Съедобный
Требует кулинарной обработки
В сыром виде ядовит
Укажите местоположение, чтобы увидеть данные для своего региона.










Боровик зернистоногий (Neoboletus luridiformis) — это внушительный гриб из семейства болетовых, встречающийся преимущественно в хвойных и смешанных лесах, особенно под елями и буками. Он выделяется темно-коричневой замшевой шляпкой и кроваво-красными или кирпичными порами. Его ножка покрыта мелкими красными зернышками без малейшего следа сеточки. На срезе желтая мякоть сразу же сильно синеет. Это ценный съедобный гриб, но перед употреблением он обязательно требует отваривания.
Определение, местообитание и важнейшие отличия.
Грибник
Строение плодового тела
- Тип строения плодового тела
- Тип строения плодового тела: Шляпка, ножка.
Тип строения плодового тела: Шляпка, ножка.
Шляпка
- Форма шляпки
- у молодых плодовых тел: Форма шляпки: полушаровидный.
у зрелых плодовых тел: Форма шляпки: выпуклый.
у старых плодовых тел: Форма шляпки: плоский.
Форма шляпки: плоский.
Форма шляпки: выпуклый.
Форма шляпки: полушаровидный. - Рельеф поверхности шляпки
- в сухом состоянии: Рельеф поверхности шляпки: гладкий.
- Покров шляпки
- у молодых плодовых тел: Покров шляпки: замшевая.
у старых плодовых тел: Покров шляпки: голая.
Покров шляпки: замшевая. - Блеск поверхности шляпки
- у молодых плодовых тел: Блеск поверхности шляпки: матовый.
Блеск поверхности шляпки: матовый. - Клейкость и слизистость шляпки
- во влажном состоянии: Клейкость и слизистость шляпки: липкий.
- Цвет шляпки
- Цвет шляпки: Тёмно-коричневый.
Цвет шляпки: каштановый.
у зрелых плодовых тел: Цвет шляпки: оливковой.
у зрелых плодовых тел: Цвет шляпки: кирпичного цвета.
у молодых плодовых тел: Цвет шляпки: Жёлтый. - Положение края
- Положение края: загнутый внутрь.
Положение края: загнутый вниз. - Рельеф поверхности края шляпки
- Рельеф поверхности края шляпки: гладкий.
- Диаметр шляпки
- Диаметр шляпки составляет 50–200 mm.
Диаметр шляпки составляет 70–130 mm. - Отделяемость кожицы шляпки
- Отделяемость кожицы шляпки: не снимается.
Нижняя сторона шляпки
- Тип гименофора
- Тип гименофора: трубочки.
Тип гименофора: трубочки. - Цвет пор после повреждения
- Цвет пор после повреждения: синий.
Цвет пор после повреждения: синий. - Окраска трубочек при повреждении
- Окраска трубочек при повреждении: синий.
Окраска трубочек при повреждении: синий. - Естественный цвет пор
- у молодых плодовых тел: Естественный цвет пор: жёлтый.
Естественный цвет пор: киноварно-красный.
у старых плодовых тел: Естественный цвет пор: оливковый. - Естественный цвет трубочек
- Естественный цвет трубочек: жёлто-зелёный.
у зрелых плодовых тел: Естественный цвет трубочек: оливковый.
Ножка и основание
- Положение ножки
- Положение ножки: центральный.
- Форма ножки
- у молодых плодовых тел: Форма ножки: почти шаровидный или бочковидный.
у зрелых плодовых тел: Форма ножки: булавовидный.
у зрелых плодовых тел: Форма ножки: цилиндрический.
Форма ножки: сужающийся к основанию.
Форма ножки: булавовидный.
Форма ножки: цилиндрический. - Основание ножки
- Основание ножки: сужающийся.
- Цвет ножки
- Цвет ножки: жёлтый.
Цвет ножки: красноватый.
у основания ножки: Цвет ножки: красно-коричневый. - Покров поверхности ножки
- Покров поверхности ножки: зернистая.
Покров поверхности ножки: с ворсинками или зернистая. - Цвет орнаментации ножки
- Цвет орнаментации ножки: красный.
- Внутреннее строение ножки
- Внутреннее строение ножки: сплошной.
- Окраска поверхности ножки при повреждении
- Окраска поверхности ножки при повреждении: тёмно-синий (поверхность ножки).
- Длина ножки
- Длина ножки: 40–150 mm.
Длина ножки: 70–110 mm. - Диаметр ножки
- Диаметр ножки: 20–60 mm.
Диаметр ножки: 20–35 mm.
Мякоть
- Цвет мякоти
- Цвет мякоти: жёлтый.
- Плотность мякоти
- Плотность мякоти: плотный (мякоть у основания ножки).
- Вкус мякоти
- Вкус мякоти: слабый.
- Цвет мякоти после повреждения
- Цвет мякоти после повреждения: синий.
Цвет мякоти после повреждения: сине-чёрная.
Цвет мякоти после повреждения: серо-охристая. - Запах мякоти
- Запах мякоти: грибной, слабый.
Где и когда растёт
- Местообитание
- Местообитание: лиственный лес.
Местообитание: хвойный лес.
Местообитание: смешанный лес. - Субстрат
- Субстрат: почва.
- Характер роста плодовых тел
- Характер роста плодовых тел: одиночно.
Характер роста плодовых тел: группами. - Период плодоношения
- Плодовые тела появляются с июня по ноябрь.
- Ареал распространения
Съедобность и кулинария
- Изменение цвета при тепловой обработке
- Изменение цвета при тепловой обработке: потеря окраски (во время нагревания, цвет до нагревания: синий, мякоть).
- Съедобность
- Съедобный
- Требуемая кулинарная обработка
- Требует кулинарной обработки
- Употребление в сыром виде
- В сыром виде ядовит
FAQ
Является ли боровик зернистоногий съедобным грибом?
Да, это вкусный и ценный съедобный гриб, но он пригоден к употреблению исключительно после основательной термической обработки. В сыром или недоваренном виде он вызывает сильные расстройства пищеварения.
Почему мякоть этого гриба синеет на срезе?
Это явление связано с окислением фенольных соединений (например, вариегатовой кислоты) под воздействием кислорода воздуха. Изменение цвета на ярко-синий естественно и не свидетельствует о токсичности.
Как отличить его от ядовитого сатанинского гриба?
У сатанинского гриба беловатая или серая шляпка и красная сеточка на ножке. У боровика зернистоногого темно-коричневая шляпка, а ножка покрыта красными точками.
Чем отличается боровик зернистоногий от дубовика оливково-бурого?
У дубовика оливково-бурого отчетливая сеточка на ножке и красная кайма между трубочками и мякотью шляпки. У боровика зернистоногого сеточка отсутствует, а его ножку украшают мелкие красные зернышки.
Где и когда чаще всего встречается боровик зернистоногий?
Он растет с мая до поздней осени в хвойных и смешанных лесах, особенно в предгорных и горных районах. Чаще всего образует микоризу с елями, соснами, пихтами, а также с буками и дубами.
Каковы кулинарные требования к этому виду?
Он требует варки или жарки (минимум 20–25 минут); в сыром виде ядовит. Его можно сушить, однако сама по себе сушка не устраняет токсины — блюда из сушеных грибов также требуют тщательного отваривания.
Находит ли этот гриб применение вне кулинарии?
Благодаря содержанию красящих веществ он как в прошлом, так и в настоящее время иногда используется в ремеслах для натурального окрашивания шерсти и тканей в оттенки бежевого, коричневого и оливково-зеленого цвета.
Подлежит ли боровик зернистоногий правовой охране в Польше?
Нет, этот вид не подлежит правовой видовой охране в Польше. Он относительно распространен, особенно в горных лесах, и его можно законно собирать для собственных нужд.
Любитель
Нижняя сторона шляпки
- Длина трубочек
- Длина трубочек: 10–20 mm.
Длина трубочек: 11–18 mm.
Названия и история
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Neoboletus luridiformis
- Pozostałe nazwy
- borowik ceglastopory, ceglaczek, podciec, podciech, grzyb wilczy, czerwononóżka, ceglaczków, ceglak, ceglastopory, ceglaś, gniewus, krasnoborowik, pociec, pociech
Наблюдения дома
Споровый порошок
- Необходимые материалы
- свежая, зрелая шляпка, лист бумаги, стакан или чашка, вода
- Время
- 2–24 h
- Выполнение
- Положите шляпку нижней стороной на бумагу.
- Нанесите каплю воды на верхнюю сторону и накройте.
- Через 2–24 часов поднимите шляпку и осмотрите осадок.
Что искать
- Цвет спорового отпечатка
- Цвет спорового отпечатка: коричневый.
- Оттенок спорового отпечатка
- Оттенок спорового отпечатка: Оливково-коричневый. Оттенок спорового отпечатка: Оливково-коричневый.
Под микроскопом
- Необходимые материалы
- световой микроскоп, предметное и покровное стёкла, игла, вода, споры из спорового порошка
- Выполнение
- Перенесите иглой немного спорового порошка на стекло.
- Добавьте каплю воды, накройте покровным стеклом и рассмотрите споры.
Что искать
- Форма споры
- Форма споры: веретеновидный. Форма споры: веретеновидно-эллипсоидный. Форма споры: почти веретеновидный.
- Поверхность споры
- Поверхность споры: гладкий. Поверхность споры: гладкий. Поверхность споры: гладкий.
- Размеры споры
- Длина 11–19 µm, ширина 4,5–7 µm.
Сравнивайте размеры после калибровки шкалы микроскопа.
Экология и распространение
- Реакция почвы
- Реакция почвы: кислый.
Реакция почвы: щелочной. - Плодородие почвы
- Плодородие почвы: Бедная питательными веществами.
- Лиственные деревья поблизости
- Лиственные деревья поблизости: бук.
- Хвойные деревья поблизости
- Хвойные деревья поблизости: ель.
- Микоризные партнёры
- Общая связь вида: Микоризные партнёры: Quercus (общий перечень партнёров).
Общая связь вида: Микоризные партнёры: Fagus (общий перечень партнёров).
Общая связь вида: Микоризные партнёры: Picea (общий перечень партнёров).
История и культура
Боровик зернистоногий занимает заметное место в грибных традициях Центральной Европы и в истории микологии. В польской народной и разговорной номенклатуре он фигурировал под названием «siniak» («синяк»), что напрямую связано с резким изменением окраски мякоти на темно-синюю при механическом повреждении или разрезании плодового тела. В Чехии и Словакии этот вид закрепился под традиционным названием «modrák», получив статус гриба, хорошо известного местным сборщикам.
В научной литературе история этого таксона отражает развитие и изменения в систематике болетовых. На протяжении десятилетий в микологических трудах к нему применялось название Boletus erythropus (в понимании Христиана Хендрика Персона), однако последующие номенклатурные сложности и неоднозначность прежних типификаций способствовали закреплению названия Neoboletus luridiformis. Ключевым моментом в таксономии вида стало официальное опубликование рода Neoboletus в 2014 году на страницах издания Index Fungorum (Index Fungorum 192: 1), авторами которого выступили Маттео Джеларди, Джампаоло Симонини и Альфредо Видзини. Этот перенос, основанный на молекулярно-филогенетических исследованиях, окончательно выделил данную эволюционную линию из ранее широко трактовавшегося рода Boletus.
Съедобность и безопасность
Боровик зернистоногий (Neoboletus luridiformis) является съедобным грибом с высокими вкусовыми качествами, но требует безусловного соблюдения правил безопасности при приготовлении.
В сыром и недоваренном виде плодовые тела ядовиты, так как содержат термолабильные вещества, вызывающие острые желудочно-кишечные расстройства (тошноту, рвоту, боли в животе). Гриб становится безопасным для употребления исключительно после тщательной и продолжительной термической обработки — рекомендуется отваривание в течение не менее 20–25 минут, а отвар от первой варки следует слить. Плодовые тела можно также сушить, помня, однако, что сама по себе сушка не устраняет содержащихся в них токсинов, поэтому блюда из сушеных грибов требуют варки.
Интенсивное посинение мякоти на срезе или при надавливании является естественным явлением, возникающим в результате окисления вариегатовой кислоты под воздействием воздуха, и не свидетельствует о токсичности блюда.
Из-за красной окраски пор и ножки гриб можно спутать с ядовитым сатанинским грибом (Rubroboletus satanas) или дубовиком оливково-бурым (Suillellus luridus). Ключевым отличительным признаком является отсутствие сеточки на ножке — у боровика зернистоногого ножка покрыта мелкими красными зернышками-чешуйками.
Местообитание и встречаемость
Боровик зернистоногий (Neoboletus luridiformis) встречается в умеренной зоне Европы, где он связан с лесными массивами различного видового состава древостоя. Является микоризным видом, образующим симбиотические связи как с хвойными, так и с лиственными деревьями. Встречается в хвойных, смешанных и лиственных лесах, где произрастает по соседству с елью обыкновенной, пихтой белой, буком европейским и дубами. Растет как на кислых, так и на щелочных почвах. Плодовые тела появляются на песчаных, глинистых, а также на торфянистых и кремнистых субстратах, чаще всего среди мхов и толстого слоя лесной подстилки.
Согласно задокументированному фенологическому диапазону для Польши, сезон плодоношения этого вида длится с июня по ноябрь (месяцы VI–XI). Региональные различия во встречаемости боровика зернистоногого обусловлены главным образом локальной доступностью достаточно влажных и кислых лесных биотопов, особенно хвойных боров и буковых лесов, в которых этот гриб находит подходящие микосоциологические и эдафические условия.
Исследователь
Съедобность и кулинария
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Съедобность
- Съедобный — źródło oznaczenia
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Употребление в сыром виде
- Ядовитый
Materiał: surowy
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
- Требуемая кулинарная обработка
- Требует кулинарной обработки
Wynika z potwierdzonej toksyczności materiału surowego.
Marek Snowarski, Atlas grzybów Polski: Krasnoborowik ceglastopory, Taxon 204 · facts / NR0092-SRC-0076: cooked edible; raw or undercooked causes food poisoning
Научные названия и таксономия
- Действующее научное название
Neoboletus luridiformis
- Прежние научные названия
- 1844 — Boletus luridiformis Rostk.
1888 — Dictyopus discolor Quél.
1898 — Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze
1901 — Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour
1976 — Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek
1985 — Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio
1987 — Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert
1991 — Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst.
2016 — Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang[17]
Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini należy do rodziny borowikowatych (Boletaceae), rzędu Boletales, podklasy Agaricomycetidae, klasy Agaricomycetes oraz typu Basidiomycota w królestwie Fungi. Nazwę w tej kombinacji opublikowano 17 października 2014 r. w Index Fungorum 192:1. Jej basionimem jest Boletus luridiformis Rostk., opisany w 1844 r. na stronie 105 odpowiedniej części Deutschl. Fl. Gatunek stanowi gatunek typowy rodzaju Neoboletus, utworzonego przez tych samych trzech autorów.
Species Fungorum wiąże z tym gatunkiem dziewięć nazw: Boletus luridiformis Rostk. (1844), Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze (1898), Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang (2016), Dictyopus discolor Quél. (1888), Boletus discolor (Quél.) Costantin & L.M. Dufour (1901), Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek, Kuthan & Singer (1976), Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio (1985), Boletus luridiformis subsp. discolor (Quél.) Rauschert (1987) oraz Boletus luridiformis var. discolor (Quél.) Krieglst. (1991). Czeskie Towarzystwo Mykologiczne w swoim atlasie stosuje nazwę Sutorius luridiformis. Dla Boletus discolor rejestr i atlas podają rozbieżne lata publikacji: 1901 oraz 1904.
Границы таксона и ограничения определения
Diagnoza rodzaju Neoboletus z 2014 r. wskazuje na obecność gładkich zarodników o kształcie od subwrzecionowatego do elipsoidalnego, pleurocystyd, cheilocystyd i kaulocystyd, skórki kapelusza typu trichoderma przechodzącej w cutis, rozbieżnej bilateralnej tramy rurek typu Boletus oraz bocznej warstwy trzonu typu boletoidalnego pod płodnym kaulohymenium. Cechami rodzaju są również brak sprzążek, nieamyloidalny miąższ trzonu oraz gymnokarpiczny typ rozwoju. Diagnoza ta charakteryzuje cały rodzaj, stąd wzmianka o potencjalnej obecności siateczki na trzonie dotyczy ujęcia rodzajowego, podczas gdy krasnoborowika ceglastoporego atlasy jednoznacznie diagnozują jako grzyb bez siateczki na trzonie.
Лабораторная диагностика
Dane ustrukturyzowane
Базидии
Гимениальные цистиды
Кожица шляпки
Споры
- Форма споры
- Форма споры: веретеновидный. [12]
Форма споры: веретеновидно-эллипсоидный. [18]
Форма споры: почти веретеновидный. [16] - Поверхность споры
- Поверхность споры: гладкий. [12]
Поверхность споры: гладкий. [18]
Поверхность споры: гладкий. [16] - Толщина оболочки споры
- Толщина оболочки споры: толстостенный. [16]
Материал и методы исследований
- Результаты, приведённые в источниках — Длина споры
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–17 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 13–18 µm (skrajnie 11–19 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 13–16 µm [16] - Результаты, приведённые в источниках — Ширина споры
- Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 4,5–6 µm [12]
Materiał badania: Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample. 5–6,5 µm (skrajnie 4,5–7 µm) [18]
Materiał badania: N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment. Materiał suszony (przygotowanie opisano w Metodach): 5–7 µm [16]
Metody i zapisy źródłowe — N.luridiformis sensu Sarwar et al.2016, Pakistan: named LAH90, LAH59, LAH35032, LAH35033, LAH35031, LAH35034, LAH35035. Aggregate author species account, without per-result specimen assignment.
Stan materiału: suszony.
Pochodzenie materiału: Pakistan: Punjab/Murree and Khyber Pakhtunkhwa/Kaghan, Kalam and Mashkun, 2010–2013; exact localities retained in the source..[16]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Metody i zapisy źródłowe — Exact source taxon description; results are the author account, not a pooled cross-source sample.
Проверка распространения — объём и ограничения
Materiał: Polskie kolekcje autora pod źródłową nazwą Boletus erythropus, zgodnie z zachowanym zakresem nazwy.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[18]- Подготовка материала для микроскопии
- Materiał suszony. [16]
Объём проверки
Перед завершением запись требует дополнения или проверки.
- Поиск регионов произрастания требует уточнения.
- Взаимосвязи прежних данных требуют повторной проверки.
- Новые источники требуют учёта сведений, обнаруженных в ходе обзора.
Важнейшие вещества и их действие
W ekstraktach z liofilizowanych owocników Neoboletus luridiformis zebranych w Portugalii wykazano obecność związków fenolowych. Garcia i współpracownicy ocenili ekstrakt wodny oraz ekstrakt w 80% metanolu. Całkowita zawartość związków fenolowych wyniosła odpowiednio 7,64 ± 0,08 oraz 5,64 ± 0,56 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Z kolei zawartość ortodifenoli w wyciągu wodnym oznaczono na poziomie 13,50 ± 1,90 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu. Pomiary te charakteryzują przygotowane wyciągi laboratoryjne, a nie masę świeżego owocnika.
Analiza metodą HPLC-DAD wykazała w wyciągu wodnym kwas 2,4-dihydroksybenzoesowy (3,8 ± 1,7), kwas 2,5-dihydroksyfenylooctowy (2,4 ± 1,2) oraz kwas protokatechowy (19,6 ± 3,6). W wyciągu metanolowym zidentyfikowano kwas 4-hydroksybenzoesowy (1,9 ± 0,9), 2,4-dihydroksybenzoesowy (7,0 ± 1,5), 2,5-dihydroksyfenylooctowy określany jako homogentyzynowy (2,7 ± 0,8), protokatechowy (5,8 ± 1,3) oraz wanilinowy (1,4 ± 0,7). W publikacji występuje rozbieżność w oznaczeniu jednostek: w nagłówku tabeli 5 widnieje mg/g suchej masy, natomiast w opisie metodyki i omówieniu wyników podano mg/100 g suchej masy, co pozostawia użytą skalę nierozstrzygniętą. Oznaczone w tej samej publikacji kwas galusowy, pirogalol i katechina dotyczyły borowika szlachetnego (Boletus edulis).
W teście ABTS wyciąg wodny wykazał aktywność przeciwutleniającą na poziomie 0,044 ± 0,02 mmol ekwiwalentu Troloxu na gram suchej masy. W teście redukcji żelaza FRAP wyciąg metanolowy osiągnął wartość 0,133 ± 0,005, a wyciąg wodny 0,08 ± 0,005 mmol Troloxu/g suchej masy. Test ABTS opierał się na wygaszaniu rodnika, natomiast FRAP na zdolności redukującej w chemicznym układzie pomiarowym. Przy opisie testu ABTS badacze określili różnicę jako istotną przy wydrukowanej wartości p > 0,05, mimo przyjętego w metodyce progu p < 0,05.
W warunkach laboratoryjnych badane wyciągi ograniczały wzrost niektórych szczepów bakteryjnych. Według tabel 3–4 minimalne stężenie hamujące (MIC) wyciągu wodnego wynosiło 62,5–250 µg/ml wobec Staphylococcus aureus, 31,25–125 µg/ml wobec Pseudomonas aeruginosa oraz 125 µg/ml dla kontrolnego szczepu Escherichia coli. Dla wyciągu metanolowego wartości te wynosiły odpowiednio 250–1000, 250–500 oraz 1000 µg/ml. W tabelach wartości MIC wyciągu metanolowego są wyższe, co stoi w sprzeczności z wnioskiem sformułowanym w tekście artykułu. Dla izolatów Klebsiella pneumoniae i Acinetobacter odnotowano brak hamowania lub brak pomiaru, co wyklucza uogólnioną skuteczność wobec grupy ESKAPE.
Badano również wpływ wyciągów na dojrzały biofilm S. aureus i E. coli przy stężeniach równych MIC, 5×MIC oraz 10×MIC. W pracy przedstawiono malejącą skuteczność inaktywacji w kolejności: wodny wyciąg B. edulis, wodny wyciąg N. luridiformis, metanolowy wyciąg B. edulis i metanolowy wyciąg N. luridiformis. Żaden preparat nie wyeliminował biofilmu całkowicie. Odnotowana redukcja biofilmu E. coli na poziomie 94% dotyczyła wyciągu wodnego z B. edulis, a nie z krasnoborowika ceglastoporego. W teście na ludzkich fibroblastach HFF-1 przeżywalność komórek wynosiła około 90%; badanie to miało charakter wyłącznie modelowy i nie dotyczyło leczenia pacjentów ani skutków spożycia owocników.
W pracy Árvaya i współpracowników poświęconej dystrybucji pierwiastków przebadano pojedynczy dojrzały owocnik, dzieląc pionowy plaster o grubości 2 cm na siatkę 101 próbek o wymiarach 1 × 1 cm. W suchej masie wykazano następujące przedziały stężeń: Ca 53,5–385, K 4910–21800, Mg 195–794, Na 146–1410, Cr 0,07–0,67, Cu 6,19–34,6, Fe 19,8–92,1, Mn 1,08–15,0, Se 0,30–13,6, Zn 15,4–155 oraz Ag 0,12–4,91 mg/kg. W przypadku Ni stężenia wynosiły od wartości poniżej granicy wykrywalności do 3,65 mg/kg; Ba do 1,61; Cd do 0,45; Pb do 1,06 oraz Sr do 1,01 mg/kg suchej masy. Zawartość glinu w kapeluszu mieściła się w zakresie 8,58–70,6 mg/kg, podczas gdy w trzonie nie przekraczała 4,00 mg/kg; minimalnego poziomu dla całego owocnika nie podano. Granica wykrywalności odzwierciedla próg aparatury, a nie całkowity brak pierwiastka w tkance.
W analizowanym owocniku kapelusz akumulował wyższe stężenia Al, Ag, Ca, Cd, Cu, K, Fe, Mg, Ni oraz Zn, podczas gdy w trzonie przeważały Ba, Mn, Na, Pb i Se; Cr i Sr wykazywały bardziej jednorodny rozkład. W hymenoforze odnotowano stężenia Ag rzędu 0,65–4,92 mg/kg (średnio 2,69 mg/kg), przy średniej dla całego owocnika wynoszącej 1,31 mg/kg. Wartość maksymalna 4,92 mg/kg podana dla hymenoforu różni się o 0,01 od ogólnego maksimum 4,91 mg/kg wskazanego dla owocnika. W dolnej partii trzonu Na wynosił 617–1410 mg/kg, Se 6,37–13,6 mg/kg, a Ba 0,37–1,61 mg/kg; ołów wykryto wyłącznie w dolnej strefie trzonu. W kapeluszu Cu osiągała 10,2–34,6 mg/kg, a Fe 27,5–92,1 mg/kg (średnia Fe: 58,0 mg/kg), podczas gdy w trzonie Cu wynosiła 6,19–12,0 mg/kg. W części hymenoforu stężenie Zn sięgało 52,4–155 mg/kg. Pomiary te obrazują zróżnicowanie anatomiczne w obrębie jednego osobnika.
W czeskim badaniu Peciny i współpracowników 11 prób zbiorczych N. luridiformis wykazało średnie stężenia: kadm 3,04 ± 2,53, miedź 29,4 ± 8,51, ołów 0,90 ± 0,73 oraz cynk 302 ± 84,1 mg/kg suchej masy. Próby pobrano z ośmiu drzewostanów z przewagą buka oraz trzech z dominacją świerka. Każda próbka stanowiła materiał zbiorczy gatunku z danego drzewostanu, co oznacza, że liczba 11 nie odnosi się do pojedynczych owocników.
Średnie współczynniki biokoncentracji (BCF), wyrażające stosunek zawartości w grzybie do poziomu w glebie, wyniosły dla prób złożonych z Jesioników (średnia ± SD): Cd 1495 ± 1987, Cu 2,98 ± 1,27, Pb 0,25 ± 0,31 oraz Zn 4,33 ± 2,1. W modelu oceny ryzyka przyjęto dobowe spożycie 0,03 kg grzybów w przeliczeniu na suchą masę oraz masę ciała człowieka równą 74,6 kg. Na podstawie tych założeń dla N. luridiformis wyliczono sumaryczny wskaźnik zagrożenia zdrowotnego HRI na poziomie 1,98, co przekracza przyjęty w pracy próg odniesienia wynoszący 1. Wynik ten stanowi teoretyczny model narażenia i nie jest kliniczną miarą zachorowalności ani normą dopuszczalnego spożycia. Wartość 82% prób przekraczających próg odnosiła się do zbiorczego zestawienia wielu badanych gatunków grzybów.
W procedurze Garcii i współpracowników do ekstrakcji użyto 5 g suchej masy grzybowej i 150 ml wody lub 80% metanolu. Zawiesinę wytrząsano przez 1 godzinę w temperaturze pokojowej przy 150 obr./min, wirowano i sączono przez sączek Whatman 4, po czym osad zalewano 100 ml rozpuszczalnika; proces powtarzano czterokrotnie. Metanol odparowywano w temperaturze 38 °C. Wcześniej owocniki zamrożono w −20 °C i liofilizowano w −41 °C pod ciśnieniem 500 mTorr. Szczepy kliniczne wyizolowano z ran zakażonych pacjentów szpitala w północnej Portugalii. Testy dyfuzyjno-krążkowe prowadzono z użyciem krążków o średnicy 6 mm nasączonych 12 µl wyciągu o stężeniu 1000 µg/ml w 10% DMSO, inkubując przez 24 godziny w 37 °C; wynik 6 mm oznaczał brak strefy zahamowania poza krążkiem. Wartości MIC wyznaczano z resazuryną w zakresie stężeń 7,81–1000 µg/ml, a MBC określano po posiewie na podłoże stałe, przyjmując próg redukcji bakterii wynoszący co najmniej 99,0%.
Biomasę biofilmu mierzono fioletem krystalicznym przy długości fali 570 nm, a aktywność metaboliczną za pomocą resazuryny przy 570/590 nm. Całkowite fenole oznaczano odczynnikiem Folina–Ciocalteu, ortodifenole z użyciem molibdenianu sodu, a rozdział chromatograficzny prowadzono na kolumnie C18 z gradientem wody z dodatkiem 0,1% TFA i acetonitrylu, przy przepływie 1 ml/min, objętości nastrzyku 10 µl, detekcji przy 254, 280, 320 i 370 nm oraz naringinie jako wzorcu wewnętrznym. Komórki HFF-1 hodowano w pożywce DMEM z 10% dodatkiem FBS i testowano metodą MTT po 24 godzinach inkubacji w 37 °C. W metodyce dotyczącej HFF podano zakres stężeń 1 µg/ml–10 mg/ml, natomiast na rycinie 6 widnieje zakres 7,81–1000 µg/ml. Pomiary wykonano w trzech powtórzeniach, bez wskazania liczby niezależnych zbiorów grzybów. Oznaczenia taksonomiczne szczepów MJMC525 i MJMC526 oraz status MJMC027 różnią się między tabelami; zestawienia obejmują pięć grup bakterii, z pominięciem rodzajów Enterococcus i Enterobacter.
W pracy Árvaya i współpracowników naważki około 150 mg suchej próbki mineralizowano mikrofalowo w mieszaninie 8 ml 67% HNO3 i 2 ml 30% H2O2 w temperaturze 200 °C pod ciśnieniem 40 bar. Klarowny roztwór po przesączeniu uzupełniano do 50 ml i mierzono techniką ICP-OES na spektrometrze Agilent 720. Granice wykrywalności i oznaczalności metody podano w µg/L roztworu, a zawartości w tkankach w mg/kg suchej masy. Mapy przestrzenne w QGIS wygenerowano za pomocą interpolacji B-spline z regularyzacją Tichonowa, co oznacza, że rozkłady barwne między punktami siatki stanowią model numeryczny. Wnioski wiążące rozmieszczenie Mg, Zn i Cu z procesem zarodnikowania oraz hipotezy dotyczące zachowania Ag i Cd pozostają przypuszczeniami autorów.
Badanie Peciny objęło 51 dojrzałych drzewostanów w wieku 80–100 lat o powierzchni przekraczającej 1 ha (25 bukowych i 26 świerkowych, gdzie dominujący gatunek drzewa stanowił ponad 80% pola przekroju) oraz 96 prób zbiorczych reprezentujących osiem gatunków grzybów. Stanowiska wyznaczono z dala od lokalnych emitorów zanieczyszczeń, na podłożu kwaśnych skał metamorficznych z glebami brunatnymi i bielicowymi. Zebrane owocniki oczyszczano nożem ceramicznym, suszono przez kilka tygodni w temperaturze pokojowej i homogenizowano. Po roztworzeniu w wodzie królewskiej (HNO3: HCl w stosunku 1:3) poziomy Cd, Cu i Pb mierzono techniką ET-AAS, a Zn metodą płomieniowej AAS na spektrometrze ContrAA 800D. Wiarygodność analityczną weryfikowano ślepymi próbami, analizą w triplikacie oraz certyfikowanymi materiałami odniesienia METRANAL 31, 33 i 34. Wnioskowanie o różnicach w akumulacji między lasami bukowymi a świerkowymi dla samego N. luridiformis było ograniczone niewielką liczebnością prób.
Wyniki testów dyfuzyjno-krążkowych dla wyciągów z N. luridiformis (średnica strefy zahamowania wzrostu w mm, średnia ± SD, łącznie ze średnicą krążka 6 mm; oznaczenia wrażliwości MS/MR, kody CETC oraz brak dodatniej strefy oznaczony jako 6 mm z symbolem −):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | Ekstrakt wodny | Ekstrakt metanolowy |
|---|---|---|---|---|
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 10 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 11 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 13 ± 1.41 (+) | 8 ± 1.41 (+) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 6 ± 0.0 (−) | 7 ± 2.12 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 8 ± 0.0 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 11 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 534-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 9 ± 0.71 (+) | 9 ± 0.71 (+) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 18 ± 0.71 (++) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 13 ± 1.41 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 1 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 525 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter. baumanni | MJMC 561 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Acinetobacter baumanni | MJMC 526 | 6 ± 0.0 (−) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 17 ± 0.71 (+) | 10 ± 1.41 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 12 ± 0.71 (+) | 12 ± 0.70 (+) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 9 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 8 ± 0.71 (+) | 6 ± 0.0 (−) |
| 2 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 13 ± 1.41 (+) | 9 ± 0.70 (+) |
| 2 | Escherichia coli | CETC 434 | 7 ± 0.0 (+) | 7 ± 0.0 (+) |
Wartości stężeń MIC oraz MBC wyciągów z N. luridiformis w teście mikrorozcieńczeń (w µg/ml; NI – brak hamowania, ND – brak oznaczenia):
| Tabela | Bakteria według tabeli | Izolat | MIC wodny | MBC wodny | MIC metanolowy | MBC metanolowy |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 018 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 025 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 026 | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 027 | 250 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 102 | 125 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 109 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 110 | 62.5 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 111 | 62.5 | 500 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 507 | 125 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 511 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 534B | 250 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 539 | 250 | 500 | 1,000 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 545 | 62.5 | >1,000 | 500 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 552 | 62.5 | >1,000 | 250 | >1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 565A | 125 | 500 | 250 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 583 | 125 | 1,000 | 500 | 1,000 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 605 | 250 | >1,000 | 500 | 500 |
| 3 | MS Staphylococcus aureus | MJMC 606 | 250 | >1,000 | 1,000 | 500 |
| 3 | MR Staphylococcus aureus | MJMC 615 | 250 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 3 | Staphylococcus aureus | CETC 976 | 125 | 1,000 | 1,000 | >1,000 |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 537 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 542 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 543 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 555 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 562-B | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 566 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 569 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 592 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Klebsiella pneumoniae | MJMC 597 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 525 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Acinetobacter baumanni | MJMC 561 | NI | ND | NI | ND |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 526 | 125 | 500 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 540 | 31.25 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 553 | 62.5 | >1,000 | 250 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 559 | 62.5 | 1,000 | 250 | 500 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 568-A | 125 | >1,000 | 500 | 1,000 |
| 4 | Pseudomonas aeruginosa | MJMC 598 | 125 | 500 | 500 | >1,000 |
| 4 | Escherichia coli | CETC 434 | 125 | >1,000 | 1,000 | >1,000 |
Zestawienie stężeń pierwiastków (w mg/kg suchej masy), współczynników biokoncentracji (BCF) oraz łącznego indeksu HRI dla prób złożonych N. luridiformis w tabeli S5 z badań Peciny (osiem prób z drzewostanów bukowych i trzy ze świerkowych):
| Wiersz S5 | Drzewostan | Cd | Cu | Pb | Zn | BCF Cd | BCF Cu | BCF Pb | BCF Zn | HRI |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 54 | bukowy | 2.69 | 17.2 | 0.41 | 211 | 349 | 4.03 | 0.26 | 4.13 | 1.55 |
| 55 | bukowy | 1.87 | 31.5 | 0.60 | 300 | 32.5 | 2.11 | 0.07 | 3.72 | 1.50 |
| 56 | bukowy | 10.4 | 27.0 | 2.17 | 291 | 6,920 | 5.45 | 1.13 | 4.38 | 4.96 |
| 57 | bukowy | 1.92 | 33.3 | 0.72 | 274 | 71.8 | 2.04 | 0.13 | 2.57 | 1.52 |
| 58 | bukowy | 1.69 | 31.6 | 0.33 | 358 | 108 | 2.18 | 0.03 | 3.16 | 1.48 |
| 59 | bukowy | 4.75 | 46.5 | 1.08 | 465 | 3,165 | 3.66 | 0.36 | 10.1 | 3.05 |
| 60 | bukowy | 1.24 | 26.3 | 0.19 | 249 | 14.2 | 1.85 | 0.05 | 2.94 | 1.09 |
| 61 | bukowy | 1.08 | 26.0 | 0.44 | 213 | 602 | 1.25 | 0.08 | 1.92 | 1.01 |
| 62 | świerkowy | 3.26 | 41.1 | 2.53 | 451 | 2,171 | 4.83 | 0.47 | 4.96 | 2.56 |
| 63 | świerkowy | 2.91 | 17.0 | 0.56 | 284 | 1,939 | 2.64 | 0.08 | 5.77 | 1.74 |
| 64 | świerkowy | 1.61 | 25.6 | 0.89 | 227 | 1,075 | 2.75 | 0.08 | 4.07 | 1.28 |
Praca Garcii i współautorów ukazała się 24 lutego 2022 r. (rok 2021 obecny w numerze DOI nie stanowi daty jej publikacji). Praca Árvaya i współpracowników dotycząca przestrzennego rozkładu pierwiastków została opublikowana w internecie 27 lipca 2024 r., a w wydaniu drukowanym czasopisma pojawiła się w kwietniu 2025 r. w tomie 203(4) na stronach 2271–2283. Z kolei artykuł Peciny opublikowano 30 marca 2022 r.
Местообитание и встречаемость
Местообитание, регион и сезон
Atlas czeski wskazuje na owocnikowanie od połowy maja do jesieni w lasach liściastych i iglastych, zarówno na glebach kwaśnych, jak i zasadowych. W niższych położeniach grzyb ten wchodzi w związki mikoryzowe głównie z dębem i bukiem, natomiast od strefy pogórza częściej współżyje ze świerkiem. Regionalne obserwacje obejmują skupiska liczące po kilka owocników w jednym miejscu.
W czeskiej dokumentacji odnotowano następujące daty i lokalizacje znalezisk: 23 maja 2026 r. (kraj pilzneński), 12 września 2022 r., 21 maja 2022 r., 18 czerwca 2021 r. oraz 13 czerwca 2021 r. (kraj środkowoczeski), a także 26 października 2019 r. i 2 czerwca 2018 r. (kraj pilzneński).
Materiał badawczy do oznaczeń ekstraktów w pracy Garcii i współpracowników zebrano w lesie mieszanym w Sabugal (dystrykt Guarda w środkowej Portugalii). Z kolei w badaniu Peciny i współautorów, przeprowadzonym w czeskim paśmie Jesioników, zanalizowano 11 prób zbiorczych tego gatunku: osiem pochodziło z drzewostanów z przewagą buka, a trzy z drzewostanów z dominacją świerka. Cały obszar czeskich badań leżał w granicach wysokościowych 396–990 m n.p.m., przy czym przedział ten wyznaczono dla całego projektu, bez wyodrębniania profilu wysokościowego wyłącznie dla krasnoborowika ceglastoporego.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Источники |
|---|---|---|---|
| Польша | Нижняя Силезия — диапазон, названный источником | VI–XI |
|