Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Mleczaj oliwkowobrązowy

Lactarius turpis

Niejadalny
Niejadalny

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Mleczaj oliwkowobrązowy (Lactarius turpis) to naziemny grzyb rosnący w sąsiedztwie brzóz oraz świerków na glebach kwaśnych i wilgotnych. Kapelusz o średnicy 5–20 cm ma barwę oliwkowoczarną, śliską skórkę i podwinięty, filcowaty brzeg. Gęste, kremowe blaszki ciemnieją po uszkodzeniu. Obfite, białe mleczko ma piekący smak; źródła opisują brak zmiany barwy lub jej brązowienie. W polskim atlasie uznano go za niejadalny; badania wykazały mutagenną nekatorynę, której blanszowanie nie usuwa całkowicie.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.

Kapelusz

Kształt
U młodych owocników kapelusz może mieć kształt wypukły; u starych owocników — lejkowaty.
Połysk powierzchni
W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest matowa.
Lepkość i śluzowatość
W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza może być śluzowata lub lepka.
Kolor
Kapelusz może być oliwkowobrązowy, żółtozielony lub ciemnooliwkowobrązowy, a u starych owocników może być czarniawy.
Ułożenie brzegu
Brzeg kapelusza jest podwinięty.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 230 milimetrów, a u dojrzałych owocników może mieć średnicę od 70 do 180 milimetrów.
Środek
Środek kapelusza jest zagłębiony, także u młodych owocników, także u dojrzałych owocników.
Układ stref i smug barwnych kapelusza
Kapelusz nie ma strefowania.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę blaszkową.

Blaszki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
Zbieganie hymenoforu po trzonie
Blaszki zbiegają po trzonie.
Barwa
Hymenofor może być brudnobiaławy lub kremowy.
Barwa blaszek po uszkodzeniu
Po uszkodzeniu lub nacisku barwa blaszek jest sepiowobrązowa.
Naturalna barwa ostrza blaszki
Ostrze blaszki jest brązowe.
Zróżnicowanie długości blaszek
Blaszki mają nierówne długości.
Rozstaw
Blaszki są gęste.
Szerokość
Wysokość blaszek może wynosić do 6 milimetrów.
Szerokość blaszek
Blaszki są wąskie.
Blaszeczki
Stwierdzono obecność blaszeczek.
Liczba szeregów długości blaszeczek
Liczba szeregów długości blaszeczek może wynosić od 3 do 4.

Trzon i podstawa

Położenie
Trzon ma położenie centralne.
Kształt
Trzon jest walcowaty.
Podstawa
Podstawa trzonu jest zwężona.
Kolor
Trzon jest oliwkowobrązowy.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest dołkowana.
Wnętrze
Trzon może być pełny; u starych owocników — pusty.
Długość
Trzon może mieć długość do 80 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość do 35 milimetrów.

Pierścień

Obecność
Pierścień nie występuje u tego gatunku.
Jakościowa względna długość trzonu
Trzon jest krótki.
Krępość trzonu
Trzon jest krępy.

Miąższ

Barwa
W kapeluszu i trzonie miąższ jest biały, także u młodych owocników.
Twardość i zwartość
W kapeluszu miąższ jest zwarty.
Smak
Ma ostry smak.
Odporność na przełamanie lub rozerwanie
W kapeluszu miąższ jest kruchy.
Zapach
Zapach jest niewyróżniający się; jest słaby.
Grubość
Miąższ kapelusza jest gruby.
Wydzielanie mleczka
Owocnik wydziela mleczko.
Obfitość mleczka
Mleczko jest obfite.
Barwa świeżego mleczka
Świeże mleczko może być białe lub kremowobiałe.
Zmiana barwy mleczka
Po kontakcie z powietrzem mleczko nie zmienia barwy.
Barwa zaschniętego mleczka
Zaschnięte mleczko jest oliwkowe.
Smak mleczka
Smak mleczka jest piekący.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w lasach liściastych lub na obrzeżach lasu.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
Sposób wyrastania
Owocniki wyrastają w grupach.
Częstość
Gatunek jest bardzo pospolity.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.
Obszar występowania
Potwierdzono występowanie w Polsce.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Niejadalny

Prawo

Ochrona
W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
Handel
W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.

Z czym można pomylić

FAQ

Dlaczego mleczaj paskudnik nosi taką nazwę?

Nazwano go tak z powodu ponurej, ciemnooliwkowej barwy, śluzowatego kapelusza oraz bardzo piekącego, żrącego mleczka.

Z jakim drzewem najczęściej rośnie Lactarius turpis?

Wykazuje silną mikoryzę z brzozami, rosnąc głównie w lasach brzozowych oraz na obrzeżach torfowisk i borów mieszanych.

Czy mleczaj paskudnik jest bezpieczny do jedzenia?

Współcześnie odradza się jego spożywanie ze względu na obecność substancji o działaniu mutagennym, których gotowanie nie usuwa.

W jakich krajach tradycyjnie spożywano tego grzyba?

Był tradycyjnie ceniony i masowo kiszony w Rosji, Finlandii, Estonii oraz na Białorusi po uprzednim odgotowaniu.

W jakich miesiącach występuje mleczaj paskudnik?

Owocniki pojawiają się od lipca do listopada, przy czym główny wysyp przypada na wrzesień i październik.

Do czego ten gatunek bywa wykorzystywany w rzemiośle?

Służy w rękodziele do naturalnego farbowania wełny na unikalne odcienie fioletu, oliwkowej zieleni i grafitu.

Co powoduje spożycie surowego owocnika Lactarius turpis?

Wywołuje natychmiastowe, ostre dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności i pieczenie błon śluzowych jamy ustnej.

Jakie podłoże jest najbardziej sprzyjające dla tego grzyba?

Preferuje kwaśne, wilgotne gleby torfowe, piaszczysto-gliniaste oraz stanowiska pokryte mchami torfowcami.

Jak nazywano mleczaja paskudnika w tradycji wschodniej?

W tradycji rosyjskiej funkcjonował powszechnie pod ludową nazwą czarny rydz lub czarna gruzdź.

Jak dawniej wykorzystywano żrące mleczko tego grzyba?

Wyciągów z piekącego mleczka używano w gospodarstwach wiejskich jako naturalnego środka odstraszającego ślimaki i owady.