Неядомы
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.












Хрушч чорны, або чарнушка (Lactarius turpis) — буйны пласціністы грыб з сямейства сыраежкавых з цёмна-аліўкавым ці амаль чорным клейкім капялюшыкам з загнутым лямцавым краем. Мякаць шчыльная, вылучае белы едкі млечны сок, які хутка цямнее. У традыцыйнай кулінарыі ўсходнеславянскіх краін лічыцца адным з лепшых грыбоў для засолкі пасля папярэдняга вымочвання ці адварвання.
Распазнаванне, асяроддзе пражывання і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка, ножка.
Шапка
- Форма капялюшыка
- у маладых пладовых цел: Форма капялюшыка: выпуклы.
у старых пладовых цел: Форма капялюшыка: лейкападобны. - Бляск паверхні капялюшыка
- у сухім стане: Бляск паверхні капялюшыка: матавы.
- Ліпкасць і слізістасць капялюшыка
- у мокрым стане: Ліпкасць і слізістасць капялюшыка: слізісты.
у мокрым стане: Ліпкасць і слізістасць капялюшыка: ліпкі. - Колер капялюшыка
- у старых пладовых цел: Колер капялюшыка: чарнаваты.
Колер капялюшыка: аліўкава-карычневы.
Колер капялюшыка: жоўта-зялёны.
Колер капялюшыка: цёмна-аліўкава-карычневы. - Размяшчэнне краю
- Размяшчэнне краю: падгорнуты ўнутр.
- Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 50–230 mm.
у спелых пладовых цел: Дыяметр капялюшыка складае 70–180 mm. - Цэнтр капялюшыка
- Цэнтр капялюшыка: Уціснуты.
у маладых пладовых цел: Цэнтр капялюшыка: Уціснуты.
у спелых пладовых цел: Цэнтр капялюшыка: Уціснуты.
у спелых пладовых цел: Цэнтр капялюшыка: Уціснуты. - Занальнасць афарбоўкі капялюшыка
- Занальнасць афарбоўкі капялюшыка: без занальнасці.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: пласцінкі.
Пласцінкі каля ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны (пласцінкі).
Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны (пласцінкі). - Колер гіменафора
- Колер гіменафора: бруднавата-белаватая.
Колер гіменафора: крэмавы. - Афарбоўка пласцінак пасля пашкоджання
- Афарбоўка пласцінак пасля пашкоджання: сепіява-карычневы (пласцінкі).
- Натуральная афарбоўка краю пласцінкі
- Натуральная афарбоўка краю пласцінкі: карычневы.
- Дыферэнцыяцыя даўжыні пласцінак
- Дыферэнцыяцыя даўжыні пласцінак: неаднолькавыя.
- Адлегласць паміж пласцінкамі
- Адлегласць паміж пласцінкамі: густа размешчаныя.
- Вышыня пласцінак
- Вышыня пласцінак: да 6 mm.
- Катэгорыя шырыні пласцінак
- Катэгорыя шырыні пласцінак: вузкая.
- Наяўнасць кароткіх пласцінак
- Наяўнасць кароткіх пласцінак: наяўны.
- Колькасць шэрагаў даўжыні пласціначак
- Колькасць шэрагаў даўжыні пласціначак: 3–4.
Ножка і аснова
- Становішча ножкі
- Становішча ножкі: цэнтральны.
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
- Аснова ножкі
- Аснова ножкі: звужаецца.
- Колер ножкі
- Колер ножкі: аліўкава-карычневы.
- Рэльеф паверхні ножкі
- Рэльеф паверхні ножкі: з неглыбокімі ямкамі.
- Унутраная будова ножкі
- Унутраная будова ножкі: суцэльны.
у старых пладовых цел: Унутраная будова ножкі: пусты ўнутры. - Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: да 80 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: да 35 mm.
Кольца
- Наяўнасць кольца
- Наяўнасць кольца: без кольца.
- Якасная адносная даўжыня ножкі
- Якасная адносная даўжыня ножкі: кароткі.
- Каржакаватасць ножкі
- Каржакаватасць ножкі: крэпкі.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы (мякаць капялюшыка).
Колер мякаці: белы (мякаць ножкі).
у маладых пладовых цел: Колер мякаці: белы. - Шчыльнасць мякаці
- Шчыльнасць мякаці: шчыльны (мякаць капялюшыка).
- Смак мякаці
- Смак мякаці: востры.
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву
- Устойлівасць мякаці да пералому або разрыву: крохкі (мякаць капялюшыка).
- Пах мякаці
- Пах мякаці: невыразны (мякаць).
Пах мякаці: невыразны (мякаць).
Пах мякаці: слабы. - Катэгорыя таўшчыні мякаці
- Катэгорыя таўшчыні мякаці: тоўсты (мякаць капялюшыка).
- Выдзяленне млечнага соку
- Выдзяленне млечнага соку: выдзяляе млечны сок.
- Багацце млечнага соку
- Багацце млечнага соку: багатае.
- Колер свежага млечнага соку
- Колер свежага млечнага соку: белае.
Колер свежага млечнага соку: крэмава-белы. - Змяненне колеру млечнага соку
- Змяненне колеру млечнага соку: карычневы.
Змяненне колеру млечнага соку: без змены колеру пры кантакце з паветрам. - Колер засохлага млечнага соку
- Колер засохлага млечнага соку: аліўкавы.
- Смак млечнага соку
- Смак млечнага соку: пякучы.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: лісцевы лес.
Месцапражыванне: узлесак. - Субстрат
- Субстрат: глеба.
- Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: групамі.
- Частата знаходак
- Частата знаходак: вельмі звычайны.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з ліпеня да кастрычніка.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Неядомы
Права
- Ахова
- У Польшчы від не падлягае відавой ахове.
- Гандаль
- У Польшчы від не дапушчаны да гандлю або вытворчасці грыбной прадукцыі.
З чым можна паблытаць
FAQ
Ці можна ўжываць чорны хрушч у сырым выглядзе?
Не, сыры грыб вельмі едкі і горкі, ён патрабуе абавязковай апрацоўкі.
З якім дрэвам найчасцей утварае мікарызу чарнушка?
Галоўным мікарызным партнёрам чорнага хрушча з'яўляецца бяроза.
Які колер набывае грыб пры засолцы?
Пры закісанні і засолцы ён набывае прыгожы цёмна-вішнёвы або фіялетавы колер.
У які сезон плоданасіць Lactarius turpis?
Асноўны перыяд росту доўжыцца з канца ліпеня па кастрычнік.
Якое традыцыйнае стаўленне да гэтага грыба ў Заходняй Еўропе?
У Заходняй Еўропе яго традыцыйна лічаць неядомым або небяспечным.
Якія адценні дае чорны хрушч пры фарбаванні тканін?
Ён дае ўстойлівыя цёмна-аліўкавыя, шэра-зялёныя і карычневыя колеры.
Якая апрацоўка патрэбная перад ужываннем чорнага хрушча?
Патрабуецца працяглае вымочванне ў вадзе або адварванне.
Чаму свежы грыб мае пякучы прысмак?
Пякучы смак абумоўлены багатым белым едкім млечным сокам.
Дзе найбольш папулярна ўжыванне чарнушак?
Ва Усходняй Еўропе, асабліва ў Беларусі, Расіі, а таксама ў Фінляндыі.
Якую глебу аддае перавагу хрушч чорны?
Ён любіць вільготныя, імховыя, тарфяністыя і пясчаныя лясныя глебы.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa krajowa
- mleczaj oliwkowobrązowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Lactarius turpis
- Pozostałe nazwy
- mleczaj paskudnik
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
- Адценне споравага адбітка
- Адценне споравага адбітка: крэмава-белы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: эліпсоідны (шырокі).
- Паверхня споры
- Паверхня споры: арнаментаваны. Паверхня споры: арнаментаваны.
- Памеры споры
- Даўжыня 6,5–10 µm, шырыня 5–8 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Дослед з фенолам
- Матэрыял
- Даследаваны матэрыял; тканка не пазначана ў крыніцы
- Рэактыў
- фенол
- Выкананне
- У апісанай спробе фенол ужываўся да пазначанага матэрыялу.
- Умовы і недахопы крыніцы
У крыніцы не пазначаны: падрыхтоўка ўзору, канцэнтрацыя фенолу, колькасць рэактыву, тэмпература, час счытвання, падрабязны спосаб нанясення рэактыву.
Назіранне / вынік
- Вынік з крыніцы
- У даследаваным матэрыяле (тканіна не пазначана) пасля прымянення фенолу атрымана пурпурна-чырвоная афарбоўка. Рэакцыя апісана як павольная.
Экалогія і распаўсюджанне
- Рэакцыя глебы
- Рэакцыя глебы: кіслы.
- Урадлівасць глебы
- Урадлівасць глебы: Бедная на пажыўныя рэчывы.
- Тарфяністасць глебы
- Тарфяністасць глебы: тарфяністая.
- Лісцевыя дрэвы ў наваколлі
- Лісцевыя дрэвы ў наваколлі: бяроза.
- Хвойныя дрэвы ў наваколлі
- Хвойныя дрэвы ў наваколлі: елка.
- Мікарызныя партнёры
- Агульная сувязь віду: Мікарызныя партнёры: Betula (агульны пералік партнёраў).
- Тып жыўлення
- Тып жыўлення: эктамікарызны.
Некулінарнае прымяненне
Хрушч чорны гістарычна знаходзіў прымяненне як выдатная крыніца стойкага прыроднага пігмента для фарбавання тэкстылю і воўны. Пры розных спосабах замацавання ён здольны афарбоўваць натуральныя ніткі ў прыгожыя цёмна-аліўкавыя, шаравата-зялёныя і глыбокія карычневыя тоны. Таксама ў мінулым ліпкі паверхневы сакрэт капялюшыка часам выкарыстоўваўся ў бытавых сумесях для адпужвання дробных казурак у гаспадарчых памяшканнях. У народных рамёствах высушаныя цвёрдыя пладовыя целы нярэдка прымяняліся для стварэння традыцыйных восеньскіх дэкарацый і абярэгавых вянкоў.
Гісторыя і культура
Чорны хрушч мае глыбокія карані ў традыцыйнай культуры паўночна-ўсходняй Еўропы, дзе засолка хрушчоў была неад’емнай часткай падрыхтоўкі запасаў на зіму. У славянскіх звычаях бочкі салёных чарнушак з часнаком і кропам уваходзілі ў святочнае і поснае меню кожнай вясковай сям’і. У скандынаўскіх краінах і Фінляндыі грыб таксама займаў трывалае месца сярод карэльскіх і фінскіх кулінарных традыцый. У народным фальклоры чарнушка апісвалася як «цар саленняў», устойлівы да маразоў і непагадзі, а яе збор быў важнай грамадскай падзеяй позняй восені.
Ядомасць і бяспека
Гэты від адносіцца да ўмоўна-ядомых грыбоў, якія патрабуюць абавязковай дбайнай апрацоўкі перад ужываннем праз горкі і едкі млечны сок. У кулінарнай традыцыі Беларусі, Расіі і Фінляндыі чарнушку абавязкова вымочваюць у халоднай вадзе некалькі дзён альбо неаднаразова адварваюць са зліваннем адвару. Пасля гэтага грыб соляць; у працэсе ферментацыі ён набывае прыгожы цёмна-вішнёвы альбо фіялетавы колер і выдатны хрумсткі смак. У краінах Заходняй Еўропы гэты грыб лічаць неядомым альбо падазроным праз наяўнасць злучэнняў з магчымай мутагеннай актыўнасцю, таму там ён практычна не спажываецца.
Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
Чорны хрушч шырока распаўсюджаны ў паўночнай і ўмеранай лясных зонах Еўразіі, ад Вялікабрытаніі да Сібіры і Далёкага Усходу. Асноўным мікарызным партнёрам грыба з’яўляецца бяроза, таму ён асабліва часта сустракаецца ў чыстых бярэзніках, змешаных хваёва-бярозавых і ялова-бярозавых лясах. Від любіць вільготныя месцы, часта расце ўздоўж імховых балот, лясных сцежак, на тарфяністых і пясчаных глебах, пакрытых апалым лісцем. Сезон масавага плоданашэння пачынаецца ў канцы ліпеня або жніўні і працягваецца да кастрычніка. У паўночных рэгіёнах плоданашэнне пачынаецца раней і заканчваецца з першымі халадамі.
Крыніцы
- First Nature, Lactarius turpis (Weinm.) Fr. – Ugly Milkcap (także [5])
- retained-d5729e30a1418ac8
- Helmut i Renate Grünert, Grzyby. Leksykon przyrodniczy, polskie wydanie 1996 (copyright 1995), s. 178
- Opracowanie wyników: McNabb 1971 — Lactarius turpis, opis autorskiego materiału z Nowej Zelandii w Biota of NZ
- Marek Snowarski — Lactarius turpis, Atlas grzybów Polski
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Неядомы — źródło oznaczenia
Marek Snowarski — Lactarius turpis, Atlas grzybów Polski · Польская частка ўліковага запісу віду: Неядомы з-за вострага смаку. Можа таксама быць шкодным нават пасля адварвання [134]. Ацэнка атласа; мутагеннасць і адсутнасць доказаў раку ў людзей апісаны асобна ў дакументацыі.
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Lactarius turpis
Абсяг таксона і абмежаванні вызначэння
Спіс DGfM ад 2023 г. падае пры Lactarius turpis нямецкамоўную назву «Olivbrauner Milchling». Запіс дакументуе выкарыстанне гэтай назвы, без вывядзення рэгіёна яе ўжывання з самой толькі мовы.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Lactarius turpis w odczytanym profilu terenowym; relacja do historycznej nazwy L. necator zachowana bez samowolnego utożsamienia
[6]
Экалогія і распаўсюджанне
- Частата знаходак
- Польшча: Частата знаходак: вельмі звычайны. [23]
Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Базідыі
Пражкі
- Спражкі
- Спражкі: адсутны. [33]
Гіменіяльныя цыстыды
- Рэфракцыйнасць змесціва цыстыды
- Рэфракцыйнасць змесціва цыстыды: святлопраламляльны. [19]
- Наяўнасць гіменіяльных псеўдацыстыд
- Наяўнасць гіменіяльных псеўдацыстыд: наяўны. [19]
- Колькасць гіменіяльных псеўдацыстыд
- Колькасць гіменіяльных псеўдацыстыд: нешматлікія. [19]
- Размеркаванне гіменіяльных псеўдацыстыд
- Размеркаванне гіменіяльных псеўдацыстыд: рассеяныя. [19]
- Паходжанне гіменіяльных псеўдацыстыд
- Паходжанне гіменіяльных псеўдацыстыд: малочныя гіфы. [19]
- Выступанне псеўдацыстыд над базідыямі
- Выступанне псеўдацыстыд над базідыямі: не выступаюць. [19]
Выступанне псеўдацыстыд над базідыямі: выступаюць (нязначна). [19] - Форма гіменіяльных псеўдацыстыд
- Форма гіменіяльных псеўдацыстыд: цыліндрычны (няроўны абрыс). [19]
- Шырыня гіменіяльных псеўдацыстыд
- Шырыня гіменіяльных псеўдацыстыд: да 6,5 µm. [19]
- Даўжыня адрэзка цыстыды над базідыямі
- Даўжыня адрэзка цыстыды над базідыямі: да 30 µm. [19]
- Наяўнасць цыстыд у гіменіі
- Наяўнасць цыстыд у гіменіі: наяўны. [19]
- Аптычны выгляд гіменіяльных цыстыд
- Аптычны выгляд гіменіяльных цыстыд: гіялінавы. [19]
- Таўшчыня сценкі сумесна апісаных гіменіяльных цыстыд
- Таўшчыня сценкі сумесна апісаных гіменіяльных цыстыд: танкасценны. [19]
- Форма вяршыні гіменіяльнай цыстыды
- Форма вяршыні гіменіяльнай цыстыды: востры. [31]
- Выгляд змесціва гіменіяльнай цыстыды
- Выгляд змесціва гіменіяльнай цыстыды: зярністая (дробназярністае). [19]
- Даўжыня гіменіяльнай цыстыды
- Даўжыня гіменіяльнай цыстыды: 52–87 µm. [19]
Даўжыня гіменіяльнай цыстыды: 34–54 µm. [19] - Форма гіменіяльнай цыстыды
- Форма гіменіяльнай цыстыды: верацёнападобны. [19]
Форма гіменіяльнай цыстыды: верацёнападобны. [19]
Форма гіменіяльнай цыстыды: ланцэтападобная. [19] - Шырыня гіменіяльнай цыстыды
- Шырыня гіменіяльнай цыстыды: 6,5–10 µm. [19]
Шырыня гіменіяльнай цыстыды: 4–8 µm. [19] - Наяўнасць плеўрацыстыд
- Наяўнасць плеўрацыстыд: наяўны. [19]
Скурка шапкі
- Аптычны выгляд гіф скуркі шапкі
- Аптычны выгляд гіф скуркі шапкі: гіялінавы. [19]
- Арыентацыя гіфаў скуркі
- Арыентацыя гіфаў скуркі: сцелістыя (больш-менш). [19]
- Размяшчэнне гіфаў скуркі капялюшыка
- Размяшчэнне гіфаў скуркі капялюшыка: пераплеценыя. [19]
- Шырыня элементаў скуркі капялюшыка
- Шырыня элементаў скуркі капялюшыка: 2–6,5 µm. [19]
- Перагародкі гіф скуркі
- Перагародкі гіф скуркі: з перагародкамі. [19]
- Размяшчэнне гіф скуркі ў гелепадобным рэчыве
- Размяшчэнне гіф скуркі ў гелепадобным рэчыве: наяўны. [19]
Рэакцыі з рэактывамі
- Рэакцыя на шчолачныя рэагенты
- Рэакцыя на шчолачныя рэагенты: пурпуровая. [5]
Паслядоўнасці ДНК
- Паслядоўнасць
Lactarius turpis; ITS; MZ519806; MEL2257814
- Паслядоўнасць
Lactarius turpis; ITS; MZ519805; MEL2118493
- Паслядоўнасць
Lactarius turpis; ITS; MZ519807; MEL2369979
- Паслядоўнасць
Lactarius turpis; ITS; MW683715; PDD79875
- Паслядоўнасць
Lactarius turpis; ITS; MW683866; PDD113074
Споры
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры
- Наяўнасць прыдатка рубчыка базідыяспоры: наяўны. [19]
- Кірунак атожылка рубчыка базідыяспоры
- Кірунак атожылка рубчыка базідыяспоры: касы. [19]
- Даўжыня атожылка рубчыка базідыяспоры
- Даўжыня атожылка рубчыка базідыяспоры: да 1,5 µm. [19]
- Даўжыня споры
- Даўжыня споры: 6,5–7,5 µm. [5]
Даўжыня споры: 7–10 µm. [33]
Даўжыня споры: 6,5–9,5 µm. [19]
Даўжыня споры: 7 µm. [1] - Форма арнаментацыі споры
- Форма арнаментацыі споры: бародаўчатая і рабрыстая. [5]
Форма арнаментацыі споры: рабрыстая. [1]
Форма арнаментацыі споры: рабрыстая. [19] - Вышыня арнаментацыі споры
- Вышыня арнаментацыі споры: да 0,7 µm. [19]
- Злучэнне элементаў арнаментацыі
- Злучэнне элементаў арнаментацыі: поўная сетачка. [5]
Матэрыял і метады даследаванняў
Апісанне прымет — крыніца і абсяг
Матэрыял: Пладовыя целы, апісаныя Інгебарг Дзітрых як Lactarius turpis у атласным выданні 2019 года. Не пазначаны калекцыя, колькасць асобнікаў або ДНК.
Аб'ём прачытанага: Поўны тэкст.
Абмежаванні: Атласная аснова без прыведзенай серыі вымярэнняў і бібліяграфічнага ланцужка. Меркаванне аўтара не з'яўляецца незалежным вынікам эксперыменту. Інтэнсіўнасць паху не вызначае яго прыемнасці, тыпу або ядомасці віду.
Проба з хімічным рэактывам — матэрыял і абмежаванні
Матэрыял: L.turpis, апісаны Мак-Набам з Новай Зеландыі. Для фенольнай рэакцыі не пазначаны частка пладовага цела, нумар асобніка і ўзрост.
Аб'ём прачытанага: Фрагменты крыніц.
Прачытаны фрагмент крыніцы; поўны тэкст і метады не былі правераны.
Абмежаванні: Фенольная рэакцыя не з'яўляецца рэакцыяй гваяку або гваяколу. Не перанесена частка шапкі, пазначаная толькі пры KOH і NH4OH.
Даследаванне складу і актыўнасці — матэрыял і абмежаванні
Матэрыял: Свежыя пладовыя целы, названыя Lactarius necator у Suortti 1984. Даступны рэферат не падае дакладнай калекцыі, N ці верыфікацыі ДНК.
Аб'ём прачытанага: Рэферат.
Абмежаванні: Ідэнтыфікацыя злучэння гістарычна паведамлялася; карэкцыя некатарын/некатарон прасочана Nordic 2014, без поўнага Hilger 1985. Не выведзена бяспечная апрацоўка з рэшткаў каля 25%.
Даследаванне складу і актыўнасці — NCBI PubMed — рэфераты прац von Wright і Suortti 1983
Матэрыял: Ізаляваны некатарын з матэрыялу, названага аўтарамі Lactarius necator; гістарычнае азначэнне без даступнай ідэнтыфікацыі ДНК і без прачытання поўнай працы.
Аб'ём прачытанага: Рэферат.
Абмежаванні: Ізаляванае злучэнне не з'яўляецца цэлым пладовым целам. Вынік на бактэрыях не даказвае канцэрагеннасці ў людзей. Ранейшая назва злучэння і таксона захоўвае гістарычны аб'ём.
Даследаванне складу і актыўнасці — матэрыял і абмежаванні
Матэрыял: Пастэрызаваны водны экстракт размарожаных пладовых цел, вызначаных як L. turpis. Табліца 2; гэта не метанолавыя экстракты пылу з іншай часткі даследавання.
Аб'ём прачытанага: Поўны тэкст.
Абмежаванні: Адмоўны вынік у канкрэтных тэстах не пацвярджае бяспекі ўжывання ў ежу. З аднаго толькі радка даследавання не выведзены ні рак, ні мутагеннасць. Азначэнні фінскіх кулінарных рэкамендацый не перанесены на Польшчу.
Даследаванне атрымання спор — Ali 1986 — час зыходнага этапу атрымання спор
Матэрыял: Шапка пладовага цела L. turpis, выкарыстаная як крыніца спор у эксперыменце ініцыяцыі мікарызы ў працы Ali ад 1986 года. Брытанскі матэрыял; без прысваення гербарнага нумара або ДНК.
Аб'ём прачытанага: Фрагменты крыніц.
Прачытаны фрагмент крыніцы; поўны тэкст і метады не былі верыфікаваны.
Абмежаванні: Час 24 гадзін датычыцца гэтага этапу працэдуры. Не з'яўляецца перыядам прарастання спор або абавязковым для ўсяго віду часам атрымання спаравога адбітку. Не вылічана колькасць спор з колькасці шапак.
- Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня споры
- 7 µm [1]
7–10 µm [33]
6,5–8,5 µm (skrajnie do 9,5 µm) [19]
6,5–7,5 µm [5]
Metody i zapisy źródłowe — Autorski opis Lactarius turpis z kolekcji z Wyspy Południowej Nowej Zelandii, 1966–1970, m.in. spod Betula pendula. Odczytano pełne konto gatunku reprodukowane przez Biota of New Zealand (Manaaki Whenua). Nie uzyskano pełnego artykułu czasopisma. Nie podano liczebności pomiarów, indywidualnych numerów okazów dla każdej komórki ani identyfikacji DNA. Nie przypisano szczegółów metody, których reprodukowany opis nie podaje.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Źródłowy opis wyglądu zawartości pleurocystyd w KOH. Nie podano stężenia ani aparatu i sposobu oświetlenia; nie dopowiedziano ich.
Wygląd optyczny podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, basidia hyaline.” [19]
Wygląd optyczny strzępek skórki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cuticle: hyaline hyphae.” [19]
Refrakcyjność zawartości cystydy — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pleurocystidia: contents refractive in KOH. Osobna cecha i dokładnie ten kontekst odczynnika.” [19]
Orientacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „McNabb 1971: cuticle composed of ± repent hyphae. Położenie i określenie ± osobno.” [19]
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cuticle: interwoven hyphae.” [19]
Długość wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „McNabb 1971: apiculus to 1.5 µm long.” [19]
Kierunek wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „McNabb 1971: obliquely apiculate.” [19]
Długość sterygmy podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971: sterigmata to 7 µm long.” [19]
Obecność pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia: pseudo-cystidia.” [19]
Pochodzenie pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia: originating from lactiferous hyphae.” [19]
Kształt pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia irregularly cylindrical.” [19]
Rozmieszczenie pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia: scattered.” [19]
Obfitość pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia: sparse.” [19]
Szerokość pseudocystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia to 6.5 µm diam.” [19]
Wystawanie pseudocystyd ponad podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia not or only slightly projecting beyond basidia; wariant niewystający.” [19]
Wystawanie pseudocystyd ponad podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pseudo-cystidia not or only slightly projecting beyond basidia; stopień dotyczy tylko wystawania.” [19]
Długość odcinka cystydy ponad podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pleurocystidia projecting to 30 µm beyond basidia.” [19]
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, basidia: 35–51 × 6.5–10.5 µm, 4-spored.” [19]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „McNabb 1971: oblique apiculus, up to 1.5 µm long. Obecność oddzielona od wymiaru i kierunku oczekujących na model.” [19]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, basidia: subclavate to clavate — wariant maczugowaty.” [19]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, basidia: subclavate to clavate — przybliżenie dotyczy tylko własnego kształtu.” [19]
Wygląd optyczny cystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971: zarówno pleurocystidia, jak i cheilocystidia są hyaline; jeden wspólny wynik dla jawnej pary elementów.” [19]
Grubość ściany wspólnie opisanych cystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „McNabb 1971: zarówno pleurocystidia, jak i cheilocystidia są thin-walled; bez kopii na członkach grupy.” [19]
Wygląd zawartości cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pleurocystidia: contents finely granular and refractive in KOH.” [19]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pleurocystidia: 52–87 × 6.5–10 µm.” [19]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cheilocystidia: 34–54 × 4–8 µm.” [19]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, pleurocystidia: fusiform. Lanceolate podane wyłącznie dla pleurocystyd pozostaje oczekującą odrębną alternatywą.” [19]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cheilocystidia: fusiform. Lanceolate podane wyłącznie dla pleurocystyd pozostaje oczekującą odrębną alternatywą.” [19]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, wyłącznie pleurocystidia: fusiform to lanceolate. Alternatywa lancetowata nie dotyczy cheilocystyd.” [19]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cuticle: gelatinised hyphae 2–6.5 µm diam.” [19]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „McNabb 1971, cuticle gelatinised. Nie dopowiedziano nazwy ixocutis ani stopnia zżelatynizowania.” [19]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „McNabb 1971, basidiospores: 6.5–8.5(–9.5) × 5–7 µm; bez dopowiedzianego N i zakresu pomiaru ornamentacji.” [19]
Forma ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „McNabb 1971: amyloid ridges, 0.7 µm high, forming an almost complete reticulum.” [19]
Wysokość ornamentacji zarodnika — zapis źródłowy: „McNabb 1971: ridges up to 0.7 µm high; tylko maksymalna wysokość.” [19]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „McNabb 1971: broadly elliptical. Kształt elipsoidalny i szerokość obrysu są osobno.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Źródłowy opis atlasowy L.plumbeus z jawnym L.turpis. Odczytano pełne hasło,s.259–260,a nie pozostałe gatunki atlasu. Nie podano numeru kolekcji,N,DNA lub metody przypisanej do tych wymiarów.
Długość podstawki; Szerokość podstawki; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Hubregtse2019,s.259: zarodniki 7–10×6–8µm; podstawki39–58×7–11µm. Zakres atlasowy,bez podanegoN,metody i przypisania konkretnej wartości do cytowanej pracy.” [33]
Metody i zapisy źródłowe — Autorski opis Lactarius turpis z kolekcji z Wyspy Południowej Nowej Zelandii, 1966–1970, m.in. spod Betula pendula. Odczytano pełne konto gatunku reprodukowane przez Biota of New Zealand (Manaaki Whenua). Nie uzyskano pełnego artykułu czasopisma. Nie podano liczebności pomiarów, indywidualnych numerów okazów dla każdej komórki ani identyfikacji DNA. Nie przypisano szczegółów metody, których reprodukowany opis nie podaje.
Obecność cystyd w hymenium — zapis źródłowy: „McNabb1971: Hymenium: pleurocystidia numerous; cheilocystidia numerous. Jawna obecność cystyd w opisanym hymenium, bez dopowiadania częstości.” [19]
Przegrody strzępki skórki — zapis źródłowy: „McNabb1971: Cuticle: septate hyphae. Przegrody strzępek skórki kapelusza; bez domyślnej liczby przegród.” [19]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „McNabb1971: Pleurocystidia numerous, scattered. Jawna obecność pleurocystyd; liczebność i rozproszenie pozostają osobnymi cechami.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Cystydy ostrza blaszki opisane dla Lactarius turpis w atlasowym opracowaniu Dittrich2019. Nie podano numeru kolekcji,liczebności,przygotowania preparatu lub potwierdzenia DNA.
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Ostry szczyt cystyd na ostrzu blaszki według Dittrich2019; bez przenoszenia tej cechy na całą komórkę albo cystydy powierzchni blaszki.” [31]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Ca\u0142y opis terenowy oraz w\u0142asne fotografie reakcji KOH; bez przejmowania twierdze\u0144 o rakotw\u00f3rczo\u015bci lub medycznego u\u017cycia.", {}, null, null]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_length: 6.5–7.5 µm.” [5]
Forma ornamentacji zarodnika; Połączenie elementów ornamentacji; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Warty ridges forming a well-developed network in author field-guide material; no measurement of height or N.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki elipsoidalne.” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_width: 5.5–6 µm.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Lactarius turpis sensu Cooper et al.2022; Australasian introduced material", {}, null, null]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Cooper2022 spores7×6µm; a source point, not a population range.” [1]
Forma ornamentacji zarodnika; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Ridges on the described Australasian spores; no reticulum, warts or ornamentation-height measurement inferred.” [1]
Польская назва і межы ідэнтыфікацыі
Рэкамендаваная назва: KPNG PTMyk у рэкамендацыі 5/2025 паказвае «mleczaj oliwkowobrązowy» для Lactarius turpis. «Mleczaj paskudnik» з'яўляецца задакументаванай старэйшай назвай. Яна пакінута ў якасці альтэрнатыўнай. Назва «mleczaj ciemny» не дадавалася: у прачытаным Лексіконе яна азначае Lactarius picinus.
Абсяг віду: Cooper, Nuytinck і Lebel у 2022 г. пацвердзілі секвенаваннем матэрыял L. turpis з Аўстраліі і Новай Зеландыі. Ва ўліковым запісе віду яны адрозніваюць еўрапейскі L. sordidus і разглядаюць спрэчку наконт ранейшых ужыванняў L. necator і L. plumbeus. Ранейшыя даследаванні пад назвай L. necator не прызнаныя за новыя вызначэнні ДНК або за дакладную ідэнтыфікацыю ўсіх сучасных вузкіх таксонаў.
Гісторыя назвы і адпаведнасць рэестраў
Назва і новая камбінацыя: Index Fungorum паказвае Lactarius turpis (Weinm.) Fr. як актуальную назву ў сямействе Russulaceae. Запіс камбінацыі, створанай Фрысам, спасылаецца на Epicrisis Systematis Mycologici 1838 года, старонку 335. Базіёнім прыпісаны Вайнману: Agaricus turpis, Sylloge Plantarum Novarum, том 2, старонка 85. Гэта наменклатурныя даныя рэестра, а не паўторнае вызначэнне ўсіх гістарычных калекцый.
Дата базіёніма і абсяг чытання: Index Fungorum падае пры Agaricus turpis 1828 год, тады як Biota of New Zealand паказвае 1826. Гэтае разыходжанне рэестраў захавана. Прачытаны індэксаваныя палі запісаў; не чыталіся праталог або поўная праца па тыпіфікацыі. Не вырашана самастойна дата выдання і не атаясамлены ўсе даўнейшыя ўжыванні L. necator і L. plumbeus з адным сучасным абсягам віду.
Атлас Хубрэгтсэ і шлях цытавання
Абсяг чытання і тоеснасць артыкула: Прачытаны поўны артыкул з бібліяграфіяй на старонках 259–260 часткі 4 Fungi in Australia, рэвізія 2.2 2019 года, спампаваны ад выдаўца FNCV. Аўтар ужывае назву Lactarius plumbeus і пералічвае L. necator і L. turpis. Гэта абсяг гэтага канкрэтнага апісання; ён не з'яўляецца паўторным вызначэннем усіх даўнейшых калекцый пад гэтымі назвамі. Атлас не прыводзіць калекцый, колькасці або метаду для запісаных памераў і агульнага сцвярджэння пра спражкі.
Пяць спасылак і іх абмежаванні: Бібліяграфія артыкула паказвае Fuhrera (2009), с. 105; Grgurinovic (1997), с. 54; Læssøe (1998), с. 47; McNabba (1971), с. 46–66; Phillipsa (2006), с. 57. Раней прачытана прайгранае аўтарскае апісанне McNabba ў Biota of New Zealand. Астатнія чатыры пазіцыі застаюцца тут бібліяграфічнымі спасылкамі, без дэкларацыі чытання іх зместу. Атлас не звязвае асобныя памеры з канкрэтнай пазіцыяй. Паўторныя значэнні і адзін і той жа шлях цытавання не з'яўляюцца незалежнымі серыямі вымярэнняў.
Крынічная дакументацыя
Высновы крыніцы: First Nature звяртае ўвагу, што паверхня шапкі Lactarius turpis блішчыць, калі на яе падае сонечнае святло. Гэта апісанне выгляду ва ўмовах дадзенага асвятлення, без высновы, што кожны экзэмпляр увесь час бліскучы або што гаворка ідзе пра наяўнасць слізі.
Верыфікацыя распаўсюджання — абсяг і абмежаванні
Матэрыял: Etykieta okazu krajowego wskazuje Puszczę Kampinoską. Odczytano metadane instytucji; data okazu nie ustala sezonu.
Абсяг чытання: Фрагменты крыніц.
Прачытаны фрагмент крыніцы; поўны тэкст і метады не правяраліся.
Дата прагляду: 21.10.2026.
Абмежаванні: Крынічнае вызначэнне і абсяг паняцця захаваны. Не дэкларавалася новае даследаванне ўзораў або чытанне ўсіх публікацый, цытаваных крыніцай.
Абсяг распрацоўкі
Патрабаваныя праверкі ўрэгуляваны.
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Аналітычныя вынікі
Склад і лабараторная актыўнасць
- Выяўленыя фенольныя злучэнні
- Выяўленыя фенольныя злучэнні: галавая кіслата. [28]
Выяўленыя фенольныя злучэнні: 4-гідраксібензойная кіслата. [28] - Актыўнасць даследаванага экстракту
- Актыўнасць даследаванага экстракту: антыаксідантная актыўнасць. [28]
Актыўнасць даследаванага экстракту: цытатаксічнасць у дачыненні да клетак (тэст SRB на клетках PLP2, першасная культура клетак PLP2, ва ўмовах тэсту актыўнасць не выяўлена). [28]
Актыўнасць даследаванага экстракту: прыгнятанне рухомасці сперматазоідаў (тэст BSMI, сперматазоіды кнара, адмоўны вынік паводле крыніцы). [15]
Актыўнасць даследаванага экстракту: прыгнятанне праліферацыі клетак (тэст ICP, клетачная лінія PK15, адмоўны вынік паводле крыніцы). [15] - Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле
- Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 45,84 µg/100g (α-такаферол, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 5,61, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,1 g/100g (шчаўевая кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,01, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,08 mg/100g (галавая кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 132,94 µg/100g (агульнае ўтрыманне такаферолаў, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 11,5, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 3,3 g/100g (агульнае ўтрыманне арганічных кіслот, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,19, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,12 mg/100g (4-гідраксібензойная кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 13,06 g/100g (бялкі, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,29, сярэдняе значэнне, каэфіцыент пераліку азоту ў бялок: 4,38). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 77,68 g/100g (вугляводы, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,35, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 2,06 g/100g (тлушч, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,27, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,2 mg/100g (агульнае ўтрыманне фенольных кіслот, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,01, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 7,21 g/100g (попел, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,12, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 14,79 µg/100g (β-такаферол, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 1,54, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 19,54 g/100g (агульнае ўтрыманне цукроў, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,47, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,24 g/100g (фумаравая кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,33 g/100g (трэгалоза, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,03, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 19,21 g/100g (манітол, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,45, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 2,96 g/100g (яблычная кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0,19, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 3–20 mg/kg (некаторын паводле ідэнтыфікацыі ў крыніцы, вызначэнне паводле гістарычнай крыніцы, у пераліку на свежую масу, прыведзенае значэнне). [24]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 0,12 mg/100g (карычная кіслата, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 0, сярэдняе значэнне). [28]
Колькаснае ўтрыманне кампанента ў матэрыяле: 72,32 µg/100g (γ-такаферол, у пераліку на сухую масу, стандартнае адхіленне: 7,44, сярэдняе значэнне). [28] - Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот
- Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 48,55 % (C18:2 n-6, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,14, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 23,73 % (SFA, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 1, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 27,18 % (MUFA, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,98, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 49,09 % (PUFA, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,01, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 26,29 % (C18:1 n-9, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,98, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 8,02 % (C16:0, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,09, сярэдняе значэнне). [28]
Доля кампанента ў профілі тлустых кіслот: 12,6 % (C18:0, у профілі тлустых кіслот, стандартнае адхіленне: 0,83, сярэдняе значэнне). [28] - Энергетычная каштоўнасць даследаванага матэрыялу
- Энергетычная каштоўнасць даследаванага матэрыялу: 381,47 kcal/100g (у пераліку на сухую масу, разлічана ў крыніцы, стандартнае адхіленне: 1,29, сярэдняе значэнне). [28]
- Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле
- Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: не выяўлена (δ-такаферол, прэпарат з пладовых цел, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [28]
Вынік выяўлення кампанента ў матэрыяле: не выяўлена (хінная кіслата, прэпарат з пладовых цел, ідэнтыфікаваны ў крыніцы). [28] - Канцэнтрацыя EC50 у пазначаным антыаксідантным тэсце
- Канцэнтрацыя EC50 у пазначаным антыаксідантным тэсце: 4,18 mg/ml (EC50, тэст DPPH, стандартнае адхіленне: 0,04, сярэдняе значэнне). [28]
Канцэнтрацыя EC50 у пазначаным антыаксідантным тэсце: 4,92 mg/ml (EC50, тэст з β-каратынам і ліналеатам, стандартнае адхіленне: 0,27, сярэдняе значэнне). [28]
Канцэнтрацыя EC50 у пазначаным антыаксідантным тэсце: 0,57 mg/ml (EC50, тэст TBARS, стандартнае адхіленне: 0,02, сярэдняе значэнне). [28] - Аднаўленчая здольнасць у аналізе Фоліна–Чакальтэу
- Аднаўленчая здольнасць у аналізе Фоліна–Чакальтэу: 22,02 mgGAE/g (метад Фоліна–Чакальтэу, у пераліку на масу экстракту, стандартнае адхіленне: 0,09, калібравальны стандарт: галавая кіслата, сярэдняе значэнне). [28]
- Вынік тэсту на мутагеннасць або генатаксічнасць
- Вынік тэсту на мутагеннасць або генатаксічнасць: станоўчы (тэст Эймса, даследаванне мутагеннасці на бактэрыях, некаторын паводле гістарычнага вызначэння аўтараў). [24]
Вынік тэсту на мутагеннасць або генатаксічнасць: адмоўны (тэст з удзелам арганізма-гаспадара, мутагеннасць у тэсце з удзелам гаспадара, некаторын паводле гістарычнага вызначэння аўтараў). [24]
Вынік тэсту на мутагеннасць або генатаксічнасць: адмоўны (мікраядзерны тэст, генатаксічнасць у мікраядзерным тэсце, некаторын паводле гістарычнага вызначэння аўтараў). [24]
- Змяненне змяшчэння рэчыва пры тэрмічнай апрацоўцы
- Змяненне змяшчэння рэчыва пры тэрмічнай апрацоўцы: пасля бланшыравання пладовых цел, вызначаных як Lactarius necator, канцэнтрацыя некаторыну складала каля 25 % пачатковага значэння ў тым жа доследзе. [24]
- Час атрымання спор
- Час атрымання спор: 24 h (прэпарат з пладовых цел, шапка, з якой высыпаліся споры ў доследзе 3.13 (Ali, 1986), прыведзенае значэнне). [30]
Вынікі тэстаў — аднаўленне ферыцыяніду
Розныя тэсты экстрактаў не азначаюць бяспекі спажывання
Метанольны экстракт: Vieira і суаўтары (2014) апісалі антыаксідантную актыўнасць экстракту з партугальскіх пладовых цел і адсутнасць выяўленай гепататаксічнасці ў першаснай культуры клетак печані свіней PLP2. Аўтары самі вызначаюць L. turpis як неядомы. Вынік PLP2 не з'яўляецца харчовым выпрабаваннем ці пацвярджэннем бясшкоднасці грыба цалкам.
Водны экстракт: Hintikka і суаўтары (2024) прывялі для L. turpis адмоўныя класіфікацыі BSMI і ICP паводле ўласнага крытэрыю. Даследаваліся пастэрызаваныя водныя экстракты размарожаных пладовых цел; BSMI тычыўся рухомасці сперматазоідаў хрука, ICP — праліферацыі клетак ныркі свінні PK15. Аўтарскае адмоўнае вызначэнне і заяўленая канцэнтрацыя з'яўляюцца асобнымі звесткамі; яны не азначаюць адсутнасці любога эфекту пры любой дозе. Гэта не тэсты на генатаксічнасць і не поўная ацэнка ядомасці.
Матэрыял для экстракцыі: Vieira і суаўтары рыхтавалі метанольны экстракт з 1 грама кожнага ліяфілізаванага ўзору. Склад пладовых цел і вынік даследавання экстракту застаюцца асобнымі абласцямі матэрыялу.
Склад даследаванага матэрыялу і колькасныя вынікі
Матэрыял і статыстыка: Праца Vieira і суаўтараў датычыцца пладовых цел з Брагансы ў Партугаліі ад лістапада 2012 г., вызначаных у IPB і перададзеных у яго гербарый без пазначэння нумароў экзэмпляраў. Індывідуальны вызначальнік не пазначаны. Аналізаваўся ліяфілізаваны і здробнены ў парашок матэрыял. Прыведзены сярэднія значэнні і стандартныя адхіленні па падрыхтоўках і аналітычных паўторах; гэта не min–max папуляцыі.
База вызначэнняў: Змест адносіцца да сухой масы пладовага цела, долі тлустых кіслот — да ўсяго профілю гэтых кіслот, а тэст Фоліна — да масы экстракту. Гэта розныя базы вымярэння. Сума цукроў у табліцы ўключае вызначаныя свабодныя цукры; вугляводы і энергія былі разлічаны. Карычная кіслата з'яўляецца роднасным злучэннем і не была аднесена да фенолаў. Адсутнасць выяўлення не замянялася нулём.
Канчатковыя кропкі: EC50 тэстаў DPPH, β-каратыну/ліналеату і TBARS не з'яўляецца велічынёй CA50. У вызначэнні з ферыцыянідам канчатковая кропка адпавядае аптычнай шчыльнасці 0,5. Вынік Фоліна ў эквівалентах галавай кіслаты з'яўляецца мерай аднаўленчага адказу, а не сумай канцэнтрацый канкрэтных фенолаў. Асобныя значэнні, адзінкі і SD застаюцца пры адпаведных палях вынікаў.
Дадатковыя назіранні зыходнага матэрыялу
Абсяг клетак: McNabb апісвае шматлікія плеўрацыстыды і хейлацыстыды; рассеянасць паказвае толькі для плеўрацыстыд. Трама гаміямерная, з пераплеценых млечных гіф і кароткаклетачных злучальных гіф. Гаміямернасць не атаясамлівалася з рэгулярным або нерэгулярным ходам гіф.
Ступень і стан: Малады край шапачкі апісаны як моцна падагнуты і густалямцавы, спелы — як нязначна падагнуты і лямцавы. Пласцінкі ахарактарызаваны як умерана тонкія і неразгалінаваныя, а сетачка арнаментацыі — як амаль поўная. Гэта вызначэнні ўласных прыкмет; ступень не пераносілася на іншыя альтэрнатывы.
Змены мякаці: Белая мякаць у гэтым апісанні нязначна бурэе пасля працяглага кантакту з паветрам. Крыніца не паказвае часу ў секундах. Сама экспазіцыя на паветры не атаясамлівалася са спробай націску ці іншай паверхневай рэакцыяй.
Падгіменій і сценкі гіф: Падгіменій апісаны як складзены са шчыльна пераплеценых, кароткаклетачных гіф, якія на зрэзе ствараюць уражанне клеткавай будовы. Гэта не з'яўляецца сцвярджэннем аднаклетачнасці цыстыд. Сценкі гіф скуркі ахарактарызаваны як тонкія або ўмерана тонкія; вызначэнне ступені належыць да ўласнага варыянту. Слаба бачнае поле над паглыбленнем споры не атаясамлівалася з яго адсутнасцю.
Дадатковыя рэактывы ў гістарычным апісанні
Вынікі аўтара: McNabb прыводзіць для фармаліну павольную бледна-ласосевую рэакцыю, а для сульфату жалеза(II) — бледна-ласосевую. Гваякол дае павольна бледна-ласосевую рэакцыю, якая з часам цямнее. Гваякол не з'яўляецца гваякам; рэакцыі не пераносіліся ў поле гваяку і не дапісваліся як шчолачныя.
Паверхня і мякаць: У той жа крыніцы KOH хутка выклікае на шапачцы глыбокую пурпурную рэакцыю, тады як на мякаці — слаба пурпурную. NH4OH дае на шапачцы хутка глыбокую пурпурную рэакцыю са святлейшай пурпурнай афарбоўкай, а на мякаці — слаба пурпурную. Гэта асобныя часткі і інтэнсіўнасці; без указанай канцэнтрацыі і дакладнага часу. Яны не аб'ядноўваліся ў адзін працэс.
Актыўнасць цэзію 137 у пробах з Украіны
Матэрыял і метад: Gabriel і суаўтары (2023) сабралі вынікі гама-спектраметрыі пладовых цел і ўзораў глебы з Кіеўскай вобласці. Радкі L. turpis ахопліваюць зборы 1996, 1998, 1999, 2000 і 2018 гадоў; асобныя пробы ўтрымліваюць ад 2 да 4 пладовых цел. Даследаваўся сухі, здробнены матэрыял. Не пазначаны рэферэнсныя нумары або ДНК-ідэнтыфікацыя кожнай пробы.
Вынікі і абсяг: У прачытаных радках актыўнасць цэзію 137 у пладовых целах складае ад 0,507 да 106,2 кілабекерэля на кілаграм сухой масы. Для пробы 2018 года з выдзелу 17 Зеленапалянскага лясніцтва пазначана 0,507 кілабекерэля на кілаграм і BAF 6,418. BAF з'яўляецца суадносінамі актыўнасці ў пладовым целе да актыўнасці ў звязаным узоры глебы. Асобныя вынікі і іх гады захаваны пры крыніцы.
Абмежаванні і шлях цытавання: Гэта вынікі канкрэтных проб з Украіны пасля чарнобыльскай аварыі; яны не апісваюць усёй Польшчы або пастаяннага ўзроўню забруджвання віду. Публікацыя зводзіць даныя з розных гадоў і пры выніку за 1999 год адсылае да Grodzinskaya і інш. (2003); больш ранняя праца не чыталася. Згадка пра ўмоўную ядомасць у табліцы 2 паходзіць з інтэрнэт-атласа World of Mushrooms of Ukraine, а не з харчовага эксперыменту аўтараў. Яна не разглядалася як новы доказ бяспекі.
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Доказы адносна шкоднасці і іх абмежаванні
Станоўчы вынік і адмоўныя вынікі: Von Wright і Suortti (1983) даследавалі вылучаны некатарын з матэрыялу пад назвай L. necator. Анатацыя паведамляе пра выразны станоўчы тэст Эймса і адсутнасць выяўленай мутагеннасці ў цесце з удзелам гаспадара і ў мікраядзерным цесце. Гэта розныя эксперыментальныя сістэмы; ніводзін з гэтых вынікаў не з'яўляецца самастойным даследаваннем канцэрагеннасці для чалавека.
Стабільнасць злучэння: Suortti (1984) прывёў у анатацыі 3–20 міліграмаў некатарыну на кілаграм свежых пладовых цел L. necator. Пасля бланшыравання канцэнтрацыя ў грыбах складала каля 25% ад пачатковай. Асобныя эксперыменты на чыстым злучэнні паказалі залежнасць распаду ад святла і pH. З гэтага не было выведзена бяспечнага часу варкі або доказаў адкладання злучэння ў арганізме.
Кантроль інтэрферэнцыі тэсту: Анатацыя Grüter і суаўтараў (1991) апісвае скажэнне часткі тэстаў Эймса свабодным гістыдзінам і выкарыстанне сістэмы TM677, незалежнай ад гэтай амінакіслаты. У выніках не згадваецца назва L. turpis. Відавая выснова пра L. necator даступная ў прачытаным нардычным аглядзе; без поўнага артыкула яна не прадстаўлялася як уласнае прачытанне першаснай табліцы.
Назвы злучэння: Нардычны агляд апісвае карэкцыю структуры і атаясамленне некатарыну з некаторанам праз храматаграфічнае і спектраскапічнае параўнанне ў Hilger і інш. (1985). Поўны тэкст гэтай працы не быў атрыманы. Таму былі зафіксаваны шлях цытавання і ўзровень прачытання, без прадстаўлення абедзвюх назваў як двух незалежна выяўленых таксінаў. У анатацыі Suortti (1984) гістарычная назва структуры гучыць як 7-гідраксікумара[5,6-c]цыналін. Гэта прывядзенне ранейшага абазначэння аўтара, а не незалежнае пацвярджэнне гэтай структуры пасля апісанай карэкцыі.
Дакументаванае некулінарнае прымяненне
Фарбаванне пражы: Аўтарка блога Bewitched fingers, якая падпісваецца A-L, у маі 2014 г. апісала і паказала пражу, афарбаваную ў шэра-бежавы колер грыбамі, вызначанымі як Lactarius turpis. Гэта непасрэдная рамесная справаздача з нізкім узроўнем незалежнай верыфікацыі: без эталоннага ўзору, даследавання стойкасці і ДНК-пацвярджэння сапраўднасці. Залацісты колер з далейшай часткі запісу паходзіць з лішайніка і не прыпісваўся млечніку.
Супрацьгрыбковае даследаванне: Анатацыя першаснай працы Florianowicz (2000) пералічвае L. turpis сярод відаў, водныя экстракты пладовых цел якіх абмяжоўвалі рост міцэлію і спараутварэнне Penicillium expansum in vitro. Была прачытана праіндэксаваная анатацыя выдаўца; поўны PDF не быў атрыманы. Гэтаму выніку не прыпісваліся ні рэгістрацыя сродку аховы раслін, ні лячэбнае прымяненне.
Эксперыменты з металамі: Fomina і суаўтары (2005) даследавалі культуру L. turpis № 11, атрыманую з незабруджанага месцазнаходжання ў Вялікабрытаніі, з гаспадаром Betula sp. Яны ацэньвалі рост і ўзаемадзеянне з мінераламі металаў на агаравым асяроддзі. Штаму быў уласцівы прыгнечаны рост пры частцы злучэнняў Cd, Zn і Cu, а таксама пірамарфіце, і стымуляцыя пры некаторых злучэннях Pb. Гэта не азначае ўніверсальнай талерантнасці да металаў ці пацверджанай тэхналогіі ачысткі тэрыторыі.
Экалагічныя даследаванні
Польскі сезон і экалагічны абсяг крыніц
Месяцы: У Польшчы пладаносіць з ліпеня па кастрычнік. Гэта атласная інфармацыя; крыніца не апісвае феналагічнага даследавання.
Залежнасць крыніц: Snowarski спасылаецца м.інш. на Grünert (польскае выданне 1995), с. 178. Гэтая старонка была прачытана з прадстаўленага выдання Świata Książki ад 1996 г., з copyright польскага выдання 1995. Агульныя даныя не лічыліся двума незалежнымі даследаваннямі. У гэтым ланцужку адсутнічае першасная серыя вымярэнняў сезона, прыпісаная да віду.
Экалогія: Польскі атлас указвае на бедныя, кіслыя глебы і затарфаваныя месцы. Пералічвае елкі, бярозы і радзей хвоі. Гэта назіранні за навакольным асяроддзем у гістарычным разуменні віду, а не доказ сувязі канкрэтнага кораня з грыбам. Спіс дрэў не пераносіўся аўтаматычна на мікарызу вузкага L. turpis.
Спажыванне, адзначанае ў этнаграфічным даследаванні
Літва: Motiejūnaitė і суаўтары (2024) правялі ў гадах 2022–2023 апытанні з 106 асобамі ў чатырох літоўскіх этнаграфічных рэгіёнах. Гутаркі суправаджаліся наборам фатаграфій. L. turpis збіралі 70% рэспандэнтаў у паўночнай Аўкштайціі, а ў Дзукіі яго не збіраў ніводзін рэспандэнт; аўтары апісалі зніжэнне папулярнасці. Гэта дакументацыя практыкі і дэкларацый, без спробы, якая пацвярджае бяспеку спажывання, і без ДНК-ідэнтыфікацыі кожнага сабранага грыба.
Польскі каталогавы запіс — KRAM 34071
Метаданыя экзэмпляра: Выпіска з каталога RCIN/IB PAN указвае Lactarius turpis, экзэмпляр KRAM 34071, код KRAM0007966-F. Збор паходзіць ад 23 верасня 1972 г., з вільготнага хваёвага лесу ва ўсходняй частцы Кампіноскай пушчы каля запаведніка Серакаў. У якасці зборшчыка і вызначальніка каталог паказвае Z. Heinrich. Гэта метаданыя гістарычнага экзэмпляра, без уласнай рэвізіі яго сапраўднасці.
Узровень прачытання і абмежаванні: Агляд выкананы 20 кастрычніка 2026 года. Прачытана праіндэксаваная выпіска метаданых арыгінальнага каталога; прамы адказ старонкі не даў доступу да зместу запісу. Звязанае імя файла L. subdulcis не атаясамлівалася з фатаграфіяй L. turpis. Адна дата не вызначае агульнапольскага сезона, актуальнай частаты або малекулярнага пацвярджэння.
Прарастанне спор і спробы ўтварэння мікарызы
Матэрыял і ўзровень прачытання: У доктарскай дысертацыі Nahia A. Ali (1986), University of Surrey, даследаваліся споры L. turpis сярод сямі эктамікарызных відаў. Матэрыял збіраўся ў Вялікабрытаніі; апісаныя вызначэнні не ўключаюць сучаснай ДНК-верыфікацыі. Былі прачытаны часткі, якія змяшчаюць вынікі для млечніка, а таксама метады і абмеркаванне гэтых эксперыментаў, а не ўся дысертацыя.
Вынікі: У лабараторнай сістэме з каранямі бярозы аўтарка адзначыла слабую стымуляцыю прарастання спор L. turpis. Вынік 30 працэнтаў у суседнім апісанні адносіцца да іншага віду, Hebeloma crustuliniforme. У асобным эксперыменце ў гаршках споры L. turpis не ўтварылі мікарызы з даследаванымі сеянцамі бярозы, елкі ці хвоі. Гэты вынік не пераносіўся на натуральныя сувязі дарослых дрэў з міцэліем.
Значэнне эксперыменту: Выпрабаванне датычылася ініцыявання мікарызы спорамі ў вызначаных умовах. Яно не даказвае няздольнасці віду да мікарызы або эфектыўнасці гатовага ляснога прэпарату. Прычыны няўдачы, якія разглядаюцца аўтаркай, застаюцца гіпотэзамі; яны не падаваліся як устаноўлены механізм. Брытанскія феналагічныя даныя не дапісваліся ў польскі каляндар.
Крынічная дакументацыя
Высновы крыніцы: First Nature вызначае Lactarius turpis як даволі часты на значнай частцы тэрыторыі Вялікабрытаніі і Ірландыі, а таксама называе паўночную і цэнтральную Еўропу. Ацэнка не азначае кожнага месца ў гэтых краінах. Крыніца звязвае яго з бярозамі на вільготных, кіслых ускрайках лясоў. Захаваны гэты абсяг атласа замест пераносу яго на Польшчу.
Асяроддзе пражывання і распаўсюджанне
Асяроддзе пражывання, рэгіён і пара года
FirstNature апісвае эктамікарызны грыб, які сустракаецца пад бярозамі, на кіслай глебе ў вільготных лясах. Публікацыя Lasów Państwowych (2021), у трактоўцы L. necator, апісвае хвойныя і мяшаныя лясы, а таксама бярозы і елкі. Гэтыя дыяпазоны не атаясамліваліся аўтаматычна.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Утварэнне пладовых цел | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Вялікабрытанія | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–XI |
|
| Ірландыя | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–XI |
|
| Польшча | Кампіноская пушча | VII–X |
|
Крыніцы
- Cooper-Nuytinck-Lebel 2022
- First Nature, Lactarius turpis (Weinm.) Fr. – Ugly Milkcap (także [5])
- archive-lactarius-turpis-profile
- Opracowanie wyników: Vieira i in. 2014 — Expanding Current Knowledge on the Chemical Composition and Antioxidant Activity of the Genus Lactarius — uporządkowane wyniki tego samego badania (także [28])
- KPNG PTMyk, Rekomendacja 5/2025 (także [16])
- retained-d5729e30a1418ac8
- src-eli-protection-2014
- src-eli-trade-2026
- RCIN/IB PAN, KRAM34071; wyciąg metadanych, ograniczony poziom odczytu (także [34])
- A-L, Bewitched fingers, maj 2014 — From my dye pot / Väripadasta nousseet
- Fomina i in. 2005 — Solubilization of toxic metal minerals and metal tolerance of mycorrhizal fungi
- Helmut i Renate Grünert, Grzyby. Leksykon przyrodniczy, polskie wydanie 1996 (copyright 1995), s. 178
- Hintikka i in. 2024 — Toxicity Screening of Fungal Extracts and Metabolites, Xenobiotic Chemicals, and Indoor Dusts with In Vitro and Ex Vivo Bioassay Methods
- Mleczaj oliwkowobrązowy — polskie wykazy prawne, 18.10.2026
- Motiejūnaitė i in. 2024 — Diversity of ethnomycological knowledge and mushroom foraging culture in Lithuania
- Opracowanie wyników: McNabb 1971 — Lactarius turpis, opis autorskiego materiału z Nowej Zelandii w Biota of NZ
- Nordic Council of Ministers 2014 — Mushrooms traded as food, Vol. II section 2
- protection-status
- Dz.U. 2014 poz. 1408 — ochrona gatunkowa grzybów
- Marek Snowarski — Lactarius turpis, Atlas grzybów Polski
- NCBI PubMed — abstrakty prac von Wright i Suortti 1983, Suortti 1984 oraz Grüter i in. 1991
- trade-base-status
- trade-status
- Dz.U. 2026 poz. 258 — tekst jednolity wykazu grzybów dopuszczonych do obrotu
- Odczyt indeksowanego fragmentu pierwotnej pracy Florianowicz 2000 — abstrakt i metadane wydawcy
- NahiaA.Ali 1986, Spore germination and the pre-infection phase in ectomycorrhizal fungi, University of Surrey, PhD
- Ingeborg Dittrich 2019, Olivbrauner Milchling, Verein der Pilzfreunde Stuttgart
- Gabriel, Grodzynska, Nebesnyi, Landin 2023, Czech Mycology75(2): 117–137, DOI 10.33585/cmy.75202
- J.Hubregtse 2019, Fungi in Australia, Part4, Rev2.2, FNCV, drukowane s.259–260
- IndexFungorum201186,461713 iBiotaNZ—indeksowane pola;przegląd 20.10.2026
- w4-dgfm 2023-name