze mogą mieć gorzki posmak, który wymaga uprzedniego zblanszowania.
Czy przed przyrządzeniem trzeba usuwać kolce?
U młodych sztuk nie ma takiej potrzeby. W przypadku starszych okazów warto zeskrobać kolce tępym nożem, ponieważ to w nich gromadzi się gorycz, a odpadając, psują estetykę gotowego dania.
Z jakimi grzybami można pomylić kolczaka obłączastego?
Z góry przypomina pieprznika jadalnego, jednak kurka ma pod kapeluszem listewki, a nie kolce. Podobny bywa też kolczak rudawy, który jest drobniejszy, ciemniejszy i również całkowicie jadalny.
Gdzie najczęściej rośnie kolczak obłączasty?
Spotkasz go w lasach iglastych, liściastych i mieszanych, zwłaszcza na glebach zasadowych oraz bogatych w wapń. Tworzy mikoryzę z bukami, dębami czy sosnami, rosnąc gromadnie w wilgotnej ściółce.
Kiedy przypada sezon na zbiór kolczaka obłączastego?
Pierwsze owocniki pojawiają się w lipcu, a główny wysyp trwa od września do końca października. Przy sprzyjającej, ciepłej jesieni można go z powodzeniem zbierać nawet w połowie listopada.
Czy kolczak obłączasty nadaje się do suszenia?
Tradycyjne suszenie w kawałkach nie daje najlepszych rezultatów ze względu na twardość. Ususzone owocniki warto jednak zmielić na aromatyczny puder, który służy jako świetna przyprawa do zup.
Jak najlepiej przyrządzić kolczaka obłączastego?
Znakomicie smakuje podsmażony na maśle z cebulą, czosnkiem i natką pietruszki. Świetnie nadaje się też do śmietanowych sosów, gulaszów oraz jako chrupiący dodatek do jajecznicy lub risotta.
Czy kolczak obłączasty bywa zaczerwiony?
Niezwykle rzadko. Zwięzły, gęsty miąższ oraz specyficzne związki chemiczne skutecznie odstraszają owady, dzięki czemu nawet dorodne, wyrośnięte egzemplarze są w środku zdrowe i wolne od larw.
Czy kolczaka można jeść na surowo?
Nie powinno się go spożywać na surowo, ponieważ może wywołać podrażnienia przewodu pokarmowego. Dopiero obróbka termiczna, taka jak gotowanie czy smażenie, neutralizuje ciężkostrawne związki.
Jak skutecznie zredukować goryczkę ze starszych owocników?
Wystarczy delikatnie zeskrobać kolce z hymenoforu, a pokrojony miąższ obgotować przez około dziesięć minut w osolonej wodzie. Po odlaniu wywaru grzyby tracą gorzki posmak i nadają się do dań.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Kolczak obłączasty
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Hydnum repandum
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
- Odcień wysypu
- Może występować bladokremowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny, kulisty, szeroko jajowaty lub niemal kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 9 mikrometrów i szerokość od 5 do 7,5 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 1
- Średnia długość: 7,8 mikrometra; średnia szerokość: 6,8 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby zasadowe.
- Gleba
- Preferuje gleby ilaste.
- Wapienność gleby
- Występuje na glebie wapiennej.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą świerki i buki.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Poza celami spożywczymi kolczak obłączasty znajduje zastosowanie w tradycyjnym oraz współczesnym barwiarstwie naturalnym. Owocniki tego gatunku, zwłaszcza starsze i podsuszone, są wykorzystywane przez rzemieślników do barwienia włókien naturalnych, w szczególności wełny owczej oraz jedwabiu. W zależności od zastosowanej zaprawy mineralnej oraz odczynu kąpieli barwiącej, barwniki zawarte w owocnikach pozwalają uzyskać gamę kolorystyczną od odcieni żółtobeżowych, kremowych i miodowych (przy użyciu ałunu), przez ciepłe brązy i oliwkową zieleń (przy użyciu siarczanu żelaza), aż po zgaszone szarości. Technika ta jest do dziś kultywowana przez wytwórców tradycyjnego rękodzieła i tkanin artystycznych w Skandynawii oraz Ameryce Północnej.
W tradycyjnej gospodarce wiejskiej wysuszone owocniki kolczaka bywały wykorzystywane jako naturalny środek zapachowy i odstraszający drobne owady w domowych spiżarniach. Dodatkowo ze względu na specyficzną, trwałą strukturę po zasuszeniu, owocniki stosuje się współcześnie we florystyce do tworzenia trwałych, naturalistycznych kompozycji dekoracyjnych i leśnych stroików.
Historia i kultura
Kolczak obłączasty zapisał się w historii mykologii jako gatunek opisany naukowo przez Karola Linneusza w fundamentalnym dziele „Species Plantarum” z 1753 roku, gdzie zyskał swoją łacińską nazwę odnoszącą się do wygiętego kapelusza. W tradycji ludowej wielu narodów wygląd owocnika budził skojarzenia ze zwierzętami, co znalazło odzwierciedlenie w nazewnictwie: w języku francuskim nazwano go „pied-de-mouton” (owcza nóżka), w angielskim „hedgehog mushroom” (grzyb jeżowy), a w niemieckim „Semmelstoppelpilz” ze względu na skojarzenie barwy z bułką pszenną.
W kulturze europejskiej podejście do tego gatunku odzwierciedlało regionalne podziały kulturowe. W krajach romańskich, zwłaszcza we Francji i Włoszech, od stuleci stanowił uznany towar targowy, będący przedmiotem lokalnego handlu i elementem tradycji miejskich rynków. Z kolei w tradycyjnych kulturach wiejskich Europy Środkowej i Wschodniej obecność kolców pod kapeluszem wzbudzała nieufność i dystans; w przekazach folklorystycznych kolce kojarzono niekiedy ze złośliwością leśnych duchów lub uznawano owocnik za pośledni, przez co zbierano go głównie w okresach niedostatku. Gatunek pojawiał się w osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych traktatach przyrodniczych oraz zielnikach jako przykład nietypowej budowy hymenoforu.
Jadalność i bezpieczeństwo
Kolczak obłączasty jest grzybem jadalnym, cenionym za jędrny, zwarty miąższ oraz lekko pikantny, orzechowy smak. Dojrzałe i starsze owocniki nabierają jednak wyraźnej, nieprzyjemnej goryczy i mogą stać się łykowate, co u osób o wrażliwym przewodzie pokarmowym może wywołać niestrawność. Bezpieczne spożycie wymaga bezwzględnej obróbki termicznej w postaci gotowania, duszenia lub smażenia; surowe owocniki są niestrawne i mogą powodować dolegliwości żołądkowe. W celu zredukowania goryczy zaleca się wstępne obgotowanie z odlaniem wody oraz mechaniczne usunięcie kolców ze spodniej strony kapelusza, w których kumulują się gorzkie substancje. Nie należy spożywać egzemplarzy starych, miękkich, wysuszonych ani przemarzniętych.
Preferencje konsumpcyjne wykazują wyraźne zróżnicowanie geograficzne. We Francji, gdzie grzyb funkcjonuje pod nazwą „pied-de-mouton”, jest rynkowym przysmakiem i stałym elementem oferty targowej. Dużym uznaniem cieszy się również we Włoszech i w Hiszpanii. W Europie Wschodniej oraz w Polsce uchodzi tradycyjnie za grzyb o mniejszym znaczeniu kulinarnym, choć zyskuje na popularności wśród miłośników leśnych smaków.
Siedlisko i występowanie
Kolczak obłączasty występuje w lasach iglastych, liściastych oraz mieszanych strefy umiarkowanej półkuli północnej. Najczęściej spotyka się go w sąsiedztwie buków, dębów, świerków i sosen, z którymi tworzy trwałe relacje mikoryzowe. Rośnie na podłożach przepuszczalnych, piaszczystych, gliniastych oraz próchnicznych, ze skłonnością ku glebom zasadowym, często w miejscach porośniętych mchem lub pokrytych grubą warstwą opadłych liści i igliwia.
W ujęciu ścisłym (Hydnum repandum sensu stricto) gatunek ten jest potwierdzony w Europie; podobne grzyby w Ameryce Północnej określa się jako H. neorepandum, a w Japonii – H. repando-orientale, przy czym jego status w innych regionach nie jest w pełni określony. W Europie Środkowej i Północnej owocniki pojawiają się zazwyczaj od lipca lub sierpnia aż do późnego listopada, z kulminacją wczesną jesienią. W rejonach o chłodniejszym klimacie sezon rozpoczyna się wcześniej i ulega skróceniu wraz z nadejściem pierwszych silnych mrozów. W cieplejszych strefach klimatycznych, na przykład w basenie Morza Śródziemnego, okres występowania przesuwa się na późną jesień i zimę, a owocniki bywają spotykane nawet w grudniu i styczniu. W rejonach górskich kolczak obłączasty pojawia się w reglu dolnym i górnym, gdzie faza pojawu owocników zależy ściśle od lokalnych spadków temperatur.
Źródła
- Opracowanie zakresu taksonu oparte na dokładnym dopasowaniu GBIF oraz Niskanen, T. i in. (2018), Identifying and naming the currently known diversity of the genus Hydnum with an emphasis on European and North American taxa, Mycologia 110(5): 890–918, DOI 10.1080/00275514.2018.1477004.
- Zarzyński, P. (2021). Grzyby polskich lasów. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, hasło „Kolczak obłączasty”, drukowana s. 190.
- Tejkal, K. (b.d.). Lišák zprohýbaný (Hydnum repandum L.). Česká mykologická společnost, Myko atlas. https://www.myko.cz/myko-atlas/Hydnum-repandum/
- Kuo, M. (2020, wrzesień). Hydnum repandum. MushroomExpert.Com. https://www.mushroomexpert.com/hydnum_repandum.html
- Snowarski, M. (b.d.). Kolczak obłączasty (Hydnum repandum). Grzyby.pl. https://www.grzyby.pl/gatunki/Hydnum_repandum.htm
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Snowarski, M. (b.d.). Kolczak obłączasty (Hydnum repandum). Grzyby.pl. https://www.grzyby.pl/gatunki/Hydnum_repandum.htm · Jadalne czy trujące?:Jadalny.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Marttaliitto. Hydnoid fungi: Preparation. · Preparation: hydnoid fungi, young fruitbodies; fry and cook thoroughly.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Hydnum repandum
Kolczak obłączasty (Hydnum repandum L.) został opisany naukowo przez Karola Linneusza w 1753 roku w drugim tomie dzieła „Species plantarum” (s. 1178). Według bazy Species Fungorum należy do rodziny kolczakowatych (Hydnaceae), rzędu pieprznikowców (Cantharellales), klasy pieczarniaków (Agaricomycetes), typu podstawczaków (Basidiomycota) i królestwa grzybów (Fungi). W rewizji taksonomicznej Niskanena i współpracowników stanowi gatunek typowy rodzaju Hydnum, a także podrodzaju i sekcji noszących tę samą nazwę.
[3] [16]W rejestrze Species Fungorum odnotowano 27 pozycji synonimicznych dla tego taksonu:
- Hypothele repanda (L.) Paulet, Icon. Champ. (Paris): tab. 35:1-2 (1812)
- Dentinum repandum (L.) Gray, Nat. Arr. Brit. Pl. (London) 1: 650 (1821)
- Tyrodon repandus (L.) P. Karst., Rev. Mycol., Toulouse 3(no. 9): 19 (1881)
- Sarcodon repandus (L.) Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 189 (1886)
- Hydnum flavidum Schaeff., Fung. bavar. palat. nasc. (Ratisbonae) 4: 99 (1774)
- Hydnum rufescens Schaeff., Fung. bavar. palat. nasc. (Ratisbonae) 4: 95 (1774)
- Sarcodon repandus var. rufescens (Schaeff.) Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 189 (1886)
- Sarcodon rufescens (Schaeff.) Quél., Fl. mycol. France (Paris): 447 (1888)
- Hydnum clandestinum Batsch, Elench. fung. (Halle): 113 (1783)
- Hydnum repandum var. clandestinum (Batsch) J. Kickx f., in Kickx, Fl. Crypt. Flandres (Paris) 1: 251 (1867)
- Hydnum medium Pers., Observ. mycol. (Lipsiae) 2: 97 (1800) [1799]
- Lophium medium (Pers.) Fr., K. svenska Vetensk-Akad. Handl., ser. 3 39: 113 (1818)
- Hydnum bulbosum Raddi, Mem. Mat. Fis. Soc. Ital. Sci. Modena, Pt. Mem. Fis. 13: 353 (1807)
- Hydnum bicolor Raddi, Mem. Mat. Fis. Soc. Ital. Sci. Modena, Pt. Mem. Fis. 13: 353 (1807)
- Hydnum aurantium Raf., J. Bot. (Desvaux) 1(5): 237 (1813)
- Hydnum repandum var. albidum Fr., Observ. mycol. (Havniae) 1: 139 (1815)
- Hydnum repandum var. denudatum Fr., Observ. mycol. (Havniae) 1: 138 (1815)
- Hydnum repandum var. flavidum Fr., Observ. mycol. (Havniae) 1: 138 (1815)
- Hydnum repandum var. intermedium Fr., Observ. mycol. (Havniae) 1: 139 (1815)
- Hydnum repandum var. rufidum Fr., Observ. mycol. (Havniae) 1: 139 (1815)
- Hydnum album Pers., Traité champ. Comest. (Paris): 249 (1818)
- Hydnum diffractum Berk., London J. Bot. 6: 323 (1847)
- Sarcodon repandus var. albus Quél., Fl. mycol. France (Paris): 447 (1888)
- Hydnum repandum var. album (Quél.) Rea, Brit. basidiomyc. (Cambridge): 630 (1922)
- Dentinum repandum var. album (Quél.) K.A. Harrison, Publs Dep. Agric. Can. 1099: 19 (1961)
- Hydnum washingtonianum Ellis & Everh., Proc. Acad. nat. Sci. Philad. 46(3): 323 (1894)
- Hydnum repandum var. albidum Cejp, Fauna Flora Cechoslov., II, Hydnaceae: 82 (1928)
Zestawienie to dokumentuje historię stosowania nazw w literaturze mykologicznej, obejmując m.in. dwa odrębne ujęcia odmiany albidum oraz datowanie Hydnum medium z 1800 [1799] r.
[16]W historycznym piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten przenoszono do innych rodzajów, tworząc kombinacje Dentinum repandum, Hypothele repanda, Tyrodon repandus oraz Sarcodon repandus. W synonimice występuje również Hydnum rufescens Schaeff. z 1774 roku, którego autorstwo jest istotne, gdyż nie jest tożsamy z Hydnum rufescens Pers. z 1799 roku (uznanym w rewizji z 2018 r. za odrębny takson — kolczaka rudawego). Ponadto w polskim atlasie Snowarskiego odnotowano historyczną formę Hydnum repandum Fr. f. minor Nikol.
[3] [16] [18]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Hydnum repandum L. w dokładnym zaakceptowanym dopasowaniu GBIF2554716 oraz europejskim ujęciu rewizji Niskanen i in.2018. Historyczne opisy szerszego kompleksu, wzmianki północnoamerykańskie i etykiety sekwencji pozostają przy własnych źródłach; nie dostarczają automatycznie obecnemu gatunkowi zasięgu lub cech jego sobowtórów.
[2] [3]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest bardzo pospolity. [17]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki na przegrodach strzępek skórki kapelusza. [15]
Cystydy hymenialne
- Obecność pseudocystyd hymenialnych
- U tego gatunku pseudocystydy hymenialne są obecne. [15]
- Kształt pseudocystyd hymenialnych
- Przeważnie pseudocystydy hymenialne są cylindryczne. [15]
- Szerokość pseudocystyd hymenialnych
- Szerokość pseudocystyd hymenialnych może wynosić od 3 do 8 mikrometrów. [15]
- Długość pseudocystyd hymenialnych
- Długość pseudocystyd hymenialnych może wynosić od 30 do 40 mikrometrów. [15]
Pozostałe cechy laboratoryjne
Skórka kapelusza
- Wygląd optyczny strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są hialinowe. [15]
- Układ strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są przeplecione. [15]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 2 do 6 mikrometrów. [15]
- Barwa strzępek skórki kapelusza
- Strzępki skórki kapelusza są ochrowe. [15]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,15. [3]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [17] [15]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,08 do 1,25. [3]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt szeroko elipsoidalny, kulisty, niemal kulisty lub szeroko jajowaty. [17] [8] [15] [3]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [17] [8] [15]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest cienkościenny. [3]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Źródłowy opis gatunku; bez własnego okazu i bez domyślnego protokołu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[8]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Źródłowy opis gatunku; bez własnego okazu i bez domyślnego protokołu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[3]Badanie składu i aktywności — Çayan F (2021)
Materiał: Wysuszone owocniki H. repandum zebrane w Fethiye, prowincja Muğla, Turcja, w 2018 r.; materiał rozdrobniono do cząstek o wielkości ok. 0,5 mm. W artykule podano, że okazy z numerami voucherów zdeponowano w zielniku Uniwersytetu Muğla Sıtkı Koçman, lecz numeru vouchera H. repandum nie wskazano w odczytanym tekście.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: W tej rewizji uwzględniono tylko wyniki dla H. repandum; danych czterech pozostałych gatunków nie przypisano temu taksonowi. Dokładny numer vouchera H. repandum nie występuje w odczytanym opisie materiału. Tabela 1 podaje wartości ze znakiem ±, lecz nie określa, czy są to średnie ani czy niepewność jest SD czy SEM. Zachowano raportowaną wartość i nieokreślony rodzaj ±.
[1]Badanie składu i aktywności — Rašeta M
Materiał: Dzikie owocniki H. repandum zebrano w styczniu 2021 r. na górze Tara, w miejscowości Mitrovac w Serbii. Oznaczenia dokonała dr Eleonora Čapelja z laboratorium Profungi na Uniwersytecie w Nowym Sadzie; voucher złożono w zielniku tej uczelni pod numerem BUNS 12-00710.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Przygotowanie materiału: Ekstrakt 70% etanolem z 10 g materiału H. repandum; źródło nie podaje objętości etanolu użytej do maceracji. 1. ekstrakcja — etanol.
Przygotowanie materiału: Ekstrakt 80% metanolem z 10 g materiału H. repandum przy użyciu 100 mL rozpuszczalnika. 1. ekstrakcja — metanol.
Ograniczenia: Zachowany plik Figshare jest suplementem PDF; nie jest osobno pobranym pełnym tekstem wydawcy. Pomiary pochodzą z jednego zbioru owocników; liczebności biologicznej próby nie podano. Podpis Figure S1 określa dane jako średnia ± SD i podaje test Tukeya HSD; liczby powtórzeń nie wskazano w zachowanym materiale. W tym zestawieniu uwzględniono wartości dla ekstraktów 70% EtOH i 80% MeOH wymienione w abstrakcie; nie odtworzono wartości z wykresów. Wyniki z tabeli suplementu zachowano w osobnym zestawieniu.
[6]Badanie składu i aktywności — Çayan F (2021)
Materiał: Ekstrakty heksanowy i metanolowy z suszonych, sproszkowanych owocników H. repandum; Fethiye, Turcja, 2018.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Dla granic >0,50 mg/mL nie podano liczbowej niepewności ani liczby niezależnych próbek biologicznych.
[1]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [3] [15]
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 7–8,5 µm [3]
6–8 µm [15]
6,5–9 µm [17]
Materiał badania: Ujęcie taksonomiczne Hydnum repandum w pracy Niskanen i in. (2018); praca wyznacza epityp z Finlandii i zawiera diagnozę gatunku opartą na omawianym materiale taksonomicznym. Z kolców każdego owocnika zmierzono 20 zarodników, pomijając najmniejsze. Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 7,8 mikrometra. [3]
7–9 µm [8] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Ujęcie taksonomiczne Hydnum repandum w pracy Niskanen i in. (2018); praca wyznacza epityp z Finlandii i zawiera diagnozę gatunku opartą na omawianym materiale taksonomicznym. Z kolców każdego owocnika zmierzono 20 zarodników, pomijając najmniejsze. Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 6,8 mikrometra. [3]
5–7,5 µm [8]
5,5–7 µm [17] [15]
6,2–7,5 µm [3]
Metody i zapisy źródłowe — Opis Hydnum repandum Michaela Kuo w MushroomExpert.Com, wersja z września 2020 r.; obejmuje osobne noty o rozmiarach struktur i ich wyglądzie w KOH.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Źródło podaje KOH; stężenia nie podano.
Wygląd optyczny strzępek skórki — zapis źródłowy: „Cap surface hyphae hyaline in KOH.” [15]
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Surface hyphae tangled; pileipellis not clearly differentiated.” [15]
Obecność pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Pseudocystidia 30–40 × 3–8 µm.” [15]
Kształt pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Mostly more or less cylindric.” [15]
Szerokość pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Pseudocystidia 3–8 µm wide.” [15]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia 4-sterigmate.” [15]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidia 29–34 × 5–6 µm.” [15]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia subclavate.” [15]
Długość pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Pseudocystidia 30–40 µm long.” [15]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Surface hyphae 2–6 µm wide.” [15]
Barwa strzępek skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cap surface hyphae ochraceous in KOH.” [15]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Spores hyaline in KOH.” [15]
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopic Features: source sizes and separate KOH colour context; no medium attached to shape or measurements.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Ujęcie taksonomiczne Hydnum repandum w pracy Niskanen i in. (2018); praca wyznacza epityp z Finlandii i zawiera diagnozę gatunku opartą na omawianym materiale taksonomicznym. Z kolców każdego owocnika zmierzono 20 zarodników, pomijając najmniejsze.
Długość sterygmy podstawki — zapis źródłowy: „Sterigmata 3–6 µm; not spore appendage.” [3]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia 4-spored.” [3]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidia 35–45 × 6–8 µm.” [3]
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Hydnum repandum species description: PDF p21–22; spores 7–8.5 × 6.2–7.5 µm, Q 1.08–1.25; basidia 35–45 × 6–8 µm, 4-spored, sterigmata 3–6 µm.” [3]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Reported average spore length 7.8 µm; not range extrema.” [3]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Reported Q 1.08–1.25; not derived from independent extrema.” [3]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Spores thin-walled.” [3]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Reported average spore width 6.8 µm; not range extrema.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Opis mikroskopowy Hydnum repandum przytoczony przez Marka Snowarskiego na stronie Grzyby.pl; ujęcie atlasowe, a nie własny pomiar zapisany w tym dokumencie.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Bezbarwne; medium niepodane.” [17]
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki: 6,5–9 × 5,5–7 µm; kuliste do szeroko jajowatych, gładkie, bezbarwne.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — Mikroskopowy opis Hydnum repandum w atlasie Myko České mykologické společnosti, w sekcji „Výtrusy”; stronę opracował Karel Tejkal.
Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: výtrusy 7–9 × 5–7,5 µm, široce oválné až téměř kulovité, hladké.” [8]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Epityp H6003710 z Ruissalo, Turku; pojedyncza lokalizacja.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 30.10.2026.
Ograniczenia: Jedna kolekcja nie wyznacza pełnego zasięgu Finlandii.
[3]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Czystą kulturę grzybni uzyskano z owocników zebranych jesienią 2008 r. w lesie sosnowym w prowincji Sinop w Turcji.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Autorzy opisują oznaczenie jako konwencjonalne, według Phillips (1994); nie podają numeru vouchera, sekwencji DNA, identyfikatora szczepu ani akcesji. Wyniki dotyczą kontrolowanego wzrostu grzybni i inokulum wegetatywnego; nie są pomiarem naturalnej masy owocnika ani plonu owocników. Tabele 1–3 podają średnie i litery grupowania testem Duncana, bez SD lub SEM. Tabela 4 oznacza wyniki jako ns; nie podaje SD ani SEM.
[5]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: W ciemności, w 18. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Tabela 4 — średnie tempo wzrostu grzybni podane w źródle jako 1.08 cm/day (= 10.8 mm/day) w torfie. Inokulum w butelce 1 L: 800 mL podłoża zwilżone 200 mL płynnego MEPA; cztery krążki grzybni o średnicy 5 mm; 20±2 °C, ciemność; n=4 butelki na wariant. Wzrost mierzono codziennie w dwóch częściach; długość wzrostu raportowano dla 18. dnia. Brak SD/SEM; efekty wariantu w tabeli oznaczono ns.
Tabela 4 — średnie tempo wzrostu grzybni podane w źródle jako 1.07 cm/day (= 10.7 mm/day) w mieszance torfu: wermikulitu 1:4 (v: v). Inokulum w butelce 1 L: 800 mL podłoża zwilżone 200 mL płynnego MEPA; cztery krążki grzybni o średnicy 5 mm; 20±2 °C, ciemność; n=4 butelki na wariant. Wzrost mierzono codziennie w dwóch częściach; długość wzrostu raportowano dla 18. dnia. Brak SD/SEM; efekty wariantu w tabeli oznaczono ns.
Tabela 4 — średnie tempo wzrostu grzybni podane w źródle jako 1.06 cm/day (= 10.6 mm/day) w mieszance torfu: wermikulitu 1:6 (v: v). Inokulum w butelce 1 L: 800 mL podłoża zwilżone 200 mL płynnego MEPA; cztery krążki grzybni o średnicy 5 mm; 20±2 °C, ciemność; n=4 butelki na wariant. Wzrost mierzono codziennie w dwóch częściach; długość wzrostu raportowano dla 18. dnia. Brak SD/SEM; efekty wariantu w tabeli oznaczono ns.
Tabela 4 — średnie tempo wzrostu grzybni podane w źródle jako 1.14 cm/day (= 11.4 mm/day) w mieszance torfu: wermikulitu 1:8 (v: v). Inokulum w butelce 1 L: 800 mL podłoża zwilżone 200 mL płynnego MEPA; cztery krążki grzybni o średnicy 5 mm; 20±2 °C, ciemność; n=4 butelki na wariant. Wzrost mierzono codziennie w dwóch częściach; długość wzrostu raportowano dla 18. dnia. Brak SD/SEM; efekty wariantu w tabeli oznaczono ns.
Tabela 4 — średnie tempo wzrostu grzybni podane w źródle jako 0.94 cm/day (= 9.4 mm/day) w mieszance torfu: wermikulitu 1:10 (v: v). Inokulum w butelce 1 L: 800 mL podłoża zwilżone 200 mL płynnego MEPA; cztery krążki grzybni o średnicy 5 mm; 20±2 °C, ciemność; n=4 butelki na wariant. Wzrost mierzono codziennie w dwóch częściach; długość wzrostu raportowano dla 18. dnia. Brak SD/SEM; efekty wariantu w tabeli oznaczono ns.
Warunki hodowli: W temperaturze 15 stopni Celsjusza, w ciemności, w 15. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Tabela 1 — średnia średnica kolonii: 58.98 mm po 15 dniach, w 15 °C i ciemności, na PDYA; średnia dla sześciu początkowych wartości pH: 4.0, 4.5, 5.0, 5.5, 6.0 i 6.5; po 5 płytek na każdą kombinację pH i temperatury. Tabela nie podaje SD ani SEM.
Warunki hodowli: W temperaturze 20 stopni Celsjusza, w ciemności, w 15. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Tabela 1 — średnia średnica kolonii: 80.10 mm po 15 dniach, w 20 °C i ciemności, na PDYA; średnia dla sześciu początkowych wartości pH: 4.0, 4.5, 5.0, 5.5, 6.0 i 6.5; po 5 płytek na każdą kombinację pH i temperatury. Tabela nie podaje SD ani SEM.
Tabela 1 — średnia średnica kolonii: 86.18 mm po 15 dniach, na PDYA, przy początkowym pH 5.5 i temperaturze 20 °C, w ciemności; n=5 płytek dla tej kombinacji. Tabela nie podaje SD ani SEM.
Warunki hodowli: W temperaturze 25 stopni Celsjusza, w ciemności, w 15. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Tabela 1 — średnia średnica kolonii: 76.88 mm po 15 dniach, w 25 °C i ciemności, na PDYA; średnia dla sześciu początkowych wartości pH: 4.0, 4.5, 5.0, 5.5, 6.0 i 6.5; po 5 płytek na każdą kombinację pH i temperatury. Tabela nie podaje SD ani SEM.
Tabela 1 — średnia średnica kolonii: 88.21 mm po 15 dniach, na PDYA, przy początkowym pH 5.5 i temperaturze 25 °C, w ciemności; n=5 płytek dla tej kombinacji. Tabela nie podaje SD ani SEM.
Warunki hodowli: W temperaturze 25 stopni Celsjusza, w ciemności, w 11. dniu hodowli. Wyniki w tych warunkach:
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 53.98 mm; podłoże PDYA z dodatkiem ksylozy (xylose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 59.26 mm; podłoże PDYA z dodatkiem laktozy (lactose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 52.79 mm; podłoże PDYA z dodatkiem sacharozy (sucrose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 68.05 mm; podłoże PDYA z dodatkiem maltozy (maltose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 82.72 mm; podłoże PDYA z dodatkiem mannitolu (mannitol) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 81.65 mm; podłoże PDYA z dodatkiem glukozy (glucose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 73.15 mm; podłoże PDYA z dodatkiem dekstrozy (dextrose) w stężeniu 20 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 2 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 48.87 mm; podłoże PDYA, kontrola bez źródła węgla (C-free control); 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnią i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 56.63 mm; podłoże PDYA z dodatkiem (NH4)2HPO4 w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 66.47 mm; podłoże PDYA z dodatkiem NH4NO3 w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 80.27 mm; podłoże PDYA z dodatkiem peptonu (peptone) w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 86.20 mm; podłoże PDYA z dodatkiem Ca(NO3)2 w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 72.59 mm; podłoże PDYA z dodatkiem ekstraktu słodowego (malt extract) w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 69.66 mm; podłoże PDYA z dodatkiem ekstraktu drożdżowego (yeast extract) w stężeniu 2 g/L; 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnie i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
Tabela 3 — średnia średnica kolonii po 11 dniach: 72.69 mm; podłoże PDYA, kontrola bez źródła azotu (N-free control); 25 °C, ciemność; n=9 płytek na wariant. Tabela podaje średnią i litery grupowania Duncana; SD/SEM nie podano.
[5]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 6
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o handlu
Hydnum repandum L. figuruje pod lp. 14 załącznika nr 1 do obowiązującego tekstu jednolitego ogłoszonego w Dz.U. 2026 poz. 258. § 2 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje załącznik nr 1 jako wykaz grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów i środków spożywczych zawierających grzyby.
[12] [13] [4]Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość kwasu fumarowego w badanym materiale wynosi 0,08671 miligrama na gram suchej masy (w źródle: ±0,00005 miligrama na gram; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1]
Zawartość kwasu galusowego w badanym materiale wynosi 0,023 miligrama na sto gramów suchej masy (w źródle: ±0,001 miligrama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1]
Zawartość kwasu p-hydroksybenzoesowego w badanym materiale wynosi 0,037 miligrama na sto gramów suchej masy (w źródle: ±0,002 miligrama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1]
Zawartość kwasu kawowego w badanym materiale wynosi 0,011 miligrama na sto gramów suchej masy (w źródle: ±0,003 miligrama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1]
Zawartość kwasu p-kumarowego w badanym materiale wynosi 0,001 miligrama na sto gramów suchej masy (w źródle: ±0,001 miligrama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1]
Zawartość kwasu ferulowego w badanym materiale wynosi 0,001 miligrama na sto gramów suchej masy (w źródle: ±0,001 miligrama na sto gramów; rodzaj statystyki niepodany); liczba powtórzeń oznaczenia: 3. [1] - Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Po ekstrakcji etanolem w oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 27,44 miligrama równoważnika kwasu galusowego na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 0,32 w tej samej jednostce). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt 70% etanolem z 10 gramów materiału H. repandum; źródło nie podaje objętości etanolu użytej do maceracji”. [6]
Po ekstrakcji metanolem w oznaczeniu Folina–Ciocalteu uzyskano 28,29 miligrama równoważnika kwasu galusowego na gram suchej masy materiału (średnia; odchylenie standardowe: 3,62 w tej samej jednostce). W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt 80% metanolem z 10 gramów materiału H. repandum przy użyciu 100 mL rozpuszczalnika”. [6] - Stężenie IC50 w określonym badaniu
- We frakcji heksanowej stężenie IC50 w badaniu jest większe niż 500 mikrogramów na mililitr. Cel badania: α-glukozydaza. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt heksanowy z materiału H. repandum”. [1]
We frakcji metanolowej stężenie IC50 w badaniu jest większe niż 500 mikrogramów na mililitr. Cel badania: α-glukozydaza. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Ekstrakt metanolowy z materiału H. repandum”. [1]
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- p-hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 3,05 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- p-hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 16,84112 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- p-hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 6,352015 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- p-hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 2,814165 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- p-hydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 11,98769 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 19,09858 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 4,82905 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 9,404285 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- protocatechuic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 16,92327 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- 2,5-dihydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- 2,5-dihydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 5,66008 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- 2,5-dihydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- 2,5-dihydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 2,340995 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- 2,5-dihydroxybenzoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 5,743895 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- quinic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- quinic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 676,0725 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- quinic acid
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- quinic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 648,5988 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- quinic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 531,3731 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- chrysoeriol
- Wynik oznaczenia wynosi 4,18907 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- chrysoeriol
- Wynik oznaczenia wynosi 2,16884 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- chrysoeriol
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- chrysoeriol
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- chrysoeriol
- Wynik oznaczenia wynosi mniej niż 1,525 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- amentoflavone
- Wynik oznaczenia wynosi 61,66483 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- amentoflavone
- Wynik oznaczenia wynosi 34,73948 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- amentoflavone
- Wynik oznaczenia wynosi 21,629 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- amentoflavone
- Wynik oznaczenia wynosi 17,14022 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
- amentoflavone
- Wynik oznaczenia wynosi 11,8142 ng/mL. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: LC-MS/MS analysis.[6]
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- kumaryna
- Wynik oznaczenia wynosi 0,82 mikrograma na gram. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,09 mikrograma na gram (rodzaj niepewności niepodany w źródle). n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: HPLC-DAD.[1]
- kwas trans-2-hydroksycynamonowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,71 mikrograma na gram. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,06 mikrograma na gram (rodzaj niepewności niepodany w źródle). n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: HPLC-DAD.[1]
- kwas elagowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,31 mikrograma na gram. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,04 mikrograma na gram (rodzaj niepewności niepodany w źródle). n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: HPLC-DAD.[1]
- kwas rozmarynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 3,62 mikrograma na gram. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,07 mikrograma na gram (rodzaj niepewności niepodany w źródle). n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: HPLC-DAD.[1]
- kwas trans-cynamonowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,26 mikrograma na gram. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Niepewność: 0,02 mikrograma na gram (rodzaj niepewności niepodany w źródle). n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: HPLC-DAD.[1]
Najważniejsze substancje i ich działanie
W rewizji rodzaju Hydnum z 2018 r. Niskanen i współpracownicy połączyli cechy morfologiczne z analizą sekwencji DNA regionu ITS, rozpoznając na świecie 49 gatunków, w tym 22 nowo opisane. W ramach badań wygenerowano 46 sekwencji ITS z 18 gatunków, a ostateczna matryca filogenetyczna objęła 132 sekwencje o długości 695 wyrównanych pozycji. Analizę przeprowadzono metodą największej wiarygodności w programie RAxML 8 z modelem ewolucji GTRGAMMA i 1000 powtórzeń bootstrap.
[3]Materiał genetyczny izolowano z wysuszonych kolców przy użyciu zestawu NucleoSpin Plant, a amplifikację przeprowadzono starterami ITS1F i ITS4. Sekwencje składano w programie Sequencher 4.1, dopasowywano algorytmem MUSCLE i korygowano ręcznie w narzędziu SeaView. Do zestawienia włączono sekwencje o długości powyżej 400 par zasad, pomijając identyczne sekwencje z tego samego regionu oraz większość taksonów z Australazji. Wynikowe wyrównanie zdeponowano w bazie TreeBASE pod numerem S21634.
[3]W drzewie filogenetycznym Hydnum repandum utworzył układ parafiletyczny względem trzech bliskich linii: H. neorepandum, H. boreorepandum i H. repando-orientale, które uzyskały poparcie bootstrap powyżej 90%. Zmienność wewnątrzgatunkowa w tej grupie wynosiła poniżej 0,5%, natomiast różnice międzygatunkowe kształtowały się na poziomie około 1%, co wraz z odrębnościami morfologicznymi i geograficznymi posłużyło do utrzymania ich jako osobnych gatunków.
[3]W badaniach etnomicologicznych na obszarze Mazowsza zastosowano metodę wywiadów półustrukturyzowanych oraz swobodnego wymieniania znanych grzybów, weryfikowaną okazami zielnikowymi, przejściami terenowymi i analizami ITS. Tradycyjna grupa Hydnum repandum sensu lato, obejmująca także H. ellipsosporum, uzyskała w badaniu cztery wskazania użytkowe oraz wskaźnik istotności kulturowej Smitha S = 0,0046.
[14]Siedlisko i występowanie
W rewizji taksonomicznej z 2018 r. występowanie Hydnum repandum sensu stricto potwierdzono w Europie w okresie od późnego lata do późnej jesieni. Grzyb notowano w drzewostanach z dominacją świerka pospolitego (Picea abies) z udziałem brzozy (Betula), sosny (Pinus), topoli (Populus), leszczyny (Corylus) lub dębu (Quercus), a także w lasach jodłowych (Abies) i bukowych (Fagus). Okaz epitypowy zebrano pod sosną zwyczajną (Pinus sylvestris) z dębami rosnącymi w sąsiedztwie.
[18] [9] [19] [3]Dawne, szerokie ujęcie gatunku obejmowało Amerykę Północną i Europę. Badania filogenetyczne z 2018 r. wykazały jednak obecność odrębnych gatunków: północnoamerykańskiego Hydnum neorepandum oraz japońskiego Hydnum repando-orientale. Z kolei sekwencja JQ063050 z Wenezueli, wyizolowana z mikoryzy na korzeniach Pakaraimaea dipterocarpacea, wymaga dalszego potwierdzenia ze względu na nietypowy zasięg geograficzny i odmiennego gospodarza.
[18] [9] [19] [3]W czeskiej bazie mykologicznej ČMS udokumentowano konkretne znaleziska terenowe: 15 sierpnia 2020 r. w kraju środkowoczeskim (Středočeský kraj, 0071-2020-0142), 18 września 2021 r. w kraju pilzneńskim (Plzeňský kraj, 0071-2021-0273), 11 września 2022 r. na Słowacji (0195-2022-0015) oraz 6 października 2023 r. w kraju zlińskim (Zlínský kraj, 0066-2023-0289).
[9]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
Źródła
- Çayan F, Tel-Çayan G, Deveci E, Duru ME. HPLC–DAD characterization of phenolic profile and in vitro antioxidant, anticholinesterase, and antidiabetic activities of five mushroom species from Turkey. 3 Biotech. 2021;11(6): 273. DOI: 10.1007/s13205-021-02819-3. PMCID: PMC8128964.
- GBIF Secretariat. Species Match API, dokładne dopasowanie Hydnum repandum, zapytanie z 30.10.2026. https://api.gbif.org/v1/species/match?name=Hydnum%20repandum&strict=true&rank=SPECIES
- Opracowanie zakresu taksonu oparte na dokładnym dopasowaniu GBIF oraz Niskanen, T. i in. (2018), Identifying and naming the currently known diversity of the genus Hydnum with an emphasis on European and North American taxa, Mycologia 110(5): 890–918, DOI 10.1080/00275514.2018.1477004.
- Podstawa: Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r., Dz.U. 2014 poz. 1408, załączniki 1–4; oraz Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 13 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 258, załącznik nr 1, lp. 14.
- Peksen A, Kibar B, Yakupoglu G. Favourable Culture Conditions for Mycelial Growth of Hydnum Repandum, a Medicinal Mushroom. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines. 2013;10(6): 431–434. DOI: 10.4314/ajtcam.v10i6.4. PMCID: PMC3847377.
- Rašeta M, Mišković J, Berežni S, Kostić S, Kebert M, Matavulj M, Karaman M. Antioxidant proficiency in Serbian mushrooms: a comparative study on Hydnum repandum L. 1753 from mycorrhizal and edible niches. DOI: 10.1080/14786419.2024.2341300. Figshare DOI: 10.6084/m9.figshare.25579831.v1.
- Tejkal, K. (b.d.). Lišák zprohýbaný (Hydnum repandum L.). Česká mykologická společnost, Myko atlas. https://www.myko.cz/myko-atlas/Hydnum-repandum/ (także [9])
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408, ELI: DU/2014/1408.
- ELI/Sejm RP. Metryka aktu: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408; status sprawdzony 30.10.2026.
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 lutego 2026 r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego rozporządzenia dotyczącego grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów, Dz.U. 2026 poz. 258, załącznik nr 1, lp. 14.
- ELI/Sejm RP. Metryka aktu: Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 13 lutego 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 258; status sprawdzony 30.10.2026.
- Kotowski, M. A., Pietras, M., & Łuczaj, Ł. (2019). Extreme levels of mycophilia documented in Mazovia, a region of Poland. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine, 15, 12. https://doi.org/10.1186/s13002-019-0291-6
- Kuo, M. (2020, wrzesień). Hydnum repandum. MushroomExpert.Com. https://www.mushroomexpert.com/hydnum_repandum.html
- Species Fungorum. Hydnum repandum, rekord 225014. https://www.speciesfungorum.org/names/Synonymy.asp?RecordID=225014
- Snowarski, M. (b.d.). Kolczak obłączasty (Hydnum repandum). Grzyby.pl. https://www.grzyby.pl/gatunki/Hydnum_repandum.htm (także [18])
- Zarzyński, P. (2021). Grzyby polskich lasów. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, hasło „Kolczak obłączasty”, drukowana s. 190.