Gąskowate
Tricholomataceae Pouzar
Grzyby naziemne o suchym lub lepkim kapeluszu, blaszkach zatokowato przyrośniętych i białym wysypie zarodników. Wiele gatunków owocuje późną jesienią w borach sosnowych.
🔬 Kluczowe cechy diagnostyczne rodziny
- 1 Blaszki zatokowato wycięte przy trzonie (charakterystyczny ząbek)
- 2 Śnieżnobiały wysyp zarodników
- 3 Brak pierścienia i brak pochwy u podstawy trzonu
- 4 Mocne, specyficzne zapachy (mąki, mydła, siarki/gazu)
Terenowa zasada bezpieczeństwa
Gąska siarkowa (trująca, pachnie gazem) i tygrysia (silnie trująca) mogą być mylone z gąskami jadalnymi. Zbieraj tylko gatunki o łagodnym smaku i pewnym zapachu mącznym.
🍄 Gatunki z rodziny Gąskowate (38)
Wszystkie rodziny →
Gąska zielonka
Tricholoma equestre
Rośnie późną jesienią głęboko zagrzebana w piasku borów sosnowych. Kapelusz żółtozielony, oliwkowożółty, śliski. Blaszki gęste, siarkowożółte, zatokowato wycięte przy trzonie. Trzon żółtawy, bez pierścienia. Miąższ białożółty o przyjemnym ZAPACHU ŚWIEŻEJ MĄKI.
Gąska nieodłączna (gąska siwa)
Tricholoma portentosum
Pojawia się po przymrozkach w borach sosnowych pod mchem i igliwiem. Kapelusz stalowoszary, czarniawoszary z promienistymi ciemnymi włókienkami, śliski. Blaszki białe z charakterystycznym ŻÓŁTAWYM ODCIENIEM. Miąższ biały o słodkawym smaku i zapachu świeżej mąki.
Gąska siarkowa
Tricholoma sulphureum
Cały grzyb jest jednolicie SIARKOWOŻÓŁTY (kapelusz, rzadkie blaszki i trzon). KROK DIAGNOSTYCZNY: wydziela potworną, odrażającą woń gazu świetlnego, siarkowodoru lub spalonej siarki. Rośnie w lasach liściastych pod dębami i bukami.
Gąska mydlana
Tricholoma saponaceum
Kapelusz zmiennej barwy: szarozielonkawy, popielaty lub brudnobrązowy. Blaszki białawe do bladozielonkawych. Podstawa trzonu zwężona korzeniasto, często plamisto różowiejąca lub czerwieniejąca. Miąższ ma wstrętny zapach szarego mydła do prania.
Gąska tygrysia
Tricholoma pardinum
Duża, mięsista gąska wapiennych lasów bukowych i świerkowych. Kapelusz srebrzystoszary, pokryty dachówkowatymi, ciemnoszarymi łuskami (wzór skóry pantery/tygrysa). Blaszki białe z zielonawym odcieniem. Trzon masywny, białawy. Miąższ o mącznym zapachu.
Gąsówka fioletowawa (gąska fioletowa)
Lepista nuda
Niezwykły, cały fioletowy grzyb rosnący późną jesienią w ściółce leśnej i ogrodach. Kapelusz gładki, intensywnie niebieskofioletowy, z wiekiem brązowiejący od środka. Blaszki gęste, fioletowe. Trzon fioletowy, włóknisty. Miąższ pachnie przyjemnie, aromatycznie (jak perfumy lub anyż).
Gęśnica wiosenna (majowa)
Calocybe gambosa
Pojawia się w maju na łąkach, pastwiskach i obrzeżach lasów liściastych. Owocnik masywny, kredowobiały lub kremowożółtawy. Blaszki gęste, kremowobiałe, wąskie. Miąższ gruby, twardy, o bardzo silnym ZAPACHU ŚWIEŻEJ MĄKI LUB OGÓRKA.
Lejkówka szarawa (mglista)
Clitocybe nebularis
Wielki grzyb późnojesienny rosnący w czarcich kręgach w ściółce. Kapelusz popielatoszary, mięsisty, z białawym nalotem. Blaszki gęste, kremowe, lekko zbiegające na trzon. Miąższ o specyficznym, mdłym zapachu słodkawo-mącznym.
Gąska ziemistoblaszkowa
Tricholoma terreum
Pospolita pod sosnami. Kapelusz mysioszary, matowy, filcowaty do drobno łuseczkowatego. Brak zapachu mąki (w odróżnieniu od gąski niepalnej). Blaszki popielate.
Gąska nadrzewkowa
Tricholoma scalpturatum
Rośnie w lasach liściastych, parkach i ogrodach pod dębami i brzozami. Szary kapelusz z wiekiem i po uszkodzeniu wyraźnie żółknie. Wyraźny zapach świeżej mąki.
Gąska różowiejąca
Tricholoma orirubens
Kapelusz szary z ciemnymi łuseczkami. Ostrza blaszek, miąższ i podstawa trzonu z wiekiem lub po uszkodzeniu wyraźnie różowieją lub czerwienieją.
Gąska pieprzna
Tricholoma virgatum
Groźny sobowtór siwki (gąski niepalnej). Kapelusz srebrzystoszary z ostrym, stożkowatym czubkiem na środku. Smak od razu silnie piekący i goryczkowaty.
Gąska czarnołuskowa
Tricholoma atrosquamosum
Kapelusz popielatoszary, gęsto pokryty drobnymi, czarniawymi łuseczkami. Trzon również pokryty czarnymi włókienkami. Pachnie przyjemnie pieprzem lub owocami.
Gąska zielonożółta
Tricholoma sejunctum
Kapelusz żółtawo-oliwkowy z ciemniejszymi, promieniście ułożonymi czarniawymi włókienkami. Miąższ białawy, o gorzkawym smaku.
Gąska oparzona
Tricholoma ustale
Śluzowaty, lśniący, kasztanowobrązowy kapelusz. Na blaszkach i trzonie z wiekiem pojawiają się czerniejące plamy, jakby po przypaleniu ogniem. Rośnie pod bukami.
Gąska gołębia
Tricholoma columbetta
Cała czysto jedwabiście biała, z gładkim lśniącym kapeluszem, czasem z niebieskawymi lub różowymi plamkami u podstawy trzonu. Pachnie mąką. UWAGA: Śmiertelnie niebezpieczna dla początkujących z powodu podobieństwa do białych muchomorów!
Gąska krowia
Tricholoma vaccinum
Kapelusz czerwonobrązowy, gęsto łuskowaty, o charakterystycznym wełnisto-orzęsionym brzegu (jak broda). Rośnie pod świerkami.
Gąska dachówkowata
Tricholoma imbricatum
Pospolita w suchych borach sosnowych na piaskach. Kapelusz ciepłobrązowy, suchy, pokryty drobnymi łuskami zachodzącymi na siebie jak dachówki.
Gąska biała
Tricholoma album
Kredowobiała gąska lasów liściastych (pod dębami i bukami). W odróżnieniu od jadalnej gąski gołębiej, gąska biała ma odrażający zapach gazu/ziemi i piekący, gorzki smak.
Gąska wielka
Tricholoma acerbum
Duża, mięsista gąska o podwiniętym, prążkowanym brzegu kapelusza barwy kremowożółtej do słomkowej. Smak silnie ściągający i gorzki.
Gąsówka dwubarwna
Lepista personata
Rośnie późną jesienią na łąkach, pastwiskach i w parkach. Kapelusz jasnobeżowy do płowobrązowego, natomiast trzon jest jaskrawo fioletowy lub liliowy. Wyborny grzyb stołowy.
Gąsówka rudawa
Paralepista flaccida
Tworzy często ogromne czarcie koła w igliwiu borów świerkowych. Kapelusz wyraźnie lejkowaty, gładki, barwy lisiorudej do ochroworudej. Blaszki gęste, głęboko zbiegające na trzon.
Gąsówka błękitnawa
Lepista glaucocana
Podobna do gąsówki fioletowawej, lecz znacznie bledsza – kapelusz ma pastelowy, siwobłękitny lub porcelanowoliliowy odcień. Zapach ziemisto-grzybowy.
Lejkówka okazała
Infundibulicybe geotropa
Prawdziwy olbrzym wśród lejkówek (kapelusz do 25 cm). W środku głębokiego lejka posiada charakterystyczny mały wzgórek (garbek). Miąższ biały o przyjemnym aromacie lawendy lub migdałów.
Lejkówka żółtobrązowa
Infundibulicybe gibba
Bardzo pospolita leśna lejkówka. Kapelusz cienki, głęboko lejkowaty, z małym garbkiem na dnie, barwy ochrowocielistej. Blaszki czysto białe, gęste, głęboko zbiegające.
Lejkówka zielonawa
Clitocybe odora
Niezwykły grzyb o zielonkawej do niebieskozielonej barwie kapelusza i blaszek. Pachnie niezwykle intensywnie anyżem lub koprem włoskim. Używany jako aromatyczna przyprawa w małych ilościach.
Lejkówka jadowita
Clitocybe rivulosa
Niewielki, białawy grzyb (2-5 cm) rosnący na trawnikach, pastwiskach i brzegach dróg. Kapelusz ma charakterystyczny oszroniony, kredowobiały nalot. Zawiera zabójcze stężenie muskaryny!
Lejkówka liściowa
Clitocybe phyllophila
Rośnie gromadnie w lasach liściastych na opadłych liściach bukowych i dębowych. Kapelusz pokryty woskowatym, białym nalotem. Śmiertelnie trująca.
Lejkówka pachnąca
Clitocybe fragrans
Drobna lejkówka o wodnistym, kremowo-ochrowym kapeluszu. Mimo przyjemnego, silnego anyżowego zapachu jest trująca z powodu muskaryny.
Lejkówka buławotrzonowa
Ampulloclitocybe clavipes
Kapelusz szarobrązowy z jaśniejszym brzegiem. Trzon w dolnej części wybitnie maczugowato pogrubiony, gąbczasty i miękki. Zawiera związki blokujące rozkład alkoholu!
Kępkowiec jasnobrązowy
Lyophyllum decastes
Rośnie w potężnych, zrośniętych kępach liczących po kilkadziesiąt owocników. Kapelusze szarobrązowe do orzechowych, elastyczne. Doskonały grzyb do marynat i smażenia.
Kępkowiec białawy
Lyophyllum connatum
Rośnie w gęstych kępach przy leśnych drogach. Cały śnieżnobiały. Badania wykazały obecność konnatyny o działaniu mutagennym.
Gąsówka irysowa
Lepista irina
Duży, mięsisty grzyb jesienny o kapeluszu kremowobeżowym. Wydziela przepiękny, słodki aromat kłącza kosaćca (fiołków wonnych). Różowy wysyp zarodników.
Ciemnobiałka ciemna
Melanoleuca melaleuca
Kapelusz ciemnobrązowy z małym garbkiem. Blaszki czysto białe, silnie kontrastujące z barwą kapelusza (stąd nazwa rodzajowa). Rośnie w lasach i na łąkach.
Ciemnobiałka płowa
Melanoleuca cognata
Jeden z wcześniejszych grzybów leśnych. Kapelusz ochrowożółty do płowobrązowego. Blaszki ochrowożółte do łososiowych.
Twardzioszek przydrożny
Marasmius oreades
Pospolity na trawnikach i pastwiskach, tworzący olbrzymie czarcie koła. Kapelusz kremowoochrowy, higrofaniczny. Blaszki rzadkie, grube. Trzon niezwykle twardy i elastyczny – można go skręcić w palcach bez złamania!
Grzybówka czysta
Mycena pura
Pospolita w lasach. Kapelusz liliowy, fioletoworóżowy lub niemal białawy. Cały grzyb wydziela bardzo intensywny, ostry zapach świeżo tartej rzodkwi.
Grzybówka różowa
Mycena rosea
Większa od grzybówki czystej, rośnie głównie w lasach bukowych. Kapelusz piękny, czysto pastelowo różowy. Wydziela mocny zapach czarnej rzodkwi.