Ядомы
Патрабуе апрацоўкі
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.










Радоўка зямлістая (Tricholoma terreum) — гэта распаўсюджаны шапкавы грыб з сямейства радоўкавых, які ўтварае мікарызу з хвойнымі дрэвамі, галоўным чынам з соснамі. Вылучаецца лямцава-валакністай, шэрай або папялістай шапкай і бела-шэрай мякаццю з мяккім, зямлістым смакам. У многіх рэгіёнах Еўропы, асабліва на поўдні, традыцыйна збіраецца і цэніцца ў харчовых мэтах, хоць з-за магчымасці памылак і сучасных таксікалагічных дыскусій патрабуе асцярожнасці і ўмеранасці ў спажыванні.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка.
Тып будовы пладовага цела: ножка.
Шапка
- Форма капялюшыка
- у маладых пладовых цел: Форма капялюшыка: канічны або звонападобны.
Форма капялюшыка: выпуклы або плоскі.
Форма капялюшыка: паўшарападобны або канічны. - Паверхня капялюшыка
- Паверхня капялюшыка: сухі.
Паверхня капялюшыка: матавы. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: лямцаватая і валакністая.
Покрыва капялюшыка: лускаватая (дробныя лускавінкі). - Колер капялюшыка
- Колер капялюшыка: шэры.
Колер капялюшыка: шэра-карычневы. - Абрыс краю капялюшыка
- у спелых пладовых цел: Абрыс краю капялюшыка: хвалісты.
- Трэшчыны і разрывы краю
- у сухім стане: Трэшчыны і разрывы краю: з радыяльнымі расколінамі.
- Пакрыццё краю
- Пакрыццё краю: валісціністы.
- Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 30–80 mm.
- Цэнтр капялюшыка
- Цэнтр капялюшыка: з выразным гарбком.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: пласцінкі.
Пласцінкі каля ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны зубчыкам (пласцінкі).
- Колер гіменафора
- Колер гіменафора: попельна-шэрая (светлае адценне).
Колер гіменафора: белы.
Колер гіменафора: шэраваты. - Макраскапічная будова вольнага краю пласцінак
- Макраскапічная будова вольнага краю пласцінак: зубчастае або пілаватае.
- Адлегласць паміж пласцінкамі
- Адлегласць паміж пласцінкамі: умерана густыя.
- Вышыня пласцінак
- Вышыня пласцінак: 7–13 mm.
- Наяўнасць кароткіх пласцінак
- Наяўнасць кароткіх пласцінак: наяўны.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
- Колер ножкі
- Колер ножкі: белы або шэраваты.
- Покрыва паверхні ножкі
- Покрыва паверхні ножкі: шаўкавістая і валакністая.
у верхняй частцы ножкі: Покрыва паверхні ножкі: мучністы. - Унутраная будова ножкі
- у старых пладовых цел: Унутраная будова ножкі: пусты ўнутры.
- Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 30–80 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 3–15 mm.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы або шэраваты.
Колер мякаці: белаватая. - Смак мякаці
- Смак мякаці: непрыемны.
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву: крохкі.
- Колер мякаці пасля пашкоджання
- Колер мякаці пасля пашкоджання: без змены колеру.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: невыразны.
Пах мякаці: зямлісты, слабы.
Пах мякаці: мучністы, слабы.
Пах мякаці: выключаная нота паху: мучністы.
Пах мякаці: адсутны. - Катэгорыя таўшчыні мякаці
- Катэгорыя таўшчыні мякаці: тонкі (мякаць капялюшыка).
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес.
Месцапражыванне: змешаны лес. - Субстрат
- Субстрат: глеба.
- Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: групамі.
Характар росту пладовых цел: паасобку.
Характар росту пладовых цел: рассеяныя групы. - Частата знаходак
- Частата знаходак: звычайны.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з жніўня да лістапада.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Ядомы
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе апрацоўкі
Права
- Ахова
- Від не ўключаны ў польскі пералік ахоўных відаў грыбоў.
- Гандаль
- Від не ўключаны ў польскі пералік грыбоў, дапушчаных да абароту.
З чым можна паблытаць
Tricholoma portentosum
Найбольш важныя адрозненні
Радоўка зямліста-пласціністая (Tricholoma terreum) і роднасныя ёй віды з гэтай групы маюць больш далікатныя, менш масіўныя пладовыя целы, шапкі, пакрытыя дробнымі валаскападобнымі лускавінкамі, а таксама шэрыя або бялявыя пласцінкі і ножкі, цалкам пазбаўленыя жоўта-зялёных адценняў.
FAQ
Ці з'яўляецца радоўка зямлістая ядомым грыбам?
Так, яна лічыцца ядомым грыбам, але патрабуе абавязковай тэрмічнай апрацоўкі і захавання ўмеранасці ў спажыванні з-за рэкамендаванай асцярожнасці.
У які перыяд года з'яўляюцца яе пладовыя целы?
Пладовыя целы вырастаюць пераважна з верасня па лістапад, а пры мяккіх тэмпературах і ў цяплейшым клімаце іх можна сустрэць нават у снежні і студзені.
Паблізу якіх дрэў расце радоўка зямлістая?
Яна ўтварае мікарызныя сувязі перш за ўсё з соснамі, асабліва з хвояй звычайнай, значна радзей з іншымі хвойнымі дрэвамі, такімі як елкі ці лістоўніцы.
Якому субстрату аддае перавагу гэты від?
Часцей за ўсё расце на пясчаных, пранікальных і бедных глебах, а таксама на вапнавых субстратах у сухіх хваёвых барах.
Ці можна ўжываць радоўку зямлістую сырой?
Не, сырыя пладовыя целы могуць выклікаць страўнікава-кішачныя расстройствы; перад ужываннем неабходна іх старанна адварыць або патушыць.
Чаму ў Каталоніі гэты грыб называюць «fredolic»?
Назва звязана з холадам і замаразкамі, бо пладовыя целы гэтага віду з'яўляюцца позняй восенню, выступаючы традыцыйным прадвеснікам надыходу зімы.
Пад якой назвай радоўка зямлістая вядомая ў Францыі?
У французскай традыцыі гэты грыб называюць «petit gris» або «charbonnier», і ён карыстаецца вялікай папулярнасцю на рэгіянальных рынках.
Для чаго выкарыстоўваецца гэты від па-за кухняй?
Ён служыць у рамястве для натуральнага афарбоўвання воўны і тканін у шэрыя і бежавыя адценні, а ў лясной гаспадарцы — для мікарызацыі саджанцаў соснаў на бедных глебах.
Які смак мае радоўка зямлістая?
Яна характарызуецца далікатным, мяккім смакам з лёгка адчувальнай зямлістай і мучной ноткай, без вострых ці горкіх таноў.
Хто фармальна апісаў гэты від у навуцы?
Від апісаў у XVIII стагоддзі Jacob Christian Schäffer, а да роду Tricholoma яго аднёс у 1871 годзе нямецкі міколаг Paul Kummer.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Афіцыйная нацыянальная назва
- Gąska ziemista
- Афіцыйная таксанамічная назва
- Tricholoma terreum
- Іншыя нацыянальныя назвы
- Gąska ziemistoblaszkowa, Gąska szarobrązowa
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: шырокаэліпсоідны. Форма споры: амаль шарападобны. Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: эліпсоідны (падоўжаны).
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі. Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 5–7 µm, шырыня 3,5–5 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджванне
- Рэакцыя глебы
- Рэакцыя глебы: шчолачны.
- Грануламетрычны склад глебы
- Грануламетрычны склад глебы: пясчаны.
Грануламетрычны склад глебы: сугліністая. - Вапнавасць глебы
- Вапнавасць глебы: вапнавы.
- Урадлівасць глебы
- Урадлівасць глебы: урадлівая.
- Мікарызныя партнёры
- Агульная сувязь віду: Мікарызныя партнёры: Pinus (агульны пералік партнёраў).
Агульная сувязь віду: Мікарызныя партнёры: Pinus sylvestris (агульны пералік партнёраў). - Тып жыўлення
- Тып жыўлення: Мікарызны.
Некулінарнае ўжыванне
У традыцыйным пазакулінарным рамястве пладовыя целы радоўкі зямлістай знаходзяць прымяненне ў натуральным фарбаванні тэкстылю. Разам з адраджэннем гістарычных рамесных тэхнік гэты грыб мэтанакіравана збіраюць для падрыхтоўкі фарбавальных раствораў для натуральнай ваўнянай пражы і шоўку. У залежнасці ад выкарыстанай мінеральнай пратравы, такой як калійныя галуны або злучэнні жалеза, майстры-фарбавальшчыкі атрымліваюць разнастайную палітру колераў: ад тонкіх адценняў попелу і галубінага шэрага да прыглушаных бежавых і зямлістых карычневых.
Другой важнай практычнай вобласцю з’яўляецца гаспадарчае лесаводства і рэкультывацыя дэградаваных тэрыторый. Пладовыя целы і споры гэтага віду нарыхтоўваюць для вырабу інакуляцыйных біяпрэпаратаў для саджанцаў хвоі звычайнай у лясных гадавальніках. Укараненне гэтага міцэлію ў каранёвыя сістэмы маладых дрэў выкарыстоўваецца пры залясенні прамысловых пустэк і пясчаных кар’ераў, што істотна павышае прыжывальнасць культур на вельмі неўрадлівых землях.
Гэты від таксама шырока выкарыстоўваецца ў прыродазнаўчай адукацыі і музейнай справе як узорны матэрыял для стварэння дыдактычных мадэлей, мікалагічных гербарыяў і экспазіцый на перыядычных адукацыйных выставах.
Гісторыя і культура
Радоўка зямлістая займае асаблівае месца ў народнай культуры Заходняй і Паўднёвай Еўропы, з’яўляючыся элементам рэгіянальнай ідэнтычнасці сельскіх супольнасцей. У Каталоніі гэты грыб, які называюць «fredolic» (ад каталонскага слова, што азначае холад або мерзляка), з’яўляецца сімвалам надыходу першых восеньскіх замаразкаў. У мясцовым фальклоры захаваліся даўнія прыказкі, якія звязваюць з’яўленне фрэдаліка з часам завяршэння цыкла палявых работ і неабходнасцю ацяплення жытла перад зімой. Арганізаваныя на працягу стагоддзяў каталонскія восеньскія грыбныя кірмашы (firaires) прызнаюць гэты від ключавым элементам гандлёвай традыцыі.
У Францыі гэты від замацаваўся пад назвай «petit gris des pins» або «charbonnier», з’яўляючыся матывам у правансальскай літаратуры, якая апісвае штодзённае вясковае жыццё і рытм пор года. У этнаграфічных запісах XIX стагоддзя і рэгіянальных хроніках паўднёвай Францыі гэты грыб згадваўся як прыклад ляснога дару, які дазваляў бедным слаям насельніцтва задавальняць свае патрэбы ў халодныя месяцы. У навуковай сістэматыцы від быў апісаны ў XVIII стагоддзі нямецкім прыродазнаўцам Якабам Крысціянам Шэферам, а ў род Tricholoma яго ўключыў у 1871 годзе Паўль Кумер, назаўсёды ўвёўшы яго ў класічную еўрапейскую мікалагічную літаратуру.
Ядомасць і бяспека
Радоўка зямлістая традыцыйна лічыцца ядомым грыбам, які вылучаецца лагодным смакам і далікатнай ломкай мякаццю. Спажыванне патрабуе абавязковай тэрмічнай апрацоўкі — пладовыя целы неабходна старанна адварыць або патушыць, бо ў сырым выглядзе яны могуць выклікаць расстройствы стрававальнай сістэмы. Асноўнай умовай бяспечнага спажывання з’яўляецца захаванне ўмеранасці ў колькасці і пазбяганне шматразовага ўжывання гэтага віду праз кароткія прамежкі часу.
Культура спажывання гэтага віду прыкметна адрозніваецца ў залежнасці ад краіны. У Францыі, дзе гэты грыб вядомы пад традыцыйнай назвай «petit gris», ён карыстаецца вялікай павагай і з’яўляецца звычайным таварам на мясцовых рынках. Асаблівым прызнаннем ён карыстаецца таксама ў іспанскай Каталоніі, лічачыся там адным з самых жаданых восеньскіх далікатэсаў. У Польшчы і іншых краінах Цэнтральнай Еўропы стаўленне да радоўкі зямлістай больш стрыманае; яе збіраюць нешматлікія аматары, а многія спажыўцы адмаўляюцца ад яе нарыхтоўкі з прычыны асцярожнасці і спецыфічнага, зямліста-мучнога прысмаку.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Радоўка зямлістая сустракаецца ў зоне ўмеранага клімату на тэрыторыі амаль усёй Еўропы, а таксама ў Азіі, Паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы. Гэта мікарызны від, моцна звязаны з хвойнымі дрэвамі, перш за ўсё з хвояй звычайнай (Pinus sylvestris), а на поўдні кантынента таксама з іншымі відамі соснаў, такімі як хвоя чорная ці хвоя алепская. Значна радзей яе можна сустрэць пад елкамі або лістоўніцамі.
Тыповым месцапражываннем з'яўляюцца светлыя хваёвыя бары, мяшаныя лясы з перавагай хвойных дрэў, а таксама хваёвыя насаджэнні на дзюнах і пясчаных тэрыторыях. Гэты грыб аддае перавагу лёгкім, пранікальным, пясчаным або пясчана-гліністым субстратам, часта з нейтральнай або вапнавай рэакцыяй. Сустракаецца як на нізінах, так і ў ніжніх частках гор.
Сезон плоданашэння пачынаецца познім летам і доўжыцца на працягу ўсёй восені, звычайна з верасня па лістапад, а пры мяккім надвор'і нават да снежня. У Цэнтральнай Еўропе пік з'яўлення прыпадае на кастрычнік. У басейне Міжземнага мора, дзе зімы мяккія, пладовыя целы з'яўляюцца позняй восенню і растуць на працягу ўсёй зімы, нярэдка аж да лютага.
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Высновы крыніц: ядомасць, ужыванне і выкарыстанне
- Ядомасць
- Ядомы — крыніца вызначэння
Marek Snowarski — przeglądowa karta Tricholoma terreum, odczytana w Chrome · TRESC-10015:jadalna; zalecenia źródła i dyskusja toksykologiczna pozostają rozdzielone.
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе апрацоўкі
DGfM Positivliste21.01.2024 · s.1:lista gatunków jadalnych po dostatecznym ogrzaniu i w odpowiedniej ilości;s.12:T.terreum. To zalecenie towarzystwa, nie wymóg obgotowania w wodzie ani dowód określonej toksyny.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Tricholoma terreum
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Tricholoma terreum(Schaeff.)P.Kumm. według dokładnego zaakceptowanego dopasowania GBIF5241808. Starsze i szersze ujęcia terreum/myomyces/bisporigerum/gausapatum pozostają przy swoich źródłach. Wzmianka o synonimii nie scala odrębnych wpisów rejestru ani nie potwierdza tożsamości molekularnej dawnych kolekcji.
[18]
Лабараторная дыягностыка
Структураваныя даныя
Базідыі
- Аптычны выгляд базідыі
- Аптычны выгляд базідыі: гіялінавы. [9]
- Даўжыня стэрыгмы базідыі
- Даўжыня стэрыгмы базідыі: 4–6 µm. [9]
- Колькасць спор на базідыі
- Колькасць спор на базідыі складае 4. [9]
- Даўжыня базідыі
- Даўжыня базідыі: 20–30 µm. [9]
- Форма базідыі
- Форма базідыі: булавападобны. [9]
- Шырыня базідыі
- Шырыня базідыі: 6–9 µm. [9]
Пражка
- Спражкі
- Спражкі: адсутны. [9]
Гіменіяльныя цыстыды
- Ступень дыферэнцыяцыі цыстыд
- Ступень дыферэнцыяцыі цыстыд: слаба дыферэнцыяваныя. [9]
- Даўжыня гіменіяльнай цыстыды
- Даўжыня гіменіяльнай цыстыды: 15–30 µm. [9]
- Аптычны выгляд гіменіяльнай цыстыды
- Аптычны выгляд гіменіяльнай цыстыды: гіялінавы. [9]
- Форма гіменіяльнай цыстыды
- Форма гіменіяльнай цыстыды: цыліндрычны. [9]
Форма гіменіяльнай цыстыды: булавападобны. [9] - Таўшчыня сценкі пазначанай гіменіяльнай цыстыды
- Таўшчыня сценкі пазначанай гіменіяльнай цыстыды: танкасценны. [9]
- Шырыня гіменіяльнай цыстыды
- Шырыня гіменіяльнай цыстыды: 3–9 µm. [9]
- Наяўнасць плеўрацыстыд
- Наяўнасць плеўрацыстыд: адсутны. [9]
Астатнія лабараторныя прыкметы
Скурка шапкі
- Аптычны выгляд гіф скуркі шапкі
- Аптычны выгляд гіф скуркі шапкі: гіялінавы (у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
- Размяшчэнне гіфаў скуркі капялюшыка
- Размяшчэнне гіфаў скуркі капялюшыка: радыяльны (у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
- Даўжыня элементаў скуркі шапкі
- Даўжыня элементаў скуркі шапкі: 40–80 µm (у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
- Форма элементаў скуркі капялюшыка
- Форма элементаў скуркі капялюшыка: эліпсоідны (раздутыя, у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
Форма элементаў скуркі капялюшыка: эліпсоідны (раздутыя, шырокія, у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
Форма элементаў скуркі капялюшыка: эліпсоідны (раздутыя, падоўжаны, у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
Форма элементаў скуркі капялюшыка: цыліндрычны (раздутыя, у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9] - Шырыня элементаў скуркі капялюшыка
- Шырыня элементаў скуркі капялюшыка: 4–15 µm. [9]
Шырыня элементаў скуркі капялюшыка: 10–40 µm (у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9] - Колер гіф скурачкі шапкі
- Колер гіф скурачкі шапкі: жоўта-карычневай. [9]
- Клас сценкі гіфы скуркі шапкі
- Клас сценкі гіфы скуркі шапкі: танкасценны (у ніжнім слаі скуркі шапачкі). [9]
Клас сценкі гіфы скуркі шапкі: танкасценны (звычайна). [9]
Клас сценкі гіфы скуркі шапкі: таўстасценны (часам). [9] - Будова скуркі капялюшыка
- Будова скуркі капялюшыка: куціс (месцамі пераходзіць у рэгулярна ўпарадкаваную трыхадэрму). [9]
Споры
- Сярэднія суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Сярэднія суадносіны даўжыні і шырыні споры: 1,55 (стандартнае адхіленне: 0,12, сярэдняе значэнне). [9] [10]
- Колер спор пад мікраскопам
- Колер спор пад мікраскопам: гіялінавы. [7]
- Кроплі ўнутры споры
- Кроплі ўнутры споры: наяўны. [19]
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры: 1,08–2. [9]
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. [7]
Форма споры: шырокаэліпсоідны. [19]
Форма споры: амаль шарападобны. [19]
Форма споры: эліпсоідны. [9]
Форма споры: эліпсоідны (падоўжаны). [9] - Таўшчыня сценкі споры
- Таўшчыня сценкі споры: танкасценны. [9]
Трама гіменафора
Матэрыял і метады даследаванняў
Апісанне адзнак — крыніца і дыяпазон
Materiał: Źródłowy opis smaku miąższu T. terreum w ČMS; nie własna próba organoleptyczna.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Brak liczebności i niezależnego testu smaku; atlasowy opis chuť mírná.
[7]Мікраскапічныя даныя — крыніца і абмежаванні
Materiał: Źródłowe podsumowanie Q dla 40 zarodników T. terreum, 2 owocników i 2 kolekcji w chińskim ujęciu Cui i współautorów (2026).
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Średnia Q nie jest zakresem pojedynczych zarodników i nie jest pomiarem polskiej populacji.
[9]Даследаванне саставу і актыўнасці — матэрыял і абмежаванні
Materiał: Ekstrakty z kolekcji T. terreum_Bz (Bolzano) i T. terreum_Gr (Grosseto), oznaczenie autorów wsparte ITS PP101944 i PP101945. Protokoły ekstrakcji i analiza TLC/HR-LC-MS/NMR opisane w źródle.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Wyniki tych kolekcji i zastosowanych metod, bez uogólniania na wszystkie populacje.
[23]Materiał: Kolekcja T. terreum_Bz: 1,05 kg świeżych owocników, ekstrakcja i izolacja saponaceolidu B z ekstraktu A. 49 mg kryształów; źródłowe przeliczenia 47 mg/kg świeżej masy oraz 9,3 mg/g ekstraktu A.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Uzysk izolacji, nie całkowite stężenie, średnia gatunkowa ani bezpieczna dawka. Źródło podaje masy ekstraktu A 5,4 g i frakcjonowanego materiału 5,25 g; nie odtwarzano niepodanego mianownika.
[23]Metody i zapisy źródłowe — Mikroskopowy opis T. terreum z sekcji 77 Cui i in. 2026, ujęcie chińskie. Próba 40 zarodników / 2 owocniki / 2 kolekcje dotyczy zarodników; nie przypisano jej pozostałym strukturom.
Wygląd optyczny podstawki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidium_optical_appearance” [9]
Wygląd optyczny strzępek skórki — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_hypha_optical_appearance” [9]
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_hypha_arrangement” [9]
Długość sterygmy podstawki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidium_sterigma_length” [9]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidia_spore_count” [9]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidium_length” [9]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidium_shape” [9]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: basidium_width” [9]
Stopień zróżnicowania cystyd — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: hymenial_cystidium_differentiation” [9]
Długość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenial_cystidium_length” [9]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenial_cystidium_optical_appearance” [9]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenial_cystidium_shape” [9]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenial_cystidium_wall_thickness” [9]
Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenial_cystidium_width” [9]
Typ tramy hymenoforu — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenophoral_trama” [9]
Klasa ściany strzępek tramy — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenophoral_trama_hypha_wall_class” [9]
Szerokość strzępek tramy — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: hymenophoral_trama_hypha_width” [9]
Grubość ściany — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: microscopic_cell_wall_thickness” [9]
Szerokość — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: microscopic_cell_width” [9]
Długość elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_element_length” [9]
Kształt elementów skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_element_shape” [9]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: pileipellis_element_width” [9]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_element_width” [9]
Barwa strzępek skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: pileipellis_hypha_colour” [9]
Klasa ściany strzępki skórki — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_hypha_wall_class” [9]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Cui 2026, sekcja 77, Pileipellis/Cheilocystidia: pileipellis_structure” [9]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: pleurocystidia_presence” [9]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: spore_shape” [9]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Cui 2026, taxon 77, Description: spore_wall_thickness” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Źródłowy gatunkowy opis zarodników T. terreum.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Barwa zarodnika w mikroskopie; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis:5–7×4–5µm,elipsoidní,průsvitné,hladké.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — Źródłowy gatunkowy opis zarodników T. terreum.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Krople wewnątrz zarodnika; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „TRESC-10013:5–7×4–5µm,szeroko elipsoidalne do prawie kulistych,gładkie,z kroplami.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — T. terreum w chińskim ujęciu Cui i współautorów (2026): 40 zarodników, 2 owocniki, 2 kolekcje. Fig. 96 cytuje Ding i współautorów (2023) i kolekcje KUN-HKAS69401/69914; nie przyjęto, że jest to dokładnie cały materiał próby 40 zarodników.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Cui2026,T.terreum,Description(s04-sub-279):[40/2/2](5–)6–7×3.5–5µm; długość5–7 ze skrajnością.” [9]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Cui2026,T.terreum,Description:Q=(1.08–)1.3–1.8(–2); pełne min–max1.08–2, nie Qm.” [9]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Cui2026,T.terreum,Description:3.5–5µm szerokości.” [9]
Абсяг таксона і гістарычныя назвы
Dwa polskie określenia: Wojewoda 2003 zestawia nazwę gąska ziemistoblaszkowa (Wojewoda 1999) i gąska ziemista (Chełchowski 1898) przy T. terreum sensu lato. Obie nazwy zachowano. Zestawienie nazw w dawnym ujęciu nie jest nowym potwierdzeniem, że każda opisana nim kolekcja należy do identycznie ograniczonego współczesnego taksonu.
Terreum i myomyces: Heilmann-Clausen i współautorzy (2017) nie znaleźli zgodności typowo stosowanych różnic osłony i skórki dla nazw myomyces/gausapatum z odrębnymi liniami ITS w obrębie T. terreum. Zachowano to ujęcie jako stanowisko autorów. Nie scala ono automatycznie wpisów katalogu; T. scalpturatum, T. equestre i T. pardinum są tu odrębnymi taksonami.
[30] [26]Хімічныя даследаванні і дыскусія пра ядомасць
Doświadczenie z 2014 roku: Abstrakt Yin i współautorów (2014) opisuje 15 wyizolowanych triterpenoidów oraz doświadczenia doustne na myszach z izolowanymi saponaceolidami B i M. Podaje LD50 odpowiednio 88,3 i 63,7 mg/kg i wzrost aktywności kinazy kreatynowej. To wynik dla związków i modelu zwierzęcego; nie jest opisem zatrucia człowieka po zjedzeniu oznaczonej gąski. Pełnego pierwotnego artykułu nie odczytano w tym przeglądzie.
Komentarz z 2016 roku: Davoli i współautorzy (2016) zakwestionowali przejście od takich doświadczeń do oceny toksyczności całego gatunku dla ludzi. Oddzielili doniesienia dotyczące T. equestre i opowiedzieli się za pozostawieniem T. terreum wśród gatunków jadalnych. Jest to komentarz krytyczny, a nie nowe badanie spożycia u ludzi.
Dwie kolekcje z Włoch: Clericuzio, Serra i Vidari (2024) badali kolekcje z Collalbo/Bolzano (3 sierpnia 2021, voucher TT 2022/1) i Castell’Azzara/Grosseto (23 grudnia 2022, AGMT13648). Identyfikację wsparto ITS, PP101944 i PP101945. Zastosowano kilka protokołów ekstrakcji, TLC z odczynnikiem sulfowanilinowym, HR-LC-MS i NMR. W tych próbkach wykryto saponaceolid B; nie wykryto terreolidów, terreumoli ani saponaceolidów H–S. Nie oznacza to wyniku dla każdej populacji ani próby klinicznej.
Uzysk izolacji, nie typowe stężenie: Dla kolekcji Bz z 1,05 kg świeżych owocników otrzymano 5,4 g ekstraktu A, a po oczyszczeniu 49 mg kryształów saponaceolidu B. Autorzy przeliczyli ten uzysk na 47 mg/kg świeżego materiału. Jest to uzysk izolacji z jednej kolekcji, nie bezpośredni pomiar typowego stężenia ani średnia gatunkowa. Osobny źródłowy zapis 9,3 mg/g ekstraktu A (0,93%) ma inny mianownik. Nie wyprowadzono z tych liczb progu spożycia dla człowieka.
[28] [24] [23]Зыходная мікраскапія і абсяг матэрыялу
Pomiary źródłowe: ČMS podaje zarodniki 5–7×4–5 µm. W chińskim ujęciu Cui i współautorów (2026) zapisano (5–)6–7×3,5–5 µm oraz Q=(1,08–)1,3–1,8(–2). Qm 1,55±0,12 jest osobną średnią z odchyleniem standardowym próby. Zapis [40/2/2] oznacza 40 zarodników z 2 owocników i 2 kolekcji. Nie uśredniono różnych zakresów i nie przedstawiono tych pomiarów jako polskiego materiału.
Metoda i sprzążki: Ogólna metodyka Cui 2026 obejmuje preparaty w 5% KOH, Congo red w razie potrzeby, odczynnik Melzera do amyloidalności i mikroskopię fazowo-kontrastową 1000×. Są to informacje o metodzie, nie cechy kształtu grzyba. Brak sprzążek zapisano wyłącznie dla wszystkich tkanek owocników badanych w tym źródłowym ujęciu. Fig. 96 cytuje Ding 2023 i okazy KUN-HKAS69401/69914; sam podpis nie utożsamia całej próby 40 zarodników z tymi fotografiami.
Rozbieżne opisy zapachu: Atlas Snowarskiego podaje zapach mąki. ČMS opisuje zapach niewyróżniający się lub lekko ziemisty, a Zarzyński na drukowanej stronie 140 zaznacza brak mącznego zapachu. Zachowano te różnice ze źródłami. Braku jednej nazwanej nuty nie zamieniono na całkowitą bezwonność.
[7] [9] [19] [5]Рэгіянальныя назвы ў каталонскіх крыніцах
Zapis historyczny: Notatka ICHN z 1931 roku na drukowanej stronie 192 podaje dla tego grzyba nazwę fredolic w Prades i brunet w Camp de Tarragona. Są to konkretne nazwy regionalne z dawnego źródła, a nie nazwy wszystkich gąsek ani nowy dowód tożsamości każdej historycznej kolekcji.
[27]Польскія назіранні і адрозненне сезонаў
Dolny Śląsk: Z podpisów atlasu Snowarskiego zachowano dwa znaleziska: lasy milickie 30 lipca 2000 (ID000730-24) i okolice Twardogóry 19 lipca 1998 (ID980719-12). Dwa zdjęcia drugiej kolekcji nie są dwiema niezależnymi obserwacjami. Daty pochodzą z podpisów, a nie z samego numeru pliku.
Bory Tucholskie: Grzesiak i współautorzy (2024) badali 25 powierzchni PN Bory Tucholskie dwa razy w miesiącu od maja do listopada 2021. T. terreum odnotowano na powierzchniach 2,10,11,14,15,16,17,18,22 i 25, łącznie we wrześniu–listopadzie, na glebie wśród piasku, porostów i pod sosnami. Jest to zakres zaobserwowany w tym badaniu. Nie przypisano tym miejscom identyfikatorów z odrębnego badania 2020 ani rejonów Saba 2016.
Sezon regularny i daty okazów: Opis Snowarskiego podaje VIII–XI, Zarzyński 137 podaje IX–XI, a historyczny wykaz Wojewody 438–439: VIII–IX w ujęciu sensu lato. Lipcowe okazy z Dolnego Śląska zachowano jako obserwacje, bez rozszerzania nimi regularnego sezonu. Czeski zakres IX–XII z ČMS pozostaje przy źródle czeskim i nie zastępuje polskiego kalendarza.
[20] [25] [19] [30] [7]Удакладненне адзнак і поўнага дыяпазону мікраскапіі
Charakter smaku i ocena przyjemności: Czeskie chuť mírná oznacza łagodny charakter smaku. Ocena Snowarskiego jadalna, ale niesmaczna dotyczy przyjemności spożycia. Nie zamieniono jej na gorycz, ostrość ani intensywność. Są to różne osie opisu.
Pozostałe szczegóły opisu Cui: W sekcji 77 zarodniki opisano jako nieamyloidalne, gładkie i cienkościenne, ze stosunkowo dużym apikulusem. Podano osobne średnie osi 6,2 i 4 µm. Cheilocystydy są słabo zróżnicowane; pleurocystyd nie stwierdzono. Podhymenium tworzą strzępki szerokości 2–5 µm — nie jest to grubość całej warstwy. Skórka jest kutis z miejscowymi przejściami do trichodermy. Jej strzępki mają 4–15 µm szerokości, przeważnie cienkie ściany, czasem pogrubione do około 1 µm. Subpellis składa się z promieniście ułożonych, rozdętych, cienkościennych i bezbarwnych komórek: elipsoidalnych, szeroko elipsoidalnych, wydłużonych do walcowatych, 40–80 × 10–40 µm. Każdy zakres dotyczy wskazanej struktury; nie przeniesiono go na komórki końcowe.
[7] [19] [9]Дапаўненне з поўнай карткі атласа Снаварскага
Źródło i zakres ponownego odczytu: Po zalogowaniu odczytano pełną kartę Marka Snowarskiego pod adresem /pelna/gatunki/Tricholoma_terreum.htm. Zachowany odczyt zawiera wybrane dosłowne fragmenty i szczegółowe omówienie, a nie kopię całego oryginalnego HTML. Wcześniejsza karta przeglądowa i wszystkie jej dane pozostają zachowane.
Blaszki: Pełna karta podaje szerokość 7–13 mm. ČMS podaje do 10 mm bez dolnej granicy; jego zapis pozostał w oryginale i historii, a pole obejmuje granice 7–13 mm podane w źródłach. Ostrze opisano jako drobno piłkowane. Wzmianki o często porozrywanych dojrzałych blaszkach nie zamieniono na wyszczerbione ostrze: cel tego określenia nie został tak dopowiedziany. Międzyblaszki są obecne. Początkowa biel przechodzi w barwy szarawe, wodnistobiałe i jasnopopielate; źródło podaje ciemniejszą barwę ku brzegowi kapelusza. Nie utożsamiono tej lokalizacji z barwą samego ostrza. Średnia gęstość i połączenie z trzonem ząbkiem potwierdzają istniejące zapisy; nie utworzono ich kopii.
Miąższ, smak i zapach: Pełny odczyt atlasu podaje słaby mączny zapach lub jego brak. Oba wyniki zapisano w jednym polu Zapach; brak mącznej nuty z książki pozostaje osobnym wynikiem, bez utożsamiania go z bezwonnością. Oryginalne brzmienia i wcześniejsze wydania dokumentacji zachowano.
[21]Верыфікацыя прысутнасці — абсяг і абмежаванні
Materiał: Krajowy wykaz Polski i źródłowe kolekcje atlasowe.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 04.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia autorów źródeł, bez własnego przeoznaczenia; bez niepodanych współrzędnych.
[30] [20]Materiał: Dolny Śląsk: lasy milickie 30.07.2000 i okolice Twardogóry 19.07.1998.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 04.11.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia autorów źródeł, bez własnego przeoznaczenia; bez niepodanych współrzędnych.
[20]Materiał: Lista A.1, 10 powierzchni z T. terreum wśród 25 monitorowanych powierzchni PN Bory Tucholskie, maj–listopad 2021, dwa razy miesięcznie.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 04.11.2026.
Ograniczenia: Powierzchnie tego badania; brak niepodanych współrzędnych; brak wnioskowania o identyczności z badaniami z innych lat.
[25] [29]Абсяг апрацоўкі
Патрабаваныя праверкі выкананы.
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Правілы для лакацыі: Польшча
Аснова інфармацыі аб ахове
Tricholoma terreum nie figuruje w załącznikach ochrony gatunkowej grzybów rozporządzenia2014/1408. Nie jest to zniesienie ograniczeń terenowych ani prawa własności.
[1]Аснова інфармацыі аб гандлі
Tricholoma terreum nie figuruje w załączniku1 wykazu grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów w tekście jednolitym2026/258. Wpis Tricholoma equestre dotyczy odrębnego gatunku.
[2]Аналітычныя вынікі
Склад і лабараторная актыўнасць
- Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле
- Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: выяўлена (сапанацэалід B, экстракт, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [23] [6]
Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: не выяўлена (тэррэаліды, экстракт, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [23] [6]
Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: не выяўлена (тэррэумолы, экстракт, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [23] [6]
Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: не выяўлена (сапанацэаліды H–S, экстракт, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [23] [6]
- Выхад ізаляцыі злучэння
- Выхад ізаляцыі злучэння: 9,3 mg/g (сапанацэалід B, у пераліку на масу экстракту, экстракт A у даследаванні Clericuzio і інш., прыведзенае значэнне). [23] [6]
Выхад ізаляцыі злучэння: 49 mg (сапанацэалід B, маса вылучанага рэчыва, свежыя пладовыя целы, даследаванне Clericuzio і інш., прыведзенае значэнне). [23] [6]
Выхад ізаляцыі злучэння: 47 mg/kg (сапанацэалід B, у пераліку на свежую масу, свежыя пладовыя целы, даследаванне Clericuzio і інш., прыведзенае значэнне). [23] [6]
Месцапражыванне і сустракальнасць
Пацверджаны арэал распаўсюджання
Усе тэрыторыі пацверджаны ў захаваных зыходных даных.
| Краіна | Рэгіёны і месцазнаходжанні | Утварэнне пладовых цел | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Ніжняя Сілезія — абсяг названы крыніцай (VII); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 2 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (XI); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 10 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X–XI); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 11 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 14 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 15 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (IX–XI); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 16 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 17 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X–XI); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 18 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 22 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X–XI); PN Bory Tucholskie — пляцоўка 25 (даследаванне 2021, Grzesiak 2024) (X–XI) | VIII–XI |
|
Крыніцы
- 2014/1408
- 2026/258
- Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, druk137 i140
- Clericuzio 2024 i Grzesiak 2024 — rozdzielone źródłowe wyniki
- ČMS — Tricholoma terreum
- Y.-Y. Cui et al. (2026), An updated molecular phylogeny and Chinese species diversity of Tricholomataceae (Agaricales), Fungal Diversity, DOI 10.65390/fdiv.2026.136010
- tricholoma_terreum.cui 2026.Qm.normalization
- GBIF exact Tricholoma terreum
- Marek Snowarski — przeglądowa karta Tricholoma terreum, odczytana w Chrome (таксама [20])
- Marek Snowarski — pełna karta Tricholoma terreum, odczyt Chrome
- M. Clericuzio, S. Serra & G. Vidari (2024), No Evidence Was Found for the Presence of Terreolides, Terreumols or Saponaceolides H–S in the Fruiting Bodies of Tricholoma terreum, Molecules 29(8): 1794, DOI 10.3390/molecules29081794
- P. Davoli, M. Floriani, F. Assisi, K. Kob & N. Sitta (2016), Comment on Yin et al., Chemistry—A European Journal 22:5786–5788, DOI 10.1002/chem.201406655
- B. Grzesiak et al. (2024), Macrofungal sporocarp community in the lichen Scots pine forests, Open Life Sciences 19:20220973, DOI 10.1515/biol-2022-0973
- J. Heilmann-Clausen, M. Christensen, T.G. Frøslev & R. Kjøller (2017), Taxonomy of Tricholoma in northern Europe based on ITS sequence data and morphological characters, Persoonia 38:38–57, DOI 10.3767/003158517X693174
- Institució Catalana d’Història Natural, Butlletí de la ICHN, vol. XXXI, nos. 7–9 (1931), p. 192
- X. Yin et al. (2014), Chemical and Toxicological Investigations of a Previously Unknown Poisonous European Mushroom Tricholoma terreum, Chemistry—A European Journal 20:7001–7009, DOI 10.1002/chem.201400226
- Ponowny odczyt Grzesiak 2024, Cadí 2019 i abstraktu Yin 2014
- W. Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes, Biodiversity of Poland 7, W. Szafer Institute of Botany PAN, Kraków, 2003