Macrolepiota konradii
Macrolepiota konradii
Odmiana gatunku Macrolepiota mastoidea
Jedlý
Nastavte polohu, aby sa zobrazili údaje pre váš región.











Bedľa hviezdicovitá je nápadná lupeňovitá huba, ktorej poznávacím znamením je praskajúca pokožka klobúka, vytvárajúca okolo tmavšieho stredu charakteristický hviezdicovitý vzor. Vyrastá na štíhlom hlúbiku s pohyblivým prsteňom a hľuzovitou bázou. Hoci v teréne púta pozornosť kontrastným vzorom, jej presné odlíšenie od príbuzných bedlí si vyžaduje zohľadnenie mnohých anatomických znakov, nielen samotnej kresby na klobúku.
Rozpoznávanie, biotop a najdôležitejšie rozdiely.
Hubár
Stavba plodnice
- Typ stavby plodnice
- Typ stavby plodnice: Klobúk.
Typ stavby plodnice: hlúbik.
Klobúk
- Tvar klobúka
- Tvar klobúka: polguľovitý.
Tvar klobúka: vypuklý.
pri mladých plodniciach: Tvar klobúka: vajcovitý alebo zvonkovitý.
Tvar klobúka: kužeľovitý.
Tvar klobúka: plochý. - Pokryv klobúka
- Pokryv klobúka: šupinatá (v podobe útržkov, hnedosivý pokryv).
Pokryv klobúka: šupinatá (hladký povrch pokryvu). - Farba klobúka
- Farba klobúka: belavá (farba podkladu).
Farba klobúka: biely (farba podkladu).
Farba klobúka: krémový (farba podkladu). - Pokrytie okraja
- Pokrytie okraja: lysý.
Pokrytie okraja: šupinatý. - Zvyšky plachtičky na okraji
- Zvyšky plachtičky na okraji: so zvyškami vela.
- Priemer klobúka
- Priemer klobúka je 50–120 mm.
- Stred klobúka
- Stred klobúka: s výrazným hrboľom.
Spodná strana klobúka
- Typ hymenoforu
- Typ hymenoforu: lupene.
Lupene pri hlúbiku
- Pripojenie hymenoforu k hlúbiku
- Pripojenie hymenoforu k hlúbiku: voľný od hlúbika (lupene).
- Farba hymenoforu
- Farba hymenoforu: biely.
Farba hymenoforu: krémový. - Rozostup lupeňov
- Rozostup lupeňov: husto usporiadané.
Hlúbik a báza
- Tvar hlúbika
- Tvar hlúbika: valcovitý.
- Báza hlúbika
- Báza hlúbika: hľuzovitý.
- Farba hlúbika
- Farba hlúbika: belavá alebo hnedkastý.
- Pokryv povrchu hlúbika
- Pokryv povrchu hlúbika: šupinatá.
Pokryv povrchu hlúbika: vláknitá alebo šupinatá. - Vzor povrchu hlúbika
- Vzor povrchu hlúbika: kľukatá.
- Dĺžka hlúbika
- Dĺžka hlúbika: 60–150 mm.
- Priemer hlúbika
- Priemer hlúbika: 6–15 mm.
Prsteň
- Prítomnosť prsteňa
- Prítomnosť prsteňa: prítomný (počet prsteňov: 1, jednoduchej stavby).
- Farba prsteňa
- Farba prsteňa: hnedkastý (spodná strana prsteňa).
- Pokryv povrchu prsteňa
- Pokryv povrchu prsteňa: vločkatá (okraj prsteňa).
- Pohyblivosť prsteňa
- Pohyblivosť prsteňa: posuvný.
Hľuza
- Šírka hľuzy pri báze hlúbika
- Šírka hľuzy pri báze hlúbika: do 25 mm.
Dužina
- Farba dužiny
- Farba dužiny: belavá.
- Štruktúra dužiny
- Štruktúra dužiny: vláknitý.
Kde a kedy rastie
- Spôsob rastu plodníc
- Spôsob rastu plodníc: jednotlivo alebo v skupinách.
- Obdobie rastu
- Plodnice sa objavujú od júna do novembra.
- Oblasť výskytu
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jedlosť a kuchyňa
- Jedlosť
- Jedlý
Právo
- Ochrana
- V Poľsku nepodlieha druhovej ochrane.
- Predaj
- V Poľsku nie je povolený na predaj ani na výrobu hubových výrobkov.
Možnosť zámeny
Macrolepiota procera
Hlavné rozdiely
Bedľa vysoká (Macrolepiota procera) tvorí zvyčajne výrazne väčšie plodnice. Jej klobúk je pokrytý odstávajúcimi, plstnatými šupinami a na zrelom hlúbiku vidno oveľa výraznejší, priečny, kľukatý vzor.
Macrolepiota excoriata
Hlavné rozdiely
Bedľa lúpavá (Macrolepiota excoriata) sa od bedle Konrádovej líši výrazne svetlejším klobúkom a hladkým povrchom hlúbika, na ktorom chýbajú drobné hnedasté šupinky.
Macrolepiota mastoidea
Hlavné rozdiely
Bedľa štíhla (Macrolepiota mastoidea) vytvára drobnejšie a hustejšie rozmiestnené šupinky na klobúku a častejšie rastie na otvorených, trávnatých stanovištiach. V medzinárodnom registri Species Fungorum sa názov M. konradii považuje za synonymum M. mastoidea, zatiaľ čo v mnohých regionálnych atlasoch sú oba taxóny opisované oddelene.
Bedľa Konrádova (Macrolepiota konradii) sa vyznačuje väčšími, redšie rozmiestnenými šupinami na klobúku, ktoré pukajú do charakteristického hviezdicovitého vzoru, odlišného od jemného šupinkovania bedle štíhlej. Hoci ju niektorí autori zaraďujú do širokého komplexu Macrolepiota mastoidea, v terénnom poňatí predstavuje samostatný taxón.
FAQ
Odkiaľ pochádza názov bedle hviezdicovitej?
Pochádza z charakteristického praskania pokožky na klobúku, ktorá sa okolo tmavšieho vrcholu rozbieha do tvaru pripomínajúceho cípy hviezdy.
Je bedľa hviezdicovitá jedlá huba?
V atlasoch sa považuje za jedlú, no vzhľadom na vysoké riziko zámeny so smrteľne jedovatými muchotrávkami alebo bedličkami sa jej zber amatérom neodporúča.
Čím sa líši od bedle vysokej?
Býva zvyčajne menšia a jemnejšia a jej klobúk praská do väčších, hviezdicovito usporiadaných plátov, na rozdiel od drobnejších šupín bedle vysokej.
Znamená prítomnosť stromov v jej blízkosti, že s nimi tvorí mykorízu?
Nie. Susedstvo stromov nesvedčí o mykoríze – tento druh je saprotrof a živiny čerpá z rozkladajúceho sa opadu a humusu.
V ktorých mesiacoch sa s ňou možno stretnúť v prírode?
Plodnice sa objavujú v sezóne od leta do jesene, zvyčajne od júla alebo augusta do októbra, v závislosti od vlhkosti opadu a teploty.
V akých prostrediach najčastejšie vyrastá?
Vyskytuje sa v listnatých, ihličnatých a zmiešaných lesoch, na okrajoch lesov, lesných čistinách, v húštinách a zalesnených parkoch.
Dáva samotný hviezdicovitý vzor na klobúku istotu určenia?
Nie. Morfologická variabilita bedlí je veľká a spoľahlivá identifikácia si vyžaduje posúdenie všetkých znakov: hlúbika, prsteňa, lupienkov a mikroskopie.
Aký je vzťah medzi M. konradii a M. mastoidea?
V regionálnych poňatiach bývajú chápané oddelene, no v mnohých moderných taxonomických zdrojoch sa M. konradii považuje za varietu alebo synonymum M. mastoidea.
Ktoré časti plodnice sú vhodné na prípadnú konzumáciu?
Výhradne klobúky po dôkladnej tepelnej úprave. Hlúbiky sú tvrdé, drevnaté a nestráviteľné, preto sa vždy odstraňujú.
Ako vyzerá prsteň na hlúbiku bedle Konrádovej?
Je výrazný, blanitý a posuvný – možno ho jemne posúvať hore a dole po hlúbiku bez odtrhnutia od plodnice.
Nadšenec
Názvy a história
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Czubajka gwiaździsta
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Macrolepiota konradii
Pozorovania doma
Výtrusný prach
- Potrebný materiál
- čerstvý, zrelý klobúk, list papiera, pohár alebo miska, voda
- Čas
- 2–24 h
- Postup
- Položte klobúk spodnou stranou na papier.
- Pridajte kvapku vody na vrch a prikryte.
- Po 2–24 hodinách zdvihnite klobúk a prezrite si usadeninu.
Čo hľadať
- Farba výtrusného prachu
- Farba výtrusného prachu: biely.
Pod mikroskopom
- Potrebný materiál
- svetelný mikroskop, podložné a krycie sklíčko, ihla, voda, výtrusy z výtrusného prachu
- Postup
- Ihlicou preneste malé množstvo výtrusného prachu na sklíčko.
- Pridajte kvapku vody, prikryte krycím sklíčkom a pozorujte výtrusy.
Čo hľadať
- Tvar výtrusu
- Tvar výtrusu: elipsoidný. Tvar výtrusu: vajcovitý.
- Rozmery výtrusu
- Dĺžka 11,5–17,2 µm, šírka 8–10,9 µm.
- Rozmery výtrusu
- Dĺžka 14,4 µm, šírka 9,6 µm.
- Rozmery výtrusu
- Dĺžka 14,3 µm, šírka 9,6 µm.
Rozmery porovnávajte až po kalibrácii mierky mikroskopu.
Nekulinárske využitie
Z kulinárskeho hľadiska sa využívajú výlučne klobúky, pretože hlúbiky sú príliš tvrdé, lykovité a vláknité. Po dôkladnom očistení sa najčastejšie pripravujú v trojobale alebo sa opekajú na masle, podobne ako iné väčšie bedle. Táto huba nemá zdokumentované liečebné ani priemyselné využitie a jej význam sa obmedzuje na príležitostný amatérsky zber a estetickú úlohu v prírodnej fotografii.
História a kultúra
Druh dostal pomenovanie na počesť švajčiarskeho mykológa Paula Konrada. V európskej literatúre jeho taxonomické zaradenie už dlho vyvoláva diskusie – v regionálnych atlasoch býva uvádzaný ako samostatný taxón, zatiaľ čo časť súčasných registrov a autorov ho považuje za formu alebo synonymum bedle štíhlej (Macrolepiota mastoidea). Pre tieto nomenklatúrne zložitosti si táto huba nevytvorila hlbšie samostatné ľudové tradície.
Jedlosť a bezpečnosť
V literatúre sa niekedy považuje za jedlú hubu, cenenú podobne ako bedľa vysoká, no jej zber sa spája so značným rizikom. Prítomnosť lupenkov, prsteňa a hľuzovitej bázy hlúbika sú znaky spoločné so smrteľne jedovatými muchotrávkami a menšie plodnice sa dajú ľahko pomýliť s nebezpečnými bedličkami. Nedostatočne tepelne upravené klobúky môžu spôsobiť žalúdočné ťažkosti, preto by sa ľudia bez odborných znalostí mali vzdať jej zberu na konzumáciu.
Biotop a výskyt
Plodnice možno nájsť od leta do jesene v listnatých, ihličnatých a zmiešaných lesoch, ako aj na čistinách, v krovinách a parkoch. Hoci vyrastá v susedstve rôznych stromov, prítomnosť buka, duba či borovice neznamená mykorízny vzťah – táto huba je saprotrof rozkladajúci organickú hmotu v pôde a opade. Objavuje sa zvyčajne jednotlivo alebo v malých skupinách, pričom preferuje miesta s presvetleným rastlinným krytom a humóznym podkladom.
Bádateľ
Jedlosť a kuchyňa
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jedlosť
- Jedlý
Źródło oznaczenia.
Marek Snowarski, atlas i GRej: Macrolepiota konradii / czubajka gwiaździsta · jadalne czy trujące?: Jadalna [105]. Nie jest to ocena surowych owocników ani wymóg gotowania.
Dosłowna ocena atlasowa jadalności — grzyby.pl i ČMS · Myko.cz / Kuchyňské využití: Je jedlá a chutná podobně jako bedla vysoká, jen trochu méně vydatná. Wtórny dosłowny odczyt.
Vedecké názvy a taxonómia
- Platný vedecký názov
Macrolepiota konradii
Czubajka gwiaździsta jest opisywana pod nazwą naukową Macrolepiota konradii (Huijsman ex P.D.Orton) M.M.Moser. Według Index Fungorum kombinację tę opublikował Moser w 1967 r. na stronie 185 trzeciego wydania Kleine Kryptogamenflora (tom 2b/2). Basionim Lepiota konradii został opublikowany w 1960 r. Przynależność do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae) potwierdzają Index Fungorum, czeski atlas mykologiczny oraz baza NCBI.
Zakres ujęcia tego taksonu różni się w zależności od bazy danych. W rekordzie Index Fungorum 317072 jako aktualna nazwa (Species Fungorum current name) figuruje Macrolepiota mastoidea (Fr.) Singer (1951). Z kolei baza NCBI prowadzi Macrolepiota konradii jako odrębny gatunek (taxid 90954), a polskie i czeskie atlasy traktują go w osobnych opracowaniach. Klasyfikacja NCBI nie stanowi jednak niezależnego autorytetu nomenklatorycznego, a same rozbieżności w bazach nie pozwalają na automatyczne utożsamienie wszystkich dawnych zbiorów, zdjęć i szczepów.
W historii taksonomii grzyb ten funkcjonował pod nazwami Lepiota konradii, Lepiota excoriata var. konradii oraz Macrolepiota procera var. konradii, które baza NCBI traktuje jako relacje homotypowe lub basionim. Dawne ujęcie w randze odmiany nie oznacza jednak, że każdy okaz oznaczony jako konradii mieści się we współczesnym ujęciu Macrolepiota procera. Atlas czeski przytacza również Macrolepiota gracilenta (Krombh.) Wasser; w rewizji de Koka i Vellingi z 1998 r. taksony M. gracilenta i M. rickenii włączono do kompleksu M. mastoidea.
W analizie filogenetycznej Ge, Yanga i Vellingi z 2010 r. sekwencje oznaczone jako Macrolepiota konradii trafiły do kladu /macrosporae obok M. mastoidea, M. excoriata, M. orientiexcoriata, M. phaeodisca, M. psammophila oraz M. subsquarrosa. Cały klad uzyskał maksymalne poparcie statystyczne (100% bootstrap, PP 1,00). Wysokie poparcie tej grupy potwierdza bliskie pokrewieństwo gatunków, lecz samo w sobie nie rozstrzyga o ich odrębności ani o synonimice.
Rozsah taxónu a obmedzenia určovania
Prawidłowe oznaczenie czubajki gwiaździstej wymaga łącznej oceny cech makroskopowych i mikroskopowych: układu płatów na kapeluszu, faktury trzonu, budowy i ruchomości pierścienia, wykształcenia blaszek, bulwy u nasady oraz parametrów zarodników. Sam „gwiaździsty” wzór pęknięć na kapeluszu nie wystarcza do pewnej identyfikacji taksonu.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Osobny wpis katalogowy 45 dla czubajki gwiaździstej, pod źródłową nazwą Macrolepiota konradii. Równorzędny z wpisem 44 w katalogowej grupie Macrolepiota mastoidea. GBIF ujmuje nazwę jako synonim; Blanco-Dios 2016 publikuje M. mastoidea var. konradii. Zachowano odrębne zakresy źródeł, okazów i szczepów. Historyczne błędne użycie konradii dla rhodosperma nie uzasadnia automatycznego łączenia danych. Członkostwo w grupie nie rozstrzyga formalnej rangi.
[1] [21]
Názvy a história klasifikácie
Karta České mykologické společnosti: Karta Czeskiego Towarzystwa Mykologicznego przedstawia takson pod nazwą Macrolepiota konradii i podaje jego synonimy.
de Kok i Vellinga (1998): Artykuł podaje, że M. konradii była rzadka w Holandii i opisuje historyczne, błędne użycie nazwy Lepiota excoriata subsp. mastoidea dla tego taksonu; nie wskazuje odrębnego eksykatu.
Ge i in. (2010): W artykule M. konradii występuje w drzewie filogenetycznym jako sekwencje z Holandii; nie należy do sześciu gatunków opisanych z materiału chińskiego.
Index Fungorum 317072: Rekord podaje kombinację M. konradii, basionym Lepiota konradii oraz powiązane pole bieżącej nazwy w Species Fungorum.
Publikacje Łopusiewicza i współautorów (2015–2016): Trzy zachowane rekordy publikacji wskazują M. konradii jako nazwę materiału badawczego. Jest to użycie nazwy w pracach o ekstraktach, nie rewizja taksonomiczna.
NCBI Taxonomy 90954: Rekord NCBI zachowuje nazwę M. konradii i listę synonimów; sam wskazuje, że nie jest autorytetem nomenklatorycznym.
Atlas Marka Snowarskiego: Pełna karta atlasowa używa nazwy Macrolepiota konradii i polskiej nazwy czubajka gwiaździsta.
Blanco-Dios (2016): Artykuł publikuje Macrolepiota mastoidea var. konradii, MycoBank MB818011, z basionym Lepiota konradii Huijsman ex P.D. Orton (1960).
Friebes (2013): Autor odróżnia pierwotne M. konradii sensu Orton od użycia tej nazwy przez Breitenbach i Kränzlin dla M. rhodosperma.
[11] [12] [16] [17] [18] [19] [9] [20] [21] [10] [15]Ekológia a rozšírenie
Laboratórna diagnostika
Dane ustrukturyzowane
Výtrusy
- Priemerný pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Priemerný pomer dĺžky a šírky výtrusu: 1,5 (priemer). [21] [8]
Priemerný pomer dĺžky a šírky výtrusu: 1,5 (priemer). [21] [8] - Dĺžka výtrusu
- Dĺžka výtrusu: 13–17 µm. [5]
Dĺžka výtrusu: 11,9–17,2 µm. [6]
Dĺžka výtrusu: 11,5–16,2 µm. [7]
Dĺžka výtrusu: 14,3 µm (priemer). [7]
Dĺžka výtrusu: 14,4 µm (priemer). [6] - Pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Pomer dĺžky a šírky výtrusu: 1,3–1,7. [6]
Pomer dĺžky a šírky výtrusu: 1,3–1,7. [7] - Dextrinoidná reakcia výtrusov
- Dextrinoidná reakcia výtrusov: dextrinoidná. [5]
Materiál a metódy výskumu
Mikroskopické údaje — zdroj a obmedzenia
Materiał: Źródłowa próba mikroskopowa GRej 375033, rewizja 23 VIII 2025; nie średnia populacji gatunku
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
[21]Materiał: Źródłowa próba mikroskopowa GRej 374428, rewizja 23 VIII 2025; nie średnia populacji gatunku
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
[21]- Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Dĺžka výtrusu
- Materiał badania: Opis zarodników w atlasie ČMS; nie podano lokalizacji ani identyfikatora materiału. 13–17 µm [5]
Materiał badania: GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 11,9–17,2 µm [6]
Materiał badania: GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 14,3 mikrometra. [7]
Materiał badania: GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. Średnia długość zarodnika w badanym materiale wynosi 14,4 mikrometra. [6]
Materiał badania: GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 11,5–16,2 µm [7] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Pomer dĺžky a šírky výtrusu
- Materiał badania: GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 1,3–1,7 [6]
Materiał badania: GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 1,3–1,7 [7] - Výsledky zaznamenané v zdrojoch — Šírka výtrusu
- Materiał badania: GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 8,3–10,5 µm [6]
Materiał badania: GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 9,6 mikrometra. [7]
Materiał badania: GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. 8,3–10,9 µm [7]
Materiał badania: Opis zarodników w atlasie ČMS; nie podano lokalizacji ani identyfikatora materiału. 8–10 µm [5]
Materiał badania: GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025. Średnia szerokość zarodnika w badanym materiale wynosi 9,6 mikrometra. [6]
Metody i zapisy źródłowe — Opis zarodników w atlasie ČMS; nie podano lokalizacji ani identyfikatora materiału.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „13–17 × 8–10 µm” [5]
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „Dekstrynoidalne, czerwonobrązowe w Melzerze.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Eliptyczne lub jajowate.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — GRej 374428, BGF0017129, zbiór 4 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025.
Numer okazu: BGF0017129.
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej 374428: 11,9–16,8 –17,2! × 8,3–10,5 µm; średnio 14,4 × 9,6 µm!; Q 1,3–1,7, średnio 1,5!” [6]
Metody i zapisy źródłowe — GRej 375033, BGF0017123, zbiór 18 XI 2023; leg./det. Grażyna Domian, rev. Błażej Gierczyk 23 VIII 2025.
Numer okazu: BGF0017123.
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej 375033: 11,5–16,2 × 8,3–10,9 µm; średnio 14,3 × 9,6 µm; Q 1,3–1,7, średnio 1,5” [7]
Porovnania, znaky a zdrojový materiál
Česká mykologická společnost: Karta opisuje cechy M. konradii i możliwe pomyłki. Dwa numery Nálezy wskazują wpisy z kraju środkowoczeskiego; karta nie podaje dla nich numeru zielnikowego.
de Kok i Vellinga (1998): Pełny artykuł wskazuje historyczne błędne użycie nazwy przy omawianiu M. mastoidea; po przeszukaniu wszystkich stron nie przedstawiono odrębnego opisu diagnostycznego ani oznaczonego eksykatu M. konradii.
Ge i in. (2010): Autorzy uwzględniają M. konradii w analizie filogenetycznej, ale opisują morfologicznie sześć innych gatunków z Chin; trzy holenderskie sekwencje mają odrębne pochodzenie od materiału chińskiego opisanego w części metodycznej.
Łopusiewicz (2016), próba nasion: Szczep pochodził z owocnika zebranego we wrześniu 2013 r. w lesie mieszanym koło Kobylanki. Tkankę trzonu przeniesiono na PDA; hodowlę płynną prowadzono trzy tygodnie w 25 °C przy 150 obr./min. W teście kukurydzy i fasoli układano po 10 nasion na krążku bibuły, dodając 5 ml ekstraktu chloroformowo-acetonowego o stężeniu 10, 50 lub 100 mg/ml; kontrola otrzymywała wodę. Długość korzeni oceniano w dniach 3, 4, 5 i 8.
Łopusiewicz i Lisiecki (2015): Zachowany wtórny zapis wskazuje Kobylankę, wrzesień 2013 r. i szczep izolowany z trzonu; numer zielnikowy, potwierdzenie DNA i liczba niezależnych kultur nie zostały podane.
Atlas i wpisy GRej Marka Snowarskiego: Atlas zawiera opis, porównania i 26 wpisów GRej. Wzmianki o roślinach rosnących w pobliżu opisują kontekst miejsca, nie potwierdzają gospodarza mikoryzowego.
Blanco-Dios (2016): Na stronie 27 cechy trzonu i cebulowatej podstawy M. konradii są przedstawione jako wcześniejsze doniesienia cytowanych autorów; nie są nową obserwacją vouchera.
Friebes (2013): Klucz na stronie 21 opisuje pierwotne M. konradii jako takson o ciemnych, grubych łuskach kapelusza i wyraźnym garbku; użycie nazwy dla M. rhodosperma pozostaje oddzielne.
Okaz BGF0017129: Zapis badania łączy GRej 374428 z eksykatem BGF0017129, zbiorem 4 XI 2023 r. i rewizją oznaczenia 23 VIII 2025 r.; przygotowanie preparatu i liczba pomiarów nie zostały podane.
Okaz BGF0017123: Zapis badania łączy GRej 375033 z eksykatem BGF0017123, zbiorem 18 XI 2023 r. i rewizją oznaczenia 23 VIII 2025 r.; przygotowanie preparatu i liczba pomiarów nie zostały podane.
Łopusiewicz i Mizielińska (2016), powłoki PLA: Badano szczep czubajki z okolic Kobylanki oraz bakterie E. coli DSMZ 1576, S. aureus DSMZ 346, M. luteus DSMZ 20729 i B. atrophaeus DSMZ 675. Filtrat hodowli ekstrahowano mieszaniną chloroformu, acetonu i octanu etylu 3:2:1. Porównano czystą folię PLA, folię z 10% etylocelulozą oraz powłokę zawierającą ekstrakt. Warstwę 100 µm suszono 20 minut w 45 °C; ocenę wykonano według ASTM E 2180-01 i metodą dyfuzyjno-krążkową.
[11] [12] [16] [18] [19] [21] [10] [15] [6] [7] [9]Overenie výskytu — rozsah a obmedzenia
Materiał: Dwa wpisy atlasowe 0066-2024-0264 i 0066-2019-0200 ze Středočeskiego kraju, odpowiednio z 10 października 2024 r. i 20 października 2019 r.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 27.10.2026.
[11]Rozsah spracovania
Pred dokončením treba záznam doplniť alebo uzavrieť zostávajúce kontroly.
- Zaznamenané údaje zo zdrojov čakajú na rozhodnutie.
- Údaje zistené pri preverovaní nových zdrojov treba ešte overiť a vyjasniť.
Informácie čakajúce na rozhodnutie: 12
Právny základ a rozsah hodnotenia
Predpisy pre lokalitu: Poľsko
Najdôležitejšie látky a ich účinok
Badania biochemiczne dotyczyły wyciągów uzyskanych z płynu pohodowlanego grzybni oznaczonej jako Macrolepiota konradii. Pomiary te charakteryzują mieszaniny metabolitów wydzielanych do podłoża i nie określają całościowego składu chemicznego owocników rosnących w naturze.
W pracy Łopusiewicza i Lisieckiego (2015) grzybnię wyizolowano z tkanki trzonu owocników zebranych w Kobylance we wrześniu 2013 r. Pierwotną izolację prowadzono na agarze glukozowo-ziemniaczanym (PDA) z dodatkiem 50 mg/l chloramfenikolu w temperaturze 25 °C. Po oczyszczeniu kultury przechowywano w 4 °C, a przed zaszczepieniem hodowli płynnej pasażowano na podłoże PDA bez antybiotyku.
Podłoże płynne w badaniu z 2015 r. zawierało w 1 l wody: 20 g glukozy, 10 g peptonu, 10 g ekstraktu drożdżowego, 0,5 g MgSO₄·7H₂O oraz 1 g K₂HPO₄. Do kolb o pojemności 500 ml wlewano 250 ml pożywki i szczepiono fragmentem agaru PDA z grzybnią o wymiarach 1 × 1 cm. Hodowlę prowadzono przez 21 dni w temperaturze 25 °C na wytrząsarce IKA KS 4000 przy 150 obr./min. Kontrolę stanowiła sterylna pożywka bez grzybni.
Płyn pohodowlany sączono przez filtr o porach 0,2 µm. Do 25 ml filtratu dodawano 25 ml mieszaniny chloroformu, acetonu i octanu etylu w stosunku 3:2:1 (v/v), mieszano przez godzinę przy 300 obr./min, po czym rozdzielano warstwy (określone przez autorów jako dolna warstwa octanowo-etylowa i górna chloroformowo-acetonowa). Rozpuszczalniki odparowywano w 60 °C do zaniku zapachu, a suchy ekstrakt rozpuszczano w 1% roztworze DMSO do stężenia 200 mg/ml (mieszanie przez 30 min przy 100 obr./min w temperaturze pokojowej).
W teście dyfuzyjno-studzienkowym z 2015 r. stosowano płytki Petriego 90 mm z 20 ml agaru Mueller–Hinton oraz 200 µl inokulum bakteryjnego o gęstości 5 w skali McFarlanda. Do trzech studzienek o średnicy 8 mm wprowadzano po 150 µl ekstraktu o stężeniu 200 mg/ml. Płytki poddawano 2-godzinnej predyfuzji w 4 °C, po czym inkubowano przez 24 h w 37 °C. Jako kontrolę negatywną stosowano ekstrakt ze sterylnej pożywki, a jako kontrolę dodatnią – chloramfenikol o stężeniu 0,05 mg/ml.
W próbie dyfuzyjnej ekstrakt o stężeniu 200 mg/ml wytworzył następujące strefy zahamowania wzrostu bakterii:
- Escherichia coli (DSMZ 1576): 16 mm,
- Staphylococcus aureus (DSMZ 346): 17 mm,
- Staphylococcus epidermidis (CBIMO): 18 mm,
- Micrococcus luteus (DSMZ 20729): 36 mm,
- Bacillus cereus (CBIMO): 0 mm,
- Bacillus athrophaeus (DSMZ 675 IZT): 0 mm.
W tym samym badaniu przetestowano sześć gatunków grzybów mikroskopowych: Aspergillus clavatus, Aspergillus niger, Botrytis cinerea, Mucor sp., Penicillium chrysogenum oraz Rhizopus sp. Na podłożu Sabourauda z inokulum zarodników (100 µl zawiesiny w soli fizjologicznej z 0,1% Tween 80), po naniesieniu po 150 µl ekstraktu do studzienek i inkubacji przez 48 h w 25 °C (z 2-godzinną predyfuzją w 4 °C), nie stwierdzono żadnych stref zahamowania wzrostu testowanych grzybów.
W teście przeżywalności bakterii w bulionie Mueller–Hinton ekstrakt (200 mg/ml) dozowano w objętościach od 2,5 do 375 µl (odpowiednio 2,5, 25, 50, 125, 175, 250, 300 i 375 µl). Po odparowaniu rozpuszczalnika w 50 °C dodawano 450 µl bulionu oraz 50 µl zawiesiny bakteryjnej o gęstości 0,5 McFarlanda (ok. 1,5 × 10⁸ CFU/ml). Po 24 h inkubacji w 37 °C wykonywano seryjne rozcieńczenia (10⁻¹–10⁻⁹ w 0,9% NaCl) i posiewano po 100 µl w trzech powtórzeniach na płytki 55 mm, inkubując kolejne 24 h w 37 °C. W metodyce wymieniono stężenia 1–150 mg/ml, a w tabeli wyników ujęto dodatkowo stężenie 170 mg/ml.
Liczba jednostek tworzących kolonie (CFU/ml) po inkubacji z ekstraktem w badaniu z 2015 r.:
- 0 mg/ml (kontrola): E. coli 200 000 000 CFU/ml; S. aureus 175 000 000 CFU/ml,
- 1 mg/ml: E. coli 129 000 000 CFU/ml; S. aureus 145 000 000 CFU/ml,
- 10 mg/ml: E. coli 124 000 000 CFU/ml; S. aureus 128 000 000 CFU/ml,
- 20 mg/ml: E. coli 71 000 000 CFU/ml; S. aureus 1 800 000 CFU/ml,
- 50 mg/ml: E. coli 16 600 CFU/ml; S. aureus 240 000 CFU/ml,
- 70 mg/ml: E. coli 13 200 CFU/ml; S. aureus 91 000 CFU/ml,
- 100 mg/ml: E. coli 9 500 CFU/ml; S. aureus 11 500 CFU/ml,
- 120 mg/ml: E. coli 7 100 CFU/ml; S. aureus 9 600 CFU/ml,
- 150 mg/ml: E. coli 6 400 CFU/ml; S. aureus 6 500 CFU/ml,
- 170 mg/ml: E. coli 5 500 CFU/ml; S. aureus 4 000 CFU/ml.
W podsumowaniu badania autorzy określili spadek liczby żywych bakterii jako redukcję o około pięć rzędów wielkości (przy 150 mg/ml dla E. coli i 120 mg/ml dla S. aureus). Dokładne wyliczenie logarytmiczne ze stężeń w tabeli daje spadek o 4,49 rzędu wielkości dla E. coli oraz 4,26 dla S. aureus.
Wydajność suchego ekstraktu pohodowlanego podana przez badaczy wyniosła 25,25 g/l. W doświadczeniu masa krystalizatora wzrosła z 78,26 g do 82,15 g (przyrost o 3,89 g) po odparowaniu 154 ml ekstraktu.
W pracy Łopusiewicza z 2016 r. badano właściwości fitotoksyczne frakcji chloroformowo-acetonowej z hodowli płynnej szczepu z Kobylanki (hodowla 21 dni w 25 °C przy 150 obr./min, pożywka o tożsamym składzie soli, peptonu, glukozy i ekstraktu drożdżowego, ekstrakcja w układzie 3:2:1 i odparowanie w 60 °C). Roztwór podstawowy przygotowano w 1% DMSO w stężeniu 200 mg/ml.
Test fitotoksyczności przeprowadzono na nasionach fasoli zwyczajnej (Phaseolus vulgaris) oraz kukurydzy (Zea mays) firmy Semas. Nasiona odkażano w 50 ml 50% etanolu przez 1 min, trzykrotnie płukano sterylną wodą i wykładano na bibułę w szklanych płytkach Petriego po 10 sztuk. Podawano po 5 ml ekstraktu o stężeniu 10, 50 lub 100 mg/ml, a próba kontrolna otrzymywała 5 ml sterylnej wody destylowanej. Inkubację prowadzono w temperaturze pokojowej, mierząc długość korzeni w 3, 4, 5 i 8 dniu.
W 8. dniu testu zanotowano następujące skrócenie średniej długości korzeni siewek w porównaniu z kontrolą wodną:
- kukurydza przy 10 mg/ml: 55,06%,
- kukurydza przy 50 mg/ml: 63,39%,
- kukurydza przy 100 mg/ml: 91,07%,
- fasola przy 10 mg/ml: 20,00%,
- fasola przy 50 mg/ml: 46,95%,
- fasola przy 100 mg/ml: 94,61%.
Średnia długość korzeni siewek kukurydzy w poszczególnych dniach pomiaru kształtowała się następująco:
- kontrola (0 mg/ml): dzień 3 – 6,5 mm; dzień 4 – 13,1 mm; dzień 5 – 20,6 mm; dzień 8 – 33,6 mm,
- ekstrakt 10 mg/ml: dzień 3 – 2,1 mm; dzień 4 – 4,6 mm; dzień 5 – 10,2 mm; dzień 8 – 15,2 mm,
- ekstrakt 50 mg/ml: dzień 3 – 0,4 mm; dzień 4 – 3,4 mm; dzień 5 – 9,3 mm; dzień 8 – 12,3 mm,
- ekstrakt 100 mg/ml: dzień 3 – 0,0 mm; dzień 4 – 0,0 mm; dzień 5 – 0,3 mm; dzień 8 – 3,0 mm.
Średnia długość korzeni siewek fasoli w poszczególnych dniach pomiaru wynosiła:
- kontrola (0 mg/ml): dzień 3 – 6,25 mm; dzień 4 – 21,0 mm; dzień 5 – 28,5 mm; dzień 8 – 35,25 mm,
- ekstrakt 10 mg/ml: dzień 3 – 6,9 mm; dzień 4 – 15,4 mm; dzień 5 – 21,3 mm; dzień 8 – 28,2 mm,
- ekstrakt 50 mg/ml: dzień 3 – 1,3 mm; dzień 4 – 9,0 mm; dzień 5 – 16,4 mm; dzień 8 – 18,7 mm,
- ekstrakt 100 mg/ml: dzień 3 – 0,0 mm; dzień 4 – 1,5 mm; dzień 5 – 1,7 mm; dzień 8 – 1,9 mm.
Przy najwyższym stężeniu ekstraktu (100 mg/ml) kiełkowanie było wyraźnie opóźnione – pierwsze kiełkujące nasiona fasoli zaobserwowano dopiero w 4. dniu, a kukurydzy w 5. dniu testu. Podana przez autora wartość redukcji wzrostu korzeni kukurydzy dla 10 mg/ml wyniosła 55,06% (wyliczenie z zaokrąglonych wartości bezwzględnych 15,2 mm względem 33,6 mm daje 54,76%).
Łopusiewicz i Mizielińska (2016) zbadali aktywność ekstraktów z Macrolepiota konradii oraz ich powłok na folii PLA. Sam ekstrakt chloroformowo-acetonowy hamował M. luteus, S. aureus i E. coli (nie działał na B. atrophaeus). Jednak w testach powłok etylocelulozowych na PLA (wobec E. coli i S. aureus) dodatek ekstraktu dał znikomy efekt w porównaniu z samą etylocelulozą; autorzy uznali, że ekstrakt nie tworzy aktywnej powłoki przeciwbakteryjnej.
[9]Analytické výsledky
Výsledky zo zdrojov a ich obmedzenia
Drzewo filogenetyczne Ge i in. (2010): Pełne drzewo pokazuje sekwencje AY243603, AY243602 i AY243601 jako M. konradii z Holandii; są nieoznaczone gwiazdką, więc nie zostały wygenerowane w tej pracy.
Zachowane wtórne zestawienie z 2015 r.: W zachowanym wtórnym zestawieniu tabela 1 podaje sześć średnic stref w milimetrach; odchylenia standardowe i liczba powtórzeń nie zostały podane.
Ekstrakt i powłoki PLA — Łopusiewicz i Mizielińska (2016): Przy stężeniu ekstraktu 200 mg/ml tabela 1 podaje strefy zahamowania 16 mm dla E. coli, 17 mm dla S. aureus, 36 mm dla M. luteus i 0 mm dla B. atrophaeus. W porównaniu czystej folii PLA, samej etylocelulozy i powłoki z ekstraktem tabela 3 podaje dla E. coli odpowiednio 787, 11,7 i 6,89 × 10⁶ JTK/ml, a tabela 4 dla S. aureus: 55,4, 3,89 i 1,33 × 10⁵ JTK/ml. Obie tabele zachowują osobne SD. Autorzy opisują nieznacznie większe działanie powłoki z ekstraktem, lecz we wniosku nie uznają uzyskanej powłoki etylocelulozowej za aktywną. Liczby tabel i procenty podane w tekście zachowano jako odrębne wyniki źródła.
Test korzeni kukurydzy i fasoli — Łopusiewicz (2016): W dniu 8 ryciny 2 i 4 podają długość korzeni jako procent kontroli. Dla stężeń 10, 50 i 100 mg/ml są to odpowiednio: kukurydza 44,94%, 36,61% i 8,93%; fasola 80%, 53,05% i 5,39%. To długość pozostała względem kontroli, nie procent redukcji. Dla kukurydzy przy 10 mg/ml rycina 1 podaje jednocześnie 15,2 mm wobec kontroli 33,6 mm, co nie odpowiada dokładnie procentowi z ryciny 2. Obie wartości źródłowe zachowano. Badanie dotyczyło siewek w płytkach, nie skuteczności w terenie.
[16] [19] [9] [18]Ekologické štúdie
Výskyt a stanovište
Česká mykologická společnost: Atlas ČMS podaje okres od lipca do listopada i występowanie w ściółce lasów liściastych oraz iglastych. Dwa odrębne zgłoszenia z 10 października 2024 r. i 20 października 2019 r. dotyczą kraju środkowoczeskiego; ogólny opis sezonu nie jest ograniczony do tych stanowisk.
Atlas Marka Snowarskiego: Atlas grzybów Polski dokumentuje występowanie w Polsce i podaje okres od lata do jesieni. Zbiory GRej 374428 i 375033 pochodzą z województwa zachodniopomorskiego, odpowiednio z 4 i 18 listopada 2023 r. Datowane znaleziska nie wyznaczają pełnego sezonu.
Historyczna wzmianka o Holandii: de Kok i Vellinga (1998, s. 69) określają Macrolepiota konradii jako rzadką w Holandii. Jest to historyczna wzmianka krajowa; autorzy nie wskazują tu konkretnego stanowiska, daty zbioru ani vouchera.
[11] [21] [12]Biotop a výskyt
Biotop, oblasť a ročné obdobie
W Czechach gatunek występuje w rozproszeniu od lipca do listopada. Rośnie w ściółce lasów liściastych oraz iglastych, preferując miejsca jaśniejsze i lepiej doświetlone.
W Niderlandach w rewizji de Koka i Vellingi z 1998 r. zarówno Macrolepiota konradii, jak i M. mastoidea zostały określone jako taksony rzadkie.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Zdroje |
|---|---|---|---|
| Česko | Stredočeský kraj | Nie ustalono |
|
| Poľsko | Západopomoranské vojvodstvo | VI–XI |
|
Zdroje
- GBIF — dokładne dopasowanie Macrolepiota konradii
- Weryfikacja polskich wykazów ochrony i obrotu dla czubajki gwiaździstej
- Atlas ČMS — opis mikroskopowy (także [11])
- GRej 374428 — okaz BGF0017129 (także [7], [21])
- Źródłowa średnia Q — GRej 374428
- Dokumentacja źródłowa badań z 2016 roku: metody i wyniki, czubajka gwiaździsta.
- Blanco-Dios J.B. 2016. Agaricales de las dunas de Galicia (VI): una nueva variedad de Macrolepiota y algunas combinaciones nuevas. Tarrelos 18:27-28.
- de Kok R.P.J., Vellinga E.C. 1998. Notulae ad Floram agaricinam neerlandicam—XXXII.Macrolepiota. Persoonia17(1): 69–79
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258
- Friebes G. 2013. Der Tintling 83:19-22.
- Ge Z.W., Yang Z.L., Vellinga E.C. 2010. The genus Macrolepiota(Agaricaceae, Basidiomycota)inChina. FungalDiversity45:81–98. DOI 10.1007/s13225-010-0062-0
- Index Fungorum 317072, Macrolepiota konradii
- Łopusiewicz Ł.2016. Ocena możliwości zastosowania ekstraktu z grzyba Macrolepiota konradii jako naturalnego bioherbicydu
- Łopusiewicz Ł., Lisiecki S. 2015. Analiza właściwości bakteriostatycznych i fungistatycznych grzyba Macrolepiota konradii. Badania i Rozwój Młodych Naukowców wPolsce, Nauki przyrodnicze TomI, CzęśćII, str.79–84
- NCBI Taxonomy90954, Macrolepiota konradii