Їстівний
Потребує обробки
У сирому вигляді отруйний
Установіть місцезнаходження, щоб побачити дані для свого регіону.










Дубовик зернистоногий (Neoboletus luridiformis) — це величний гриб із родини болетових, який трапляється переважно в хвойних і мішаних лісах, особливо під ялинами та буками. Він вирізняється темно-коричневою оксамитовою шапинкою та криваво-червоними або цегляними порами. Його ніжка вкрита дрібними червоними зернятками без жодного сліду сіточки. Після розрізання жовтий м'якуш одразу сильно синіє. Це цінний їстівний гриб, проте він обов'язково потребує відварювання перед вживанням.
Розпізнавання, оселище та найважливіші відмінності.
Грибар
Будова плодового тіла
- Тип будови плодового тіла
- Тип будови плодового тіла: Шапинка, ніжка.
Тип будови плодового тіла: Шапинка, ніжка.
Шапинка
- Форма шапинки
- у молодих плодових тіл: Форма шапинки: напівкулястий.
у зрілих плодових тіл: Форма шапинки: опуклий.
у старих плодових тіл: Форма шапинки: плоский.
Форма шапинки: плоский.
Форма шапинки: опуклий.
Форма шапинки: напівкулястий. - Рельєф поверхні шапинки
- у сухому стані: Рельєф поверхні шапинки: гладенький.
- Покрив шапинки
- у молодих плодових тіл: Покрив шапинки: замшева.
у старих плодових тіл: Покрив шапинки: гола.
Покрив шапинки: замшева. - Блиск поверхні шапинки
- у молодих плодових тіл: Блиск поверхні шапинки: матовий.
Блиск поверхні шапинки: матовий. - Клейкість і слизистість шапинки
- у мокрому стані: Клейкість і слизистість шапинки: липкий.
- Колір шапинки
- Колір шапинки: темно-коричневий.
Колір шапинки: каштановий.
у зрілих плодових тіл: Колір шапинки: оливковою.
у зрілих плодових тіл: Колір шапинки: цегляний.
у молодих плодових тіл: Колір шапинки: жовтий. - Положення краю
- Положення краю: загнутий усередину.
Положення краю: загнутий донизу. - Рельєф поверхні краю шапинки
- Рельєф поверхні краю шапинки: гладенький.
- Діаметр шапинки
- Діаметр шапинки становить 50–200 mm.
Діаметр шапинки становить 70–130 mm. - Відокремлюваність шкірки шапинки
- Відокремлюваність шкірки шапинки: не знімається.
Низ шапинки
- Тип гіменофора
- Тип гіменофора: трубочки.
Тип гіменофора: трубочки. - Колір пор після пошкодження
- Колір пор після пошкодження: синій.
Колір пор після пошкодження: синій. - Колір трубочок після пошкодження
- Колір трубочок після пошкодження: синій.
Колір трубочок після пошкодження: синій. - Природний колір пор
- у молодих плодових тіл: Природний колір пор: жовтий.
Природний колір пор: кіноварно-червоний.
у старих плодових тіл: Природний колір пор: оливковий. - Природний колір трубочок
- Природний колір трубочок: жовто-зелений.
у зрілих плодових тіл: Природний колір трубочок: оливковий.
Ніжка та основа
- Положення ніжки
- Положення ніжки: центральний.
- Форма ніжки
- у молодих плодових тіл: Форма ніжки: майже кулястий або бочкоподібний.
у зрілих плодових тіл: Форма ніжки: булавоподібний.
у зрілих плодових тіл: Форма ніжки: циліндричний.
Форма ніжки: звужується до основи.
Форма ніжки: булавоподібний.
Форма ніжки: циліндричний. - Основа ніжки
- Основа ніжки: звужується.
- Колір ніжки
- Колір ніжки: жовтий.
Колір ніжки: червонуватий.
при основі ніжки: Колір ніжки: червоно-коричневий. - Покрив поверхні ніжки
- Покрив поверхні ніжки: зерниста.
Покрив поверхні ніжки: з ворсинками або зерниста. - Колір орнаментації ніжки
- Колір орнаментації ніжки: червоний.
- Внутрішня будова ніжки
- Внутрішня будова ніжки: суцільний.
- Забарвлення поверхні ніжки після пошкодження
- Забарвлення поверхні ніжки після пошкодження: темно-синій (поверхня ніжки).
- Довжина ніжки
- Довжина ніжки: 40–150 mm.
Довжина ніжки: 70–110 mm. - Діаметр ніжки
- Діаметр ніжки: 20–60 mm.
Діаметр ніжки: 20–35 mm.
М'якуш
- Колір м’якуша
- Колір м’якуша: жовтий.
- Щільність м’якуша
- Щільність м’якуша: щільний (м’якуш біля основи ніжки).
- Смак м’якуша
- Смак м’якуша: слабкий.
- Колір м’якуша після пошкодження
- Колір м’якуша після пошкодження: синій.
Колір м’якуша після пошкодження: синьо-чорна.
Колір м’якуша після пошкодження: сіро-вохристий. - Запах м’якуша
- Запах м’якуша: грибний, слабкий.
Де і коли росте
- Оселище
- Оселище: листяний ліс.
Оселище: хвойний ліс.
Оселище: мішаний ліс. - Субстрат
- Субстрат: ґрунт.
- Характер росту плодових тіл
- Характер росту плодових тіл: поодинці.
Характер росту плодових тіл: групами. - Період плодоношення
- Плодові тіла з’являються з червня до листопада.
- Територія поширення
Їстівність і кулінарія
- Зміна кольору при термічній обробці
- Зміна кольору при термічній обробці: втрата забарвлення (під час нагрівання, колір до нагрівання: синій, м’якуш).
- Їстівність
- Їстівний
- Необхідна обробка
- Потребує обробки
- Споживання в сирому вигляді
- У сирому вигляді отруйний
FAQ
Чи є дубовик зернистоногий їстівним грибом?
Так, це смачний і цінний їстівний гриб, але він придатний до вживання виключно після ґрунтовної термічної обробки. У сирому або недовареному вигляді він спричиняє сильні розлади травлення.
Чому м'якуш цього гриба синіє після розрізання?
Це явище зумовлене окисненням фенольних сполук (наприклад, варієгатової кислоти) під впливом кисню з повітря. Зміна забарвлення на інтенсивно блакитне є природною і не свідчить про токсичність.
Як відрізнити його від отруйного сатанинського гриба?
Сатанинський гриб має білувату або сіру шапинку та червону сіточку на ніжці. Дубовик зернистоногий має темно-коричневу шапинку та ніжку, вкриту червоними крапками.
Чим відрізняється дубовик зернистоногий від дубовика звичайного?
Дубовик звичайний має виразну сіточку на ніжці та червону облямівку між трубочками й м'якушем шапинки. Дубовик зернистоногий не має сіточки, а його ніжку прикрашають дрібні червоні зернятка.
Де і коли найчастіше трапляється дубовик зернистоногий?
Він росте з травня до пізньої осені в хвойних і мішаних лісах, особливо в передгірних і гірських районах. Найчастіше утворює мікоризу з ялинами, соснами, ялицями, а також буками та дубами.
Які кулінарні вимоги має цей вид?
Вимагає відварювання або смаження (щонайменше 20–25 хвилин); у сирому вигляді є отруйним. Його можна сушити, проте саме по собі сушіння не усуває токсинів — страви із сушених грибів також вимагають ретельного варіння.
Чи знаходить цей гриб застосування поза кулінарією?
Завдяки наявності барвників він у минулому та нині часом використовується в ремеслі для природного фарбування вовни й тканин у відтінки бежевого, коричневого та оливково-зеленого кольорів.
Чи підлягає дубовик зернистоногий правовій охороні в Польщі?
Ні, цей вид не підпадає під правову охорону видів у Польщі. Він відносно поширений, особливо в гірських лісах, і його можна законно збирати для власних потреб.
Любитель
Низ шапинки
- Довжина трубочок
- Довжина трубочок: 10–20 mm.
Довжина трубочок: 11–18 mm.
Назви та історія
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Neoboletus luridiformis
- Pozostałe nazwy
- borowik ceglastopory, ceglaczek, podciec, podciech, grzyb wilczy, czerwononóżka, ceglaczków, ceglak, ceglastopory, ceglaś, gniewus, krasnoborowik, pociec, pociech
Спостереження вдома
Споровий відбиток
- Необхідні матеріали
- свіжа, зріла шапинка, аркуш паперу, склянка або чашка, вода
- Час
- 2–24 h
- Виконання
- Покладіть шапинку нижньою стороною на папір.
- Додайте краплю води зверху та накрийте.
- Через 2–24 годин підніміть шапинку й огляньте осад.
Що шукати
- Колір спорового відбитка
- Колір спорового відбитка: коричневий.
- Відтінок спорового відбитка
- Відтінок спорового відбитка: оливково-коричневий. Відтінок спорового відбитка: оливково-коричневий.
Під мікроскопом
- Необхідні матеріали
- світловий мікроскоп, предметне й покривне скельця, голка, вода, спори зі спорового відбитка
- Виконання
- Перенесіть голкою трохи спорового відбитка на скельце.
- Додайте краплю води, накрийте покривним скельцем і розгляньте спори.
Що шукати
- Форма спори
- Форма спори: веретеноподібний. Форма спори: веретеноподібно-еліпсоїдний. Форма спори: майже веретеноподібний.
- Поверхня спори
- Поверхня спори: гладенький. Поверхня спори: гладенький. Поверхня спори: гладенький.
- Розміри спори
- Довжина 11–19 µm, ширина 4,5–7 µm.
Розміри порівнюйте після калібрування шкали мікроскопа.
Екологія та поширення
- Реакція ґрунту
- Реакція ґрунту: кислий.
Реакція ґрунту: лужний. - Родючість ґрунту
- Родючість ґрунту: Бідний на поживні речовини.
- Листяні дерева в оточенні
- Листяні дерева в оточенні: бук.
- Хвойні дерева в оточенні
- Хвойні дерева в оточенні: ялина.
- Мікоризні партнери
- Загальний зв’язок виду: Мікоризні партнери: Quercus (загальний перелік партнерів).
Загальний зв’язок виду: Мікоризні партнери: Fagus (загальний перелік партнерів).
Загальний зв’язок виду: Мікоризні партнери: Picea (загальний перелік партнерів).
Історія та культура
Дубовик крапчастий посідає чільне місце в грибних традиціях Центральної Європи та в історії мікології. У польській народній і розмовній номенклатурі побутувала його назва «siniak», що безпосередньо пов'язано зі стрімкою зміною забарвлення м'якуша на темно-синій унаслідок механічного пошкодження або розрізання плодового тіла. У Чехії та Словаччині цей вид закріпився під традиційною назвою «modrák», здобувши статус гриба, добре відомого місцевим збирачам.
У науковій літературі історія цього таксона відображає розвиток і перетворення в систематиці болетових. Протягом десятиліть у мікологічних працях щодо нього використовувалася назва Boletus erythropus (у трактуванні Христіана Гендріка Персона), проте подальші номенклатурні складнощі та неоднозначність старих типіфікацій спричинили закріплення назви Neoboletus luridiformis. Ключовим моментом у таксономії виду стало формальне обнародування роду Neoboletus у 2014 році на сторінках видання Index Fungorum (Index Fungorum 192: 1), авторами якого були Маттео Джеларді, Джампаоло Сімоніні та Альфредо Віззіні. Це переведення, засноване на молекулярно-філогенетичних дослідженнях, остаточно відокремило цю еволюційну лінію від раніше широко трактованого роду Boletus.
Їстівність і безпека
Дубовик зернистоногий (Neoboletus luridiformis) є їстівним грибом із високими смаковими якостями, проте вимагає суворого дотримання правил безпеки під час приготування.
У сирому та недовареному вигляді плодові тіла є отруйними, оскільки містять термолабільні речовини, що викликають гострі шлунково-кишкові розлади (нудоту, блювання, біль у животі). Гриб стає безпечним для споживання виключно після ретельної і тривалої термічної обробки — рекомендується відварювати щонайменше 20–25 хвилин, а відвар від першого варіння слід злити. Плодові тіла можна також сушити, пам'ятаючи, однак, що саме по собі сушіння не усуває наявних у них токсинів, тому страви із сушених грибів потребують відварювання.
Інтенсивне посиніння м'якуша після розрізання або натискання є природним явищем, зумовленим окисненням варієгатової кислоти під впливом повітря, і не свідчить про токсичність страви.
Через червоне забарвлення пор і ніжки гриб можна сплутати з отруйним сатанинським грибом (Rubroboletus satanas) або дубовиком звичайним (Suillellus luridus). Ключовою відмінною ознакою є відсутність сіточки на ніжці — у дубовика зернистоногого ніжка вкрита дрібними червоними зернятками.
Оселище та зростання
Дубовик крапчастий (Neoboletus luridiformis) поширений у помірній зоні Європи, де пов'язаний з лісовими масивами з різноманітним складом деревостану. Він є мікоризним видом, що утворює симбіотичні зв'язки як із хвойними, так і з листяними деревами. Трапляється у хвойних, мішаних і листяних лісах, де росте поруч зі смерекою (ялиною звичайною), ялицею білою, буком лісовим та дубами. Росте на кисліших і лужних ґрунтах. Плодові тіла з'являються на піщаних, глинистих, а також на торф'янистих і кремнієвих субстратах, найчастіше серед мохів і товстої лісової підстилки.
Відповідно до задокументованого фенологічного діапазону для Польщі, сезон плодоношення цього виду триває з червня по листопад (місяці VI–XI). Регіональна різноманітність присутності дубовика крапчастого зумовлена насамперед локальною доступністю відповідно вологих і кислих лісових оселищ, особливо хвойних борів і букових лісів, у яких цей гриб знаходить належні мікосоціологічні та едафічні умови.
Дослідник
Їстівність і кулінарія
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Їстівність
- Їстівний — źródło oznaczenia
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Споживання в сирому вигляді
- Отруйний
Materiał: surowy
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Необхідна обробка
- Потребує обробки
Wynika z potwierdzonej toksyczności materiału surowego.
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
Наукові назви та таксономія
- Чинна наукова назва
Neoboletus luridiformis
- Колишні наукові назви
- 1844 — Boletus luridiformis Rostk.
1888 — Dictyopus discolor Quél.
1898 — Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze
1901 — Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour
1976 — Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek
1985 — Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio
1987 — Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert
1991 — Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst.
2016 — Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang[17]
Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini należy do rodziny borowikowatych (Boletaceae), rzędu Boletales, podklasy Agaricomycetidae, klasy Agaricomycetes oraz typu Basidiomycota w królestwie Fungi. Nazwę w tej kombinacji opublikowano 17 października 2014 r. w Index Fungorum 192:1. Jej basionimem jest Boletus luridiformis Rostk., opisany w 1844 r. na stronie 105 odpowiedniej części Deutschl. Fl. Gatunek stanowi gatunek typowy rodzaju Neoboletus, utworzonego przez tych samych trzech autorów.
Species Fungorum wiąże z tym gatunkiem dziewięć nazw: Boletus luridiformis Rostk. (1844), Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze (1898), Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang (2016), Dictyopus discolor Quél. (1888), Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour (1901), Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek, Kuthan & Singer (1976), Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio (1985), Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert (1987) oraz Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst. (1991). Czeskie Towarzystwo Mykologiczne w swoim atlasie stosuje nazwę Sutorius luridiformis. Dla Boletus discolor rejestr i atlas podają rozbieżne lata publikacji: 1901 oraz 1904.
Межі таксона та обмеження визначення
Diagnoza rodzaju Neoboletus z 2014 r. wskazuje na obecność gładkich zarodników o kształcie od subwrzecionowatego do elipsoidalnego, pleurocystyd, cheilocystyd i kaulocystyd, skórki kapelusza typu trichoderma przechodzącej w cutis, rozbieżnej bilateralnej tramy rurek typu Boletus oraz bocznej warstwy trzonu typu boletoidalnego pod płodnym kaulohymenium. Cechami rodzaju są również brak sprzążek, nieamyloidalny miąższ trzonu oraz gymnokarpiczny typ rozwoju. Diagnoza ta charakteryzuje cały rodzaj, stąd wzmianka o potencjalnej obecności siateczki na trzonie dotyczy ujęcia rodzajowego, podczas gdy krasnoborowika ceglastoporego atlasy jednoznacznie diagnozują jako grzyb bez siateczki na trzonie.
Лабораторна діагностика
Dane ustrukturyzowane
Базидії
Гіменіальні цистиди
Шкірка шапинки
Спори
- Довжина спори
- Довжина спори: 13–17 µm. [12]
Довжина спори: 11–19 µm. [18]
Довжина спори: 13–16 µm. [16] - Форма спори
- Форма спори: веретеноподібний. [12]
Форма спори: веретеноподібно-еліпсоїдний. [18]
Форма спори: майже веретеноподібний. [16] - Поверхня спори
- Поверхня спори: гладенький. [12]
Поверхня спори: гладенький. [18]
Поверхня спори: гладенький. [16] - Товщина стінки спори
- Товщина стінки спори: товстостінний. [16]
Матеріал і методи досліджень
- Результати, наведені в джерелах — Довжина спори
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–17 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–18 µm (skrajnie 11–19 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 13–16 µm [16] - Результати, наведені в джерелах — Ширина спори
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 4,5–6 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 5–6,5 µm (skrajnie 4,5–7 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 5–7 µm [16]
Metody i zapisy źródłowe — N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment.
Stan materiału: suszony.
Pochodzenie materiału: Pakistan: Punjab/Murree and Khyber Pakhtunkhwa/Kaghan, Kalam and Mashkun, 2010–2013; exact localities retained in the source..[16]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Перевірка поширення — обсяг і обмеження
Materiał: Polskie kolekcje autora pod źródłową nazwą Boletus erythropus, zgodnie z zachowanym zakresem nazwy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[18]- Підготовка матеріалу для мікроскопії
- Materiał suszony. [16]
Обсяг опрацювання
Перед завершенням запис потребує доповнення або перевірки.
- Пошук регіонів поширення потребує розрахунку.
- Зв'язки попередніх висновків потребують повторної перевірки.
- Нові джерела вимагають обліку інформації, виявленої під час огляду.
Найважливіші речовини та їхня дія
W ekstraktach z liofilizowanych owocników Neoboletus luridiformis zebranych w Portugalii wykazano obecność związków fenolowych. Garcia i współpracownicy ocenili ekstrakt wodny oraz ekstrakt w 80% metanolu. Całkowita zawartość związków fenolowych wyniosła odpowiednio 7,64 ± 0,08 oraz 5,64 ± 0,56 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Z kolei zawartość ortodifenoli w wyciągu wodnym oznaczono na poziomie 13,50 ± 1,90 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Pomiary te charakteryzują przygotowane wyciągi laboratoryjne, a nie masę świeżego owocnika.
Analiza metodą HPLC-DAD wykazała w wyciągu wodnym kwas 2,4-dihydroksybenzoesowy (3,8 ± 1,7), kwas 2,5-dihydroksyfenylooctowy (2,4 ± 1,2) oraz kwas protokatechowy (19,6 ± 3,6). W wyciągu metanolowym zidentyfikowano kwas 4-hydroksybenzoesowy (1,9 ± 0,9), 2,4-dihydroksybenzoesowy (7,0 ± 1,5), 2,5-dihydroksyfenylooctowy określany jako homogentyzynowy (2,7 ± 0,8), protokatechowy (5,8 ± 1,3) oraz wanilinowy (1,4 ± 0,7). W publikacji występuje rozbieżność w oznaczeniu jednostek: w nagłówku tabeli 5 widnieje mg/g suchej masy, natomiast w opisie metodyki i omówieniu wyników podano mg/100 g suchej masy, co pozostawia użytą skalę nierozstrzygniętą. Oznaczone w tej samej publikacji kwas galusowy, pirogalol i katechina dotyczyły borowika szlachetnego (Boletus edulis).
W teście ABTS wyciąg wodny wykazał aktywność przeciwutleniającą na poziomie 0,044 ± 0,02 mmol ekwiwalentu Troloxu na gram suchej masy. W teście redukcji żelaza FRAP wyciąg metanolowy osiągnął wartość 0,133 ± 0,005, a wyciąg wodny 0,08 ± 0,005 mmol Troloxu/g suchej masy. Test ABTS opierał się na wygaszaniu rodnika, natomiast FRAP na zdolności redukującej w chemicznym układzie pomiarowym. Przy opisie testu ABTS badacze określili różnicę jako istotną przy wydrukowanej wartości p > 0,05, mimo przyjętego w metodyce progu p < 0,05.
W warunkach laboratoryjnych badane wyciągi ograniczały wzrost niektórych szczepów bakteryjnych. Według tabel 3–4 minimalne stężenie hamujące (MIC) wyciągu wodnego wynosiło 62,5–250 µg/ml wobec Staphylococcus aureus, 31,25–125 µg/ml wobec Pseudomonas aeruginosa oraz 125 µg/ml dla kontrolnego szczepu Escherichia coli. Dla wyciągu metanolowego wartości te wynosiły odpowiednio 250–1000, 250–500 oraz 1000 µg/ml. W tabelach wartości MIC wyciągu metanolowego są wyższe, co stoi w sprzeczności z wnioskiem sformułowanym w tekście artykułu. Dla izolatów Klebsiella pneumoniae i Acinetobacter odnotowano brak hamowania lub brak pomiaru, co wyklucza uogólnioną skuteczność wobec grupy ESKAPE.
Badano również wpływ wyciągów na dojrzały biofilm S. aureus i E. coli przy stężeniach równych MIC, 5×MIC oraz 10×MIC. W pracy przedstawiono malejącą skuteczność inaktywacji w kolejności: wodny wyciąg B. edulis, wodny wyciąg N. luridiformis, metanolowy wyciąg B. edulis i metanolowy wyciąg N. luridiformis. Żaden preparat nie wyeliminował biofilmu całkowicie. Odnotowana redukcja biofilmu E. coli na poziomie 94% dotyczyła wyciągu wodnego z B. edulis, a nie z krasnoborowika ceglastoporego. W teście na ludzkich fibroblastach HFF-1 przeżywalność komórek wynosiła około 90%; badanie to miało charakter wyłącznie modelowy i nie dotyczyło leczenia pacjentów ani skutków spożycia owocników.
W pracy Árvaya i współpracowników poświęconej dystrybucji pierwiastków przebadano pojedynczy dojrzały owocnik, dzieląc pionowy plaster o grubości 2 cm na siatkę 101 próbek o wymiarach 1 × 1 cm. W suchej masie wykazano następujące przedziały stężeń: Ca 53,5–385, K 4910–21800, Mg 195–794, Na 146–1410, Cr 0,07–0,67, Cu 6,19–34,6, Fe 19,8–92,1, Mn 1,08–15,0, Se 0,30–13,6, Zn 15,4–155 oraz Ag 0,12–4,91 mg/kg. W przypadku Ni stężenia wynosiły od wartości poniżej granicy wykrywalności do 3,65 mg/kg; Ba do 1,61; Cd do 0,45; Pb do 1,06 oraz Sr do 1,01 mg/kg suchej masy. Zawartość glinu w kapeluszu mieściła się w zakresie 8,58–70,6 mg/kg, podczas gdy w trzonie nie przekraczała 4,00 mg/kg; minimalnego poziomu dla całego owocnika nie podano. Granica wykrywalności odzwierciedla próg aparatury, a nie całkowity brak pierwiastka w tkance.
W analizowanym owocniku kapelusz akumulował wyższe stężenia Al, Ag, Ca, Cd, Cu, K, Fe, Mg, Ni oraz Zn, podczas gdy w trzonie przeważały Ba, Mn, Na, Pb i Se; Cr i Sr wykazywały bardziej jednorodny rozkład. W hymenoforze odnotowano stężenia Ag rzędu 0,65–4,92 mg/kg (średnio 2,69 mg/kg), przy średniej dla całego owocnika wynoszącej 1,31 mg/kg. Wartość maksymalna 4,92 mg/kg podana dla hymenoforu różni się o 0,01 od ogólnego maksimum 4,91 mg/kg wskazanego dla owocnika. W dolnej partii trzonu Na wynosił 617–1410 mg/kg, Se 6,37–13,6 mg/kg, a Ba 0,37–1,61 mg/kg; ołów wykryto wyłącznie w dolnej strefie trzonu. W kapeluszu Cu osiągała 10,2–34,6 mg/kg, a Fe 27,5–92,1 mg/kg (średnia Fe: 58,0 mg/kg), podczas gdy w trzonie Cu wynosiła 6,19–12,0 mg/kg. W części hymenoforu stężenie Zn sięgało 52,4–155 mg/kg. Pomiary te obrazują zróżnicowanie anatomiczne w obrębie jednego osobnika.
W czeskim badaniu Peciny i współpracowników 11 prób zbiorczych N. luridiformis wykazało średnie stężenia: kadm 3,04 ± 2,53, miedź 29,4 ± 8,51, ołów 0,90 ± 0,73 oraz cynk 302 ± 84,1 mg/kg suchej masy. Próby pobrano z ośmiu drzewostanów z przewagą buka oraz trzech z dominacją świerka. Każda próbka stanowiła materiał zbiorczy gatunku z danego drzewostanu, co oznacza, że liczba 11 nie odnosi się do pojedynczych owocników.
Średnie współczynniki biokoncentracji (BCF), wyrażające stosunek zawartości w grzybie do poziomu w glebie, wyniosły dla prób złożonych z Jesioników (średnia ± SD): Cd 1495 ± 1987, Cu 2,98 ± 1,27, Pb 0,25 ± 0,31 oraz Zn 4,33 ± 2,1. W modelu oceny ryzyka przyjęto dobowe spożycie 0,03 kg grzybów w przeliczeniu na suchą masę oraz masę ciała człowieka równą 74,6 kg. Na podstawie tych założeń dla N. luridiformis wyliczono sumaryczny wskaźnik zagrożenia zdrowotnego HRI na poziomie 1,98, co przekracza przyjęty w pracy próg odniesienia wynoszący 1. Wynik ten stanowi teoretyczny model narażenia i nie jest kliniczną miarą zachorowalności ani normą dopuszczalnego spożycia. Wartość 82% prób przekraczających próg odnosiła się do zbiorczego zestawienia wielu badanych gatunków grzybów.
W procedurze Garcii i współpracowników do ekstrakcji użyto 5 g suchej masy grzybowej i 150 ml wody lub 80% metanolu. Zawiesinę wytrząsano przez 1 godzinę w temperaturze pokojowej przy 150 obr./min, wirowano i sączono przez sączek Whatman 4, po czym osad zalewano 100 ml rozpuszczalnika; proces powtarzano czterokrotnie. Metanol odparowywano w temperaturze 38 °C. Wcześniej owocniki zamrożono w −20 °C i liofilizowano w −41 °C pod ciśnieniem 500 mTorr. Szczepy kliniczne wyizolowano z ran zakażonych pacjentów szpitala w północnej Portugalii. Testy dyfuzyjno-krążkowe prowadzono z użyciem krążków o średnicy 6 mm nasączonych 12 µl wyciągu o stężeniu 1000 µg/ml w 10% DMSO, inkubując przez 24 godziny w 37 °C; wynik 6 mm oznaczał brak strefy zahamowania poza krążkiem. Wartości MIC wyznaczano z resazuryną w zakresie stężeń 7,81–1000 µg/ml, a MBC określano po posiewie na podłoże stałe, przyjmując próg redukcji bakterii wynoszący co najmniej 99,0%.
Biomasę biofilmu mierzono fioletem krystalicznym przy długości fali 570 nm, a aktywność metaboliczną za pomocą resazuryny przy 570/590 nm. Całkowite fenole oznaczano odczynnikiem Folina–Ciocalteu, ortodifenole z użyciem molibdenianu sodu, a rozdział chromatograficzny prowadzono na kolumnie C18 z gradientem wody z dodatkiem 0,1% TFA i acetonitrylu, przy przepływie 1 ml/min, objętości nastrzyku 10 µl, detekcji przy 254, 280, 320 i 370 nm oraz naringinie jako wzorcu wewnętrznym. Komórki HFF-1 hodowano w pożywce DMEM z 10% dodatkiem FBS i testowano metodą MTT po 24 godzinach inkubacji w 37 °C. W metodyce dotyczącej HFF podano zakres stężeń 1 µg/ml–10 mg/ml, natomiast na rycinie 6 widnieje zakres 7,81–1000 µg/ml. Pomiary wykonano w trzech powtórzeniach, bez wskazania liczby niezależnych zbiorów grzybów. Oznaczenia taksonomiczne szczepów MJMC525 i MJMC526 oraz status MJMC027 różnią się między tabelami; zestawienia obejmują pięć grup bakterii, z pominięciem rodzajów Enterococcus i Enterobacter.
W pracy Árvaya i współpracowników naważki około 150 mg suchej próbki mineralizowano mikrofalowo w mieszaninie 8 ml 67% HNO3 i 2 ml 30% H2O2 w temperaturze 200 °C pod ciśnieniem 40 bar. Klarowny roztwór po przesączeniu uzupełniano do 50 ml i mierzono techniką ICP-OES na spektrometrze Agilent 720. Granice wykrywalności i oznaczalności metody podano w µg/L roztworu, a zawartości w tkankach w mg/kg suchej masy. Mapy przestrzenne w QGIS wygenerowano za pomocą interpolacji B-spline z regularyzacją Tichonowa, co oznacza, że rozkłady barwne między punktami siatki stanowią model numeryczny. Wnioski wiążące rozmieszczenie Mg, Zn i Cu z procesem zarodnikowania oraz hipotezy dotyczące zachowania Ag i Cd pozostają przypuszczeniami autorów.
Badanie Peciny objęło 51 dojrzałych drzewostanów w wieku 80–100 lat o powierzchni przekraczającej 1 ha (25 bukowych i 26 świerkowych, gdzie dominujący gatunek drzewa stanowił ponad 80% pola przekroju) oraz 96 prób zbiorczych reprezentujących osiem gatunków grzybów. Stanowiska wyznaczono z dala od lokalnych emitorów zanieczyszczeń, na podłożu kwaśnych skał metamorficznych z glebami brunatnymi i bielicowymi. Zebrane owocniki oczyszczano nożem ceramicznym, suszono przez kilka tygodni w temperaturze pokojowej i homogenizowano. Po roztworzeniu w wodzie królewskiej (HNO3: HCl w stosunku 1:3) poziomy Cd, Cu i Pb mierzono techniką ET-AAS, a Zn metodą płomieniowej AAS na spektrometrze ContrAA 800D. Wiarygodność analityczną weryfikowano ślepymi próbami, analizą w triplikacie oraz certyfikowanymi materiałami odniesienia METRANAL 31, 33 i 34. Wnioskowanie o różnicach w akumulacji między lasami bukowymi a świerkowymi dla samego N. luridiformis było ograniczone niewielką liczebnością prób.
Wyniki testów dyfuzyjno-krążkowych dla wyciągów z N. luridiformis (średnica strefy zahamowania wzrostu w mm, średnia ± SD, łącznie ze średnicą krążka 6 mm; oznaczenia wrażliwości MS/MR, kody CETC oraz brak dodatniej strefy oznaczony jako 6 mm z symbolem −):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | Ekstrakt wodny | Ekstrakt metanolowy |
|---|---|---|---|---|
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 11 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 13 ± 1.41 (+) | 8 ± 1.41 (+) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 6 ± 0.0 (−) | 7 ± 2.12 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 8 ± 0.0 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 11 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 534-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 9 ± 0.71 (+) | 9 ± 0.71 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 18 ± 0.71 (++) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 13 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 525 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter. baumanni | MJMC 561 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter baumanni | MJMC 526 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 17 ± 0.71 (+) | 10 ± 1.41 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 12 ± 0.71 (+) | 12 ± 0.70 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 9 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 13 ± 1.41 (+) | 9 ± 0.70 (+) |
| 2 | Escherichia coli | CETC 434 | 7 ± 0.0 (+) | 7 ± 0.0 (+) |
Wartości stężeń MIC oraz MBC wyciągów z N. luridiformis w teście mikrorozcieńczeń (w µg/ml; NI – brak hamowania, ND – brak oznaczenia):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | MIC wodny | MBC wodny | MIC metanolowy | MBC metanolowy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 250 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 125 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 62.5 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 125 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 534B | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 250 | 500 | 1,000 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 62.5 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 62.5 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565A | 125 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 125 | 1,000 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 250 | >1,000 | 500 | 500 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 250 | >1,000 | 1,000 | 500 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 250 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 125 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 525 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 561 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 526 | 125 | 500 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 31.25 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 62.5 | >1,000 | 250 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 62.5 | 1,000 | 250 | 500 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 125 | >1,000 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 125 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Escherichia coli | CETC 434 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
Zestawienie stężeń pierwiastków (w mg/kg suchej masy), współczynników biokoncentracji (BCF) oraz łącznego indeksu HRI dla prób złożonych N. luridiformis w tabeli S5 z badań Peciny (osiem prób z drzewostanów bukowych i trzy ze świerkowych):
| Wiersz S5 | Drzewostan | Cd | Cu | Pb | Zn | BCF Cd | BCF Cu | BCF Pb | BCF Zn | HRI |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 54 | bukowy | 2.69 | 17.2 | 0.41 | 211 | 349 | 4.03 | 0.26 | 4.13 | 1.55 |
| 55 | bukowy | 1.87 | 31.5 | 0.60 | 300 | 32.5 | 2.11 | 0.07 | 3.72 | 1.50 |
| 56 | bukowy | 10.4 | 27.0 | 2.17 | 291 | 6,920 | 5.45 | 1.13 | 4.38 | 4.96 |
| 57 | bukowy | 1.92 | 33.3 | 0.72 | 274 | 71.8 | 2.04 | 0.13 | 2.57 | 1.52 |
| 58 | bukowy | 1.69 | 31.6 | 0.33 | 358 | 108 | 2.18 | 0.03 | 3.16 | 1.48 |
| 59 | bukowy | 4.75 | 46.5 | 1.08 | 465 | 3,165 | 3.66 | 0.36 | 10.1 | 3.05 |
| 60 | bukowy | 1.24 | 26.3 | 0.19 | 249 | 14.2 | 1.85 | 0.05 | 2.94 | 1.09 |
| 61 | bukowy | 1.08 | 26.0 | 0.44 | 213 | 602 | 1.25 | 0.08 | 1.92 | 1.01 |
| 62 | świerkowy | 3.26 | 41.1 | 2.53 | 451 | 2,171 | 4.83 | 0.47 | 4.96 | 2.56 |
| 63 | świerkowy | 2.91 | 17.0 | 0.56 | 284 | 1,939 | 2.64 | 0.08 | 5.77 | 1.74 |
| 64 | świerkowy | 1.61 | 25.6 | 0.89 | 227 | 1,075 | 2.75 | 0.08 | 4.07 | 1.28 |
Praca Garcii i współautorów ukazała się 24 lutego 2022 r. (rok 2021 obecny w numerze DOI nie stanowi daty jej publikacji). Praca Árvaya i współpracowników dotycząca przestrzennego rozkładu pierwiastków została opublikowana w internecie 27 lipca 2024 r., a w wydaniu drukowanym czasopisma pojawiła się w kwietniu 2025 r. w tomie 203(4) na stronach 2271–2283. Z kolei artykuł Peciny opublikowano 30 marca 2022 r.
Оселище та зростання
Оселище, регіон і сезон
Atlas czeski wskazuje na owocnikowanie od połowy maja do jesieni w lasach liściastych i iglastych, zarówno na glebach kwaśnych, jak i zasadowych. W niższych położeniach grzyb ten wchodzi w związki mikoryzowe głównie z dębem i bukiem, natomiast od strefy pogórza częściej współżyje ze świerkiem. Regionalne obserwacje obejmują skupiska liczące po kilka owocników w jednym miejscu.
W czeskiej dokumentacji odnotowano następujące daty i lokalizacje znalezisk: 23 maja 2026 r. (kraj pilzneński), 12 września 2022 r., 21 maja 2022 r., 18 czerwca 2021 r. oraz 13 czerwca 2021 r. (kraj środkowoczeski), a także 26 października 2019 r. i 2 czerwca 2018 r. (kraj pilzneński).
Materiał badawczy do oznaczeń ekstraktów w pracy Garcii i współpracowników zebrano w lesie mieszanym w Sabugal (dystrykt Guarda w środkowej Portugalii). Z kolei w badaniu Peciny i współautorów, przeprowadzonym w czeskim paśmie Jesioników, zanalizowano 11 prób zbiorczych tego gatunku: osiem pochodziło z drzewostanów z przewagą buka, a trzy z drzewostanów z dominacją świerka. Cały obszar czeskich badań leżał w granicach wysokościowych 396–990 m n.p.m., przy czym przedział ten wyznaczono dla całego projektu, bez wyodrębniania profilu wysokościowego wyłącznie dla krasnoborowika ceglastoporego.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Джерела |
|---|---|---|---|
| Польща | Нижня Сілезія — діапазон, названий джерелом | VI–XI |
|