Gołąbkowate
Russulaceae Lotsy
Wyjątkowa rodzina w świecie grzybów. W ich tkance występują kuliste grupy komórek (sferocyty), sprawiające, że owocnik nie ma struktury włóknistej, lecz łamie się czysto i gładko jak świeże jabłko lub kreda. Zawsze żyją w mikoryzie z drzewami.
🔬 Kluczowe cechy diagnostyczne rodziny
- 1 Test złamania kredy – trzon pęka czysto z trzaskiem, bez rozdwajania się na włókna
- 2 Brak pierścienia na trzonie i brak pochwy u podstawy
- 3 Obecność soku mlecznego (u mleczajów) lub całkowity brak mleczka (u gołąbków)
- 4 Blaszki kruche, łamliwe pod naciskiem palca
Terenowa zasada bezpieczeństwa
U gołąbków (Russula) nie ma gatunków śmiertelnie trujących! Obowiązuje sprawdzona mikologiczna próba smakowa na czubku języka: gatunki o smaku łagodnym są jadalne, a piekące/palące – niejadalne. U mleczajów jadalny jest rydz (pomarańczowe mleczko), a gatunki z białym piekącym mleczkiem są trujące.
🍄 Gatunki z rodziny Gołąbkowate (56)
Wszystkie rodziny →
Mleczaj rydz
Lactarius deliciosus
Kapelusz pomarańczowy z ciemniejszymi, koncentrycznymi kręgami. Po uszkodzeniu blaszek wypływa jaskrawo MARCHEWKOWO-POMARAŃCZOWE MLECZKO, które po 15-30 minutach zielenieje na powietrzu. Rośnie pod sosnami. Trzon kruchy jak kreda, w środku pusty.
Gołąbek zielonawy (gołąbek modrożółty)
Russula cyanoxantha
Kapelusz wielobarwny: fioletowy, zielonkawy, stalowoniebieski do oliwkowego. Niezwykła cecha wśród gołąbków: BLASZKI NIE SĄ KRUCHE, lecz elastyczne i tłuste w dotyku (nie łamią się po przejechaniu palcem!). Trzon czysto biały, łamie się czysto jak kreda. Miąższ o łagodnym, orzechowym smaku.
Gołąbek pstry (zielonawy)
Russula virescens
Kapelusz matowy, grynszpanowozielony lub szarozielony, z grubą skórką charakterystycznie POPĘKANĄ NA DROBNE POLETKA (jak mozaika). Trzon biały, mocny, kruchy jak kreda. Blaszki gęste, białe do kremowych. Miąższ o wspaniałym orzechowym smaku.
Gołąbek wyborny
Russula vesca
Kapelusz mięsistoczerwony, różowobrązowy lub czerwonobrązowy. Charakterystyczna cecha: SKÓRKA KAPELUSZA NIE DOCHODZI DO SAMEGO BRZEGU (jest cofnięta o 1-2 mm, odsłaniając biały rąbek blaszek jak zęby). Miąższ biały, twardy, kruchy, o orzechowym smaku.
Gołąbek wymiotny
Russula emetica
Kapelusz jaskrawoczerwony, lśniący, w wilgoci lepki. Skórka schodzi prawie do samego środka. Blaszki czysto białe, kruche. Trzon śnieżnobiały. MIKOLOGICZNA PRÓBA: odrobina miąższu na czubku języka piecze potwornie ostro jak papryczka chili!
Gołąbek brudnożółty
Russula ochroleuca
Pospolity jesienny gołąbek w borach świerkowych i sosnowych. Kapelusz ochrowożółty, oliwkowożółty, gładki. Blaszki białawe do kremowych. Miąższ białawy, u dojrzałych okazów szarzejący w trzonie, w smaku nieprzyjemnie piekący i cierpki.
Gołąbek trawiastozielony
Russula aeruginea
Rośnie wyłącznie pod brzozami. Kapelusz trawiastozielony lub szarozielonkawy, gładki, w wilgoci lepki. Blaszki kremowe, kruche. Miąższ biały, kruchy jak kreda, o łagodnym smaku (u młodych blaszek ledwo wyczuwalna ostrość).
Mleczaj świerkowy
Lactarius deterrimus
Bliźniak rydza sosnowego, rosnący wyłącznie pod świerkami. Kapelusz pomarańczowy, z wiekiem intensywnie ZIELENIEJĄCY na całej powierzchni. Mleczko marchwiowopomarańczowe, po około 15 minutach przebarwiające się na winnoczerwono, a potem zielone.
Mleczaj wełnianka
Lactarius torminosus
Kapelusz różowy lub łososiowy z ciemniejszymi pręgami. Brzeg kapelusza mocno podwinięty i pokryty GĘSTĄ WEŁNISTĄ SZCZECINKĄ (włoskami). KROK DIAGNOSTYCZNY: z naciętych blaszek wypływa BIAŁE, NIEZMIENNIE BIAŁE I POTWORNIE PIEKĄCE MLECZKO (rydz ma pomarańczowe!). Rośnie pod brzozami.
Mleczaj paskudnik (mleczaj ciemny)
Lactarius turpis
Kapelusz ciemnooliwkowy, brudnobrązowy do prawie czarnego, śluzowaty i lepki, z podwiniętym filcowatym brzegiem. Blaszki brudnożółte, po ugnieceniu czerniejące. Mleczko białe, obfite, w smaku silnie palące i piekące. Rośnie pod brzozami w wilgotnych miejscach.
Mleczaj chrząstka
Lactarius vellereus
Wielki, twardy, kredowobiały grzyb rosnący w lasach bukowych i dębowych. Kapelusz zamszowy, z wgłębionym środkiem. Blaszki rzadkie, grube, żółknące. Mleczko białe, po wyschnięciu żółtawe, o piekącym, ostrym smaku.
Mleczaj jodłowy
Lactarius salmonicolor
Ceniony grzyb jadalny z grupy rydzów, rosnący wyłącznie pod jodłami. Kapelusz łososiowopomarańczowy, bez zielonych plam nawet po uszkodzeniu. Mleczko jaskrawo pomarańczowe, po pewnym czasie czerwieniejące, w smaku łagodne, lekko ściągające.
Mleczaj krwisty
Lactarius sanguifluus
Ciepłolubny rydz rosnący na glebach wapiennych pod sosnami. Mleczko od samego początku ma barwę ciemnoczerwoną, purpurowoczerwoną do barwy czerwonego wina (nie pomarańczową!). Miąższ po przekrojeniu natychmiast ciemnokrwisty. Po uszkodzeniu powoli zielenieje.
Mleczaj zmienny
Lactarius semisanguifluus
Ciepłolubny rydz sosnowy. Mleczko początkowo marchwiowopomarańczowe, po kilku minutach (5-10 min) przebarwia się na kolor ciemnoczerwony lub winny. Owocnik ma silną tendencję do zielenienia.
Mleczaj smaczny (krówka)
Lactifluus volemus
Jeden z najsmaczniejszych grzybów polskich lasów. Kapelusz suchy, aksamitny, złocistorudy do cynamonoworudego. Bardzo obfite, białe mleczko, które w kontakcie z powietrzem brązowieje. Charakterystyczny, delikatny zapach przypominający gotowane skorupiaki lub śledzie.
Mleczaj płowy
Lactarius helvus
Rośnie na kwaśnych torfowiskach i w borach bagiennych pod sosnami w mchu torfowcu. Kapelusz płowoochrowy, suchy, zamszowy. Mleczko jest WODNISTO-PRZEZROCZYSTE (jak woda), rzadkie, prawie bezbarwne! Wyróżnia się intensywnym zapachem lubczyku, selera i przyprawy Maggi.
Mleczaj rudy
Lactarius rufus
Bardzo pospolity grzyb borów sosnowych. Kapelusz rdzaworudy lub czerwonobrązowy z charakterystycznym, ostrym szpiczastym garbkiem na środku. Mleczko białe, niezmienne, po chwili piekielnie palące w język!
Mleczaj dębowy
Lactarius quietus
Pospolity gatunek rosnący wyłącznie pod dębami. Kapelusz brązowocynamonowy z ciemniejszymi, koncentrycznymi kręgami. Mleczko białawe lub kremowe, w smaku początkowo łagodne, po chwili gorzkawe. Wyróżnia się charakterystycznym zapachem rozgniecionych pluskiew leśnych lub zjełczałego oleju.
Mleczaj śluzowaty
Lactarius blennius
Pospolity grzyb lasów bukowych. Kapelusz szarozielonkawy, oliwkowoszary, w wilgoci silnie śluzowaty, z ciemniejszymi kropkami ułożonymi w kręgi. Mleczko białe, po wyschnięciu szarzejące, piekące.
Mleczaj kokosowy
Lactarius glyciosmus
Niewielki mleczaj rosnący pod brzozami. Kapelusz liliowoszary, filcowaty. Mleczko białe, powoli ostrawe. Wyróżnia się intensywnym, słodkim zapachem wiórków kokosowych.
Mleczaj kamforowy
Lactarius camphoratus
Drobny mleczaj o czerwonobrązowym lub brunatnocynamonowym kapeluszu. Mleczko białawe lub wodniste, łagodne. Podczas suszenia i u dojrzałych okazów wydziela intensywny zapach przyprawy do zup (maggi), lubczyku lub prażonej cykorii.
Mleczaj przydymiony
Lactarius lignyotus
Wyjątkowo piękny mleczaj o aksamitnym, ciemnobrązowym lub prawie czarnym kapeluszu ze szpiczastym garbkiem. Blaszki czysto białe, silnie kontrastujące z kapeluszem. Mleczko białe, po pewnym czasie na miąższu różowiejące.
Mleczaj dołkowany
Lactarius scrobiculatus
Duży, okazały mleczaj górskich lasów iglastych na wapieniu. Kapelusz żółty do złotożółtego, wełnisto orzęsiony na brzegu. Trzon żółty, pokryty wyraźnymi, ciemniejszymi jamkami (dołkami). Mleczko białe, po wypłynięciu natychmiast zmieniające barwę na siarkowożółtą, bardzo piekące.
Mleczaj złocisty
Lactarius chrysorrheus
Rośnie w ciepłych lasach dębowych. Kapelusz jasnocielisty, łososioworóżowy z ciemniejszymi strefami. Mleczko białe, lecz już po kilku sekundach na powietrzu zmienia kolor na intensywnie złotożółty! Bardzo piekące.
Mleczaj liliowy
Lactarius uvidus
Mleczaj wilgotnych lasów brzozowych i wierzbowych. Kapelusz śluzowaty, szarofioletowy do beżowoliliowego. Białe mleczko w kontakcie z miąższem natychmiast zmienia barwę na intensywnie fioletową lub liliową.
Mleczaj omszony
Lactarius pubescens
Bliski krewny mleczaja wełnianki, lecz o kapeluszu kremowobiałym lub różowobiaławym, gęsto filcowato-wełnistym na brzegu. Rośnie wyłącznie pod brzozami na piaszczystych glebach. Mleczko białe, bardzo piekące.
Mleczaj topolowy
Lactarius controversus
Duży, masywny mleczaj rosnący pod topolami i osikami. Kapelusz brudnobiały z charakterystycznymi różowymi lub czerwonawymi plamami i kręgami. Blaszki z wiekiem różowieją. Mleczko białe, niezmienne, bardzo ostre.
Mleczaj bukowy
Lactarius subdulcis
Niezwykle pospolity grzyb buczyn. Kapelusz cynamonoworudy, gładki, bez strefowania. Mleczko białe, nieprzebarwiające się, w smaku łagodne z gorzkawym posmakiem po dłuższej chwili.
Mleczaj rdzawy
Lactarius fulvissimus
Ciepłolubny mleczaj lasów liściastych. Kapelusz jaskrawo lisiorudy lub pomarańczowoczerwony z jaśniejszym brzegiem. Mleczko białe, obfite, na żółtawym miąższu nie zmieniające barwy.
Mleczaj wełnisty (gruzd)
Lactarius resimus
Masywny, biały mleczaj rosnący pod brzozami i sosnami. Kapelusz lejkowaty, z mocno podwiniętym, wełnisto-włochatym brzegiem. Mleczko białe, po chwili żółknące, bardzo ostre.
Mleczaj ciemny
Lactarius mammosus
Rośnie w suchych borach sosnowych na piaszczystych glebach. Kapelusz ciemnoszary, brązowoczarny, filcowaty, z wyraźnym sutkowatym garbkiem. Wydziela przyjemny zapach kokosa.
Gołąbek błotny
Russula paludosa
Jeden z najbardziej cenionych i największych gołąbków. Kapelusz jaskrawoczerwony, szkarłatny do jabłkowoczerwonego, lśniący. Miąższ łagodny, orzechowy, chrupki. Rośnie w wilgotnych borach sosnowych w borówczyskach.
Gołąbek płowiejący
Russula decolorans
Pospolity w borach sosnowych i na torfowiskach. Kapelusz pomarańczowożółty, morelowy do miedzianoczerwonego. Unikalna cecha: miąższ i blaszki z wiekiem oraz po uszkodzeniu wyraźnie szarzeją, a na koniec czernieją. W smaku całkowicie łagodny.
Gołąbek jasnożółty
Russula claroflava
Rośnie wyłącznie na wilgotnych stanowiskach pod brzozami. Kapelusz intensywnie cytrynowożółty lub chromowożółty. Miąższ łagodny, po przekrojeniu powoli szarzeje, a na koniec czernieje.
Gołąbek złocisty
Russula aurea
Ciepłolubny gatunek lasów liściastych na wapieniu. Kapelusz cynobrowoczerwony z jaskrawożółtymi plamami. Blaszki kremowożółte ze złocistożółtą krawędzią (unikalna cecha!). Trzon i miąższ pod skórką kapelusza cytrynowożółte, w smaku łagodne, wyborne.
Gołąbek śledziowy
Russula xerampelina
Pospolity w borach sosnowych. Kapelusz purpurowoczerwony, winnoczerwony z ciemniejszym środkiem. Trzon często zaróżowiony. Wyróżnia się charakterystycznym zapachem gotowanych krabów lub śledzi oraz brunatnieniem miąższu po uszkodzeniu.
Gołąbek cały
Russula integra
Duży, mięsisty gołąbek rosnący głównie pod świerkami i sosnami. Kapelusz zmienny w barwie: brązowy, purpurowobrązowy lub czekoladowy. Miąższ zwarty, słodkawy, orzechowy. Wysyp zarodników intensywnie żółty.
Gołąbek oliwkowy
Russula olivacea
Duży gołąbek lasów bukowych. Kapelusz oliwkowobrązowy, zielonkaworudy z drobnymi koncentrycznymi zmarszczkami przy brzegu. Trzon biały, lecz prawie zawsze z pięknym karminoworóżowym odcieniem. Miąższ łagodny, orzechowy.
Gołąbek czarniawy
Russula albonigra
Należy do grupy gołąbków czerniejących. Kapelusz białawy, szybko brudnoszary do czarnego. Miąższ po uszkodzeniu natychmiast czernieje BEZ uprzedniego czerwienienia! Ma charakterystyczny, mentolowo-chłodzący smak na koniuszku języka.
Gołąbek czerniejący
Russula nigricans
Pospolity, bardzo twardy gołąbek o wyjątkowo rzadkich i grubych blaszkach. Kapelusz początkowo szarobrązowy, z wiekiem węglistoczarny. Miąższ po przekrojeniu najpierw intensywnie czerwienieje, a po 15-30 minutach czernieje jak węgiel.
Gołąbek podbielasty
Russula delica
Duży, lejkowaty gołąbek przypominający mleczaja chrząstkę, lecz NIE wydzielający mleczka! Kapelusz biały do brudnoochrowego, suchy, często oblepiony ziemią i igliwiem. Blaszki rzadkie, z seledynowym lub błękitnawym odcieniem u nasady.
Gołąbek buczynowy (łasicowaty)
Russula mustelina
Jeden z najwspanialszych gołąbków jadalnych górskich lasów świerkowych. Młode owocniki wyrastają spod ziemi i wyglądem łudząco przypominają borowika szlachetnego (kapelusz lśniący, orzechowobrązowy, mięsisty). Miąższ bardzo twardy, słodki, orzechowy.
Gołąbek różnoblaszkowy
Russula heterophylla
Pospolity w ciepłych lasach liściastych. Kapelusz trawiastozielony, oliwkowozielony do brązowozielonego. Charakterystyczna cecha: blaszki przy samym trzonie są gęsto widlasto porozgałęziane i połączone anastomozami. Miąższ łagodny.
Gołąbek powolny (migdałowy)
Russula grata
Rośnie w lasach liściastych pod dębami i bukami. Kapelusz żółtobrązowy, ochrowy, z prążkowanym brzegiem. Wyróżnia się silnym, przyjemnym zapachem gorzkich migdałów lub marzypanu, lecz w smaku jest bardzo piekący.
Gołąbek śmierdzący
Russula foetens
Pospolity, duży gołąbek o śluzowatym, brudnoochrowym kapeluszu z głęboko karbowanym brzegiem. Wydziela odrażający zapach zepsutego oleju, zjełczałego tłuszczu i fekaliów. Miąższ jest piekielnie palący i mdły.
Gołąbek brunatnofioletowy
Russula badia
Pospolity w borach sosnowych na piaszczystych glebach. Kapelusz ciemny, purpurowobrązowy, kasztanowy. Wyróżnia się zapachem drewna cedrowego (jak świeżo naostrzony ołówek). Podstępny: po włożeniu do ust smakuje łagodnie, lecz po 10-15 sekundach zaczyna potwornie, nieznośnie piec w gardle!
Gołąbek krwisty (sardyński)
Russula sardonia
Pospolity w piaszczystych borach sosnowych. Kapelusz purpurowofioletowy, buraczkowy z ciemnym środkiem. Unikalna cecha: blaszki są jaskrawo cytrynowożółte, a trzon intensywnie fioletoworóżowy. Miąższ jest niezmiernie ostry i piekący.
Gołąbek Queleta
Russula queletii
Pospolity w górskich lasach świerkowych na wapieniu. Kapelusz ciemnofioletowy do purpuroworubinowego. Trzon karminowofioletowy. Wyróżnia się wyraźnym, kwaskowatym zapachem kompotu z agrestu lub jabłek, lecz w smaku pali jak pieprz.
Gołąbek jabłkowaty
Russula torulosa
Grzyb borów sosnowych. Kapelusz purpurowofioletowy, mięsisty. Trzon krępy, fioletowoczerwony. Miąższ ma charakterystyczny, przyjemny zapach dojrzałych jabłek, lecz w smaku jest mocno piekący.
Gołąbek krwawy
Russula sanguinea
Pospolity w suchych lasach sosnowych na piaskach. Kapelusz jaskrawo krwistoczerwony, z wiekiem blaknący do różowego. Blaszki zbiegające na trzon, kremowe. Trzon prawie zawsze zaróżowiony. W smaku gorzko-piekący.
Gołąbek kruchy
Russula fragilis
Niewielki, niezwykle kruchy gołąbek wilgotnych lasów. Kapelusz fioletowy, purpurowy z oliwkowym środkiem, silnie prążkowany na brzegu. Ostrza blaszek są charakterystycznie drobno ząbkowane (widoczne pod lupą). W smaku natychmiast piekący.
Gołąbek bukowy (wymiotny bukowy)
Russula nobilis
Rośnie wyłącznie w lasach bukowych. Kapelusz karminowoczerwony do szkarłatnego, zamszowy gdy suchy. Miąższ bardzo zwarty, pachnie kokosem lub owocami, lecz po chwili pali w język żywym ogniem!
Gołąbek żółciowy
Russula fellea
Pospolity w lasach bukowych i świerkowych. Cały owocnik jest jednolicie słomkowożółty lub ochrowożółty (kapelusz, blaszki i trzon). Wydziela charakterystyczny zapach kompotu z jabłek lub musztardy. W smaku silnie piekący i gorzki.
Gołąbek słoneczny
Russula solaris
Ciepłolubny gołąbek lasów bukowych. Kapelusz mały, kruchy, jaskrawo złocistożółty do słonecznożółtego, z mocno rowkowanym brzegiem. Pachnie musztardą lub octem jabłkowym, w smaku piekielnie piekący.
Gołąbek modrooliwkowy
Russula parazurea
Pospolity pod brzozami, dębami i sosnami na piaszczystych glebach. Kapelusz szaroniebieski, ołowianoniebieski lub modrooliwkowy, z charakterystycznym kredowym, matowym nalotem (jakby oszroniony). Miąższ łagodny.
Gołąbek zmiennobarwny (żółty)
Russula risigallina
Niewielki, delikatny gołąbek o zmiennej barwie: żółtej, morelowej lub różowożółtej. Blaszki od początku intensywnie szafranowożółte. Wyróżnia się cudownym zapachem kwiatów róży lub moreli. W smaku całkowicie łagodny.