Jedlý
Vyžaduje úpravu
Za syrova jedovatý
Nastavte polohu, abyste viděli údaje pro svůj region.










Hřib kovář (Neoboletus luridiformis) je statná houba z čeledi hřibovitých, vyskytující se převážně v jehličnatých a smíšených lesích, zejména pod smrky a buky. Vyznačuje se tmavohnědým, sametovým kloboukem a krvavě červenými až cihlovými póry. Jeho třeň je pokryt drobnými červenými zrníčky bez stopy síťky. Po rozkrojení žlutá dužnina okamžitě silně modrá. Je ceněnou jedlou houbou, před konzumací však vyžaduje bezpodmínečné uvaření.
Rozpoznávání, stanoviště a nejdůležitější rozdíly.
Houbař
Stavba plodnice
- Typ stavby plodnice
- Typ stavby plodnice: Klobouk, třeň.
Typ stavby plodnice: Klobouk, třeň.
Klobouk
- Tvar klobouku
- u mladých plodnic: Tvar klobouku: polokulovitý.
u zralých plodnic: Tvar klobouku: vyklenutý.
u starých plodnic: Tvar klobouku: plochý.
Tvar klobouku: plochý.
Tvar klobouku: vyklenutý.
Tvar klobouku: polokulovitý. - Reliéf povrchu klobouku
- za sucha: Reliéf povrchu klobouku: hladký.
- Pokryv klobouku
- u mladých plodnic: Pokryv klobouku: sametový.
u starých plodnic: Pokryv klobouku: holá.
Pokryv klobouku: sametový. - Lesk povrchu klobouku
- u mladých plodnic: Lesk povrchu klobouku: matný.
Lesk povrchu klobouku: matný. - Lepkavost a slizkost klobouku
- za mokra: Lepkavost a slizkost klobouku: lepkavý.
- Barva klobouku
- Barva klobouku: tmavohnědý.
Barva klobouku: kaštanový.
u zralých plodnic: Barva klobouku: olivový.
u zralých plodnic: Barva klobouku: cihlový.
u mladých plodnic: Barva klobouku: žlutý. - Postavení okraje
- Postavení okraje: zahnutý dovnitř.
Postavení okraje: zahnutý dolů. - Reliéf povrchu okraje klobouku
- Reliéf povrchu okraje klobouku: hladký.
- Průměr klobouku
- Průměr klobouku je 50–200 mm.
Průměr klobouku je 70–130 mm. - Slupitelnost pokožky klobouku
- Slupitelnost pokožky klobouku: neslupitelná.
Spodní strana klobouku
- Typ hymenoforu
- Typ hymenoforu: rourky.
Typ hymenoforu: rourky. - Barva pórů po poranění
- Barva pórů po poranění: modrý.
Barva pórů po poranění: modrý. - Barva rourek po poranění
- Barva rourek po poranění: modrý.
Barva rourek po poranění: modrý. - Přirozená barva pórů
- u mladých plodnic: Přirozená barva pórů: žlutý.
Přirozená barva pórů: rumělkově červený.
u starých plodnic: Přirozená barva pórů: olivový. - Přirozená barva rourek
- Přirozená barva rourek: žlutozelený.
u zralých plodnic: Přirozená barva rourek: olivový.
Třeň a báze
- Poloha třeně
- Poloha třeně: středový.
- Tvar třeně
- u mladých plodnic: Tvar třeně: téměř kulovitý nebo soudkovitý.
u zralých plodnic: Tvar třeně: kyjovitý.
u zralých plodnic: Tvar třeně: válcovitý.
Tvar třeně: zužující se k bázi.
Tvar třeně: kyjovitý.
Tvar třeně: válcovitý. - Báze třeně
- Báze třeně: zužující se.
- Barva třeně
- Barva třeně: žlutý.
Barva třeně: načervenalý.
na bázi třeně: Barva třeně: červenohnědý. - Pokryv povrchu třeně
- Pokryv povrchu třeně: zrnitá.
Pokryv povrchu třeně: s chloupky nebo zrnitá. - Barva ornamentace třeně
- Barva ornamentace třeně: červený.
- Vnitřek třeně
- Vnitřek třeně: plný.
- Barva povrchu třeně po poranění
- Barva povrchu třeně po poranění: tmavě námořnicky modrý (povrch třeně).
- Délka třeně
- Délka třeně: 40–150 mm.
Délka třeně: 70–110 mm. - Průměr třeně
- Průměr třeně: 20–60 mm.
Průměr třeně: 20–35 mm.
Dužnina
- Barva dužniny
- Barva dužniny: žlutý.
- Pevnost dužniny
- Pevnost dužniny: pevný (dužnina u báze třeně).
- Chuť dužniny
- Chuť dužniny: slabý.
- Barva dužniny po poranění
- Barva dužniny po poranění: modrý.
Barva dužniny po poranění: modročerná.
Barva dužniny po poranění: šedookrový. - Vůně dužniny
- Vůně dužniny: houbový, slabý.
Kde a kdy roste
- Stanoviště
- Stanoviště: listnatý les.
Stanoviště: jehličnatý les.
Stanoviště: smíšený les. - Substrát
- Substrát: půda.
- Způsob růstu plodnic
- Způsob růstu plodnic: jednotlivě.
Způsob růstu plodnic: ve skupinách. - Doba růstu
- Plodnice se objevují od června do listopadu.
- Oblast výskytu
Jedlost a kuchyně
- Změna barvy při tepelné úpravě
- Změna barvy při tepelné úpravě: ztráta zbarvení (během zahřívání, barva před zahřátím: modrý, dužnina).
- Jedlost
- Jedlý
- Požadovaná úprava
- Vyžaduje úpravu
- Konzumace za syrova
- Za syrova jedovatý
FAQ
Je hřib kovář jedlá houba?
Ano, je to chutná a ceněná jedlá houba, ale ke konzumaci se hodí výhradně po vydatné tepelné úpravě. V syrovém nebo nedovařeném stavu vyvolává silné zažívací potíže.
Proč dužnina této houby po rozkrojení modrá?
Tento jev vyplývá z oxidace fenolických sloučenin (např. kyseliny variegatové) vlivem vzdušného kyslíku. Změna barvy na intenzivně modrou je přirozená a nesvědčí o toxicitě.
Jak ho rozeznat od jedovatého hřibu satana?
Hřib satan má bělavý nebo šedý klobouk a červenou síťku na třeni. Hřib kovář má tmavohnědý klobouk a třeň pokrytý červenými tečkami.
Čím se liší hřib kovář od hřibu koloděje?
Hřib koloděj má výraznou síťku na třeni a červenou linku mezi rourkami a dužninou klobouku. Hřib kovář síťku nemá a jeho třeň zdobí drobná červená zrníčka.
Kde a kdy se hřib kovář nejčastěji vyskytuje?
Roste od května do pozdního podzimu v jehličnatých a smíšených lesích, zejména v podhorských a horských oblastech. Nejčastěji tvoří mykorhizu se smrky, borovicemi, jedlemi a také s buky a duby.
Jaké kulinářské požadavky má tento druh?
Vyžaduje vaření nebo smažení (min. 20–25 minut); za surova je jedovatý. Lze jej sušit, avšak samotné sušení toxiny neeliminuje – pokrmy ze sušených hub rovněž vyžadují důkladné uvaření.
Má tato houba i mimokulinářské využití?
Vzhledem k přítomnosti barviv bývá v minulosti i dnes využíván v řemesle k přírodnímu barvení vlny a látek na odstíny béžové, hnědé a olivově zelené.
Podléhá hřib kovář v Polsku zákonné ochraně?
Ne, tento druh nepodléhá v Polsku druhové ochraně. Je poměrně běžný, zejména v horských lesích, a lze jej legálně sbírat pro vlastní potřebu.
Nadšenec
Spodní strana klobouku
- Délka rourek
- Délka rourek: 10–20 mm.
Délka rourek: 11–18 mm.
Názvy a historie
- Platné vědecké jméno
- Neoboletus luridiformis
- Další jména
- borowik ceglastopory, ceglaczek, podciec, podciech, grzyb wilczy, czerwononóżka, hřib kovář, ceglaczków, ceglak, ceglastopory, ceglaś, gniewus, krasnoborowik, pociec, pociech
Pozorování doma
Výtrusný prach
- Potřebný materiál
- čerstvý, zralý klobouk, list papíru, sklenice nebo miska, voda
- Čas
- 2–24 h
- Provedení
- Položte klobouk spodní stranou na papír.
- Přidejte kapku vody navrch a přikryjte.
- Po 2–24 hodinách klobouk zvedněte a prohlédněte si otisk.
Co hledat
- Barva výtrusného prachu
- Barva výtrusného prachu: hnědý.
- Odstín výtrusného prachu
- Odstín výtrusného prachu: olivově hnědý. Odstín výtrusného prachu: olivově hnědý.
Pod mikroskopem
- Potřebný materiál
- světelný mikroskop, podložní a krycí sklíčko, jehla, voda, výtrusy z výtrusného prachu
- Provedení
- Přeneste jehlou trochu výtrusného prachu na sklíčko.
- Přidejte kapku vody, přikryjte sklíčkem a prohlédněte výtrusy.
Co hledat
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: vřetenovitý. Tvar výtrusu: vřetenovitě elipsoidní. Tvar výtrusu: téměř vřetenovitý.
- Povrch výtrusu
- Povrch výtrusu: hladký. Povrch výtrusu: hladký. Povrch výtrusu: hladký.
- Rozměry výtrusu
- Délka 11–19 µm, šířka 4,5–7 µm.
Rozměry porovnávejte po kalibraci měřítka mikroskopu.
Ekologie a rozšíření
- Půdní reakce
- Půdní reakce: kyselý.
Půdní reakce: zásaditý. - Úrodnost půdy
- Úrodnost půdy: Chudá na živiny.
- Listnaté stromy v okolí
- Listnaté stromy v okolí: buk.
- Jehličnaté stromy v okolí
- Jehličnaté stromy v okolí: smrk.
- Mykorhizní partneři
- Obecná vazba druhu: Mykorhizní partneři: duby (obecný seznam partnerů).
Obecná vazba druhu: Mykorhizní partneři: buky (obecný seznam partnerů).
Obecná vazba druhu: Mykorhizní partneři: smrky (obecný seznam partnerů).
Historie a kultura
Hřib kovář zaujímá výrazné místo v houbařské tradici střední Evropy i v historii mykologie. V polském lidovém a hovorovém názvosloví figuroval pod označením „siniak“, což přímo souviselo s prudkou změnou zbarvení dužniny na tmavě modrou vlivem mechanického poškození nebo rozkrojení plodnice. V Česku a na Slovensku tento druh zdomácněl pod tradičním názvem „modrák“ a získal status houby dobře známé místním houbařům.
V odborné literatuře odrážejí dějiny tohoto taxonu vývoj a proměny v systematice hřibovitých. Po celá desetiletí se pro něj v mykologických publikacích používalo jméno Boletus erythropus (v pojetí Christiaana Hendrika Persoona), avšak pozdější nomenklatorické nejasnosti a nejednoznačnost dávných typifikací přispěly k ustálení názvu Neoboletus luridiformis. Klíčovým momentem v taxonomii druhu bylo formální publikování rodu Neoboletus v roce 2014 na stránkách periodika Index Fungorum (Index Fungorum 192: 1), jehož autory byli Matteo Gelardi, Giampaolo Simonini a Alfredo Vizzini. Tento přesun, založený na molekulárních fylogenetických studiích, definitivně vyčlenil tuto evoluční linii z dříve široce pojímaného rodu Boletus.
Jedlost a bezpečnost
Hřib kovář (Neoboletus luridiformis) je jedlá houba vysoké kulinářské hodnoty, vyžaduje však bezpodmínečné dodržování bezpečnostních zásad při přípravě.
V syrovém a nedostatečně uvařeném stavu jsou plodnice jedovaté, protože obsahují termolabilní látky vyvolávající akutní gastrointestinální potíže (nevolnost, zvracení, bolesti břicha). Houba se stává bezpečnou ke konzumaci výhradně po důkladné a dlouhé tepelné úpravě – doporučuje se povaření po dobu nejméně 20–25 minut, přičemž vývar z prvního varu je nutné vylít. Plodnice lze také sušit, je však třeba pamatovat, že samotné sušení neeliminuje toxiny v nich obsažené, a proto pokrmy ze sušených hub vyžadují uvaření.
Intenzivní modrání dužniny po rozkrojení nebo stlačení je přirozený jev vyplývající z oxidace kyseliny variegatové vlivem vzduchu a nesvědčí o toxicitě pokrmu.
Vzhledem k červenému zbarvení pórů a třeně může být houba zaměněna za jedovatý hřib satan (Rubroboletus satanas) nebo hřib koloděj (Suillellus luridus). Klíčovým rozlišovacím znakem je absence síťky na třeni – u hřibu kováře je třeň pokrytý drobnými červenými zrníčky.
Stanoviště a výskyt
Hřib kovář (Neoboletus luridiformis) se vyskytuje v mírném pásmu Evropy, kde je vázán na lesní oblasti s pestrou skladbou dřevin. Je mykorhizním druhem, který vytváří symbiotické vztahy jak s jehličnany, tak s listnáči. Setkáváme se s ním v jehličnatých, smíšených i listnatých lesích, kde roste v sousedství smrku ztepilého, jedle bělokoré, buku lesního a dubů. Roste na kyselejších i zásaditých půdách. Plodnice se objevují na písčitých i jílovitých půdách, a také na rašelinných a křemitých podkladech, nejčastěji mezi mechy a silnou vrstvou lesního opadu.
Podle zdokumentovaného fenologického rozsahu pro Polsko trvá plodové období tohoto druhu od června do listopadu (měsíce VI–XI). Regionální variabilita výskytu hřibu kováře je podmíněna především lokální dostupností dostatečně vlhkých a kyselých lesních stanovišť, zejména jehličnatých borů a bučin, v nichž tato houba nachází vhodné mykosociologické a edafické podmínky.
Výzkumník
Jedlost a kuchyně
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jedlost
- Jedlý — źródło oznaczenia
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Konzumace za syrova
- Jedovatý
Materiał: surowy
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Požadovaná úprava
- Vyžaduje úpravu
Wynika z potwierdzonej toksyczności materiału surowego.
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
Vědecké názvy a taxonomie
- Platné vědecké jméno
Neoboletus luridiformis
- Dřívější vědecká jména
- 1844 — Boletus luridiformis Rostk.
1888 — Dictyopus discolor Quél.
1898 — Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze
1901 — Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour
1976 — Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek
1985 — Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio
1987 — Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert
1991 — Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst.
2016 — Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang[17]
Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini należy do rodziny borowikowatych (Boletaceae), rzędu Boletales, podklasy Agaricomycetidae, klasy Agaricomycetes oraz typu Basidiomycota w królestwie Fungi. Nazwę w tej kombinacji opublikowano 17 października 2014 r. w Index Fungorum 192:1. Jej basionimem jest Boletus luridiformis Rostk., opisany w 1844 r. na stronie 105 odpowiedniej części Deutschl. Fl. Gatunek stanowi gatunek typowy rodzaju Neoboletus, utworzonego przez tych samych trzech autorów.
Species Fungorum wiąże z tym gatunkiem dziewięć nazw: Boletus luridiformis Rostk. (1844), Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze (1898), Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang (2016), Dictyopus discolor Quél. (1888), Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour (1901), Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek, Kuthan & Singer (1976), Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio (1985), Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert (1987) oraz Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst. (1991). Czeskie Towarzystwo Mykologiczne w swoim atlasie stosuje nazwę Sutorius luridiformis. Dla Boletus discolor rejestr i atlas podają rozbieżne lata publikacji: 1901 oraz 1904.
Rozsah taxonu a omezení určování
Diagnoza rodzaju Neoboletus z 2014 r. wskazuje na obecność gładkich zarodników o kształcie od subwrzecionowatego do elipsoidalnego, pleurocystyd, cheilocystyd i kaulocystyd, skórki kapelusza typu trichoderma przechodzącej w cutis, rozbieżnej bilateralnej tramy rurek typu Boletus oraz bocznej warstwy trzonu typu boletoidalnego pod płodnym kaulohymenium. Cechami rodzaju są również brak sprzążek, nieamyloidalny miąższ trzonu oraz gymnokarpiczny typ rozwoju. Diagnoza ta charakteryzuje cały rodzaj, stąd wzmianka o potencjalnej obecności siateczki na trzonie dotyczy ujęcia rodzajowego, podczas gdy krasnoborowika ceglastoporego atlasy jednoznacznie diagnozują jako grzyb bez siateczki na trzonie.
Laboratorní diagnostika
Strukturované údaje
Bazidie
Hymeniální cystidy
Pokožka klobouku
Výtrusy
Materiál a metody výzkumu
- Výsledky zaznamenané v pramenech — Délka výtrusu
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–17 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–18 µm (skrajnie 11–19 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 13–16 µm [16] - Výsledky zaznamenané v pramenech — Šířka výtrusu
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 4,5–6 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 5–6,5 µm (skrajnie 4,5–7 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 5–7 µm [16]
Metody i zapisy źródłowe — N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment.
Stan materiału: suszony.
Pochodzenie materiału: Pakistan: Punjab/Murree and Khyber Pakhtunkhwa/Kaghan, Kalam and Mashkun, 2010–2013; exact localities retained in the source..[16]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Ověření výskytu — rozsah a omezení
Materiał: Polskie kolekcje autora pod źródłową nazwą Boletus erythropus, zgodnie z zachowanym zakresem nazwy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[18]- Příprava materiálu pro mikroskopii
- Materiał suszony. [16]
Rozsah zpracování
Záznam vyžaduje doplnění před dokončením.
- Hledání regionů výskytu vyžaduje dořešení.
- Vazby dřívějších zjištění vyžadují opětovnou kontrolu.
- Nové zdroje vyžadují vypořádání informací zjištěných během rešerše.
Nejdůležitější látky a jejich účinek
W ekstraktach z liofilizowanych owocników Neoboletus luridiformis zebranych w Portugalii wykazano obecność związków fenolowych. Garcia i współpracownicy ocenili ekstrakt wodny oraz ekstrakt w 80% metanolu. Całkowita zawartość związków fenolowych wyniosła odpowiednio 7,64 ± 0,08 oraz 5,64 ± 0,56 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Z kolei zawartość ortodifenoli w wyciągu wodnym oznaczono na poziomie 13,50 ± 1,90 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Pomiary te charakteryzują przygotowane wyciągi laboratoryjne, a nie masę świeżego owocnika.
Analiza metodą HPLC-DAD wykazała w wyciągu wodnym kwas 2,4-dihydroksybenzoesowy (3,8 ± 1,7), kwas 2,5-dihydroksyfenylooctowy (2,4 ± 1,2) oraz kwas protokatechowy (19,6 ± 3,6). W wyciągu metanolowym zidentyfikowano kwas 4-hydroksybenzoesowy (1,9 ± 0,9), 2,4-dihydroksybenzoesowy (7,0 ± 1,5), 2,5-dihydroksyfenylooctowy określany jako homogentyzynowy (2,7 ± 0,8), protokatechowy (5,8 ± 1,3) oraz wanilinowy (1,4 ± 0,7). W publikacji występuje rozbieżność w oznaczeniu jednostek: w nagłówku tabeli 5 widnieje mg/g suchej masy, natomiast w opisie metodyki i omówieniu wyników podano mg/100 g suchej masy, co pozostawia użytą skalę nierozstrzygniętą. Oznaczone w tej samej publikacji kwas galusowy, pirogalol i katechina dotyczyły borowika szlachetnego (Boletus edulis).
W teście ABTS wyciąg wodny wykazał aktywność przeciwutleniającą na poziomie 0,044 ± 0,02 mmol ekwiwalentu Troloxu na gram suchej masy. W teście redukcji żelaza FRAP wyciąg metanolowy osiągnął wartość 0,133 ± 0,005, a wyciąg wodny 0,08 ± 0,005 mmol Troloxu/g suchej masy. Test ABTS opierał się na wygaszaniu rodnika, natomiast FRAP na zdolności redukującej w chemicznym układzie pomiarowym. Przy opisie testu ABTS badacze określili różnicę jako istotną przy wydrukowanej wartości p > 0,05, mimo przyjętego w metodyce progu p < 0,05.
W warunkach laboratoryjnych badane wyciągi ograniczały wzrost niektórych szczepów bakteryjnych. Według tabel 3–4 minimalne stężenie hamujące (MIC) wyciągu wodnego wynosiło 62,5–250 µg/ml wobec Staphylococcus aureus, 31,25–125 µg/ml wobec Pseudomonas aeruginosa oraz 125 µg/ml dla kontrolnego szczepu Escherichia coli. Dla wyciągu metanolowego wartości te wynosiły odpowiednio 250–1000, 250–500 oraz 1000 µg/ml. W tabelach wartości MIC wyciągu metanolowego są wyższe, co stoi w sprzeczności z wnioskiem sformułowanym w tekście artykułu. Dla izolatów Klebsiella pneumoniae i Acinetobacter odnotowano brak hamowania lub brak pomiaru, co wyklucza uogólnioną skuteczność wobec grupy ESKAPE.
Badano również wpływ wyciągów na dojrzały biofilm S. aureus i E. coli przy stężeniach równych MIC, 5×MIC oraz 10×MIC. W pracy przedstawiono malejącą skuteczność inaktywacji w kolejności: wodny wyciąg B. edulis, wodny wyciąg N. luridiformis, metanolowy wyciąg B. edulis i metanolowy wyciąg N. luridiformis. Żaden preparat nie wyeliminował biofilmu całkowicie. Odnotowana redukcja biofilmu E. coli na poziomie 94% dotyczyła wyciągu wodnego z B. edulis, a nie z krasnoborowika ceglastoporego. W teście na ludzkich fibroblastach HFF-1 przeżywalność komórek wynosiła około 90%; badanie to miało charakter wyłącznie modelowy i nie dotyczyło leczenia pacjentów ani skutków spożycia owocników.
W pracy Árvaya i współpracowników poświęconej dystrybucji pierwiastków przebadano pojedynczy dojrzały owocnik, dzieląc pionowy plaster o grubości 2 cm na siatkę 101 próbek o wymiarach 1 × 1 cm. W suchej masie wykazano następujące przedziały stężeń: Ca 53,5–385, K 4910–21800, Mg 195–794, Na 146–1410, Cr 0,07–0,67, Cu 6,19–34,6, Fe 19,8–92,1, Mn 1,08–15,0, Se 0,30–13,6, Zn 15,4–155 oraz Ag 0,12–4,91 mg/kg. W przypadku Ni stężenia wynosiły od wartości poniżej granicy wykrywalności do 3,65 mg/kg; Ba do 1,61; Cd do 0,45; Pb do 1,06 oraz Sr do 1,01 mg/kg suchej masy. Zawartość glinu w kapeluszu mieściła się w zakresie 8,58–70,6 mg/kg, podczas gdy w trzonie nie przekraczała 4,00 mg/kg; minimalnego poziomu dla całego owocnika nie podano. Granica wykrywalności odzwierciedla próg aparatury, a nie całkowity brak pierwiastka w tkance.
W analizowanym owocniku kapelusz akumulował wyższe stężenia Al, Ag, Ca, Cd, Cu, K, Fe, Mg, Ni oraz Zn, podczas gdy w trzonie przeważały Ba, Mn, Na, Pb i Se; Cr i Sr wykazywały bardziej jednorodny rozkład. W hymenoforze odnotowano stężenia Ag rzędu 0,65–4,92 mg/kg (średnio 2,69 mg/kg), przy średniej dla całego owocnika wynoszącej 1,31 mg/kg. Wartość maksymalna 4,92 mg/kg podana dla hymenoforu różni się o 0,01 od ogólnego maksimum 4,91 mg/kg wskazanego dla owocnika. W dolnej partii trzonu Na wynosił 617–1410 mg/kg, Se 6,37–13,6 mg/kg, a Ba 0,37–1,61 mg/kg; ołów wykryto wyłącznie w dolnej strefie trzonu. W kapeluszu Cu osiągała 10,2–34,6 mg/kg, a Fe 27,5–92,1 mg/kg (średnia Fe: 58,0 mg/kg), podczas gdy w trzonie Cu wynosiła 6,19–12,0 mg/kg. W części hymenoforu stężenie Zn sięgało 52,4–155 mg/kg. Pomiary te obrazują zróżnicowanie anatomiczne w obrębie jednego osobnika.
W czeskim badaniu Peciny i współpracowników 11 prób zbiorczych N. luridiformis wykazało średnie stężenia: kadm 3,04 ± 2,53, miedź 29,4 ± 8,51, ołów 0,90 ± 0,73 oraz cynk 302 ± 84,1 mg/kg suchej masy. Próby pobrano z ośmiu drzewostanów z przewagą buka oraz trzech z dominacją świerka. Każda próbka stanowiła materiał zbiorczy gatunku z danego drzewostanu, co oznacza, że liczba 11 nie odnosi się do pojedynczych owocników.
Średnie współczynniki biokoncentracji (BCF), wyrażające stosunek zawartości w grzybie do poziomu w glebie, wyniosły dla prób złożonych z Jesioników (średnia ± SD): Cd 1495 ± 1987, Cu 2,98 ± 1,27, Pb 0,25 ± 0,31 oraz Zn 4,33 ± 2,1. W modelu oceny ryzyka przyjęto dobowe spożycie 0,03 kg grzybów w przeliczeniu na suchą masę oraz masę ciała człowieka równą 74,6 kg. Na podstawie tych założeń dla N. luridiformis wyliczono sumaryczny wskaźnik zagrożenia zdrowotnego HRI na poziomie 1,98, co przekracza przyjęty w pracy próg odniesienia wynoszący 1. Wynik ten stanowi teoretyczny model narażenia i nie jest kliniczną miarą zachorowalności ani normą dopuszczalnego spożycia. Wartość 82% prób przekraczających próg odnosiła się do zbiorczego zestawienia wielu badanych gatunków grzybów.
W procedurze Garcii i współpracowników do ekstrakcji użyto 5 g suchej masy grzybowej i 150 ml wody lub 80% metanolu. Zawiesinę wytrząsano przez 1 godzinę w temperaturze pokojowej przy 150 obr./min, wirowano i sączono przez sączek Whatman 4, po czym osad zalewano 100 ml rozpuszczalnika; proces powtarzano czterokrotnie. Metanol odparowywano w temperaturze 38 °C. Wcześniej owocniki zamrożono w −20 °C i liofilizowano w −41 °C pod ciśnieniem 500 mTorr. Szczepy kliniczne wyizolowano z ran zakażonych pacjentów szpitala w północnej Portugalii. Testy dyfuzyjno-krążkowe prowadzono z użyciem krążków o średnicy 6 mm nasączonych 12 µl wyciągu o stężeniu 1000 µg/ml w 10% DMSO, inkubując przez 24 godziny w 37 °C; wynik 6 mm oznaczał brak strefy zahamowania poza krążkiem. Wartości MIC wyznaczano z resazuryną w zakresie stężeń 7,81–1000 µg/ml, a MBC określano po posiewie na podłoże stałe, przyjmując próg redukcji bakterii wynoszący co najmniej 99,0%.
Biomasę biofilmu mierzono fioletem krystalicznym przy długości fali 570 nm, a aktywność metaboliczną za pomocą resazuryny przy 570/590 nm. Całkowite fenole oznaczano odczynnikiem Folina–Ciocalteu, ortodifenole z użyciem molibdenianu sodu, a rozdział chromatograficzny prowadzono na kolumnie C18 z gradientem wody z dodatkiem 0,1% TFA i acetonitrylu, przy przepływie 1 ml/min, objętości nastrzyku 10 µl, detekcji przy 254, 280, 320 i 370 nm oraz naringinie jako wzorcu wewnętrznym. Komórki HFF-1 hodowano w pożywce DMEM z 10% dodatkiem FBS i testowano metodą MTT po 24 godzinach inkubacji w 37 °C. W metodyce dotyczącej HFF podano zakres stężeń 1 µg/ml–10 mg/ml, natomiast na rycinie 6 widnieje zakres 7,81–1000 µg/ml. Pomiary wykonano w trzech powtórzeniach, bez wskazania liczby niezależnych zbiorów grzybów. Oznaczenia taksonomiczne szczepów MJMC525 i MJMC526 oraz status MJMC027 różnią się między tabelami; zestawienia obejmują pięć grup bakterii, z pominięciem rodzajów Enterococcus i Enterobacter.
W pracy Árvaya i współpracowników naważki około 150 mg suchej próbki mineralizowano mikrofalowo w mieszaninie 8 ml 67% HNO3 i 2 ml 30% H2O2 w temperaturze 200 °C pod ciśnieniem 40 bar. Klarowny roztwór po przesączeniu uzupełniano do 50 ml i mierzono techniką ICP-OES na spektrometrze Agilent 720. Granice wykrywalności i oznaczalności metody podano w µg/L roztworu, a zawartości w tkankach w mg/kg suchej masy. Mapy przestrzenne w QGIS wygenerowano za pomocą interpolacji B-spline z regularyzacją Tichonowa, co oznacza, że rozkłady barwne między punktami siatki stanowią model numeryczny. Wnioski wiążące rozmieszczenie Mg, Zn i Cu z procesem zarodnikowania oraz hipotezy dotyczące zachowania Ag i Cd pozostają przypuszczeniami autorów.
Badanie Peciny objęło 51 dojrzałych drzewostanów w wieku 80–100 lat o powierzchni przekraczającej 1 ha (25 bukowych i 26 świerkowych, gdzie dominujący gatunek drzewa stanowił ponad 80% pola przekroju) oraz 96 prób zbiorczych reprezentujących osiem gatunków grzybów. Stanowiska wyznaczono z dala od lokalnych emitorów zanieczyszczeń, na podłożu kwaśnych skał metamorficznych z glebami brunatnymi i bielicowymi. Zebrane owocniki oczyszczano nożem ceramicznym, suszono przez kilka tygodni w temperaturze pokojowej i homogenizowano. Po roztworzeniu w wodzie królewskiej (HNO3: HCl w stosunku 1:3) poziomy Cd, Cu i Pb mierzono techniką ET-AAS, a Zn metodą płomieniowej AAS na spektrometrze ContrAA 800D. Wiarygodność analityczną weryfikowano ślepymi próbami, analizą w triplikacie oraz certyfikowanymi materiałami odniesienia METRANAL 31, 33 i 34. Wnioskowanie o różnicach w akumulacji między lasami bukowymi a świerkowymi dla samego N. luridiformis było ograniczone niewielką liczebnością prób.
Wyniki testów dyfuzyjno-krążkowych dla wyciągów z N. luridiformis (średnica strefy zahamowania wzrostu w mm, średnia ± SD, łącznie ze średnicą krążka 6 mm; oznaczenia wrażliwości MS/MR, kody CETC oraz brak dodatniej strefy oznaczony jako 6 mm z symbolem −):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | Ekstrakt wodny | Ekstrakt metanolowy |
|---|---|---|---|---|
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 11 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 13 ± 1.41 (+) | 8 ± 1.41 (+) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 6 ± 0.0 (−) | 7 ± 2.12 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 8 ± 0.0 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 11 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 534-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 9 ± 0.71 (+) | 9 ± 0.71 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 18 ± 0.71 (++) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 13 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 525 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter. baumanni | MJMC 561 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter baumanni | MJMC 526 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 17 ± 0.71 (+) | 10 ± 1.41 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 12 ± 0.71 (+) | 12 ± 0.70 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 9 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 13 ± 1.41 (+) | 9 ± 0.70 (+) |
| 2 | Escherichia coli | CETC 434 | 7 ± 0.0 (+) | 7 ± 0.0 (+) |
Wartości stężeń MIC oraz MBC wyciągów z N. luridiformis w teście mikrorozcieńczeń (w µg/ml; NI – brak hamowania, ND – brak oznaczenia):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | MIC wodny | MBC wodny | MIC metanolowy | MBC metanolowy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 250 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 125 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 62.5 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 125 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 534B | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 250 | 500 | 1,000 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 62.5 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 62.5 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565A | 125 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 125 | 1,000 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 250 | >1,000 | 500 | 500 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 250 | >1,000 | 1,000 | 500 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 250 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 125 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 525 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 561 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 526 | 125 | 500 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 31.25 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 62.5 | >1,000 | 250 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 62.5 | 1,000 | 250 | 500 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 125 | >1,000 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 125 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Escherichia coli | CETC 434 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
Zestawienie stężeń pierwiastków (w mg/kg suchej masy), współczynników biokoncentracji (BCF) oraz łącznego indeksu HRI dla prób złożonych N. luridiformis w tabeli S5 z badań Peciny (osiem prób z drzewostanów bukowych i trzy ze świerkowych):
| Wiersz S5 | Drzewostan | Cd | Cu | Pb | Zn | BCF Cd | BCF Cu | BCF Pb | BCF Zn | HRI |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 54 | bukowy | 2.69 | 17.2 | 0.41 | 211 | 349 | 4.03 | 0.26 | 4.13 | 1.55 |
| 55 | bukowy | 1.87 | 31.5 | 0.60 | 300 | 32.5 | 2.11 | 0.07 | 3.72 | 1.50 |
| 56 | bukowy | 10.4 | 27.0 | 2.17 | 291 | 6,920 | 5.45 | 1.13 | 4.38 | 4.96 |
| 57 | bukowy | 1.92 | 33.3 | 0.72 | 274 | 71.8 | 2.04 | 0.13 | 2.57 | 1.52 |
| 58 | bukowy | 1.69 | 31.6 | 0.33 | 358 | 108 | 2.18 | 0.03 | 3.16 | 1.48 |
| 59 | bukowy | 4.75 | 46.5 | 1.08 | 465 | 3,165 | 3.66 | 0.36 | 10.1 | 3.05 |
| 60 | bukowy | 1.24 | 26.3 | 0.19 | 249 | 14.2 | 1.85 | 0.05 | 2.94 | 1.09 |
| 61 | bukowy | 1.08 | 26.0 | 0.44 | 213 | 602 | 1.25 | 0.08 | 1.92 | 1.01 |
| 62 | świerkowy | 3.26 | 41.1 | 2.53 | 451 | 2,171 | 4.83 | 0.47 | 4.96 | 2.56 |
| 63 | świerkowy | 2.91 | 17.0 | 0.56 | 284 | 1,939 | 2.64 | 0.08 | 5.77 | 1.74 |
| 64 | świerkowy | 1.61 | 25.6 | 0.89 | 227 | 1,075 | 2.75 | 0.08 | 4.07 | 1.28 |
Praca Garcii i współautorów ukazała się 24 lutego 2022 r. (rok 2021 obecny w numerze DOI nie stanowi daty jej publikacji). Praca Árvaya i współpracowników dotycząca przestrzennego rozkładu pierwiastków została opublikowana w internecie 27 lipca 2024 r., a w wydaniu drukowanym czasopisma pojawiła się w kwietniu 2025 r. w tomie 203(4) na stronach 2271–2283. Z kolei artykuł Peciny opublikowano 30 marca 2022 r.
Stanoviště a výskyt
Stanoviště, oblast a sezóna
Atlas czeski wskazuje na owocnikowanie od połowy maja do jesieni w lasach liściastych i iglastych, zarówno na glebach kwaśnych, jak i zasadowych. W niższych położeniach grzyb ten wchodzi w związki mikoryzowe głównie z dębem i bukiem, natomiast od strefy pogórza częściej współżyje ze świerkiem. Regionalne obserwacje obejmują skupiska liczące po kilka owocników w jednym miejscu.
W czeskiej dokumentacji odnotowano następujące daty i lokalizacje znalezisk: 23 maja 2026 r. (kraj pilzneński), 12 września 2022 r., 21 maja 2022 r., 18 czerwca 2021 r. oraz 13 czerwca 2021 r. (kraj środkowoczeski), a także 26 października 2019 r. i 2 czerwca 2018 r. (kraj pilzneński).
Materiał badawczy do oznaczeń ekstraktów w pracy Garcii i współpracowników zebrano w lesie mieszanym w Sabugal (dystrykt Guarda w środkowej Portugalii). Z kolei w badaniu Peciny i współautorów, przeprowadzonym w czeskim paśmie Jesioników, zanalizowano 11 prób zbiorczych tego gatunku: osiem pochodziło z drzewostanów z przewagą buka, a trzy z drzewostanów z dominacją świerka. Cały obszar czeskich badań leżał w granicach wysokościowych 396–990 m n.p.m., przy czym przedział ten wyznaczono dla całego projektu, bez wyodrębniania profilu wysokościowego wyłącznie dla krasnoborowika ceglastoporego.
Potvrzené rozšíření
Všechny oblasti doložené v uložených údajích.
| Země | Oblasti a lokality | Plodnost | Podklady |
|---|---|---|---|
| Polsko | Dolní Slezsko — rozsah uvedený zdrojem | VI–XI |
|