Trujący
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Opieńka cebulotrzonowa to grzyb z rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae). Kapelusz ma początkowo półkolisty, później płaski z tępym garbkiem, barwy miodowożółtej lub ochrowobrązowej, pokryty drobnymi, ciemnymi łuseczkami skupionymi głównie w centrum. Blaszki są kremowe, z wiekiem rdzawocętkowane. Trzon jest cylindryczny, charakterystycznie maczugowato lub cebulowato rozdęty u podstawy, z delikatnym, wełnistym pierścieniem. Miąższ jest białawy, o łagodnym smaku i przyjemnym zapachu grzybowym.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt stożkowaty lub płaski.
- Pokrycie
- Na środku kapelusza powierzchnia jest łuskowata.
Powierzchnia kapelusza jest łuskowata, także u młodych owocników. - Kolor
- Kapelusz może być szarobrązowy, ochrowy, ochrowobrązowy lub czerwonobrązowy, a w wilgotnym stanie może być brązowy, jasnobrązowy lub czerwony.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza może być prosty lub zagięty do wewnątrz, u młodych owocników może być podwinięty, a u starych owocników może być odgięty ku górze.
- Obrys brzegu
- U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza jest bruzdkowany.
- Pokrycie brzegu
- Powierzchnia brzegu kapelusza jest naga.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 20 do 150 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają ząbkiem po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być kremowy lub białawy.
- Rozstaw
- Blaszki są blisko rozstawione.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub zwężający się ku górze.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być maczugowata lub bulwiasta.
- Kolor
- U podstawy trzon może być żółty, nad pierścieniem może być białawy, a pod pierścieniem może być szarobrązowy.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być pokryta kłaczkami o barwie żółtej lub szarobrązowej lub włóknista. Elementy pokrycia trzonu mają barwę żółtą. U młodych owocników może być włóknista.
- Wnętrze
- U młodych owocników trzon jest pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest łykowaty / odporny na rozerwanie.
- Długość
- Trzon może mieć długość do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 3 do 20 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Budowa
- W głównym opisie gatunku pierścień może być włóknisty lub błoniasty, a w okazach o pośrednim profilu PCR-RFLP może być włóknisty i błoniasty.
- Trwałość
- Pierścień jest zanikający.
- Barwa
- Pierścień może być biały lub białawy.
Górna powierzchnia pierścienia może być biała.
Spód pierścienia może być szary. - Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień jest cienki.
Bulwa
- Szerokość
- Szerokość bulwy u podstawy trzonu może wynosić do 30 milimetrów.
Miąższ
- Smak
- Ma cierpki smak. Jest nieprzyjemny.
Ma słaby smak. - Zapach
- Zapach miąższu jest grzybowy.
- Grubość
- Miąższ jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych lub w lasach mieszanych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być drewno zagrzebane lub martwe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, po kilka lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest rzadki.
- Owocnikowanie
- Najobficiej owocniki pojawiają się od września do października.
Owocniki mogą pojawiać się od lipca do listopada. - Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić

Dan Molter (shroomydan) · CC BY-SA 3.0
Oryginalny plik źródłowy, bez lokalnej zmiany kadru, barw lub treści.
Źródło zdjęcia · CC BY-SA 3.0Opieńka żółtawa
Armillaria gallica
Najważniejsze różnice
Armillaria gallica różni się trwalszym, często wełnistym lub gwiaździście pękającym pierścieniem, obfitszymi żółtymi resztkami osłony na trzonie, wolniejszym zanikaniem łusek na brzegu kapelusza oraz zarodnikami częściej elipsoidalno-migdałowatymi.
FAQ
Czym opieńka cebulotrzonowa różni się od opieńki miodowej?
Gatunek ten wyróżnia się trzonem wyraźnie maczugowatym lub bulwiasto rozdętym u podstawy, bledszym kapeluszem z drobniejszymi łuseczkami oraz delikatniejszym, mniej trwałym i wełnistym pierścieniem.
Czy opieńkę cebulotrzonową można spożywać na surowo?
Absolutnie nie, surowe owocniki zawierają substancje drażniące przewód pokarmowy i wywołują zatrucia gastryczne. Grzyby wymagają gotowania przez minimum 15 minut, a wywar należy koniecznie wylać.
Z jakimi trującymi grzybami można pomylić ten gatunek?
Najgroźniejszym sobowtórem jest trująca hełmówka jadowita o rdzawym wysypie zarodników. Można ją pomylić także z maślanką wiązkową o siarkowożółtej barwie i gorzkim smaku miąższu.
Jakie drzewa najczęściej zasiedla opieńka cebulotrzonowa?
Rośnie głównie na drewnie liściastym, wybierając dęby, buki, brzozy, olchy oraz jesiony. Sporadycznie spotyka się ją na świerkach lub sosnach, gdzie kolonizuje obumarłe pniaki bądź powalone kłody.
Dlaczego do celów kulinarnych zbiera się głównie kapelusze?
Trzony opieniek są łykowate, twarde i włókniste, przez co po usmażeniu lub ugotowaniu pozostają niesmaczne i ciężkostrawne. Młode kapelusze oferują natomiast delikatną, przyjemną w jedzeniu teksturę.
Czy opieńka cebulotrzonowa wykazuje zjawisko bioluminescencji?
Tak, jej grzybnia przerastająca butwiejące drewno potrafi emitować delikatne, zielonkawe światło w ciemności. Zjawisko to można zaobserwować nocą na spróchniałych pniakach w wilgotnych partiach lasu.
Czy opieńka cebulotrzonowa jest groźnym pasożytem drzew?
W porównaniu z opieńką miodową lub ciemną jest słabszym patogenem. Funkcjonuje głównie jako saprotrof na martwym drewnie, a żywe drzewa atakuje jedynie wtedy, gdy są one poważnie osłabione lub chore.
Jak najlepiej zakonserwować ten gatunek na zimę?
Świetną metodą konserwacji jest marynowanie obgotowanych kapeluszy w zalewie octowej. Grzyby te znakomicie nadają się również do mrożenia po wcześniejszym zblanszowaniu i dokładnym odsączeniu wody.
W jakich miesiącach przypada szczyt owocnikowania opieńki cebulotrzonowej?
Główny wysyp owocników następuje jesienią, najczęściej od połowy września do końca października. Przy sprzyjającej, ciepłej i wilgotnej pogodzie pojedyncze kępy można spotkać jeszcze w listopadzie.
Czym są czarne sznury grzybniowe widoczne pod korą drzew?
To ryzomorfy, czyli zwarte wiązki grzybni służące do transportu składników pokarmowych oraz kolonizacji kolejnych pniaków. Pozwalają one opieńce sprawnie rozprzestrzeniać się w leśnym podłożu.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- opieńka cebulotrzonowa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Armillaria cepistipes Velen.
- Pozostałe nazwy
- opieńka drobna, opieńka maczugowata
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny, niemal kulisty lub migdałowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6,5 do 10 mikrometrów i szerokość od 4 do 7 mikrometrów.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 1
- Średnia długość: 8,3 mikrometra; średnia szerokość: 5,3 mikrometra.
- Średnie wymiary zarodnika — materiał 2
- Średnia długość: 8,5 mikrometra; średnia szerokość: 5,4 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek może mieć sposób odżywiania saprotroficzny lub pasożytniczy.
Zastosowania pozakulinarne
Po wstępnym obgotowaniu opieńka cebulotrzonowa stanowi cenny surowiec kulinarny o zwartej strukturze i wyrazistym aromacie. Trzony bywają twarde i włókniste, dlatego w kuchni wykorzystuje się przeważnie same młode kapelusze. Znakomicie nadają się one do marynowania w zalewie octowej z dodatkiem przypraw, tworząc klasyczną zakąskę. Grzyb ten doskonale sprawdza się również w sosach śmietanowych, farszach do pierogów, zupach grzybowych oraz aromatycznych potrawach duszonych z mięsem bądź warzywami.
Historia i kultura
Przez dekady opieńka cebulotrzonowa nie była odróżniana od pospolitej opieńki miodowej i funkcjonowała w tradycji ludowej jako jeden zbiorczy takson. Masowe jesienne zbiory opieniek stanowiły w Europie Środkowej kluczowy element wiejskiego kalendarza, zabezpieczając domowe zapasy na zimę. Dopiero nowoczesne badania mykologiczne pod koniec XX wieku wyodrębniły ten gatunek. W kulturze leśników opieńki budzą respekt jako potężne grzybnie i sprawcy białej zgnilizny osłabionego drzewostanu leśnego.
Jadalność i bezpieczeństwo
Gatunek ten jest jadalny, lecz wyłącznie po starannej obróbce termicznej. Surowe bądź niedogotowane owocniki są toksyczne i wywołują silne zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Przed dalszym przyrządzeniem opieńki wymagają obgotowania przez 15–20 minut, a powstałą wodę należy bezwzględnie wylać. Zbierając ten gatunek, trzeba uważać na trującą maślankę wiązkową oraz śmiertelnie niebezpieczną hełmówkę jadowitą, która różni się gładkim trzonem, delikatniejszym pierścieniem i rdzawym wysypem zarodników.
Siedlisko i występowanie
Opieńka cebulotrzonowa jest saprotrofem lub słabym pasożytem drzew liściastych, rzadziej iglastych. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, parkach oraz ogrodach, zasiedlając pniaki, martwe kłody, korzenie i opadłe gałęzie. Preferuje buk, dąb, grab, brzozę oraz jesion. W przeciwieństwie do innych opieniek częściej rośnie na mocno rozłożonym drewnie. Owocniki pojawiają się od sierpnia do listopada, wyrastając w okazałych kępkach po obfitych jesiennych deszczach.
Badacz
Gdzie i kiedy rośnie
Owocnikowanie
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Wymagana obróbka
- Wymaga gotowania
Gobarsko društvo Lisička — Armillaria cepistipes, čebulasta mraznica. · Sekcja zastosowań, wiersz 25: wymagane gotowanie i odlanie wody.
Grzegorz Chodacki — Opieńki: rodzaje, sezon i rozpoznawanie. Grzyby.edu.pl. · Wiersze 42 i 103–111: zalecenie dla grupy opieniek w Polsce — gotowanie przez 15–20 minut i odlanie wody.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Österreichische Mykologische Gesellschaft, Speisewert · Wiersz Armillaria cepistipes: Zusatz roh stark giftig; dotyczy surowych owocników.
- Jadalność
- Jadalny
Grzyby.pl — opieńka cebulotrzonowa, opis gatunku i wybrane obserwacje. · Ocena jadalności w wierszu 60; polski atlas, oznaczenie gatunku w nagłówku i ścieżce strony (wiersze 23–28).
- Jadalność
- Jadalny
Materiał: po pełnej obróbce
Grzegorz Chodacki — Opieńki: rodzaje, sezon i rozpoznawanie. Grzyby.edu.pl. · Wiersze 33, 36–42 i 103–111: grupa opieniek w Polsce obejmuje A. cepistipes; warunkowa jadalność grupy, wymagane gotowanie i odlanie wody.
Gobarsko društvo Lisička — Armillaria cepistipes, čebulasta mraznica. · Sekcja zastosowań, wiersz 25: warunkowa jadalność, dokładne gotowanie i odlanie wody.
- Jadalność
- Trujący — źródło oznaczenia
Österreichische Mykologische Gesellschaft, Speisewert · Wiersz Armillaria cepistipes w tabeli: „giftig” — trujący; „roh stark giftig” — surowy silnie trujący. Zachowano wcześniejszy odczyt tabeli i fragment z indeksu; bieżące bezpośrednie otwarcie strony przekroczyło czas oczekiwania.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Armillaria cepistipes Velen.
Armillaria cepistipes Velen. należy do rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales) i klasy pieczarniaków (Agaricomycetes). Gatunek został opisany przez Josefa Velenovskiego w 1920 roku w drugim tomie dzieła České Houby pod pierwotną pisownią Armillaria cepaestipes. Miejsce publikacji materiału typowego to Czechy. W międzynarodowych bazach taksonomicznych takson rejestrowany jest pod kodem EPPO ARMLCE oraz identyfikatorem NCBI Taxonomy ID 47426.
Historyczny zakres nazw i ujęć gatunku
W źródłach niemieckojęzycznych takson nosi zwyczajową nazwę Zwiebelfüßiger Hallimasch (zapisywaną w wykazach także jako zwiebelfüssiger Hallimasch).
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Morfologiczne odróżnienie starych okazów A. cepistipes i A. gallica w terenie bywa niemożliwe z powodu nakładania się cech pokroju i barw. Pewne rozgraniczenie obu gatunków zapewniają analizy sekwencji genu tef1-α.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Armillaria cepistipes Velen., 1920 (Index Fungorum 260244), w zakresie europejskiego materiału Antonína i współautorów (2009) oraz niezależnego atlasu polskiego. Materiał o pośrednim obrazie ITS PCR-RFLP opisano oddzielnie. Sekwencje tefα trzech takich okazów wspierają oznaczenie A. cepistipes; nie dowodzą hybrydowego pochodzenia ani zsekwencjonowania wszystkich opisanych okazów. Oryginalną pisownię cepaestipes i niepewną nazwę inflata zachowano w dokumentacji źródłowej. Nie przypisano niepotwierdzonych dawnych kombinacji ani synonimów.
[5] [3] [14] [8]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Kaulocystydy
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki u podstaw podstawek i u podstaw cheilocystyd. [1]
Cystydy hymenialne
- Organizacja cheilocystyd
- Cheilocystydy występują w pęczkach. [1]
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić od 14 do 50 mikrometrów. [1]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być maczugowata lub walcowata. [1]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 6 do 15 mikrometrów. [1]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Obecność ryzomorf
- Stwierdzono obecność ryzomorf. [3]
Skórka kapelusza
- Układ strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są ułożone promieniście. [1]
- Długość elementów skórki kapelusza
- Element skórki kapelusza może mieć długość od 25 do 140 mikrometrów. [1]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 7,5 do 30 mikrometrów. [1]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu kutis. [1]
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 15 do 125 mikrometrów. [1]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być stożkowata lub walcowata. [1]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 5 do 25 mikrometrów. [1]
Zarodniki
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 1,3 do 1,9. [1]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny, niemal kulisty lub migdałowaty. [1]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [3]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik może być cienkościenny lub grubościenny. [1]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Polskie obserwacje martwego drewna opisane dla A. cepistipes; opis dyskusji, druk s. 18. Szczegółowych prób gospodarzy nie utożsamiono z konkretną kategorią materiału.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[9]Archiwalny opis siedliska
Gatunek rozwija się na martwym drewnie korzeni, pniaków, pni i gałęzi, w tym na szczątkach zagrzebanych w ściółce, powodując białą zgniliznę drewna. Na osłabionych drzewach może funkcjonować jako słaby patogen nekrotroficzny korzeni i odziomka.
Zasiedla szerokie spektrum drzew liściastych (buk, dąb, grab, olsza, jesion, brzoza, wierzba) oraz iglastych (świerk, jodła, sosna), występując od nizin po regiel górski (w Europie Środkowej głównie na wysokościach 500–900 m n.p.m.).
W Europie Środkowej owocniki pojawiają się od września do pierwszych silniejszych mrozów w listopadzie, rosnąc pojedynczo lub w małych grupach.
- Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 14–35 µm [1]
na ostrzu blaszki: 20–50 µm [1] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 6–11 µm [1]
na ostrzu blaszki: 7–15 µm [1] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 8,5 mikrometra. [1]
Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 8,3 mikrometra. [1]
6,5–10 µm [1]
Materiał badania: Materiał atlasowy: strona gatunkowa atlasu grzyby.pl dla A. cepistipes, z atlasowym pomiarem zarodników 7–8 × 5–6 µm. Strona nie podaje vouchera, pojedynczej kolekcji, metody mikroskopowej ani liczebności pomiarów; nie przypisuj tych zakresów do badania Antonína. 7–8 µm [3]
7–9 µm (skrajnie do 10 µm) [1] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Materiał atlasowy: strona gatunkowa atlasu grzyby.pl dla A. cepistipes, z atlasowym pomiarem zarodników 7–8 × 5–6 µm. Strona nie podaje vouchera, pojedynczej kolekcji, metody mikroskopowej ani liczebności pomiarów; nie przypisuj tych zakresów do badania Antonína. 5–6 µm [3]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 5,3 mikrometra. [1]
Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 5,4 mikrometra. [1]
4–6,5 µm [1]
4,5–6,5 µm (skrajnie do 7 µm) [1]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał publikowanego gatunkowego opisu A. cepistipes u Antonín et al. 2009, opartego na własnych obserwacjach pierwszego autora. Badanie obejmowało 51 okazów łącznie dla kilku taksonów; źródło nie mapuje gatunkowych wymiarów mikroskopowych do konkretnych voucherów ani N dla każdej cechy.
Pochodzenie materiału: Badanie obejmuje materiał z Czech i Słowacji (zakres artykułu/Table 1); źródło nie przypisuje każdej cechy gatunkowej lub średniej do pojedynczego stanowiska..
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Pileipellis hyphae radially arranged.” [1]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Podstawki czterozarodnikowe.” [1]
Długość podstawki; Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki 29–45 × 8,5–11 µm, dość wąsko maczugowate; długość jest pierwszą osią pomiaru.” [1]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki 29–45 × 8,5–11 µm, dość wąsko maczugowate; szerokość jest drugą osią pomiaru.” [1]
Długość kaulocystyd; Kształt kaulocystyd — zapis źródłowy: „Caulocystydy 15–60 × 10–20(30) µm, maczugowate, pęcherzykowate lub szydłowate, cienko- lub nieco grubościenne, pojedyncze albo w łańcuchach.” [1]
Szerokość kaulocystyd — zapis źródłowy: „Caulocystidia 15–60×10–20 (30) µm.” [1]
Długość elementów skórki kapelusza; Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Pileus-scale cells 25–125 (140)×7.5–30 µm.” [1]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Skórka typu cutis: promieniście ułożone cylindryczne, zasadniczo cienkościenne strzępki bez sprzążek; komórki końcowe nieregularnie cylindryczne do koralowatych.” [1]
Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Terminal cells 15–90 (125)×5–25 µm.” [1]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Terminal cells subulate, conical, ellipsoid to cylindrical.” [1]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7–9(10) × 4,5–6,5(7) µm, średnio 8,3 × 5,3 µm; długość jest pierwszą osią pomiaru.” [1]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „mean=8.3×5.3 µm.” [1]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Przeważnie szeroko elipsoidalne do niemal kulistych, wymieszane z rzadziej lub dość często występującymi elipsoidalnymi.” [1]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cienko- i grubościenne w tym samym opisie.” [1]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 7–9(10) × 4,5–6,5(7) µm, średnio 8,3 × 5,3 µm; szerokość jest drugą osią pomiaru.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał publikowanego gatunkowego opisu A. cepistipes u Antonín et al. 2009, opartego na własnych obserwacjach pierwszego autora. Badanie obejmowało 51 okazów łącznie dla kilku taksonów; źródło nie mapuje gatunkowych wymiarów mikroskopowych do konkretnych voucherów ani N dla każdej cechy.
Pochodzenie materiału: Badanie obejmuje materiał z Czech i Słowacji (zakres artykułu/Table 1); źródło nie przypisuje każdej cechy gatunkowej lub średniej do pojedynczego stanowiska..
Organizacja cheilocystyd — zapis źródłowy: „Cheilocystidia: mostly single, sometimes in fascicles. The schema has no source-frequency attribute for this field; wording remains literal.” [1]
Długość cystydy hymenialnej; Kształt cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystydy 14–35 × 6–11 µm, maczugowate lub prawie cylindryczne, regularne do często nieregularnych; pojedyncze albo w wiązkach, dwukomórkowe lub z łańcuchami komórek u dołu, cienko- lub nieco grubościenne.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — Cztery kolekcje BRNM 706834, 706877, 695717 i 706816 z pośrednimi profilami PCR-RFLP, opisane oddzielnie od głównego gatunkowego morfu A. cepistipes. Średnie spory źródło podaje dla tej czterokolekcyjnej grupy; tylko trzy z czterech mają w Table 2 wiersz sekwencji tefa grupujący się z A. cepistipes. To nie ustala sekwencji dla BRNM 706877 ani każdej zmierzonej spory.
Pochodzenie materiału: Badanie obejmuje materiał z Czech i Słowacji (zakres artykułu/Table 1); źródło nie przypisuje każdej cechy gatunkowej lub średniej do pojedynczego stanowiska..
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Okazy o pośrednim PCR-RFLP 20–50×7–15 µm; odrębne od podstawowego opisu 14–35×6–11.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — Atlasowy opis ryzomorf opieńki cebulotrzonowej, czasem obecnych u podstawy trzonu. Nie wskazano konkretnej kolekcji ani protokołu badania.
Pochodzenie materiału: Atlas grzybów Polski; nie wskazano lokalizacji ocenionego materiału..
Obecność ryzomorf — zapis źródłowy: „Ryzomorfy czasem obecne u podstawy trzonu.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał atlasowy: strona gatunkowa atlasu grzyby.pl dla A. cepistipes, z atlasowym pomiarem zarodników 7–8 × 5–6 µm. Strona nie podaje vouchera, pojedynczej kolekcji, metody mikroskopowej ani liczebności pomiarów; nie przypisuj tych zakresów do badania Antonína.
Pochodzenie materiału: Polski atlas / polski zakres profilu; brak wskazanej kolekcji materiału..
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas Polski: zarodniki 7–8 × 5–6 µm. Długość jest pierwszą osią; metoda i liczba pomiarów niepodane.” [3]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie według atlasu; protokół mikroskopii niepodany.” [3]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas Polski: zarodniki 7–8 × 5–6 µm. Szerokość jest drugą osią; metoda i liczba pomiarów niepodane.” [3]
Metody i zapisy źródłowe — Cztery kolekcje BRNM 706834, 706877, 695717 i 706816 z pośrednimi profilami PCR-RFLP, opisane oddzielnie od głównego gatunkowego morfu A. cepistipes. Średnie spory źródło podaje dla tej czterokolekcyjnej grupy; tylko trzy z czterech mają w Table 2 wiersz sekwencji tefa grupujący się z A. cepistipes. To nie ustala sekwencji dla BRNM 706877 ani każdej zmierzonej spory.
Pochodzenie materiału: Badanie obejmuje materiał z Czech i Słowacji (zakres artykułu/Table 1); źródło nie przypisuje każdej cechy gatunkowej lub średniej do pojedynczego stanowiska..
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Okazy o pośrednim PCR-RFLP: zarodniki 6,5–10 × 4–6,5 µm, średnio 8,5 × 5,4 µm. Długość jest pierwszą osią. Trzy analizowane sekwencje tefa przypisano do A. cepistipes.” [1]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „average 8.5×5.4 µm.” [1]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q=1.3–(1.8)–1.9.” [1]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Okazy o pośrednim PCR-RFLP: zarodniki szeroko elipsoidalne do niemal kulistych oraz elipsoidalne do lekko migdałowatych.” [1]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Okazy o pośrednim PCR-RFLP: zarodniki 6,5–10 × 4–6,5 µm, średnio 8,5 × 5,4 µm. Szerokość jest drugą osią. Trzy analizowane sekwencje tefa przypisano do A. cepistipes.” [1]
Żółciak 2003: zakres i rozpoznawanie materiału
Materiał i identyfikacja: W latach 1988–1998 z 433 stanowisk w Polsce pozyskano 1700 prób: owocniki, drewno przerośnięte grzybnią i ryzomorfy. W 710 przypadkach zastosowano testy intersterylności, a 990 owocników oznaczono na podstawie cech makro- i mikroskopowych oraz fenologii. Nie podano powiązania rodzaju materiału z każdym gospodarzem.
[9]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Występowanie opieńki cebulotrzonowej w Polsce: polski atlas i datowane obserwacje oznaczone tym gatunkiem.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 29.10.2026.
[3]Materiał: Występowanie opieńki cebulotrzonowej w południowej i środkowej Norwegii: 54 izolaty z 20 gmin, opisane w sekcji 3.4 wyników. Izolaty nie są datowanymi obserwacjami owocników.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 29.10.2026.
[6]Materiał: Owocniki opieńki cebulotrzonowej zebrane 25 września 2020 roku w lesie na granicy obwodów nowogrodzkiego i leningradzkiego w Rosji; oznaczenie V. Volobueva, publikacja Bakanova i współautorów (2022). Kapelusze i trzony stanowią części tego materiału, a nie dwie niezależne obserwacje występowania.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 29.10.2026.
[11]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 14
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach taksonomicznych nad kompleksem A. cepistipes–A. gallica zastosowano metodę PCR-RFLP regionu ITS z użyciem enzymu restrykcyjnego HinfI, co pozwoliło wyodrębnić profile prążkowe charakterystyczne dla poszczególnych gatunków.
Profil trawienia enzymem HinfI dla A. cepistipes daje prążki o długości 294, 227, 132 oraz 43 par zasad, podczas gdy u form o profilu pośrednim widoczne są dodatkowe pasma wynikające z polimorfizmu kopii genu.
Sekwencjonowanie fragmentu genu tef1-α wykazało dystans genetyczny rzędu 0,0526–0,0571 między A. cepistipes a A. gallica, potwierdzając przynależność okazów o nietypowym profilu restrykcyjnym do A. cepistipes.
Analizy molekularne europejskich kolekcji zielnikowych powiązały potwierdzone profile sekwencyjne A. cepistipes m.in. ze zbiorem z Czech na drewnie buka oraz ze Słowacji na świerku i olszy.
Drzewa filogenetyczne oparte na genie tef1-α wskazują na bliższe pokrewieństwo europejskich populacji A. cepistipes z kladem A. ostoyae–A. borealis niż z A. gallica.
W analizach fitochemicznych wysuszonych owocników badano zawartość frakcji lipidowych i cukrowych w tkankach kapelusza i trzonu.
Ekstrakcja frakcyjna rozpuszczalnikami organicznymi (eter naftowy, MTBE, izopropanol, woda) pozwoliła na rozdział lipidów obojętnych, wolnych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów.
Wydajność ekstrakcji wodnej wynosiła 28,8% dla trzonu i 35,1% dla kapelusza w przeliczeniu na suchą masę.
W profilu kwasów tłuszczowych dominują kwas linolowy (34,5% w kapeluszu i 40,7% w trzonie), kwas oleinowy oraz kwas palmitynowy.
Wśród steroli zidentyfikowano obecność ergosterolu i jego pochodnych w tkankach owocników.
Trójglicerydy stanowią około 1,1% suchej masy kapelusza i poniżej 0,1% suchej masy trzonu.
Wśród rozpuszczalnych węglowodanów główną frakcję stanowi mannitol (76,8% frakcji cukrowej w kapeluszu i 52,5% w trzonie) oraz treitol.
W wysuszonych tkankach oznaczano śladowe zawartości metali, w tym żelaza (210–221 mg/kg), kadmu (0,25–0,67 mg/kg) oraz rtęci (0,04 mg/kg).
Badania laboratoryjne potwierdzają dużą zmienność ilościową metabolitów podstawowych między trzonem a kapeluszem owocnika.
Właściwości biochemiczne wykazane w testach laboratoryjnych nie stanowią podstawy do przypisywania owocnikom działania terapeutycznego w diecie człowieka.
Rozbieżne opisy smaku i oceny jadalności
Smak miąższu: Antonín i in. opisują miąższ jako cierpki i nieprzyjemny w smaku. Gobarsko društvo Lisička (Gobe.si) określa smak jako łagodny, a przy dłuższym żuciu odnotowuje drażniące odczucie w gardle. To różne sformułowania źródłowe; nie dowodzą wspólnego materiału ani tej samej metody oceny.
Oceny jadalności: GRej klasyfikuje gatunek jako jadalny bez podanego warunku przygotowania. Gobarsko društvo Lisička (Gobe.si) podaje jadalność warunkową po dokładnym gotowaniu i odlaniu wody. Chodacki omawia wspólne zasady polskiego kompleksu opieniek i podaje 15–20 minut gotowania z odlaniem wody; A. cepistipes jest w tym kompleksie wymieniona. Tabela ÖMG ocenia gatunek jako trujący, a w uwadze wyróżnia materiał surowy jako silnie trujący.
Zakres twierdzeń o przygotowaniu: Dokładny czas 15–20 minut pochodzi z wtórnego poradnika dla polskiego kompleksu, nie z Gobarsko društvo Lisička (Gobe.si) ani z pierwotnego porównania bezpieczeństwa. Gobarsko društvo Lisička (Gobe.si) wskazuje gotowanie i odlanie wody bez czasu. Wpis ÖMG jest oceną tabelaryczną; podany w nim zwrot o materiale surowym pozostaje odrębnym zakresem przygotowania.
[1] [2] [3] [4] [15]Wyniki analityczne
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- Ekstrakt eteru naftowego
- Wynik oznaczenia wynosi 1,3 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Ekstrakt MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 6,3 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje rozpuszczalne w izopropanolu (IPS)
- Wynik oznaczenia wynosi 10,4 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje rozpuszczalne w gorącej wodzie
- Wynik oznaczenia wynosi 35,1 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje obojętne w ekstrakcie MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 68 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: ekstrakcja MTBE; rozdzielenie kwasów i substancji obojętnych z użyciem 1% wodnego roztworu NaOH.[11]
- Kwasy w ekstrakcie MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 32 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: ekstrakcja MTBE; rozdzielenie kwasów i substancji obojętnych z użyciem 1% wodnego roztworu NaOH.[11]
- 9-Oxo-nonanoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 0,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas laurynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas azelainowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas mirystynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas pentadekanowy
- Wynik oznaczenia wynosi 0,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas palmitooleinowy
- Wynik oznaczenia wynosi 5,9 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas palmitynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 22,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas linolowy
- Wynik oznaczenia wynosi 34,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas oleinowy
- Wynik oznaczenia wynosi 26,9 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- 11-octadecenenoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 4,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas stearynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 1,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Monogliceryd
- Wynik oznaczenia wynosi 51,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 30.6–30.9 i 35.4
- Wynik oznaczenia wynosi 2,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Anthraergostatetraenol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,6 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 34.0–35.8
- Wynik oznaczenia wynosi 2,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosterol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-5,8,22-trien-3-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 17,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 37.4
- Wynik oznaczenia wynosi 1,0 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-7-en-3β-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 3,0 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 39.2–41.4
- Wynik oznaczenia wynosi 1,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Stigmast-5,22-dien-3-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 6,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 42.3
- Wynik oznaczenia wynosi 10,2 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Triglicerydy wyodrębnione z ekstraktu eteru naftowego
- Wynik oznaczenia wynosi 83 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-FID na wysokotemperaturowej kolumnie DB-HT SimDis po rozdzieleniu obojętnych glicerydów acetonem w −20 °C przez 16 godzin.[11]
- Glicerol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Treitol
- Wynik oznaczenia wynosi 16,6 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Erytrytol
- Wynik oznaczenia wynosi 0,6 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Rybitol
- Wynik oznaczenia wynosi 0,1 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Arabitol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,2 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- α-glukoza
- Wynik oznaczenia wynosi 0,2 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Mannitol
- Wynik oznaczenia wynosi 76,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Trehaloza
- Wynik oznaczenia wynosi 2,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Rtęć
- Wynik oznaczenia wynosi 0,04 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
- Kadm
- Wynik oznaczenia wynosi 0,67 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 221,3 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
- Ekstrakt eteru naftowego
- Wynik oznaczenia wynosi 0,2 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Ekstrakt MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 0,7 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje rozpuszczalne w izopropanolu (IPS)
- Wynik oznaczenia wynosi 21,2 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje rozpuszczalne w gorącej wodzie
- Wynik oznaczenia wynosi 28,8 %. Wynik odnosi się do suchej masy badanego materiału. Metoda według źródła: ekstrakcja rozpuszczalnikiem; grawimetryczne oznaczenie wydajności ekstraktu.[11]
- Substancje obojętne w ekstrakcie MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 24 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: ekstrakcja MTBE; rozdzielenie kwasów i substancji obojętnych z użyciem 1% wodnego roztworu NaOH.[11]
- Kwasy w ekstrakcie MTBE
- Wynik oznaczenia wynosi 76 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: ekstrakcja MTBE; rozdzielenie kwasów i substancji obojętnych z użyciem 1% wodnego roztworu NaOH.[11]
- 9-Oxo-nonanoic acid
- Wynik oznaczenia wynosi 9,0 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas azelainowy
- Wynik oznaczenia wynosi 1,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas palmitynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 32,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas linolowy
- Wynik oznaczenia wynosi 40,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas oleinowy
- Wynik oznaczenia wynosi 14,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Kwas stearynowy
- Wynik oznaczenia wynosi 1,0 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS estrów metylowych po derywatyzacji.[11]
- Monogliceryd
- Wynik oznaczenia wynosi 3,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 30.6–30.9 i 35.4
- Wynik oznaczenia wynosi 7,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Anthraergostatetraenol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 34.0–35.8
- Wynik oznaczenia wynosi 2,1 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-5,7,9(11),22-tetraen-3β-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 2,1 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik — czas retencji 36.3
- Wynik oznaczenia wynosi 2,1 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosterol
- Wynik oznaczenia wynosi 5,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-7,22-dien-3β-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 4,6 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 37.4
- Wynik oznaczenia wynosi 4,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-14,22-dien-3-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 5,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Ergosta-7-en-3β-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 19,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Stigmasterol
- Wynik oznaczenia wynosi 3,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 39.2–41.4
- Wynik oznaczenia wynosi 23,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Stigmast-5,22-dien-3-ol
- Wynik oznaczenia wynosi 11,9 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Niezidentyfikowany pik lub piki — czas retencji 42.3
- Wynik oznaczenia wynosi 4,7 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-MS lotnej frakcji obojętnej ekstraktu MTBE.[11]
- Triglicerydy wyodrębnione z ekstraktu eteru naftowego
- Wynik oznaczenia wynosi 20 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: GC-FID na wysokotemperaturowej kolumnie DB-HT SimDis po rozdzieleniu obojętnych glicerydów acetonem w −20 °C przez 16 godzin.[11]
- Glicerol
- Wynik oznaczenia wynosi 1,2 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Treitol
- Wynik oznaczenia wynosi 37,1 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Erytrytol
- Wynik oznaczenia wynosi 0,6 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Arabitol
- Wynik oznaczenia wynosi 0,8 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- α-glukoza
- Wynik oznaczenia wynosi 0,4 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Mannitol
- Wynik oznaczenia wynosi 52,5 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- β-glukoza
- Wynik oznaczenia wynosi 0,3 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Trehaloza
- Wynik oznaczenia wynosi 7,0 %. Mianownikiem jest masa badanego ekstraktu. Metoda według źródła: analiza po wstępnej derywatyzacji.[11]
- Rtęć
- Wynik oznaczenia wynosi 0,04 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
- Kadm
- Wynik oznaczenia wynosi 0,25 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
- Żelazo
- Wynik oznaczenia wynosi 210,8 miligrama na kilogram. Podstawa masy nie została podana w źródle. Metoda według źródła: oznaczenie metali po ekstrakcji izopropanolem; metoda analityczna przywołana w pozycji 9 bibliografii źródła.[11]
Badania ekologiczne
Żółciak 2003: gospodarze i drewno w polskim materiale
Zestawienie próbek: Tabela 2 przypisuje opieńce cebulotrzonowej 278 prób: 194 związane z 18 nazwanymi gospodarzami oraz 84 oznaczone jako pochodzące z gleby, bez oznaczenia gospodarza. Są to wyniki celowo dobranej próby, a nie ogólnopolska częstość występowania.
Gospodarze z liczbowym wynikiem w tabeli 2: Quercus robur, Picea abies, Fagus silvatica, Abies alba, Carpinus betulus, Betula pendula, Larix decidua, Fraxinus excelsior, Corylus avellana, Acer pseudoplatanus, Prunus avium, Sorbus aucuparia, Alnus glutinosa, Salix caprea, Salix fragilis, Alnus incana, Tilia cordata, Ulmus glabra. Pisownię Fagus silvatica zachowano za publikacją. Lista dotyczy gospodarzy i kolonizacji; nie określa partnerów mikoryzowych.
Rozbieżność 18 i 19: Akapit wyników podaje 18 gospodarzy, natomiast abstrakt, tabela 3 i podsumowanie — 19. Tabela 3 dodatkowo wymienia Robinia pseudoacacia, której nie przypisano liczby w kolumnie A. cepistipes tabeli 2.
Martwe drewno: Autorka opisuje silnie rozłożone pniaki dębowe, bukowe i świerkowe, gałęzie bukowe oraz leżaninę bukową, wierzbową, świerkową i jodłową. Wskazuje wilgotne podłoże, często blisko wody.
[9]Kosonen: fińska obserwacja porównawcza
Względny termin owocnikowania: Kosonen w tekście z Suomen Luonto 7/2011, opublikowanym na stronie wydawcy w 2018 r., opisuje pojawianie się Armillaria cepistipes tydzień lub dwa po szczycie pojawu A. borealis. Nie określa miesiąca dla tego gatunku. Wzmianka o połowie września dotyczy opieniek zbiorczo.
[7]Keča i Solheim: zakres norweskiego materiału
Materiał a kalendarz: Keča i Solheim (2011) uwzględnili 54 norweskie rekordy A. cepistipes, w tym 16 w kategorii owocników. Tabela materiału podaje rodzaj tkanki i etykiety zawierające lata. Nie podaje miesięcy ani zwykłego sezonu owocnikowania tego gatunku; nie można go odtworzyć z datowania kultur lub ryzomorf.
[6]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | IX–XI |
|
| Norwegia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Polska | województwo łódzkie; województwo zachodniopomorskie | VII–XI — minimalny zakres obserwacji |
|
| Rosja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | IX — minimalny zakres obserwacji |
|
| Słowacja | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | IX–XI |
|
Źródła
- Antonín i in. (2009). Kompleks Armillaria cepistipes–A. gallica w Czechach i na Słowacji. Mycological Progress 8: 259–271. DOI: 10.1007/s11557-009-0597-1.
- Gobarsko društvo Lisička — Armillaria cepistipes, čebulasta mraznica.
- Grzyby.pl — opieńka cebulotrzonowa, opis gatunku i wybrane obserwacje.
- Grzegorz Chodacki — Opieńki: rodzaje, sezon i rozpoznawanie. Grzyby.edu.pl.
- Index Fungorum, Name Record260244
- N. Keča and H. Solheim, Ecology and distribution of Armillaria species in Norway (2011), Forest Pathology 41: 120–132.
- Kosonen (2011), Sienikimppuja lahopuulla, Suomen Luonto — źródłowa wzmianka o Armillaria cepistipes w Finlandii.
- Przegląd źródłowy Armillaria cepistipes — morfologia, zakres materiału i oznaczenie.
- Żółciak 2003. Rozmieszczenie grzybów z rodzaju Armillaria w Polsce oraz ich rośliny żywicielskie. Leśne Prace Badawcze; publisher abstract.
- Przegląd urzędowych wykazów ochrony i obrotu — opieńka cebulotrzonowa, 29.10.2026.
- Bakanov et al. 2022. Extractive substances of saprotrophic mushrooms: Flammulina velutipes, Hypholoma capnoides, Armillaria borealis, Armillaria cepistipes. Heavy metal content. Khimiya Rastitelnogo Syrya 3:257–262. DOI 10.14258/jcprm.20220310984
- Rozporządzenie — ochrona gatunkowa grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408.
- Rozporządzenie — wykaz grzybów dopuszczonych do obrotu, Dz.U. 2026 poz. 258.
- EPPO Global Database, ARMLCE
- Österreichische Mykologische Gesellschaft, Speisewert