Їстівний
Потребує обробки
Установіть місцезнаходження, щоб побачити дані для свого регіону.










Спарасис кучерявий (Sparassis crispa) — це характерний паразитичний і сапротрофний гриб, що нагадує банну губку або головку цвітної капусти. Він утворює великі кулясті плодові тіла із сильно хвилястими, кучерявими розгалуженнями у відтінках кремового та вохристого кольорів. Виростає майже винятково біля основи стовбурів старих сосен. Цінується за горіховий аромат, хрумкість і чудові кулінарні якості.
Розпізнавання, оселище та найважливіші відмінності.
Грибар
Будова плодового тіла
- Тип будови плодового тіла
- Тип будови плодового тіла: розгалужений.
- Висота плодового тіла
- Висота плодового тіла: 100–150 mm.
- Ширина плодового тіла
- Ширина плодового тіла: 50–400 mm (вимірювання всього плодового тіла).
Низ шапинки
- Тип гіменофора
- Тип гіменофора: гладенький.
Ніжка та основа
- Форма ніжки
- Форма ніжки: циліндричний.
- Основа ніжки
- Основа ніжки: коренеподібно видовжена.
М'якуш
- Колір м’якуша
- Колір м’якуша: білий.
Колір м’якуша: білувате. - Тип консистенції м'якуша
- Тип консистенції м'якуша: воскоподібний.
- Запах м’якуша
- Запах м’якуша: грибний, приємний (усе плодове тіло).
Де і коли росте
- Оселище
- Оселище: хвойний ліс.
- Субстрат
- Субстрат: заглиблена деревина.
Субстрат: мертва деревина. - Характер росту плодових тіл
- Характер росту плодових тіл: поодинці.
- Період плодоношення
- Плодові тіла з’являються з липня до жовтня.
- Територія поширення
- Територія поширення: підтверджено.
Їстівність і кулінарія
- Смак м’якуша
- Смак м’якуша: слабкий.
- Смакові нотки
- Смакові нотки: горіховий.
- Їстівність
- Їстівний
- Необхідна обробка
- Потребує обробки
Право
- Охорона
- Вид не внесено до польського переліку охоронюваних видів грибів.
- Торгівля
- У Польщі вид дозволено для торгівлі та виробництва грибної продукції.
З чим можна сплутати
Sparassis brevipes
Основні відмінності
Спарасис дубовий (Sparassis brevipes, син. S. nemecii) зазвичай світліший, від білуватого до сіруватого, із ширшими, вільніше розташованими пластинками з менш кучерявими, лопатчастими кінцями з потовщеним краєм. Росте біля коріння хвойних і листяних дерев: ČMS зазначає переважно ялицю, рідше бук або модрину; Snowarski вказує дуби та ялиці, а Zarzyński наводить дуб, бук, ялицю, модрину та ялину.
FAQ
Чи перебуває спарасис кучерявий у Польщі під правовою охороною?
Ні, спарасис кучерявий був виключений зі списку видів, що підлягають суворій охороні, у 2014 році, і зараз його можна законно збирати в природних оселищах.
Біля яких дерев найчастіше виростає цей гриб?
Росте майже винятково біля основи стовбурів та на коренях старих сосен, дуже рідко супроводжує інші види хвойних дерев.
Чи можна вживати спарасис кучерявий у сирому вигляді?
Ні, сирі плодові тіла можуть викликати шлунково-кишкові розлади й обов'язково вимагають термічної обробки перед вживанням.
Як довго він зберігає свіжість після збирання?
Завдяки щільній і хрящоподібній структурі плодове тіло є стійким і в прохолодному місці може зберігати свіжість навіть протягом кількох днів.
Який на смак спарасис кучерявий?
Він вирізняється делікатним, солодкувато-горіховим смаком, смолистим ароматом і приємною, пружною та хрумкою консистенцією м'якоті.
У які місяці з'являються плодові тіла?
Плодові тіла виростають переважно із серпня по жовтень, рідше, за сприятливих погодних умов, — до листопада.
Чому ретельне миття цього гриба є критично важливим?
Складчасті стрічки плодового тіла затримують усередині глицю, пісок і лісову підстилку, які без старанного промивання зіпсують страву.
Чи придатні старі плодові тіла для їжі?
Ні, старіші екземпляри, що темнішають, стають гіркими, волокнистими, твердими та втрачають бажані смакові якості.
Чи вирощують спарасис кучерявий у комерційних цілях?
Так, його успішно культивують на субстратах із тирси, особливо у великих масштабах у країнах Східної Азії.
Яку роль відіграє цей гриб у деревостані?
Він є небезпечним патогеном, що викликає буру ядрову гниль коренів і комлевої частини стовбура сосни.
Любитель
Назви та історія
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Siedzuń sosnowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Sparassis crispa
- Inne nazwy krajowe
- Szmaciak gałęzisty, Kozia broda
Спостереження вдома
Під мікроскопом
- Необхідні матеріали
- світловий мікроскоп, предметне й покривне скельця, голка, вода, спори зі спорового відбитка
- Виконання
- Перенесіть голкою трохи спорового відбитка на скельце.
- Додайте краплю води, накрийте покривним скельцем і розгляньте спори.
Що шукати
- Форма спори
- Форма спори: кулястий. Форма спори: еліпсоїдний.
- Поверхня спори
- Поверхня спори: гладенький.
- Розміри спори
- Довжина 5,3–7,8 µm, ширина 3,2–5,7 µm.
Розміри порівнюйте після калібрування шкали мікроскопа.
Екологія та поширення
- Тип живлення
- Тип живлення: паразитичний.
Тип живлення: сапротрофний.
Некулінарне застосування
Окрім кулінарного застосування, спарасис кучерявий століттями знаходив практичне та утилітарне місце в домашніх господарствах і традиційній народній медицині. У минулому висушені губчасті фрагменти плодових тіл використовували в лісівництві та сільських господарствах як природний поглинальний матеріал і для захисту дрібних ран і саден, користуючись їхньою м'якістю та чистотою після висихання.
- В європейському народному ремеслі відвари зі зрілих плодових тіл зрідка використовували для фарбування натуральної вовни та пряжі, надаючи їм тонких теплих відтінків бежевого, пісочного та світло-коричневого кольорів.
- У традиційній східній медицині, зокрема в Японії та Кореї, сушені плодові тіла історично слугували для приготування загальнозміцнювальних тоніків, рекомендованих ослабленим людям після перенесених хвороб.
- Сьогодні спарасис кучерявий став цінною сировиною в косметичній промисловості. Отримані з нього компоненти використовуються у виробництві сучасних антивікових кремів, масок і зволожувальних сироваток, де вони відповідають за підвищення еластичності шкіри, підтримку синтезу колагену та регенерацію епідермального бар'єра.
- Він також знайшов застосування в нутрицевтичній галузі як основа для стандартизованих дієтичних добавок у формі порошку та капсул.
Історія та культура
Спарасис кучерявий увійшов у європейську та азійську лісову традицію завдяки своєму незвичайному вигляду. У польських говірках та народній традиції він отримав колоритні метафоричні назви, такі як «козяча борода», «гриб-цвітна капуста», «квочка» або «лісова губка». Ці назви безпосередньо відображали асоціації сільських збирачів із жмутками вовни, бородою козла або пір'ястим силуетом курки, що висиджує яйця біля підніжжя сосни.
Перший науковий опис виду з'явився наприкінці XVIII століття завдяки Якобу Крістіану Шефферу, а під сучасною родовою назвою Sparassis його розмістив у XIX столітті видатний шведський міколог Еліас Фріс. Протягом століть у багатьох регіонах Центральної Європи цей гриб користувався повагою збирачів як рідкісний і надзвичайно красивий трофей, а в післявоєнні періоди в деяких країнах потрапив під видову охорону, що додатково зміцнило його статус лісового скарбу.
У культурі Далекого Сходу, а особливо в Японії, де він відомий як «Ханабіратаке» (квітковий гриб), його складчаста форма асоціювалася з пелюстками квітів, що розпускаються. У тамтешньому фольклорі йому приписували властивості, які дарують життєву силу та гармонізують життєву енергію, а знахідку цього гриба в гірських лісах вважали передвісником добробуту й здоров'я.
Їстівність і безпека
Спарасис кучерявий вважається першокласним вишуканим їстівним грибом, однак для споживання придатні виключно молоді, пружні плодові тіла білуватого або блідо-вохристого кольору. З віком м'якуш жовтіє, буріє, твердне і набуває виразної неприємної гіркоти, яка робить його непридатним для кулінарії.
Умовою безпечного вживання є обов'язкова термічна обробка. Сирий спарасис може викликати подразнення травного тракту та розлад травлення. Через складну будову плодового тіла, що нагадує цвітну капусту, критичним етапом є видалення мінеральних та органічних забруднень. Пісок, лісова підстилка та глиця проникають глибоко у складки, тому перед варінням або смаженням необхідно розділити плодове тіло на дрібніші частини й ретельно промити під проточною водою.
Смакові якості спарасиса кучерявого виняткові: він має м'який горіховий присмак із делікатною лісово-смолистою ноткою та хрустку щільну консистенцію, яка надмірно не розм'якшується під час варіння. Він користується величезним визнанням у Центральній Європі (у Польщі, Німеччині, Чехії та Словаччині). У Східній Азії, особливо в Японії та Кореї, вважається делікатесом, що цінується як за поживними властивостями, так і за унікальною текстурою.
Оселище та зростання
Спарасис кучерявий трапляється в лісах Євразії, з особливою концентрацією оселищ у Центральній та Північній Європі. Зустрічається також у помірних зонах Азії. У Північній Америці його замінюють окремі, близькоспоріднені види зі схожим виглядом. У Польщі та в сусідніх європейських країнах він широко поширений, хоча на більшості територій вважається рідкісним грибом або трапляється лише поодинокими екземплярами.
Цей вид пов'язаний насамперед із сосновими борами та мішаними лісами з переважанням сосен. Виростає майже винятково біля основи стовбурів, на кореневій шийці та на товстих коренях старих сосен, головним чином сосни звичайної (Pinus sylvestris). Рідше заселяє пеньки зрубаних дерев, а спорадично може з'являтися біля інших хвойних дерев, таких як модрини чи ялини. Потребує наявності зрілих деревостанів та проникних, піщаних ґрунтів.
Сезон утворення плодових тіл у Центральній Європі припадає на пізнє літо та осінь, триваючи зазвичай із серпня по жовтень, а за м'якої погоди — до початку листопада. У тепліших регіонах Південної Європи плодові тіла зустрічаються переважно в пізніші осінні місяці. Натомість у Північній Європі та в гірських районах період появи помітно коротший і закінчується з першими приморозками.
Джерела
- grzyby.pl Sparassis crispa browser readout
- Sparassis crispa morphology research report
Дослідник
Їстівність і кулінарія
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Їстівність
- Їстівний — źródło oznaczenia
grzyby.pl Sparassis crispa browser readout · TRESC-15287: gatunek jadalny.
- Необхідна обробка
- Потребує обробки
DGfM Positivliste der Speisepilze, 21.01.2024 · p.1 założenia listy po dostatecznym ogrzaniu; p.11 wpis Sparassis crispa; bez wymogu obgotowania w wodzie.
Наукові назви та таксономія
- Чинна наукова назва
Sparassis crispa
- Колишні наукові назви
- Clavaria crispa Wulfen
Masseeola crispa (Wulfen)Kuntze
Merisma crispum (Wulfen)Ehrenb.[3]
Species Fungorum uznaje nazwę Sparassis crispa (Wulfen) Fr., opublikowaną w Systema Mycologicum 1:465 w 1821 r. Gatunek należy do rodzaju Sparassis, rodziny Sparassidaceae, rzędu Polyporales, klasy Agaricomycetes, typu Basidiomycota i królestwa Fungi; szczebel między rzędem a klasą oznaczono tam Incertae sedis. Nazwa polska to siedzuń sosnowy; szmaciak gałęzisty jest utrwaloną nazwą historyczną.
[17] [21] [19]Historyczny wykaz synonimów nomenklaturowych obejmuje kombinacje oparte na różnych ujęciach autorów: Clavaria crispa Wulfen (1781), Merisma crispum (Wulfen) Ehrenb. (1818) oraz Masseeola crispa (Wulfen) Kuntze (1891). Odrębny szereg historyczny tworzą Manina crispa Scop. (1772) i Clavaria crispa (Scop.) Sacc. (1910). Wspólny epitet gatunkowy crispa w tych publikacjach nie oznacza tożsamej podstawy typizacyjnej, dlatego w literaturze zachowuje się rozróżnienie autorów i dat diagnoz.
[17]Загальновживані назви різного обсягу
W językach europejskich siedzuń sosnowy funkcjonuje pod wieloma barwnymi nazwami zwyczajowymi. W języku czeskim nosi nazwę kotrč kadeřavý, w niemieckim Krause Glucke. W języku katalońskim funkcjonują określenia manetes arrissades oraz peu de rata reina, w hiszpańskim clavaria rizada i seta coliflor, a w baskijskim azalore belakia. W piśmiennictwie francuskim grzyb określany jest mianem chou-fleur, morille des pins lub clavarie crêpue.
[16] [15]Naukowa nazwa rodzajowa Sparassis wywodzi się z języka greckiego od słowa oznaczającego rozdzieranie lub darcie na strzępy, co odnosi się do głęboko porozcinanych płatów owocnika. Epitet gatunkowy crispa pochodzi z łaciny i oznacza kędzierzawy lub kędzierzawioną, trafnie opisując silnie pofałdowane krawędzie listków.
[18]Межі таксона та обмеження визначення
Dawne ujęcia rodzaju nie pokrywają się całkowicie z obecnym rejestrem. Aranzadi przytacza m.in. Sparassis radicata Weir (1917), Calodon floriforme Quélet oraz Helvella ramosa Schaeff. (1774) w swojej liście synonimów, natomiast aktualny wykaz Species Fungorum rozdziela S. crispa, S. radicata, S. latifolia, S. americana, S. brevipes i S. laminosa. S. nemecii wskazuje jako synonim S. brevipes, a S. crispa var. laminosa jako synonim S. laminosa. Historyczne powiązania laminosa/nemecii z brevipes w checkliście z 2003 r. zachowują datę i zakres tego opracowania.
[15] [17] [21]Analiza Wanga, Bindera, Daia i Hibbetta z 2004 r. obejmowała 32 kolekcje z 11 krajów: Australii, Kanady, Chin, Finlandii, Francji, Niemiec, Japonii, Szwajcarii, Tajlandii, Wielkiej Brytanii i USA. Porównano morfologię, jądrowe i mitochondrialne rDNA oraz RPB2, stosując analizy parsymonii o równych wagach i analizy bayesowskie, osobno i łącznie. Wyróżniono co najmniej siedem linii rozwojowych, w tym spathulata, brevipes, crispa, radicata oraz trzy wówczas nieopisane, wskazując budowę owocników, sprzążki, cystydy i wielkość zarodników jako główne cechy różnicujące.
[20]W przeglądzie Sharmy i in. (2022), obejmującym Sparassis crispa sensu lato (w tym materiały azjatyckie wiązane z S. latifolia), zarodniki opisano jako owalne, gładkie, cienkościenne, bezbarwne, nieamyloidalne, z centralną kroplą, o wymiarach 6–7,5 × 4–5 µm (wysyp białokremowy). Strzępki są monomityczne, rozgałęzione, cienkościenne, septowane, hialinowe, o szerokości 4–6 µm, ze sprzążkami. Podstawki są maczugowate, 4-zarodnikowe, ze sterygmatami o długości 2–5 µm. W hodowli na agarze dekstrozowo-ziemniaczanym (PDA, 25 °C, 15 dni) kolonia osiąga 75 mm, ma watowaty, biały do bladego spód, koncentryczne strefy gęste i luźne oraz gładki brzeg.
[18]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Sparassis crispa (Wulfen)Fr. w europejskim ujęciu gatunku. Dawne szerokie oznaczenia i badania materiału pozaeuropejskiego pozostają przy własnych źródłach; nie stanowią automatycznego potwierdzenia tego gatunku sensu stricto. Okaz JA-CUSSTA9442 ma oznaczenie morfologiczne, bez podanego potwierdzenia DNA.
[13]
Обсяг назв у комплексі Sparassis crispa
Europejskiego Sparassis crispa w wąskim ujęciu nie utożsamiono z północnoamerykańskimi S. americana i S. radicata. Część dawnych oznaczeń i badań azjatyckich dotyczy szerokiego kompleksu lub S. latifolia. Tożsamość materiału konkretnych prac o uprawie i aktywności biologicznej wymaga sprawdzenia szczepu i zastosowanego ujęcia; danych innego gatunku nie przeniesiono do tabel tego wpisu.
[11]Лабораторна діагностика
Dane ustrukturyzowane
Базидії
- Пряжки
- Пряжки: наявний. [2]
Інші лабораторні ознаки
- Гіфальна система
- Гіфальна система: мономітичний. [2]
Спори
- Наявність виросту рубчика базидіоспори
- Наявність виросту рубчика базидіоспори: наявний. [2]
- Колір спор під мікроскопом
- Колір спор під мікроскопом: гіаліновий. [2]
- Краплі всередині спори
- Краплі всередині спори: наявний. [2]
- Довжина спори
- Довжина спори: 5,3–7,8 µm. [2]
- Відношення довжини спори до її ширини
- Відношення довжини спори до її ширини: 1,1–2,1. [2]
- Поверхня спори
- Поверхня спори: гладенький. [2]
- Об'єм спори
- Об'єм спори: 38–119 µm³. [2]
- Ширина спори
- Ширина спори: 3,2–5,7 µm. [2]
Матеріал і методи досліджень
- Маса плодового тіла
- Маса плодового тіла: до 6000 g. [4]
Metody i zapisy źródłowe — Spain, Galicia, Pontevedra, Vilaboa, Chanciñas–Lago Castiñeira, 29TNG2690, 405 m; Pinus canariensis stump; collected 2019-10-21; collectors Dianora Estrada, Mariano Merino and Demetrio Merino.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
System strzępkowy — zapis źródłowy: „Sistema hifal monomítico.” [2]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „tetraspóricos; one unconditioned min–max interval 4–4.” [2]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Basidiosporas [...] apiculadas.” [2]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „(35,4 -)36,5-46,4(-50,0) µm; N = 21; extrema retained.” [2]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidios cilíndricos a claviformes; source-reported span endpoint: cilíndricos.” [2]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidios cilíndricos a claviformes; source-reported span endpoint: claviformes.” [2]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „(4,6-)5,6-7,0(-7,9) µm; N = 21; extrema retained.” [2]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „hialinas.” [2]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „gutuladas.” [2]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „(5,3 -)5,7-6,9(-7,8) µm; N = 96; outer extrema retained.” [2]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q = (1,1 -)1,3-1,6(-2,1); N = 96; source-reported range, no extra statistic assigned.” [2]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „de globosas a elipsoidales; source-reported span endpoint: globosas.” [2]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „de globosas a elipsoidales; source-reported span endpoint: elipsoidales.” [2]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „lisas.” [2]
Objętość zarodnika — zapis źródłowy: „V = (38 -)49-86(-119) µm3; outer extrema retained.” [2]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(3,2-)3,9-4,9(-5,7) µm; N = 96; outer extrema retained.” [2]
Зразок та обсяг мікроскопічних вимірювань
Opis dotyczy okazu JA-CUSSTA 9442 zebranego 21 października 2019 r. na pniaku Pinus canariensis w Galicji, na wysokości 405 m. Zmierzono 21 podstawek i 96 zarodników; są to liczebności pomiarów komórek, a nie liczba badanych owocników. Podano oznaczenie morfologiczne. W przytoczonym opisie okazu nie podano medium preparatu ani potwierdzenia DNA. „Cystyd nie zaobserwowano” nie jest stwierdzeniem ich nieobecności u gatunku.
[10]Перевірка поширення — обсяг та обмеження
Обсяг опрацювання
Перед завершенням запис потрібно доповнити або закрити невирішені перевірки.
- Зареєстровані відомості з джерел очікують на рішення.
Відомості, що потребують уточнення: 8
Правова основа та межі оцінки
Правила для місцезнаходження: Польща
Підстава відомостей про охорону
Nieujęty w krajowych wykazach ochrony gatunkowej grzybów rozporządzenia 2014/1408. Wykaz częściowo chronionych obejmuje odrębny gatunek Sparassis brevipes; ograniczenia terenowe pozostają odrębne.
[6]Підстава відомостей про торгівлю
Sparassis crispa jest dopuszczony do obrotu i produkcji przetworów w Polsce, załącznik1 lp.54 aktualnego tekstu 2026/258; obowiązują warunki tego rozporządzenia, w tym atest dla świeżych grzybów dziko rosnących w handlu.
[7]Історія охорони та актуальний перелік обігу
Rozporządzenie z 2004 r. obejmowało ochroną ścisłą wszystkie gatunki rodzaju Sparassis. W obowiązujących wykazach z 2014 r. S. crispa nie figuruje, natomiast odrębny S. brevipes jest objęty ochroną częściową. Kategoria R przytaczana z czerwonej listy z 2006 r. ma charakter historycznej oceny zagrożenia i nie ustanawia obecnego zakazu zbioru. Dopuszczenie S. crispa do obrotu nie znosi wymogów atestu ani ograniczeń terenowych.
[12]Найважливіші речовини та їхня дія
Przegląd Sharmy i in. (2022) nad Sparassis crispa sensu lato omawia ponad 30 wyizolowanych związków, białka, lipidy, witaminy (w tym C i E), minerały (z przewagą potasu oraz zawartością fosforu i sodu), aminokwasy (z przewagą glutaminy nad asparaginą), fenole, związki indolowe (tryptaminę i melatoninę) oraz ergosterol. Zawartość rozpuszczalnego w zasadach β-glukanu (sparannu) przekracza 40% suchej masy owocnika. Wśród kwasów fenolowych wykazano m.in. kwas gentyzynowy, galusowy, protokatechowy, kawowy, o-kumarowy, syryngowy oraz kwas p-hydroksybenzoesowy w ilości 43,92 mg/100 g suchej masy.
[18]Wśród charakterystycznych metabolitów wtórnych S. crispa s. lat. wymienia się sparassol (2-hydroksy-4-metoksy-6-metylobenzoesan metylu), xanthoangelol, 4-hydroxyderricin, ubichinon-9, hanabiratakelidy A, B i C, sparalide A oraz Sparoside A. Za aromat odpowiadają m.in. 3-oktanon, DL-3-oktanol i 1-okten-3-ol. Z grzybni wyizolowano również termostabilną, alkalifilną esterazę oraz enzym fibrynolityczny wulfazę (wulfase). W badaniach proteomicznych, z użyciem elektroforezy 1D/2D-PAGE, LC-MS i sekwencjonowania N-końca, zidentyfikowano 115 białek.
[18]Frakcje β-glukanów z Sparassis (SCG, SBG, CA1, niskocząsteczkowy FHL) badano w modelach nowotworowych i immunologicznych: u myszy z mięsakiem Sarcoma 180 hamowały wzrost guza i przerzuty do płuc, a u myszy z leukopenią po cyklofosfamidzie stymulowały odnowę leukocytów. W hodowlach krwi pełnej oraz komórek PMN i PBMC indukowały produkcję cytokin (IL-6, IFN-γ, C5a, IL-8), odpowiedź Th1, aktywację komórek NK i dojrzewanie komórek dendrytycznych poprzez szlaki NF-κB i MAPK oraz hamowały angiogenezę. W testach in vitro polisacharydy wykazywały aktywność wobec ludzkich linii raka jelita (HT-29, LS180, Caco-2). W badaniu obserwacyjnym u 14 pacjentów z nowotworami, przyjmujących 300 mg proszku dziennie po immunoterapii transferem limfocytów, odnotowano poprawę jakości życia (QOL) u 9 osób w kilkumiesięcznej obserwacji.
[18]W modelach przeciwzapalnych u myszy NC/Nga z atopowym zapaleniem skóry oraz w alergicznym nieżycie nosa wodny ekstrakt zawierający 39,6% β-glukanu redukował świąd i reakcje zależne od mastocytów. W komórkach RAW264.7 stymulowanych LPS frakcja metanolowa SCF4 hamowała wydzielanie mediatorów zapalnych (Han 2019), a wyizolowany Sparoside A hamował wytwarzanie NO z wartością IC50 = 5,06 ± 0,60 µM (Wang 2019). W modelach metabolicznych: u myszy KK-Ay dieta z >0,5% proszku przez 3–6 tygodni obniżała poziom glukozy; u szczurów z cukrzycą STZ dawka 1 mg/kg m.c./dobę przez 4 tygodnie obniżała hiperglikemię, a miejscowe podanie SBG dawało 37% obkurczenia rany po 9 dniach. U szczurów SHRSP dodatek 1,5% proszku z grzyba obniżał ciśnienie tętnicze i ryzyko udaru poprzez szlak Akt/eNOS.
[18]Aktywność przeciwutleniającą ekstraktów wykazano testami DPPH, peroksydacji lipidów, siły redukującej, SOD i TAS; zawartość fenoli wynosiła 5,5 mg/g w ekstrakcie wodnym i 1,7 mg/g w metanolowym, przy czym ekstrakcja w 95 °C była wydajniejsza niż w 60 °C, a fermentacja bakteriami mlekowymi lub Meyerozyma guilliermondii podnosiła parametry testów. W testach in vitro gorący wyciąg wodny w stężeniu 1 mg/ml hamował odwrotną transkryptazę HIV-1 o 70,3%. Ekstrakt etanolowy wykazał strefę hamowania wzrostu Escherichia coli o wielkości 19,66 ± 0,88 mm; w innych próbach stwierdzono także działanie ekstraktów wobec MRSA i Candida albicans.
[18]Z kultur wgłębnych w 2% brzeczce słodowej oraz ze zbutwiałego drewna wyizolowano metabolity przeciwgrzybowe: sparassol, methyl-dihydroxy-methoxy-methylbenzoate i orselinian metylu. W modelu otyłości danio pręgowanego preparat fermentowany bakteriami mlekowymi (20 µg/g m.c./dzień przez 4 tygodnie) obniżał poziom lipidów ustrojowych i wątrobowych (p < 0,01). Genom jądrowy S. crispa s. lat. liczy 39,0 Mb i zawiera 13 157 genów (rozbieżność z Postia placenta datowana na 94 mln lat temu), a kolisty genom mitochondrialny ma 139 253 pz (26,47% GC, 73,53% AT) i koduje 47 genów (27 tRNA, 5 rRNA i 15 białkowych; gen atp6 wykazuje bliskie pokrewieństwo z S. radicata).
[18]Оселище та зростання
Оселище, територія й пора року
Siedzuń sosnowy jest pasożytem korzeni i odziomka oraz saprotrofem na martwym drewnie, przede wszystkim sosnowym. Wyrasta przy podstawach pni, z korzeni żywych sosen, przy pniakach, na ich powierzchni lub na zagrzebanym w glebie drewnie. Pozorny wzrost z ziemi wynika z obecności ukrytych korzeni lub drewna. Grzyb powoduje brunatną, kostkową zgniliznę korzeni i pnia; Zarzyński opisuje rozkład drewna sięgający do 3 m wysokości oraz żywiczny, terpentynowy zapach porażonego drewna.
[19] [16] [21] [22]Snowarski podaje sezon owocnikowania od lipca do października; Wojewoda od lipca do listopada, wyjątkowo grudnia; Zarzyński na schemacie fenologicznym od lipca do października. Czeskie ČMS podaje okres od lipca do listopada, a baskijskie Aranzadi lato i jesień. Z czeskich baz pochodzą pojedyncze rekordy z 6 stycznia 2024 r. i 7 stycznia 2023 r., a ze zbiorów Aranzadi kolekcja z Oiartzun z 10 grudnia 2008 r.
[19] [21] [22] [16] [15]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Джерела |
|---|---|---|---|
| Польща | Нижня Сілезія — діапазон, названий джерелом; Біловезька пуща | VII–X |
|
Джерела
- grzyby.pl Sparassis crispa browser readout
- sparassis_crispa.micobotanica.JA-CUSSTA9442.clamps
- Micobotánica-Jaén, Sparassis crispa, Año XV Nº 2 (2020), p. 49
- Sparassis crispa morphology research report
- D20141408.pdf
- D20260258.pdf
- Okaz i zakres pomiarów mikroskopowych
- Zakres nazw w kompleksie Sparassis crispa
- Historia ochrony i aktualny wykaz obrotu
- sparassis_crispa.gbif.exact
- src-aranzadi-crispa
- src-cms-crispa
- src-sf-crispa
- src-sharma 2022
- src-snowarski-crispa
- src-wang 2004-abstract
- src-wojewoda 2003
- src-zarzynski 2021