Trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.












Amanita strobiliformis (muchomor szyszkowaty) to majestatyczny, ciepłolubny grzyb z rodziny muchomorowatych. Charakteryzuje się masywnym, białym lub popielatym owocnikiem pokrytym grubymi, piramidalnymi łatkami przypominającymi łuski szyszki. Występuje rzadko, głównie w świetlistych lasach liściastych na podłożu wapiennym. Z uwagi na rzadkość oraz ryzyko pomyłek z gatunkami trującymi nie powinien być pozyskiwany ze środowiska.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty, wypukły lub płaski; u młodych owocników — półkulisty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest brodawkowata.
- Kolor
- Kapelusz może być białawy, szarożółty, biały lub szarawy.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza może być bruzdkowany lub gładki.
- Resztki osłony na brzegu
- Na brzegu kapelusza mogą występować resztki osłony, także zwisające.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 250 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza może być płaski, a u dojrzałych owocników może być zagłębiony.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest ściągalna.
- Obecność resztek osłony na kapeluszu
- Stwierdzono obecność resztek osłony na kapeluszu.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki mogą być przyrośnięte do trzonu, a u dojrzałych owocników mogą być wolne od trzonu.
- Barwa
- Hymenofor może być biały lub żółtawy.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest kłaczkowate.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być bulwiasta, maczugowata, wrzecionowata, rzepowata, walcowata lub korzeniasta.
- Kolor
- Trzon może być biały.
Dół trzonu może być szarawy lub ochrowobrązowy. - Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być włóknista lub kłaczkowata.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest twardy.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu jest brązowa / brunatna.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 60 do 250 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 15 do 40 milimetrów.
- Pochwa
- Stwierdzono brak workowatej pochwy.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Forma
- Pierścień jest zwisający.
- Położenie
- Pierścień jest położony przy samym szczycie trzonu.
- Trwałość
- Pierścień jest zanikający.
- Barwa
- Pierścień jest biały.
- Rzeźba powierzchni
- Górna powierzchnia pierścienia jest prążkowana.
- Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień jest gruby.
Bulwa
- Długość
- Długość bulwy u podstawy trzonu może wynosić do 80 milimetrów.
- Szerokość
- Szerokość bulwy u podstawy trzonu może wynosić do 50 milimetrów.
- Obrys brzegu pierścienia
- Brzeg pierścienia jest porozrywany.
- Krępość trzonu
- Trzon jest krępy.
- Położenie trzonu względem podłoża
- Trzon jest częściowo zagłębiony w podłożu.
Osłona u podstawy
- Budowa
- Osłona u podstawy trzonu może mieć postać pasów lub mieć postać wałeczków.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest biały.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest twardy.
- Smak
- Smak miąższu może być słaby i niewyróżniający się.
- Zapach
- Zapach jest niewyróżniający się; jest słaby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w parkach.
Site thermal character: ciepłe miejsce grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w parkach. - Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub po kilka.
- Częstość
- Gatunek jest nieczęsty.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do sierpnia.
Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do października. - Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy muchomor szyszkowaty jest gatunkiem jadalnym?
Choć bywa opisywany jako warunkowo jadalny, jego zbiór jest powszechnie odradzany ze względów bezpieczeństwa i ochrony.
Gdzie najczęściej występuje ten gatunek w Europie?
Rośnie w ciepłych rejonach Europy Środkowej i Południowej, na nasłonecznionych glebach wapiennych w lasach i parkach.
Z jakimi drzewami grzyb ten wchodzi w mikoryzę?
Współżyje z drzewami liściastymi, najchętniej z dębami, bukami, lipami oraz grabami.
W jakich miesiącach można spotkać owocniki muchomora szyszkowatego?
Owocniki pojawiają się od czerwca do października, zwłaszcza po obfitych letnich deszczach.
Czy w Polsce gatunek ten podlega ochronie?
Nie, w Polsce nie podlega prawnej ochronie gatunkowej. Jest to jednak gatunek rzadki, umieszczony na czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych.
Do czego nawiązuje nazwa gatunkowa „strobiliformis”?
Nazwa nawiązuje do łacińskiego słowa oznaczającego szyszkę, co opisuje grube łatki na kapeluszu.
Jakie podłoże geologiczne preferuje ten grzyb?
Preferuje podłoża zasadowe, obfitujące w węglan wapnia, lessowe lub gliniaste gleby ciepłe.
Jakie jest główne ryzyko związane z próbami spożycia tego muchomora?
Ryzyko obejmuje zaburzenia gastryczne oraz śmiertelnie niebezpieczne pomylenie z trującymi muchomorami.
Jakie historyczne zastosowania pozakulinarne miał ten gatunek?
Wykorzystywano go jako muzealny eksponat dydaktyczny oraz ludowy odstraszacz owadów w budynkach.
Jaki smak wykazuje miąższ muchomora szyszkowatego?
Miąższ ma łagodny, przyjemny smak, co bywa mylące i nie świadczy o bezpieczeństwie spożycia.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Muchomor szyszkowaty
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Amanita strobiliformis
- Pozostałe nazwy
- bedłka muchomor biały, muchomor samotny, bedłka samotna
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, wydłużony elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub odwrotnie jajowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 8 do 16 mikrometrów i szerokość od 4,4 do 10,8 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby zasadowe.
- Ogólna ciężkość gleby
- Preferuje gleby ciężkie.
- Wapienność gleby
- Występuje na glebie wapiennej.
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Wilgotność gleby
- Preferuje gleby wilgotne.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną buki (w tym buk zwyczajny), dęby (w tym dąb szypułkowy), lipa (w tym lipa drobnolistna), brzoza, jesion wyniosły i jabłoń.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie daglezja zielona.
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rosną leszczyna pospolita i kosodrzewina.
- Runo w otoczeniu
- W otoczeniu rosną podagrycznik pospolity, czosnaczek pospolity, bodziszek cuchnący, kuklik pospolity, kupkówka pospolita i przetacznik ożankowy.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą dęby. - Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Zastosowania pozakulinarne muchomora szyszkowatego mają podłoże przede wszystkim estetyczne, wystawiennicze i przyrodnicze. W XIX i na początku XX wieku okazałe owocniki tego gatunku były chętnie pozyskiwane przez gabinety osobliwości oraz muzea historii naturalnej, gdzie po starannym zasuszeniu lub utrwaleniu w formalinie stanowiły eksponaty demonstracyjne dla kunsztu morfologicznego grzybów kapeluszowych. W dawnej kulturze parkowej i ogrodnictwie krajobrazowym obecność tego gatunku stanowiła element dekoracyjny naturalnych założeń rezydencjonalnych, w których chroniono grzybnię pod starymi dębami i lipami jako swoistą żywą ozdobę runa parkowego. W tradycjach ludowych niektórych rejonów Europy Południowej dojrzałe kapelusze bywały sporadycznie umieszczane w stajniach i budynkach gospodarczych w roli odstraszacza owadów, co opierało się na tradycyjnym przekonaniu o uniwersalnych właściwościach owadobójczych wszystkich przedstawicieli rodzaju muchomor.
Historia i kultura
Muchomor szyszkowaty zyskał uznanie w historii botaniki i mykologii jako jeden z najbardziej spektakularnych wizualnie gatunków europejskich. Po raz pierwszy szczegółowo opisany przez włoskiego mykologa Carlo Vittadiniego w XIX wieku, szybko trafił do klasycznych atlasów przyrodniczych, gdzie zachwycano się jego monumentalną formą i geometryczną regularnością łatek na kapeluszu. Epitet gatunkowy „strobiliformis” bezpośrednio nawiązuje do szyszki iglastej, co odzwierciedla fascynację XIX-wiecznych przyrodników symetrią struktur naturalnych. W dawnych posiadłościach arystokratycznych i parkach krajobrazowych południowej Europy jego obecność na trawnikach pod starymi dębami traktowano jako symbol prestiżu i harmonii naturalnego krajobrazu. W folklorze krajów południowoeuropejskich ze względu na swój śnieżnobiały, majestatyczny wygląd nie budził grozy typowej dla leśnych muchomorów, lecz uchodził za ciekawostkę przyrodniczą zwiastującą nadejście letnich upałów.
Jadalność i bezpieczeństwo
Kwestia jadalności muchomora szyszkowatego budzi wiele kontrowersji w literaturze mykologicznej. Choć bywa opisywany jako grzyb jadalny po obróbce cieplnej, jego spożywanie wiąże się ze znacznym ryzykiem właściwym dla tego gatunku. Doniesienia toksykologiczne wskazują, że surowe lub niedostatecznie przetworzone owocniki mogą zawierać termolabilne substancje drażniące oraz śladowe ilości związków o działaniu neurotropowym, które mogą wywoływać zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz stany odurzenia i zawroty głowy. Smak miąższu określa się jako łagodny i przyjemny, jednak w większości krajów europejskich obowiązuje bezwzględny zakaz lub stanowcza rekomendacja odradzająca jego konsumpcję. Wynika to przede wszystkim z faktu, że w wielu państwach podlega on ścisłej ochronie prawnej ze względu na zagrożenie wyginięciem, a ponadto niedoświadczeni zbieracze narażeni są na śmiertelnie niebezpieczne pomyłki z wysoce toksycznymi białymi przedstawicielami rodzaju Amanita.
Siedlisko i występowanie
Muchomor szyszkowaty to gatunek wybitnie ciepłolubny (termofilny), występujący głównie w Europie Południowej i Środkowej, a także w cieplejszych rejonach Azji Zachodniej. W północnej Europie jest spotykany skrajnie rzadko lub nie występuje wcale. Rośnie w lasach liściastych, parkach podmiejskich, zadrzewieniach przydrożnych oraz na nasłonecznionych stokach. Wchodzi w mikoryzę przede wszystkim z drzewami liściastymi: dębami (Quercus), bukami (Fagus sylvatica), lipami (Tilia) oraz grabami (Carpinus betulus). Preferuje gleby zasadowe, bogate w węglan wapnia, suche lub umiarkowanie wilgotne, często o charakterze lessowym lub gliniastym. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, ze szczególnym nasileniem w okresach letnich upałów po nagłych, obfitych deszczach burzowych. W Polsce i sąsiednich krajach Europy Środkowej jego stanowiska są bardzo nieliczne i skupione w rejonach o najłagodniejszym mikroklimacie, podczas gdy w basenie Morza Śródziemnego pojawia się regularniej na odpowiednich glebach wapiennych.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Trujący — źródło oznaczenia
Oceny źródeł są rozbieżne: polski atlas przywołuje ocenę „trujący”, austriackie towarzystwo mykologiczne podaje „jadalny”.
GRej: Amanita strobiliformis · Jadalność / polski atlas przywołuje ocenę Wojewody 2003: trujący; pozostałe źródła rozbieżne
- Jadalność
- Jadalny
essbar
Źródło bez opisu bibliograficznego · Amanita strobiliformis row
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Amanita strobiliformis
- Dawne nazwy naukowe
- Agaricus strobiliformis Paulet ex Vittad.
Amanita solitaria f.strobiliformis (Paulet ex Vittad.) Cetto
Amanita solitaria var.strobiliformis (Paulet ex Vittad.) Costantin et L.M.Dufour
Armillaria strobiliformis (Paulet ex Vittad.) Locq.
Hypophyllum strobiliforme (Paulet ex Vittad.) Paulet
Lepidella strobiliformis (Paulet ex Vittad.) E.J.Gilbert & Kühner[19] [23] [32]
Muchomor szyszkowaty należy do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae). W Index Fungorum figuruje pod nazwą Amanita strobiliformis (Paulet ex Vittad.) Bertill., opublikowaną w 1866 roku. Bazonimem gatunku jest Agaricus strobiliformis Paulet ex Vittad. z 1835 roku.
[23]W starszym piśmiennictwie mykologicznym takson ten bywał klasyfikowany jako Amanita solitaria f. strobiliformis, Amanita solitaria var. strobiliformis, Armillaria strobiliformis oraz Hypophyllum strobiliforme. W części dawnych opracowań europejskich używano nazwy Amanita solitaria, pod którą jednak w nowszych badaniach rozumie się odrębny takson, utożsamiany z muchomorem jeżowatym (Amanita echinocephala).
[19] [22] [18]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Amanita strobiliformis sensu rekordu IF153038
[23]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest nieczęsty. [22]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Kształt innych komórek ostrza blaszki
- Komórka ostrza blaszki ma kształt maczugowaty. [33]
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,53. [43]
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [43]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym może być hialinowy, bezbarwny i przejrzysty lub żółtawy. [22] [33] [43]
- Zawartość zarodnika
- Zawartość zarodnika jest ziarnista. [43]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,25 do 2,07. [43] [33]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, wydłużony elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub odwrotnie jajowaty. [22] [33] [43]
Trama hymenoforu
- Typ tramy hymenoforu
- Trama hymenoforu jest bilateralna — dwustronna. [33]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: RET&CRC, własne obserwacje bazydiospor, źródłowy composite[50/3/3].
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: L'=11.4 µm orazW'=7.5 µm pozostają średnimi, bez udawania przedziałów skrajnych osi.
[43]Archiwalny opis siedliska
Na Łotwie grzyb występuje rzadko w parkach i alejach na siedliskach antropogenicznych, głównie w rejonie Siguldy i w Semigalii.
[24]W monitorowanych populacjach w Siguldzie owocniki pojawiały się w przedziale od lipca do października.
[26]- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 10–12 µm [22]
10–14,5 µm [19]
10–13 µm [27]
9–14 µm [24]
10–13,5 µm (skrajnie do 14,5 µm) [33]
8,8–14,3 µm (skrajnie 8–16 µm) [43] - Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- 1,3–1,8 [33]
Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 1,4 do 1,6. [33]
Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 1,34 do 1,63. [43]
1,28–1,87 (skrajnie 1,25–2,07) [43] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 8–9 µm [27]
7–9,5 µm [19]
7–8,5 µm (skrajnie do 9,5 µm) [33]
6,4–8,9 µm (skrajnie 4,4–10,8 µm) [43]
7–9 µm [24]
7,5–9 µm [22]
Metody i zapisy źródłowe — Bas1969 s.519–522: europejskie kolekcje A.strobiliformis wymienione na s.520, opis i ryc.303–305. Źródłowy zapis pomiarowy[110/13]; nie dopisano liczebności innych komórek, medium ani krajuPL. Około20 dalszych zbiorów porównano z opisem, co nie oznacza20 nowych prób pomiarowych.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: interwoven hyphae; brak nazwy cutis w tym źródle.” [33]
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: basidia50–65×10–14µm,4-spored,clampless.” [33]
Kształt innych komórek ostrza blaszki — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: marginal tissue made up of ellipsoid,piriform,and clavate cells. Zapisana maczugowata możliwość; pozostałe kształty i wymiary są w dokumentacji. Nie utożsamiono tych komórek z cheilocystydami.” [33]
Typ tramy hymenoforu — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: trama of gills bilateral.” [33]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: pileipellis interwoven hyphae2–7µm wide.” [33]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: distinctly gelatinized near surface; cel to wyłącznie strzępki przy powierzchni.” [33]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: colourless or somewhat yellowish. Barwa w mikroskopie, nie barwa wysypu.” [33]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: refractive-guttulate contents; obecność kropel, bez identyfikacji chemicznej oleju.” [33]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: spores10–13.5(–14.5)×7–8.5(–9.5)µm; Q1.3–1.8; nie wyznaczono Q z nieparowanych granic.” [33]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: averages1.4–1.6. Zakres średnich, nie min–max wszystkich zarodników.” [33]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: ellipsoid to elongate,sometimes obovoid. Częstotliwość ostatniej formy pozostaje przy źródle, nie rozszerza pozostałych kształtów.” [33]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1969 s.520: thin-walled.” [33]
Metody i zapisy źródłowe — RET iCRC: wyłącznie composite of data from all material revised byRET&CRC,[50/3/3]. To autorskie obserwacje udostępnione w koncie taksonu, odrębne od cytowanej monografii Basa. Źródło nie wskazujeN dla innych komórek ani medium. BORE41 iBORE42 to niedojrzały materiał, co autorzy wyraźnie zastrzegają.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „RET&CRC: apiculus sublateral,cylindric; obecność wyrostka, bez nadania niepodanej długości.” [43]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „RET&CRC: hyaline,colorless.” [43]
Zawartość zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: contents multiguttulate to granular; ziarnista możliwość, nie ornamentacja powierzchni.” [43]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: contents multiguttulate to granular; liczne krople bez potwierdzenia ich składu.” [43]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC composite[50/3/3]: (8–)8.8–14.3(–16)×(4.4–)6.4–8.9(–10.8)µm; Q(1.25–)1.28–1.87(–2.07).” [43]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: zakres średnich Q1.34–1.63; odrębny od zakresu obserwowanychQ.” [43]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: ellipsoid to occasionally elongate. Kwalifikator occasionally dotyczy tylko wydłużonej możliwości i pozostaje w opisie źródła.” [43]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: smooth.” [43]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „RET&CRC: thin-walled.” [43]
Metody i zapisy źródłowe — GRej / Atlas grzybów Polski: Amanita strobiliformis
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; pierwsza oś: 10–12×7,5–9µm.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Szerokoelipsoidalne/eliptyczne.” [22]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Gładkie.” [22]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; druga oś: 10–12×7,5–9µm.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Věra Svobodová, BOTANY.cz: A.strobiliformis
Metody i zapisy źródłowe — Inita Dāniele, Diāna Meiere, Edgars Mūkins: Latvijas Sarkanā grāmata, ocena 2023
Nazwy i tożsamość taksonu
Nazwa polska: Wojewoda (2003) dokumentuje nazwę „muchomor szyszkowaty” oraz historyczne „bedłka muchomor biały”, „muchomor samotny” i „bedłka samotna”, odsyłając odpowiednio do Jundziłła (1830), Błońskiego (1890) i Chełchowskiego (1898). Odczytano konto w czekliście; dawnych pierwodruków nie uzyskano. Historyczne nazwy mają więc potwierdzenie użycia w opracowaniu nomenklatury, a nie deklarację własnego odczytu z XIX wieku.
Nazwy naukowe: Bas (1969), na podstawie badanych kolekcji europejskich, przyjmuje Amanita strobiliformis i traktuje Amanita pellita jako ten sam gatunek. Dokumentuje kombinacje Lepidella strobiliformis i Armillaria strobiliformis. Nazwa Amanita solitaria była używana w różnych znaczeniach: jej użycie przez część autorów europejskich dla tego gatunku jest nazwą błędnie zastosowaną, a nie uniwersalnym synonimem. Nie połączono z tym rekordem muchomora jeżowatego ani japońskiego A. ibotengutake.
[44] [32] [38]Mikroskopia: europejska monografia Basa
Materiał: Odczytano konto A. strobiliformis na stronach 519–522 monografii z 1969 roku oraz ryciny 303–305. Opis opiera się na wyszczególnionych kolekcjach europejskich; autor porównał też około 20 dalszych zbiorów. Zapis [110/13] przy zarodnikach zachowano w dokumentacji. Nie przypisano tych liczebności podstawkom lub komórkom ostrza i nie przejęto opisu sąsiedniego A. cinereopannosa.
Wyniki: Zarodniki mają 10–13,5(–14,5) × 7–8,5(–9,5) µm; Q wynosi 1,3–1,8, a podany zakres średnich to 1,4–1,6. Są elipsoidalne do wydłużonych, czasem odwrotnie jajowate, cienkościenne i amyloidalne; zawartość ma refrakcyjne krople. Podstawki mają 50–65 × 10–14 µm i cztery zarodniki. Tkanka ostrza zawiera komórki elipsoidalne, gruszkowate i maczugowate, około 15–40 × 12–20 µm, ulegające łatwo zapadaniu; autor nie nazywa ich cheilocystydami.
Tkanki i warunki: Trama blaszek jest bilateralna. Zawiera rozproszone rozdęte komórki końcowe, u dojrzałych owocników do 100 × 50 µm. Strzępki skórki mają 2–7 µm szerokości i splątany układ; przy powierzchni są wyraźnie osadzone w żelu. Ich brudnożółtawa barwa dotyczy roztworu alkalicznego, którego nie nazwano. Resztki osłony na kapeluszu zawierają rozgałęzione strzępki 3–10 µm i liczne rozdęte komórki. Trama trzonu ma duże podłużne komórki końcowe do 350 × 35 µm i nieliczne strzępki oleiste. Brak sprzążek przy podstawkach oraz ich niezaobserwowanie w badanych tkankach mają odrębne zakresy.
[32]Mikroskopia: własne obserwacje Tullossa i Rodríguez Caycedo
Odrębne wyniki: Konto Amanitaceae rozróżnia cytowany opis Basa od własnej serii RET i CRC. Dla własnego zbioru [50/3/3] podano (8–)8,8–14,3(–16) × (4,4–)6,4–8,9(–10,8) µm i Q (1,25–)1,28–1,87(–2,07). Zakres średnich Q wynosi 1,34–1,63, a średnia zbiorcza Q′ 1,53. Średnie L′ 11,4 µm i W′ 7,5 µm pozostają średnimi; nie zamieniono ich w granice osi. Autorzy opisują spłaszczenie lub wklęśnięcie strony adaksjalnej, niekiedy zwężenie ku szczytowi i cylindryczny, podboczny wyrostek wnęki.
Ograniczenia: Strona udostępnia autorskie obserwacje i listę kolekcji, ale nie podaje pełnej metody dla każdej cechy. Autorzy wyraźnie zaznaczają niedojrzałość zbiorów BORE 41 i BORE 42; w drugim nie znaleźli dojrzałych podstawek, a w pierwszym znaleźli dziesięć zarodników. Nie zamieniono niedojrzałości materiału w warunek każdego opisanego zarodnika ani nie skopiowano cytowanych liczb Basa jako drugiego niezależnego badania.
[43]Polska: występowanie i owocnikowanie
Badanie długoterminowe: Friedrich (2013) przedstawia obserwacje z Ogrodu Dendrologicznego w Szczecinie prowadzone w latach 1997–2012. Łącznie policzono 347 owocników w dwunastu punktach jednego rozległego stanowiska. Najwcześniejsza obserwacja przypadła na 13 czerwca, a najpóźniejsza na 7 października. Dla polskich stanowisk autor podaje zakres czerwiec–październik; to podstawa miesięcy na karcie, bez zastępowania ich zagranicznymi terminami.
Wyniki lokalne: W lipcu odnotowano 53%, a w sierpniu 30% owocników. Od rozwoju zaczątka do początku zasychania lub zamierania mijało zwykle siedem dni, w podanym zakresie sześciu–dziewięciu; w suchym okresie obserwowano także rozwój trwający do dwunastu dni. Około 16% owocników rosło parami. Ślimaki uszkodziły 56, a ludzie 52 owocniki. Są to wyniki tego stanowiska i okresu, bez uogólniania na całą Polskę.
Rozmieszczenie: Praca opisuje pięć nowych stanowisk z lat 2007–2011 i zestawia 22 ówcześnie znane stanowiska w 19 kwadratach ATPOL. Liczby te oznaczają stan publikacji z 2013 roku, nie aktualny kompletny rejestr. Autor odróżnia historyczne doniesienie z Elbląga, którego okaz nie jest dostępny, od własnych obserwacji. Obecność gatunku w Polsce ma udokumentowaną podstawę terenową.
[2]Siedlisko i rośliny: zakres obserwacji
Drzewostan i runo: Friedrich odnotował stanowiska w parkach, ogrodach dendrologicznych i buczynach. Wymienia m.in. buk zwyczajny, dąb szypułkowy, lipę drobnolistną, jesion wyniosły i daglezję zieloną. Stanowisko pierwsze miało zróżnicowane runo obejmujące podagrycznik, czosnaczek pospolity, bodziszek cuchnący, kuklik pospolity, kupkówkę pospolitą i przetacznik ożankowy. Podane są także inne dokładnie nazwane rośliny. Ich obecność w drzewostanie lub runie nie jest samodzielnym dowodem mikoryzy z każdym z tych taksonów.
Gleba i oddziaływanie: Stanowiska szczecińskie leżą na antropogenicznych glebach bogatych w wapń. Podany zakres pH KCl 7,0–7,3 odsyła do osobnego badania gleb, a nie do nowego oznaczenia w tej pracy. Nie zamieniono go na nowy pomiar własny. Odrębne konto Basa wskazuje ciężkie gleby wapienne. Polski atlas opisuje także miejsca wilgotne, żyzne i gleby zasadowe; są to oceny atlasowe, a nie wspólny eksperyment glebowy. Koszenie i niszczenie owocników zostały rzeczywiście zaobserwowane.
[2] [32] [37]Srebro i selen: pierwotne oznaczenia
Materiał i metoda: Borovička i współautorzy (2007) badali 26 współczesnych próbek A. strobiliformis z dziewięciu stanowisk oraz jeden materiał zielnikowy, oddzielnie od innych muchomorów. Stosowali instrumentalną analizę aktywacyjną neutronową, a wybrane próbki sprawdzili metodą ICP-MS. Wyniki odnoszą się do suchej masy; nie przepisano ich jako świeżej masy lub zaleceń żywieniowych.
Wyniki i ograniczenia: W tabeli 1 próbki A. strobiliformis mają 8,50–1253 mg Ag/kg suchej masy i 6,52–36,8 mg Se/kg suchej masy. Zakres wyznaczono wyłącznie z 27 wierszy tego gatunku, zachowując poszczególne próbki, daty i miejsca. Zbiorcza informacja o typowych 200–700 mg Ag/kg obejmuje dwa gatunki i nie jest pełnym zakresem tego rekordu. Rozbieżność części wyników ICP-MS i analizy neutronowej autorzy wiązali z wytrącaniem chlorku srebra. Wysoka akumulacja nie jest dowodem użytkowego odzysku srebra, skutecznej remediacji ani bezpieczeństwa jedzenia.
[29]Srebro: zależność wyniku od metody analitycznej
Porównanie metod: Synková i Borovička (2025) porównali oznaczenia jednej archiwalnej próbki A. strobiliformis B-1513. Dla dziesięciu powtórzeń krótkiej analizy neutronowej uzyskali 736 ± 6 mg Ag/kg suchej masy, a długiej 714 ± 9 mg/kg. Po mineralizacji kwasem azotowym wynik HR-ICP-MS wynosił 26,2 ± 8 mg/kg; po mineralizacji mieszaniną kwasów solnego i azotowego 9,42 ± 19 mg/kg. To różne procedury dla tej samej próbki, nie min–max zawartości srebra gatunku.
Znaczenie: Wytrącanie trudno rozpuszczalnego AgCl może silnie zaniżać wynik oznaczenia. Potwierdzono jego obecność mikroskopią elektronową i dyfrakcją rentgenowską. Poprawny odczyt materiału odniesienia sam nie gwarantował dokładności dla tej matrycy grzybowej. Liczebność powtórzeń analitycznych, rodzaj niepewności i procedury zachowano oddzielnie od liczby owocników. Praca rozwija metodę pomiaru, bez potwierdzenia zastosowania leczniczego.
[30]Mechanizmy wiązania i transportu metali
Metalotioneiny: Osobová i współautorzy (2011) badali młode owocniki z Pragi-Klíčova, przechowywany okaz PRM 857486 i kultury grzybni. Owocniki zawierały 500–550 mg Ag/kg suchej masy. Analizy chromatograficzne i spektrometria mas wskazały metalotioneiny; trzy izoformy AsMT1 a, AsMT1 b i AsMT1 c mają po 34 reszty aminokwasowe. W owocniku wykryto kompleks Ag–AsMT1 a. Bezpośredni zapis HTML był niedostępny; materiał, metody i wyniki odczytano w pełnym tekście przez narzędzie WWW i zachowano oznaczoną notatkę odczytu.
Transportery: Beneš i współautorzy (2018) scharakteryzowali AsCRD1 i AsCCC2, odpowiednio 1097 i 978 reszt aminokwasowych. Funkcję badali także po ekspresji w drożdżach Saccharomyces cerevisiae: wyniku uzyskanego w drożdżach nie przypisano całemu owocnikowi. W grzybni A. strobiliformis ekspozycja na 5 µM miedzi lub srebra wiązała się ze wzrostem ilości transkryptów AsCRD1, odpowiednio 8,7- i 4,5-krotnym. Przy 50 µM srebra wzrost promieniowy był ograniczony o około 70%. Brązowe strefy kolonii obserwowano, ale wyjaśnienie ich barwy melaniną pozostaje interpretacją autorów. Są to wyniki komórkowe i hodowlane, bez wdrożenia klinicznego lub terenowego.
[3] [42]Ekstrakty polisacharydowe: odczyt abstraktu badania
Wyniki in vitro: Karaman i współautorzy: publikacja internetowa 2018, tom czasopisma z 2019 roku. W abstrakcie podano obecność α- i β-glukanów w ekstrakcie PSH. Dla wychwytywania rodników hydroksylowych raportowano IC50 11,86 ± 0,59 µg/ml, a po oczyszczeniu 7,27 ± 0,31 µg/ml. Wynik redukcji jonów żelaza wynosił odpowiednio 174,11 ± 8,70 i 197,68 ± 9,47 mg równoważnika kwasu askorbinowego/g suchej masy. Aktywność wobec acetylocholinesterazy badano in solid; wymienione masy 10 i 0,1 µg nie są procentem zahamowania enzymu.
Poziom odczytu: Odczytano abstrakt i metadane, bez pełnych metod, danych o próbce i suplementu. Nie oznaczono wartości ± jako odchylenia standardowego bez wyjaśnienia autora. Dostępny opis rozprawy Janjušević z 2017 roku wskazuje wcześniejszy szerszy program badań ekstraktów, lecz pełny plik rozprawy nie był dostępny. Nie uznano tych publikacji za niezależne powtórzenie tego samego wyniku. Aktywność ekstraktu nie dowodzi działania leczniczego, skuteczności u człowieka lub bezpieczeństwa spożywania owocnika.
[31] [40]Jadalność, zgłoszenie zatrucia i dawne nazwy
Różne podstawy ocen: Wojewoda (2003) określa gatunek jako trujący; polski atlas przytacza tę ocenę i zaznacza rozbieżne informacje o jadalności. To oceny opracowań, bez wskazanego przy tej tezie konkretnego badania toksykologicznego. Raport BfR za 2010 rok odnotowuje otrzymanie zgłoszenia obejmującego A. strobiliformis. Fragment nie podaje objawów, ilości, przygotowania, oznaczonego okazu ani potwierdzonego mechanizmu. Nie rozbudowano pojedynczego zgłoszenia w charakterystykę zespołu zatrucia.
Japońskie użycie nazwy: Takemoto i współautorzy (1964) opisali izolację kwasu ibotenowego z grzyba nazywanego w Japonii ibotengutake i zapisanego jako A. strobiliformis. Oda i współautorzy (2002) wyodrębnili A. ibotengutake; odczytany abstrakt wiąże tę nazwę ludową z nowym, trującym gatunkiem. Samej zbieżności historycznej nazwy nie użyto do przypisania wyników chemicznych z Japonii europejskiemu A. strobiliformis. Nie uzyskano pełnego tekstu pracy Ody ani ponownego oznaczenia materiału z 1964 roku. To ograniczenie przypisania, bez twierdzenia o analitycznym braku toksyn.
[44] [37] [17] [41] [38]Zastosowania: badanie, patent i rzeczywista praktyka
Zakres poszukiwań: Przeszukano zastosowania techniczne, zielarskie, lecznicze, przyprawowe, barwierskie i tradycyjne. Potwierdzono badania akumulacji metali oraz aktywności ekstraktów, bez dowodu zatwierdzonego produktu leczniczego lub terenowego wdrożenia remediacji. Nie znaleziono odczytanej, swoistej dokumentacji praktyki zielarskiej lub barwierskiej dla europejskiego gatunku. Wyniku poszukiwania nie przedstawiono jako dowodu, że taka praktyka nigdy nie istniała.
Patent przyprawowy: Patent US3466175A z 1969 roku wymienia historyczne A. strobiliformis jako źródło kwasu ibotenowego i odsyła do japońskich prac Takemota. Jest dokumentem propozycji patentowej dotyczącej składników przyprawowych, a nie dowodem sprzedaży, dopuszczenia lub bezpieczeństwa żywności. Ze względu na problem tożsamości japońskiego materiału nie przypisano tego jako potwierdzonego kulinarnego zastosowania europejskiego gatunku i nie zamieszczono instrukcji użycia.
[29] [42] [31] [39] [41]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polska; Szczecin 1997–2012 oraz 5 nowych stanowisk 2007–2011.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: 22 to liczba znana w 2013 roku, nie aktualny kompletny spis; brak DNA nie ukrywa się jako molekularne potwierdzenie.
[2]Materiał: Pierwotna obserwacja autora atlasu w Kotlinie Kłodzkiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[37]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
Gatunek cechuje się wybitną zdolnością do bioakumulacji srebra (Ag). W badaniach analitycznych w owocnikach oznaczano stężenia rzędu 200–700 mg Ag/kg suchej masy, a maksymalne wartości sięgały 1253 mg/kg na glebach zawierających zaledwie 1 mg Ag/kg.
[18]U gatunku zidentyfikowano specyficzne izoformy metalotionein (białek wiążących metale) oznaczone jako AsMT1a, AsMT1b i AsMT1c, składające się z 34 aminokwasów, odpowiedzialne za wiązanie srebra w tkankach grzyba.
[3]W testach laboratoryjnych na kulturach drożdży ekspresja białka AsMT1 zapewniała ochronę przed toksycznym działaniem kadmu i miedzi, a hodowana grzybnia A. strobiliformis poddana działaniu jonów srebra wykazywała 17-krotny wzrost poziomu mRNA tego peptydu.
[3]W badaniach metodycznych nad próbkami tego gatunku wykazano, że różne techniki mineralizacji i spektrometrii (INAA, ICP-OES, HR-ICP-MS) dają odmienne wyniki oznaczeń srebra z powodu zjawisk chemicznych zachodzących podczas roztwarzania próbek.
[1]W trakcie mineralizacji kwasem azotowym srebro zawarte w owocnikach ulega częściowemu wytrąceniu w postaci nierozpuszczalnego chlorku srebra (AgCl), co może zaniżać wyniki analiz w metodach wymagających roztwarzania.
[1]Badania ekologiczne
Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Mykoweb określa Amanita strobiliformis jako występującą nieczęsto i będącą symbiontem mikoryzowym drzew liściastych, przede wszystkim buków i dębów. Zachowany fragment nie wskazuje kraju ani dokładniejszego obszaru tej oceny. Określenie częstości pozostaje więc przypisane zakresowi tego źródła; nie wyprowadzono Czech z języka strony i nie utożsamiono nieczęstego występowania z ochroną prawną.
[4]Ustalenia źródła: Polski opis atlasowy Amanita strobiliformis wymienia ciepłe, wilgotne i żyzne stanowiska w lasach liściastych i mieszanych oraz parkach, na glebach zasadowych. Wskazuje zwykle buki, ale odnotowuje też owocniki pod uprawianą kosodrzewiną. Informacja o uprawie dotyczy rośliny towarzyszącej, nie uprawy grzyba ani potwierdzenia gospodarza mikoryzowego. Sezon „latem” zapisano oddzielnie z jawnym przeliczeniem zatwierdzonego kalendarza na VI–VIII.
[22]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | Kotlina Kłodzka | VI–X |
|
Źródła
- AG-METHOD-2025
- FRIEDRICH-2013
- MT-2011
- Mykoweb.cz: Amanita strobiliformis
- BfR, Cases of Poisoning Reported by Physicians 2010
- Borovička J., Řanda Z., Jelínek E., Kotrba P., Dunn C.E. 2007; Mycological Research111:1339–1344; DOI 10.1016/j.mycres.2007.08.015 (także [29])
- Věra Svobodová, BOTANY.cz: A.strobiliformis
- Minister Środowiska, Dz.U. 2014 poz. 1408, rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
- Minister Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia dotyczącego grzybów dopuszczonych do obrotu
- GRej / Atlas grzybów Polski: Amanita strobiliformis
- Index Fungorum record153038
- Inita Dāniele, Diāna Meiere, Edgars Mūkins: Latvijas Sarkanā grāmata, ocena 2023
- E.Mūkins i obserwatorzy, senes.lv: datowane stanowiska A.strobiliformis
- src-stuttgart 2020
- Nr 22 — aktualne polskie wykazy prawne 18.10.2026
- Synková and Borovička 2025, silver determination methods comparison
- Karaman etal 2019 primary abstract and bibliographic metadata via EuropePMC
- Bas 1969, Morphology and subdivision of Amanita; account A.strobiliformis pp519–523 (także [33])
- Official API current protection status
- Official API current consolidated trade status
- Official API parent regulation with current consolidated version link
- Snowarski, Polish atlas and GRej observations
- Oda etal 2002, A.ibotengutake distinct species, abstract
- US3466175A, historical seasoning patent, not evidence of safe European species use
- Janjušević 2017, primary thesis repository record
- Takemoto etal 1964, historical name use in Japan; do not equate with European taxon
- Two P1B-1-ATPases of Amanita strobiliformis 2018, primary paper
- Tulloss, Amanitaceae taxonomic account: original observations distinguished from Bas 1969
- Wojewoda 2003, Polish checklist and historical Polish names