Ядомы
Патрабуе апрацоўкі
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.










Спарасіс кучаравы (Sparassis crispa) — гэта характэрны паразітычны і сапратрофны грыб, які нагадвае туалетную губку або галоўку каляровай капусты. Утварае буйныя шарападобныя пладовыя целы з моцна хвалістымі, кучаравымі галінкамі крэмавага і охрыстага адценняў. Вырастае амаль выключна каля асновы ствалоў старых соснаў. Цэніцца за арэхавы водар, хрумсткасць і выдатныя кулінарныя якасці.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: разгалінаваны.
- Вышыня плодавага цела
- Вышыня плодавага цела: 100–150 mm.
- Шырыня плодавага цела
- Шырыня плодавага цела: 50–400 mm (вымярэнне ўсяго пладовага цела).
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: гладкі.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
- Аснова ножкі
- Аснова ножкі: кораняпадобна падоўжаная.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы.
Колер мякаці: белаватая. - Тып кансістэнцыі мякаці
- Тып кансістэнцыі мякаці: воскападобны.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: грыбны, прыемны (усё пладовае цела).
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес.
- Субстрат
- Субстрат: закапаная драўніна.
Субстрат: мёртвая драўніна. - Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: паасобку.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з ліпеня да кастрычніка.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Смак мякаці
- Смак мякаці: слабы.
- Смакавыя ноткі
- Смакавыя ноткі: арэхавы.
- Ядомасць
- Ядомы
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе апрацоўкі
Права
- Ахова
- Від не ўключаны ў польскі пералік ахоўных відаў грыбоў.
- Гандаль
- У Польшчы від дапушчаны да гандлю і вытворчасці грыбной прадукцыі.
З чым можна паблытаць
Sparassis brevipes
Асноўныя адрозненні
Спарасіс дубовы (Sparassis brevipes, сін. S. nemecii) звычайна больш светлы, ад бялявага да шараватага, з больш шырокімі, больш свабодна размешчанымі пласцінкамі з менш кучаравымі, лапаткападобнымі канцамі са патоўшчаным краем. Расце каля каранёў іглічных і лісцевых дрэў: ČMS пералічвае галоўным чынам піхту, радзей бук або лістоўніцу; Snowarski ўказвае дубы і піхты, а Zarzyński прыводзіць дуб, бук, піхту, лістоўніцу і елку.
FAQ
Ці знаходзіцца спарасіс кучаравы ў Польшчы пад прававой аховай?
Не, спарасіс кучаравы быў выключаны са спіса відаў, якія знаходзяцца пад строгай аховай, у 2014 годзе, і цяпер яго можна законна збіраць з прыродных месцапражыванняў.
Каля якіх дрэў часцей за ўсё вырастае гэты грыб?
Расце амаль выключна каля асновы ствалоў і на каранях старых соснаў, вельмі рэдка спадарожнічае іншым відам іглічных дрэў.
Ці можна ўжываць спарасіс кучаравы сырым?
Не, сырыя пладовыя целы могуць выклікаць страўнікава-кішачныя расстройствы і патрабуюць абавязковай тэрмічнай апрацоўкі перад ужываннем.
Як доўга ён захоўвае свежасць пасля збору?
Дзякуючы шчыльнай і храстковай структуры пладовае цела з'яўляецца трывалым і ў прахалодным месцы можа захоўваць свежасць нават некалькі дзён.
Які смак мае спарасіс кучаравы?
Ён вылучаецца далікатным, саладкава-арэхавым смакам, смалістым водарам і прыемнай, пругкай і хрумсткай кансістэнцыяй мякаці.
У якіх месяцах з'яўляюцца пладовыя целы?
Пладовыя целы вырастаюць пераважна са жніўня па кастрычнік, радзей пры спрыяльных умовах надвор'я — да лістапада.
Чаму стараннае мыццё гэтага грыба мае ключавое значэнне?
Зморшчаныя стужкі пладовага цела затрымліваюць унутры ігліцу, пясок і лясны подсціл, якія без стараннага прамывання псуюць страву.
Ці прыдатныя старыя пладовыя целы для ежы?
Не, старэйшыя экзэмпляры і тыя, што цямнеюць, становяцца горкімі, лыкаватымі, цвёрдымі і губляюць пажаданыя смакавыя якасці.
Ці вырошчваюць спарасіс кучаравы камерцыйна?
Так, яго паспяхова вырошчваюць на пілавінных субстратах, асабліва ў вялікіх маштабах у краінах Усходняй Азіі.
Якую ролю выконвае гэты грыб у дрэвастоі?
Ён з'яўляецца небяспечным патагенам, які выклікае бурую гніль ядровай драўніны каранёў і камлёвай часткі ствала хвоі.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Siedzuń sosnowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Sparassis crispa
- Inne nazwy krajowe
- Szmaciak gałęzisty, Kozia broda
Назіранні дома
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: шарападобны. Форма споры: эліпсоідны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 5,3–7,8 µm, шырыня 3,2–5,7 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджванне
- Тып жыўлення
- Тып жыўлення: паразітычны.
Тып жыўлення: сапратрофны.
Некулінарнае ўжыванне
Акрамя кулінарнага выкарыстання, спарасіс кучаравы стагоддзямі знаходзіў практычнае і гаспадарчае месца ў хатнім побыце і традыцыйнай народнай медыцыне. У мінулым высушаныя губчатыя фрагменты пладовых цел выкарыстоўвалі ў лясной гаспадарцы і сельскіх сядзібах як прыродны паглынальны матэрыял і для апрацоўкі дробных ран і драпін, дзякуючы іх мяккасці і чысціні пасля высыхання.
- У еўрапейскім народным рамэстве адвары са спелых пладовых цел зрэдку прымяняліся для афарбоўвання натуральнай воўны і пражы, надаючы ім тонкія, цёплыя адценні бежавага, пясочнага і светла-карычневага колераў.
- У традыцыйнай усходняй медыцыне, у прыватнасці ў Японіі і Карэі, сушаныя пладовыя целы гістарычна служылі для падрыхтоўкі агульнаўмацавальных тонікаў, рэкамендаваных аслабленым пасля хвароб людзям.
- У наш час спарасіс кучаравы стаў каштоўнай сыравінай у касметычнай прамысловасці. Атрыманыя з яго кампаненты прымяняюцца ў вытворчасці перадавых амаладжальных крэмаў, масак і ўвільгатняльных сываратак, дзе яны адказваюць за павышэнне эластычнасці скуры, падтрыманне сінтэзу калагену і аднаўленне эпідэрмальнага бар'ера.
- Ён таксама знайшоў прымяненне ў нутрацэўтычнай сферы, служачы асновай для стандартызаваных біялагічна актыўных дабавак у выглядзе парашку і капсул.
Гісторыя і культура
Спарасіс кучаравы ўвайшоў у еўрапейскую і азіяцкую лясную традыцыю дзякуючы свайму незвычайнаму выгляду. У польскіх гаворках і народнай традыцыі ён атрымаў каларытныя метафарычныя назвы, такія як «казліная барада», «грыб-каляровая капуста», «квочка» ці «лясная губка». Гэтыя назвы непасрэдна адлюстроўвалі асацыяцыі вясковых збіральнікаў з пасмамі воўны, барадой казла або перыстым сілуэтам курыцы, якая выседжвае яйкі ля падножжа хвоі.
Першае навуковае апісанне віду з'явілася ў канцы XVIII стагоддзя дзякуючы Якабу Крысціяну Шэферу, а пад сучаснай родавай назвай Sparassis яго змясціў у XIX стагоддзі выдатны шведскі міколаг Эліяс Фрыс. На працягу стагоддзяў у многіх рэгіёнах Цэнтральнай Еўропы гэты грыб карыстаўся павагай збіральнікаў як рэдкі і выключна прыгожы трафей, а ў пасляваенныя перыяды ў некаторых краінах трапіў пад відавую ахову, што дадаткова ўмацавала яго статус ляснога скарбу.
У культуры Далёкага Усходу, а асабліва ў Японіі, дзе ён вядомы як «Hanabiratake» (кветкавы грыб), яго зморшчаная форма асацыявалася з пялёсткамі кветак, якія распускаюцца. У тамтэйшым фальклоры яму прыпісвалі ўласцівасці, якія надаюць жыццёвую сілу і гарманізуюць жыццёвыя сілы, а яго знаходку ў горных лясах лічылі прадвеснікам дабрабыту і здароўя.
Ядомасць і бяспека
Спарасіс кучаравы лічыцца першакласным, вытанчаным ядомым грыбам, аднак для спажывання прыдатныя выключна маладыя, пругкія пладовыя целы белаватага або бледна-вохрыстага колеру. З узростам мякаць жаўцее, бурэе, цвярдзее і набывае выразную, непрыемную гаркату, якая дыскваліфікуе яго ў кулінарным плане.
Умовай бяспечнага спажывання з'яўляецца абавязковая тэрмічная апрацоўка. Сыры спарасіс можа выклікаць раздражненне стрававальнага тракта і нястраўнасць. З-за складанай архітэктуры пладовага цела, якая нагадвае каляровую капусту, крытычным этапам з'яўляецца выдаленне мінеральных і арганічных забруджванняў. Пясок, подсціл і ігліца пранікаюць глыбока ў зморшчыны, таму перад варэннем або смажаннем неабходна раздрабніць пладовае цела на больш дробныя палоскі і старанна прамыць пад праточнай вадой.
Смакавыя якасці спарасіса кучаравага выключныя: ён мае мяккі, арэхавы смак з далікатнай лясно-смалістай ноткай і хрумсткую, шчыльную кансістэнцыю, якая не размягчаецца празмерна падчас варэння. Ён карыстаецца вялікім прызнаннем у Цэнтральнай Еўропе (у Польшчы, Германіі, Чэхіі і Славакіі). Ва Усходняй Азіі, асабліва ў Японіі і Карэі, ён лічыцца далікатэсам, які цэніцца як за пажыўныя ўласцівасці, так і за ўнікальную тэкстуру.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Спарасіс кучаравы сустракаецца ў лясах Еўразіі, з асаблівай канцэнтрацыяй месцапражыванняў у Цэнтральнай і Паўночнай Еўропе. Сустракаецца таксама ва ўмераных зонах Азіі. У Паўночнай Амерыцы яго замяняюць асобныя, блізкароднасныя віды з падобным выглядам. У Польшчы і ў суседніх еўрапейскіх краінах ён шырока распаўсюджаны, хоць на большасці тэрыторый лічыцца рэдкім грыбам або сустракаецца толькі ў адзінкавых экзэмплярах.
Гэты від звязаны перш за ўсё з хваёвымі барамі і мяшанымі лясамі з дамінаваннем хвоі. Вырастае амаль выключна каля асновы ствалоў, на каранёвай шыйцы і на тоўстых каранях старых соснаў, пераважна хвоі звычайнай (Pinus sylvestris). Радзей засяляе пні ссечаных дрэў, а спарадычна можа з'яўляцца каля іншых іглічных дрэў, такіх як лістоўніцы ці елкі. Патрабуе наяўнасці спелых дрэвастояў і водапранікальных пясчаных глеб.
Сезон утварэння пладовых цел у Цэнтральнай Еўропе прыпадае на позняе лета і восень, цягнучыся звычайна са жніўня па кастрычнік, а пры мяккім надвор'і — да пачатку лістапада. У цяплейшых рэгіёнах Паўднёвай Еўропы пладовыя целы сустракаюцца галоўным чынам у пазнейшыя восеньскія месяцы. У сваю чаргу, у Паўночнай Еўропе і горных раёнах перыяд з'яўлення прыкметна карацейшы і заканчваецца з першымі замаразкамі.
Крыніцы
- grzyby.pl Sparassis crispa browser readout
- Sparassis crispa morphology research report
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Ядомы — źródło oznaczenia
grzyby.pl Sparassis crispa browser readout · TRESC-15287: gatunek jadalny.
- Патрэбная апрацоўка
- Патрабуе апрацоўкі
DGfM Positivliste der Speisepilze, 21.01.2024 · p.1 założenia listy po dostatecznym ogrzaniu; p.11 wpis Sparassis crispa; bez wymogu obgotowania w wodzie.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Sparassis crispa
- Ранейшыя навуковыя назвы
- Clavaria crispa Wulfen
Masseeola crispa (Wulfen)Kuntze
Merisma crispum (Wulfen)Ehrenb.[3]
Species Fungorum uznaje nazwę Sparassis crispa (Wulfen) Fr., opublikowaną w Systema Mycologicum 1:465 w 1821 r. Gatunek należy do rodzaju Sparassis, rodziny Sparassidaceae, rzędu Polyporales, klasy Agaricomycetes, typu Basidiomycota i królestwa Fungi; szczebel między rzędem a klasą oznaczono tam Incertae sedis. Nazwa polska to siedzuń sosnowy; szmaciak gałęzisty jest utrwaloną nazwą historyczną.
[17] [21] [19]Historyczny wykaz synonimów nomenklaturowych obejmuje kombinacje oparte na różnych ujęciach autorów: Clavaria crispa Wulfen (1781), Merisma crispum (Wulfen) Ehrenb. (1818) oraz Masseeola crispa (Wulfen) Kuntze (1891). Odrębny szereg historyczny tworzą Manina crispa Scop. (1772) i Clavaria crispa (Scop.) Sacc. (1910). Wspólny epitet gatunkowy crispa w tych publikacjach nie oznacza tożsamej podstawy typizacyjnej, dlatego w literaturze zachowuje się rozróżnienie autorów i dat diagnoz.
[17]Звычайныя назвы рознага абсягу
W językach europejskich siedzuń sosnowy funkcjonuje pod wieloma barwnymi nazwami zwyczajowymi. W języku czeskim nosi nazwę kotrč kadeřavý, w niemieckim Krause Glucke. W języku katalońskim funkcjonują określenia manetes arrissades oraz peu de rata reina, w hiszpańskim clavaria rizada i seta coliflor, a w baskijskim azalore belakia. W piśmiennictwie francuskim grzyb określany jest mianem chou-fleur, morille des pins lub clavarie crêpue.
[16] [15]Naukowa nazwa rodzajowa Sparassis wywodzi się z języka greckiego od słowa oznaczającego rozdzieranie lub darcie na strzępy, co odnosi się do głęboko porozcinanych płatów owocnika. Epitet gatunkowy crispa pochodzi z łaciny i oznacza kędzierzawy lub kędzierzawioną, trafnie opisując silnie pofałdowane krawędzie listków.
[18]Аб’ём таксона і абмежаванні вызначэння
Dawne ujęcia rodzaju nie pokrywają się całkowicie z obecnym rejestrem. Aranzadi przytacza m.in. Sparassis radicata Weir (1917), Calodon floriforme Quélet oraz Helvella ramosa Schaeff. (1774) w swojej liście synonimów, natomiast aktualny wykaz Species Fungorum rozdziela S. crispa, S. radicata, S. latifolia, S. americana, S. brevipes i S. laminosa. S. nemecii wskazuje jako synonim S. brevipes, a S. crispa var. laminosa jako synonim S. laminosa. Historyczne powiązania laminosa/nemecii z brevipes w checkliście z 2003 r. zachowują datę i zakres tego opracowania.
[15] [17] [21]Analiza Wanga, Bindera, Daia i Hibbetta z 2004 r. obejmowała 32 kolekcje z 11 krajów: Australii, Kanady, Chin, Finlandii, Francji, Niemiec, Japonii, Szwajcarii, Tajlandii, Wielkiej Brytanii i USA. Porównano morfologię, jądrowe i mitochondrialne rDNA oraz RPB2, stosując analizy parsymonii o równych wagach i analizy bayesowskie, osobno i łącznie. Wyróżniono co najmniej siedem linii rozwojowych, w tym spathulata, brevipes, crispa, radicata oraz trzy wówczas nieopisane, wskazując budowę owocników, sprzążki, cystydy i wielkość zarodników jako główne cechy różnicujące.
[20]W przeglądzie Sharmy i in. (2022), obejmującym Sparassis crispa sensu lato (w tym materiały azjatyckie wiązane z S. latifolia), zarodniki opisano jako owalne, gładkie, cienkościenne, bezbarwne, nieamyloidalne, z centralną kroplą, o wymiarach 6–7,5 × 4–5 µm (wysyp białokremowy). Strzępki są monomityczne, rozgałęzione, cienkościenne, septowane, hialinowe, o szerokości 4–6 µm, ze sprzążkami. Podstawki są maczugowate, 4-zarodnikowe, ze sterygmatami o długości 2–5 µm. W hodowli na agarze dekstrozowo-ziemniaczanym (PDA, 25 °C, 15 dni) kolonia osiąga 75 mm, ma watowaty, biały do bladego spód, koncentryczne strefy gęste i luźne oraz gładki brzeg.
[18]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Sparassis crispa (Wulfen)Fr. w europejskim ujęciu gatunku. Dawne szerokie oznaczenia i badania materiału pozaeuropejskiego pozostają przy własnych źródłach; nie stanowią automatycznego potwierdzenia tego gatunku sensu stricto. Okaz JA-CUSSTA9442 ma oznaczenie morfologiczne, bez podanego potwierdzenia DNA.
[13]
Абсяг назваў у комплексе Sparassis crispa
Europejskiego Sparassis crispa w wąskim ujęciu nie utożsamiono z północnoamerykańskimi S. americana i S. radicata. Część dawnych oznaczeń i badań azjatyckich dotyczy szerokiego kompleksu lub S. latifolia. Tożsamość materiału konkretnych prac o uprawie i aktywności biologicznej wymaga sprawdzenia szczepu i zastosowanego ujęcia; danych innego gatunku nie przeniesiono do tabel tego wpisu.
[11]Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Базідыі
Пражка
- Спражкі
- Спражкі: наяўны. [2]
Астатнія лабараторныя прыкметы
- Гіфальная сістэма
- Гіфальная сістэма: монамітычны. [2]
Споры
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры: наяўны. [2]
- Колер спор пад мікраскопам
- Колер спор пад мікраскопам: гіялінавы. [2]
- Кроплі ўнутры споры
- Кроплі ўнутры споры: наяўны. [2]
- Даўжыня споры
- Даўжыня споры: 5,3–7,8 µm. [2]
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры
- Суадносіны даўжыні і шырыні споры: 1,1–2,1. [2]
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі. [2]
- Аб'ём споры
- Аб'ём споры: 38–119 µm³. [2]
- Шырыня споры
- Шырыня споры: 3,2–5,7 µm. [2]
Матэрыял і метады даследаванняў
- Маса пладовага цела
- Маса пладовага цела: да 6000 g. [4]
Metody i zapisy źródłowe — Spain, Galicia, Pontevedra, Vilaboa, Chanciñas–Lago Castiñeira, 29TNG2690, 405 m; Pinus canariensis stump; collected 2019-10-21; collectors Dianora Estrada, Mariano Merino and Demetrio Merino.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
System strzępkowy — zapis źródłowy: „Sistema hifal monomítico.” [2]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „tetraspóricos; one unconditioned min–max interval 4–4.” [2]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „Basidiosporas [...] apiculadas.” [2]
Długość podstawki — zapis źródłowy: „(35,4 -)36,5-46,4(-50,0) µm; N = 21; extrema retained.” [2]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidios cilíndricos a claviformes; source-reported span endpoint: cilíndricos.” [2]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidios cilíndricos a claviformes; source-reported span endpoint: claviformes.” [2]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „(4,6-)5,6-7,0(-7,9) µm; N = 21; extrema retained.” [2]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „hialinas.” [2]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „gutuladas.” [2]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „(5,3 -)5,7-6,9(-7,8) µm; N = 96; outer extrema retained.” [2]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q = (1,1 -)1,3-1,6(-2,1); N = 96; source-reported range, no extra statistic assigned.” [2]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „de globosas a elipsoidales; source-reported span endpoint: globosas.” [2]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „de globosas a elipsoidales; source-reported span endpoint: elipsoidales.” [2]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „lisas.” [2]
Objętość zarodnika — zapis źródłowy: „V = (38 -)49-86(-119) µm3; outer extrema retained.” [2]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „(3,2-)3,9-4,9(-5,7) µm; N = 96; outer extrema retained.” [2]
Узор і абсяг мікраскапічных вымярэнняў
Opis dotyczy okazu JA-CUSSTA 9442 zebranego 21 października 2019 r. na pniaku Pinus canariensis w Galicji, na wysokości 405 m. Zmierzono 21 podstawek i 96 zarodników; są to liczebności pomiarów komórek, a nie liczba badanych owocników. Podano oznaczenie morfologiczne. W przytoczonym opisie okazu nie podano medium preparatu ani potwierdzenia DNA. „Cystyd nie zaobserwowano” nie jest stwierdzeniem ich nieobecności u gatunku.
[10]Праверка пашырэння — аб’ём і абмежаванні
Аб’ём апрацоўкі
Перад завяршэннем запіс трэба дапоўніць або закрыць нявырашаныя праверкі.
- Зарэгістраваныя звесткі з крыніц чакаюць рашэння.
Звесткі, якія патрабуюць удакладнення: 8
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Правілы для лакацыі: Польшча
Аснова інфармацыі аб ахове
Nieujęty w krajowych wykazach ochrony gatunkowej grzybów rozporządzenia 2014/1408. Wykaz częściowo chronionych obejmuje odrębny gatunek Sparassis brevipes; ograniczenia terenowe pozostają odrębne.
[6]Аснова інфармацыі аб гандлі
Sparassis crispa jest dopuszczony do obrotu i produkcji przetworów w Polsce, załącznik1 lp.54 aktualnego tekstu 2026/258; obowiązują warunki tego rozporządzenia, w tym atest dla świeżych grzybów dziko rosnących w handlu.
[7]Гісторыя аховы і актуальны пералік абароту
Rozporządzenie z 2004 r. obejmowało ochroną ścisłą wszystkie gatunki rodzaju Sparassis. W obowiązujących wykazach z 2014 r. S. crispa nie figuruje, natomiast odrębny S. brevipes jest objęty ochroną częściową. Kategoria R przytaczana z czerwonej listy z 2006 r. ma charakter historycznej oceny zagrożenia i nie ustanawia obecnego zakazu zbioru. Dopuszczenie S. crispa do obrotu nie znosi wymogów atestu ani ograniczeń terenowych.
[12]Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Przegląd Sharmy i in. (2022) nad Sparassis crispa sensu lato omawia ponad 30 wyizolowanych związków, białka, lipidy, witaminy (w tym C i E), minerały (z przewagą potasu oraz zawartością fosforu i sodu), aminokwasy (z przewagą glutaminy nad asparaginą), fenole, związki indolowe (tryptaminę i melatoninę) oraz ergosterol. Zawartość rozpuszczalnego w zasadach β-glukanu (sparannu) przekracza 40% suchej masy owocnika. Wśród kwasów fenolowych wykazano m.in. kwas gentyzynowy, galusowy, protokatechowy, kawowy, o-kumarowy, syryngowy oraz kwas p-hydroksybenzoesowy w ilości 43,92 mg/100 g suchej masy.
[18]Wśród charakterystycznych metabolitów wtórnych S. crispa s. lat. wymienia się sparassol (2-hydroksy-4-metoksy-6-metylobenzoesan metylu), xanthoangelol, 4-hydroxyderricin, ubichinon-9, hanabiratakelidy A, B i C, sparalide A oraz Sparoside A. Za aromat odpowiadają m.in. 3-oktanon, DL-3-oktanol i 1-okten-3-ol. Z grzybni wyizolowano również termostabilną, alkalifilną esterazę oraz enzym fibrynolityczny wulfazę (wulfase). W badaniach proteomicznych, z użyciem elektroforezy 1D/2D-PAGE, LC-MS i sekwencjonowania N-końca, zidentyfikowano 115 białek.
[18]Frakcje β-glukanów z Sparassis (SCG, SBG, CA1, niskocząsteczkowy FHL) badano w modelach nowotworowych i immunologicznych: u myszy z mięsakiem Sarcoma 180 hamowały wzrost guza i przerzuty do płuc, a u myszy z leukopenią po cyklofosfamidzie stymulowały odnowę leukocytów. W hodowlach krwi pełnej oraz komórek PMN i PBMC indukowały produkcję cytokin (IL-6, IFN-γ, C5a, IL-8), odpowiedź Th1, aktywację komórek NK i dojrzewanie komórek dendrytycznych poprzez szlaki NF-κB i MAPK oraz hamowały angiogenezę. W testach in vitro polisacharydy wykazywały aktywność wobec ludzkich linii raka jelita (HT-29, LS180, Caco-2). W badaniu obserwacyjnym u 14 pacjentów z nowotworami, przyjmujących 300 mg proszku dziennie po immunoterapii transferem limfocytów, odnotowano poprawę jakości życia (QOL) u 9 osób w kilkumiesięcznej obserwacji.
[18]W modelach przeciwzapalnych u myszy NC/Nga z atopowym zapaleniem skóry oraz w alergicznym nieżycie nosa wodny ekstrakt zawierający 39,6% β-glukanu redukował świąd i reakcje zależne od mastocytów. W komórkach RAW264.7 stymulowanych LPS frakcja metanolowa SCF4 hamowała wydzielanie mediatorów zapalnych (Han 2019), a wyizolowany Sparoside A hamował wytwarzanie NO z wartością IC50 = 5,06 ± 0,60 µM (Wang 2019). W modelach metabolicznych: u myszy KK-Ay dieta z >0,5% proszku przez 3–6 tygodni obniżała poziom glukozy; u szczurów z cukrzycą STZ dawka 1 mg/kg m.c./dobę przez 4 tygodnie obniżała hiperglikemię, a miejscowe podanie SBG dawało 37% obkurczenia rany po 9 dniach. U szczurów SHRSP dodatek 1,5% proszku z grzyba obniżał ciśnienie tętnicze i ryzyko udaru poprzez szlak Akt/eNOS.
[18]Aktywność przeciwutleniającą ekstraktów wykazano testami DPPH, peroksydacji lipidów, siły redukującej, SOD i TAS; zawartość fenoli wynosiła 5,5 mg/g w ekstrakcie wodnym i 1,7 mg/g w metanolowym, przy czym ekstrakcja w 95 °C była wydajniejsza niż w 60 °C, a fermentacja bakteriami mlekowymi lub Meyerozyma guilliermondii podnosiła parametry testów. W testach in vitro gorący wyciąg wodny w stężeniu 1 mg/ml hamował odwrotną transkryptazę HIV-1 o 70,3%. Ekstrakt etanolowy wykazał strefę hamowania wzrostu Escherichia coli o wielkości 19,66 ± 0,88 mm; w innych próbach stwierdzono także działanie ekstraktów wobec MRSA i Candida albicans.
[18]Z kultur wgłębnych w 2% brzeczce słodowej oraz ze zbutwiałego drewna wyizolowano metabolity przeciwgrzybowe: sparassol, methyl-dihydroxy-methoxy-methylbenzoate i orselinian metylu. W modelu otyłości danio pręgowanego preparat fermentowany bakteriami mlekowymi (20 µg/g m.c./dzień przez 4 tygodnie) obniżał poziom lipidów ustrojowych i wątrobowych (p < 0,01). Genom jądrowy S. crispa s. lat. liczy 39,0 Mb i zawiera 13 157 genów (rozbieżność z Postia placenta datowana na 94 mln lat temu), a kolisty genom mitochondrialny ma 139 253 pz (26,47% GC, 73,53% AT) i koduje 47 genów (27 tRNA, 5 rRNA i 15 białkowych; gen atp6 wykazuje bliskie pokrewieństwo z S. radicata).
[18]Месцапражыванне і сустракальнасць
Месцапражыванне, тэрыторыя і пара года
Siedzuń sosnowy jest pasożytem korzeni i odziomka oraz saprotrofem na martwym drewnie, przede wszystkim sosnowym. Wyrasta przy podstawach pni, z korzeni żywych sosen, przy pniakach, na ich powierzchni lub na zagrzebanym w glebie drewnie. Pozorny wzrost z ziemi wynika z obecności ukrytych korzeni lub drewna. Grzyb powoduje brunatną, kostkową zgniliznę korzeni i pnia; Zarzyński opisuje rozkład drewna sięgający do 3 m wysokości oraz żywiczny, terpentynowy zapach porażonego drewna.
[19] [16] [21] [22]Snowarski podaje sezon owocnikowania od lipca do października; Wojewoda od lipca do listopada, wyjątkowo grudnia; Zarzyński na schemacie fenologicznym od lipca do października. Czeskie ČMS podaje okres od lipca do listopada, a baskijskie Aranzadi lato i jesień. Z czeskich baz pochodzą pojedyncze rekordy z 6 stycznia 2024 r. i 7 stycznia 2023 r., a ze zbiorów Aranzadi kolekcja z Oiartzun z 10 grudnia 2008 r.
[19] [21] [22] [16] [15]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Ніжняя Сілезія — абсяг названы крыніцай; Белавежская пушча | VII–X |
|
Крыніцы
- grzyby.pl Sparassis crispa browser readout
- sparassis_crispa.micobotanica.JA-CUSSTA9442.clamps
- Micobotánica-Jaén, Sparassis crispa, Año XV Nº 2 (2020), p. 49
- Sparassis crispa morphology research report
- D20141408.pdf
- D20260258.pdf
- Okaz i zakres pomiarów mikroskopowych
- Zakres nazw w kompleksie Sparassis crispa
- Historia ochrony i aktualny wykaz obrotu
- sparassis_crispa.gbif.exact
- src-aranzadi-crispa
- src-cms-crispa
- src-sf-crispa
- src-sharma 2022
- src-snowarski-crispa
- src-wang 2004-abstract
- src-wojewoda 2003
- src-zarzynski 2021