Съедобный
Не сочетать с алкоголем
Укажите местоположение, чтобы увидеть данные для своего региона.










Говорушка булавоногая отличается булавовидной ножкой, отчётливо губчатой и сильно утолщённой у основания. Шляпка имеет диаметр от 3 до 8 см, сначала выпуклая, со временем становится плоской и, наконец, неглубоко вогнутой. Приобретает серо-коричневую, оливково-коричневую или дымчатую окраску с более тёмным центром. Пластинки частые, нисходящие на ножку, от беловатых до кремово-жёлтых. Мякоть мягкая, ватообразная и водянистая, с мягким вкусом и слабым, приятным запахом.
Определение, местообитание и важнейшие отличия.
Грибник
Строение плодового тела
- Тип строения плодового тела
- Тип строения плодового тела: Шляпка.
Тип строения плодового тела: ножка.
Шляпка
- Рельеф поверхности шляпки
- Рельеф поверхности шляпки: гладкий.
Рельеф поверхности шляпки: морщинистый. - Покров шляпки
- Покров шляпки: голая.
Покров шляпки: войлочная. - Цвет шляпки
- в сухом состоянии: Цвет шляпки: бледно-охристый (основной цвет).
Цвет шляпки: серый (основной цвет).
Цвет шляпки: серо-коричневый (основной цвет).
Цвет шляпки: оливковой (основной цвет).
Цвет шляпки: коричневый (основной цвет). - Профиль края шляпки
- Профиль края шляпки: острый.
- Диаметр шляпки
- Диаметр шляпки составляет 20–100 mm.
- Центр шляпки
- Центр шляпки: с выраженным бугорком.
- Гигрофанность шляпки
- Гигрофанность шляпки: гигрофанный.
Нижняя сторона шляпки
- Тип гименофора
- Тип гименофора: пластинки.
Пластинки у ножки
- Прикрепление гименофора к ножке
- Прикрепление гименофора к ножке: приросший к ножке (пластинки).
Прикрепление гименофора к ножке: приросший к ножке (пластинки).
- Нисхождение гименофора по ножке
- Нисхождение гименофора по ножке: нисходящий (пластинки).
Нисхождение гименофора по ножке: нисходящий (пластинки). - Цвет гименофора
- Цвет гименофора: беловатая.
Цвет гименофора: кремовый.
Цвет гименофора: Желтоватый.
Цвет гименофора: белый.
Цвет гименофора: кремовый.
у старых плодовых тел: Цвет гименофора: коричневатый. - Расстояние между пластинками
- Расстояние между пластинками: близко расположенные.
Расстояние между пластинками: довольно редко расположенные. - Толщина пластинок
- Толщина пластинок: толстый.
- Высота пластинок
- Высота пластинок: 2–6 mm.
- Наличие коротких пластиночек
- Наличие коротких пластиночек: присутствует.
Ножка и основание
- Форма ножки
- Форма ножки: цилиндрический.
Форма ножки: булавовидный. - Основание ножки
- Основание ножки: булавовидное.
Основание ножки: клубневидный.
Основание ножки: клубневидный (часто).
у молодых плодовых тел: Основание ножки: клубневидный (выраженная). - Цвет ножки
- Цвет ножки: беловатая или кремовый.
Цвет ножки: серый или серо-коричневый.
Цвет ножки: палевый или светло-коричневый. - Покров поверхности ножки
- Покров поверхности ножки: волокнистая.
Покров поверхности ножки: голая или опушённая. - Внутреннее строение ножки
- у зрелых плодовых тел: Внутреннее строение ножки: Камеристое.
- Консистенция ножки
- Консистенция ножки: губчатый.
- Длина ножки
- Длина ножки: 25–100 mm.
- Диаметр ножки
- Диаметр ножки: 5–20 mm.
Кольцо
- Наличие кольца
- Наличие кольца: без кольца.
Клубень
- Ширина клубня у основания ножки
- Ширина клубня у основания ножки: до 40 mm.
- Влажность поверхности ножки
- Влажность поверхности ножки: сухой.
Мякоть
- Цвет мякоти
- Цвет мякоти: белый.
в сухом состоянии: Цвет мякоти: беловатая.
во влажном состоянии: Цвет мякоти: коричневато-серый. - Плотность мякоти
- Плотность мякоти: мягкий.
- Вкус мякоти
- Вкус мякоти: слабый.
- Цвет мякоти после повреждения
- Цвет мякоти после повреждения: без изменения цвета.
- Запах мякоти
- Запах мякоти: сладковатый.
Запах мякоти: фруктовый.
Запах мякоти: химический.
Запах мякоти: невыразительный.
Где и когда растёт
- Местообитание
- Местообитание: хвойный лес, лиственный лес или опушка леса.
Местообитание: хвойный лес или лиственный лес. - Субстрат
- Субстрат: подстилка.
Субстрат: почва или подстилка. - Характер роста плодовых тел
- Характер роста плодовых тел: группами или кругами.
Характер роста плодовых тел: одиночно, рассеянные группы или группами. - Частота встречаемости
- Частота встречаемости: обычный.
- Период плодоношения
- Плодовые тела появляются с августа по ноябрь.
- Ареал распространения
- Ареал распространения: подтверждено.
Съедобность и кулинария
- Взаимодействия с другими веществами
- Взаимодействия с другими веществами: этиловый спирт (одно указанное вещество, плодовое тело, таксон в источнике: Ampulloclitocybe clavipes, косвенные данные, источник рекомендует избегать сочетания).
- Съедобность
- Съедобный
- Алкоголь
- Не сочетать с алкоголем
Законодательство
- Охрана
- В Польше вид не подлежит видовой охране.
- Торговля
- В Польше вид не допущен к торговле или производству грибной продукции.
С чем можно спутать
Clitocybe nebularis
Основные различия
Молодые плодовые тела иногда путают с говорушкой дымчатой (Clitocybe nebularis). Clitocybe nebularis отличается более твёрдой, упругой мякотью, кисловатым запахом и пластинками, которые при трении легко отделяются от мякоти шляпки. У Ampulloclitocybe clavipes диагностическими признаками являются мягкое, губчатое основание ножки булавовидной формы и мягкая мякоть; однако у старых плодовых тел утолщение ножки бывает заметно слабее.
FAQ
Является ли говорушка булавоногая съедобным грибом?
Она считается несъедобной или условно-съедобной, поскольку в сочетании с алкоголем вызывает опасное отравление. Из-за риска осложнений для здоровья не рекомендуется собирать её в кулинарных целях.
Почему нельзя употреблять этот гриб вместе с алкоголем?
Гриб содержит соединения, блокирующие фермент, расщепляющий алкоголь, что приводит к накоплению ацетальдегида. Это влечёт за собой коллапс, резкий скачок пульса, одышку и сильную рвоту.
Как долго после употребления гриба необходимо избегать алкоголя?
Алкоголь нельзя употреблять в течение как минимум от 3 до 5 дней после приёма пищи, а также перед ним. Токсины долго сохраняются в организме, вызывая неприятные симптомы даже после употребления небольшой дозы спиртного.
По каким признакам легче всего узнать говорушку булавоногую?
Наиболее характерна её булавовидная ножка с мягким, клубневидно вздутым основанием с губчатой мякотью. Её также выделяют нисходящие светлые пластинки и серо-коричневая вогнутая шляпка.
С какими грибами можно перепутать этот вид?
Его можно перепутать с говорушкой дымчатой или говорушкой желобчатой. Однако другие похожие виды говорушек не имеют столь отчётливо вздутого, мягкого основания ножки с выраженной войлочной структурой внизу.
В каких лесах и на каком грунте она чаще всего растёт?
Она растёт преимущественно в сосновых борах и еловых лесах, реже в смешанных. Выбирает кислые песчаные почвы, обильно покрытые мхом и толстым слоем разлагающейся хвои сосны или ели.
На какие месяцы приходится пик плодоношения?
Наибольшее количество плодовых тел появляется в период с сентября до конца октября. Первые экземпляры можно найти уже в августе, а при мягкой осени отдельные грибы встречаются и в ноябре.
Какие симптомы вызывает отравление после употребления алкоголя?
Оно проявляется покраснением лица, приливами жара, учащённым сердцебиением и падением давления. Появляются также сильные головные боли, головокружение, тошнота и мучительная рвота.
Нейтрализует ли термическая обработка содержащиеся в нём токсины?
Нет, ни варка, ни жарка, ни сушка не разрушают вещества, вступающие в реакцию с алкоголем. Даже после тщательного ошпаривания или многократного отваривания гриб сохраняет свои токсические свойства.
Откуда происходит латинское название Ampulloclitocybe?
Родовое название происходит от латинского слова ampulla, означающего бутылку или колбу. Оно непосредственно указывает на толстую булавовидную ножку, которая по форме напоминает небольшую бутылочку.
Любитель
Названия и история
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Białolejkówka buławotrzonowa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Ampulloclitocybe clavipes
- Dawne nazwy krajowe
- Lejkówka buławotrzonowa
Наблюдения дома
Споровый порошок
- Необходимые материалы
- свежая, зрелая шляпка, лист бумаги, стакан или чашка, вода
- Время
- 2–24 h
- Выполнение
- Положите шляпку нижней стороной на бумагу.
- Нанесите каплю воды на верхнюю сторону и накройте.
- Через 2–24 часов поднимите шляпку и осмотрите осадок.
Что искать
- Цвет спорового отпечатка
- Цвет спорового отпечатка: белый.
Под микроскопом
- Необходимые материалы
- световой микроскоп, предметное и покровное стёкла, игла, вода, споры из спорового порошка
- Выполнение
- Перенесите иглой немного спорового порошка на стекло.
- Добавьте каплю воды, накройте покровным стеклом и рассмотрите споры.
Что искать
- Форма споры
- Форма споры: эллипсоидный. Форма споры: шаровидный (почти). Форма споры: эллипсоидный. Форма споры: яйцевидный. Форма споры: удлинённо-эллипсоидный.
- Поверхность споры
- Поверхность споры: гладкий. Поверхность споры: гладкий.
- Размеры споры
- Длина 5–10 µm, ширина 3–5 µm.
Сравнивайте размеры после калибровки шкалы микроскопа.
Некулинарное применение
В кулинарии этот гриб сегодня не находит никакого применения из-за риска отравления, а также мягкой, водянистой мякоти с ничтожными вкусовыми качествами. В прошлом неосведомлённые грибники изредка его отваривали или мариновали. В настоящее время он служит прежде всего ценным объектом токсикологических и биохимических исследований механизмов ингибирования альдегиддегидрогеназы. В природе он выполняет функцию сапротрофа, разлагая хвойный опад и обогащая лесную почву ценными питательными веществами.
История и культура
Вид описал в 1801 году Кристиан Хендрик Персон под названием Agaricus clavipes. На протяжении двух столетий гриб классифицировался в роде говорушка (Clitocybe), пока в 2002 году микологи не перенесли его в отдельный род Ampulloclitocybe, указывая на его бутылковидную ножку. В культуре сбора грибов он остался медицинской загадкой: на протяжении десятилетий он считался безопасным, пока в XX веке его не связали с отравлениями после употребления алкоголя, что навсегда изменило отношение к его сбору.
Съедобность и безопасность
Этот вид считается условно-съедобным, однако в сочетании с алкоголем проявляет сильную токсичность. Он содержит соединения, блокирующие расщепление алкоголя в организме и вызывающие дисульфирамовую реакцию. Употребление алкоголя перед приёмом пищи, во время него или в течение нескольких дней после ведёт к сильному покраснению лица, учащённому сердцебиению, рвоте и резкому падению давления. Из-за этого риска современные микологи признают данный гриб несъедобным и решительно не рекомендуют его собирать.
Местообитание и встречаемость
Говорушка булавоногая растёт в хвойных и смешанных лесах, чаще всего в сосновых и еловых борах, реже под берёзами или дубами. Предпочитает песчаные, бедные и выраженно кислые почвы. Плодовые тела вырастают одиночно или группами среди мхов и толстого слоя опавшей хвои, во влажных уголках леса. Сезон плодоношения начинается поздним летом, в августе, и продолжается всю осень вплоть до ноября, прекращаясь лишь с первыми более сильными заморозками.
Исследователь
Съедобность и кулинария
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Съедобность
- Съедобный — źródło oznaczenia
ČMS — Ampulloclitocybe clavipes · Kuchyňské využití: reported edible; recommendation against consumption; warning about simultaneous alcohol
- Алкоголь
- Не сочетать с алкоголем
ČMS — Ampulloclitocybe clavipes · Kuchyňské využití: reported edible; recommendation against consumption; warning about simultaneous alcohol
Научные названия и таксономия
- Действующее научное название
Ampulloclitocybe clavipes
Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys został pierwotnie opisany w 1801 r. przez Christiaana Hendrika Persoona jako Agaricus clavipes, a w 1871 r. Paul Kummer przeniósł go do rodzaju lejkówka jako Clitocybe clavipes. Nowy rodzaj Ampulloclitocybe utworzyli w 2002 r. Scott Alan Redhead, François Lutzoni, Jean-Marc Moncalvo i Rytas Vilgalys, wyznaczając Agaricus clavipes na gatunek typowy. Wcześniejsza kombinacja i epitet gatunkowy odnosiły się bezpośrednio do tego samego taksonu.
[24] [11] [8] [14] [21] [17] [20]Границы таксона и ограничения определения
W analizie filogenetycznej Alfreda Vizziniego i współpracowników z 2024 r. rodzaj Ampulloclitocybe zaliczono do rodziny wodolubkowatych (Cuphophyllaceae), obok rodzajów Cantharocybe, Cuphophyllus, Hygrophorocybe oraz Spodocybe. Rodzinę tę opisano formalnie jako Cuphophyllaceae (Z.M. He & Zhu L. Yang) Vizzini, Consiglio & P. Alvarado, stat. nov. & comb. nov. (MB851145), podnosząc do rangi rodziny podrodzinę Cuphophylloideae z 2021 r. W starszych ujęciach oraz w części baz, takich jak Index Fungorum, takson bywa nadal klasyfikowany w rodzinie wodnichowatych (Hygrophoraceae) lub w tradycyjnie szeroko ujmowanych gąskowatych (Tricholomataceae).
[24] [11] [8] [14] [21] [17] [20]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Źródłowy zakres Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys. Historyczna kombinacja Clitocybe clavipes zachowana w źródłach. Nie utożsamiono automatycznie odrębnego materiału oznaczonego Clitocybe squamulosoides; synonimia baz nie zastępuje weryfikacji granic materiału. Rodzinę przyjęto według Vizzini i in. 2024, zachowując Hygrophoraceae w oryginalnym wyniku GBIF oraz starsze przypisania w archiwum.
[4] [21]
Основание отнесения к семейству и последующее употребление названий
Vizzini i in. (2024): Pełny artykuł podnosi Cuphophylloideae do rangi rodziny Cuphophyllaceae, MycoBank MB 851145. Wśród jej rodzajów wymieniono Ampulloclitocybe. Zakres rodziny obejmuje także Cantharocybe, Cuphophyllus, Hygrophorocybe i Spodocybe.
Merino i in. (2019): W opisie Infundibulicybe meridionalis autorzy porównują ten gatunek z A. clavipes, używając C. squamulosoides jako synonimu. Okaz JA-CUSSTA 9275 należy do I. meridionalis; nie jest materiałem C. squamulosoides poddanym w tej pracy odrębnej analizie. Użycie nazwy w porównaniu pozostaje czym innym niż rozstrzygnięcie kwestii molekularnej wskazanej przez Lodge i współautorów.
[24] [18] [16]Экология и распространение
- Частота встречаемости
- Польша: Частота встречаемости: обычный. [21]
Лабораторная диагностика
Dane ustrukturyzowane
Базидии
Гимениальные цистиды
- Наличие цистид в гимении
- Наличие цистид в гимении: отсутствует. [8]
Кожица шляпки
Споры
Материал и методы исследований
- Результаты, приведённые в источниках — Длина споры
- 5–6 µm (skrajnie do 7 µm) [21]
6–9 µm [8]
6–10 µm [14] - Результаты, приведённые в источниках — Ширина споры
- 3–4 µm (skrajnie do 5 µm) [21]
3–3,5 µm [14]
4–5 µm [8]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisany przez Kuo; wzmianki Herb. Kuo 09130405 i 09220406 nie przypisują poszczególnych wyników konkretnemu okazowi.
Liczba sterygm jednej podstawki; Długość podstawki; Kształt podstawki; Szerokość podstawki; Szerokość elementów skórki; Klasa ściany strzępki skórki; Organizacja skórki kapelusza; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 6–10 x 3–3.5 µm; ellipsoid to egg-shaped or elongated-ellipsoid, occasionally with a narrowed end; smooth; hyaline in KOH; inamyloid. Basidia 27–36 x 6–7 µm; subclavate; 4-sterigmate. Pseudo cystidia scattered as “marginal cells” in some specimens; 22–26 x 10–15 µm; clavate to sphaeropedunculate; smooth; hyaline in KOH. Pileipellis a cutis of elements 5–12 µm wide, smooth, thin-walled, hyaline in KOH; clamp connections present.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisu atlasowego ČMS; tożsamość materiału niepodana.
Obecność cystyd w hymenium; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy jsou oválné, 6–9 x 4–5 µm. Cystidy na lupenech chybí.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Zarodniki opisane w atlasie Snowarskiego; tożsamość materiału niepodana.
Barwa zarodnika w mikroskopie; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki elipsoidalne (prawie kuliste), gładkie, bezbarwne, 5-6(7) x 3-4(5) µm.” [21]
Материалы филогенетического анализа 2024 года
Tabela 3: Analiza czterech markerów ITS, LSU, RPB2 i TEF1 obejmuje materiały A. clavipes oznaczone KUN-HKAS: 54426, TENN: DJL06TN40 oraz WTU: PBM 2474 / AFTOL-ID 542. Odpowiadające im numery GenBank są podane w tabeli źródłowej. Wiersze te nie są wyróżnione jako sekwencje wygenerowane w tej pracy. Tabela nie podaje krajów zbioru tych materiałów.
[24]Описания мякоти в атласах
Lyon 1 i Nahuby: Karta Uniwersytetu Lyon 1 określa miąższ jako biały, miękki i higrofaniczny. Odrębny opis Nahuby wskazuje miąższ wodnisty i miękki, białawy w stanie suchym oraz brązowawoszary w stanie wilgotnym. To opisy atlasowe tkanki; Lyon nie podaje osobnych gatunkowych barw mokrego i suchego miąższu. Atlas Nahuby oznacza gatunek jako niejadalny, co zachowano jako ocenę tego źródła.
[17] [19]Проверка распространения — объём и ограничения
Materiał: Źródłowo oznaczona fotografia; jawna lokalizacja Kamionna, Beskid Wyspowy, woj. małopolskie. Oznaczenia nie potwierdzano niezależnie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 27.10.2026.
[3]Объём проверки
Перед завершением запись нужно дополнить или проверить.
- Зафиксированные сведения из источников ожидают рассмотрения.
- Новые источники требуют проверки сведений, выявленных при обзоре.
Сведения, требующие уточнения: 11
Правовая основа и объём оценки
Нормы для локации: Польша
Важнейшие вещества и их действие
Z owocników wyizolowano pięć pochodnych kwasów tłuszczowych wykazujących właściwości inhibitorów dehydrogenazy aldehydowej (ALDH) w testach in vitro (Kawagishi i in., 2002). Trzy z nich stanowiły dotąd nieznane związki naturalne. Ich obecność wyjaśnia mechanizm biochemiczny zatruć po spożyciu grzyba z alkoholem, polegający na gwałtownym nagromadzeniu aldehydu octowego w organizmie.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z hodowli grzybni wyizolowano meroterpenoidowe związki nazwane klawilaktonami A, B i C (Arnone i in., 1994). W testach laboratoryjnych metabolity te wykazały aktywność przeciwgrzybiczą i przeciwbakteryjną, a także właściwości hamujące kiełkowanie i wzrost siewek rzeżuchy (Lepidium sativum).
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Badania nad klawilaktonami A, B i D oraz ich półsyntetycznymi pochodnymi wykazały zdolność do hamowania kinaz tyrozynowych (Cassinelli i in., 2000). Dla klawilaktonu D wyznaczono wartości IC₅₀ równe 2,8 µM wobec kinazy onkogennej Ret/ptc1, 5,5 µM wobec receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), 81,3 µM wobec kinazy v-Abl oraz 128 µM wobec kompleksu kinazy p34cdc2.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z 0,6 kg wysuszonych owocników pochodzących z chińskiego zbioru w Hotan wyekstrahowano octanem etylu 45 g surowego ekstraktu, z którego po chromatografii na żelu krzemionkowym (200–300 mesh) w układach gradientowych eter naftowy/EtOAc (30:1, 10:1, 5:1, 1:1) i CH₂Cl₂/MeOH (20:1, 10:1, 5:1, 1:1) wyodrębniono osiem frakcji. Z frakcji tych wyizolowano dwa nowe meroterpenoidy – klawipole A i B – oraz trzy klawilaktony: G, H i I (Sun i in., 2019).
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Rozdział frakcji F3 prowadzono metodą HPLC w układzie CH₃CN/H₂O przy stosunku 60:49 (v/v). Frakcje F4–5 rozdzielono na złożu RP-C18 gradientem MeOH/H₂O (od 30:70 do 100:0) na pięć podfrakcji (a–e), z których podfrakcję d oczyszczano za pomocą HPLC w układzie CH₃CN/H₂O 45:55.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z ekstraktu wyizolowano następujące ilości poszczególnych metabolitów o podanych czasach retencji:
- clavipol A (związek 1): 3 mg, czas retencji 15,5 min,
- clavipol B (związek 2): 2 mg, czas retencji 17,1 min,
- clavilactone G (związek 3): 2 mg, czas retencji 12,4 min,
- clavilactone H (związek 4): 2 mg, czas retencji 20 min,
- clavilactone I (związek 5): 3 mg, czas retencji 22,1 min.
Struktury cząsteczek ustalono na podstawie spektroskopii NMR (¹H 600 MHz, ¹³C 150 MHz w obecności TMS), HRESIMS, spektrometrii UV, FTIR oraz widm dichroizmu kołowego (CD). Klawipole zawierają dwunastoczłonowy makrocykliczny pierścień eterowy, natomiast klawilaktony charakteryzują się dziesięcioczłonowym szkieletem węglowym sprzężonym z ugrupowaniem hydrochinonowym i laktonowym. Konfigurację absolutną potwierdzono obliczeniami kwantowomechanicznymi widm ECD przy użyciu poziomów teorii MMFF94s, HF/6-31G(d), B3LYP/6-311+g(d, p) oraz APFD/6-311+g(2d, p) w metanolu.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Dane masowe i wyznaczone konfiguracje stereochemiczne związków:
- clavipol A (1): wzór sumaryczny C₁₆H₂₀O₃, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 259,1329 (obliczonym 259,1340), konfiguracja 10S wyznaczona na podstawie widma ECD,
- clavipol B (2): wzór sumaryczny C₁₇H₂₂O₃, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 273,1487 (obliczonym 273,1496), konfiguracja zgodna ze związkiem 1 na podstawie porównania ECD,
- clavilactone G (3): wzór sumaryczny C₁₆H₁₆O₆, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 303,0885 (obliczonym 303,0874), konfiguracja 6R, 7R, 8R, 9S,
- clavilactone H (4): wzór sumaryczny C₁₇H₁₈O₄, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 285,1132 (obliczonym 285,1132), konfiguracja 6S,
- clavilactone I (5): wzór sumaryczny C₁₇H₁₈O₅, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 301,1070 (obliczonym 301,1081), konfiguracja przypisana przez porównanie z klawilaktonem A.
Przypisanie sygnałów NMR dla związków 1 (clavipol A) i 2 (clavipol B) w CDCl₃:
- C-1: δC 151,6 (1); δC 151,6 (2),
- C-2: δH 6,56 dd (J = 3; 8,4 Hz), δC 115,3 (1); δH 6,64 dd (J = 3; 8,4 Hz), δC 114,7 (2),
- C-3: δH 6,60 d (J = 8,4 Hz), δC 115,8 (1); δH 6,69 d (J = 8,4 Hz), δC 111,3 (2),
- C-4: δC 147,1 (1); δC 151,4 (2),
- C-5: δC 127,4 (1); δC 129,9 (2),
- C-6: δH 3,04 dd (J = 8,4; 16,8 Hz; proton b) i 3,34 dd (J = 7,2; 16,8 Hz; proton a), δC 25,7 (1); δH 3,03 dd (J = 8,4; 16,8 Hz; proton b) i 3,39 dd (J = 7,2; 16,8 Hz; proton a), δC 25,9 (2),
- C-7: δH 5,74 t (J = 7,2 Hz), δC 126,6 (1); δH 5,73 t (J = 7,2 Hz), δC 127,2 (2),
- C-8: δC 135,7 (1); δC 135,3 (2),
- C-9: δH 2,36 t (J = 12 Hz; proton b) i 2,71 dd (J = 4,2; 12 Hz; proton a), δC 48,6 (1); δH 2,35 t (J = 12 Hz; proton b) i 2,71 dd (J = 4,2; 11,4 Hz; proton a), δC 48,7 (2),
- C-10: δH 4,68 m, δC 66,0 (1); δH 4,68 m, δC 66,0 (2),
- C-11: δH 5,56 d (J = 10,2 Hz), δC 135,4 (1); δH 5,57 d (J = 10,2 Hz), δC 135,3 (2),
- C-12: δC 136,5 (1); δC 136,6 (2),
- C-13: δH 4,46 d (J = 12,6 Hz; proton b) i 4,64 d (J = 12,6 Hz; proton a), δC 76,2 (1); δH 4,47 d (J = 12,6 Hz; proton b) i 4,66 d (J = 12,6 Hz; proton a), δC 76,2 (2),
- C-14: δH 7,23 d (J = 3 Hz), δC 117,8 (1); δH 7,30 d (J = 3 Hz), δC 118,0 (2),
- C-15: δH 1,56 s, δC 13,4 (1); δH 1,56 s, δC 13,4 (2),
- C-16: δH 1,24 s, δC 16,1 (1); δH 1,23 s, δC 16,1 (2),
- Grupa metoksylowa OCH₃: brak w związku 1; δH 3,78 s, δC 56,1 w związku 2.
Przypisanie sygnałów NMR dla klawilaktonów G (3, w CD₃OD), H (4, w CDCl₃) i I (5, w CDCl₃):
- C-1: δC 151,0 (3); δC 149,1 (4); δC 148,9 (5),
- C-2: δH 6,77 d (J = 8,4 Hz), δC 118,9 (3); δH 6,79 d (J = 8,4 Hz), δC 117,2 (4); δH 6,83 d (J = 9 Hz), δC 117,5 (5),
- C-3: δH 6,66 d (J = 8,4 Hz), δC 115,7 (3); δH 6,75 d (J = 8,4 Hz), δC 111,1 (4); δH 6,75 d (J = 9 Hz), δC 110,8 (5),
- C-4: δC 151,0 (3); δC 153,1 (4); δC 153,1 (5),
- C-5: δC 120,8 (3); δC 120,5 (4); δC 122,4 (5),
- C-6: δH 6,30 s, δC 77,1 (3); δH 6,84 s, δC 76,1 (4); δH 6,37 s, δC 74,6 (5),
- C-7: δH 4,02 s, δC 64,7 (3); δH 6,80 s, δC 149,7 (4); δH 4,01 s, δC 63,8 (5),
- C-8: δC 62,8 (3); δC 129,2 (4); δC 61,8 (5),
- C-9: δH 3,47 dd (J = 3; 12 Hz), m, δC 71,3 (3); δH 1,87 m (b) i 2,74 m (a), δC 25,6 (4); δH 1,27 m (b) i 2,73 m (a), δC 25,3 (5),
- C-10: δH 2,27 m (b) i 2,85 m (a), δC 33,4 (3); δH 1,97 m (b) i 2,23 m (a), δC 24,9 (4); δH 2,18 m (b) i 2,48 m (a), δC 22,7 (5),
- C-11: δH 5,27 t (J = 7,8 Hz), δC 119,8 (3); δH 5,12 t (J = 7,8 Hz), δC 121,4 (4); δH 5,27 t (J = 8,4 Hz), δC 122,4 (5),
- C-12: δC 141,7 (3); δC 140,1 (4); δC 137,8 (5),
- C-13: δH 3,02 d (J = 15,6 Hz; b) i 3,69 d (J = 15,6 Hz; a), δC 28,5 (3); δH 2,58 d (J = 15 Hz; b) i 3,32 d (J = 15 Hz; a), δC 27,0 (4); δH 3,09 d (J = 15,6 Hz; b) i 3,693 d (J = 15,6 Hz; a), δC 27,9 (5),
- C-14: δC 128,1 (3); δC 128,0 (4); δC 128,4 (5),
- C-15: δH 1,56 s, δC 22,1 (3); δH 1,59 s, δC 22,1 (4); δH 1,56 s, δC 21,6 (5),
- C-16: δC 172,8 (3); δC 175,2 (4); δC 172,8 (5),
- Grupa metoksylowa OCH₃: brak w związku 3; δH 3,83 s, δC 57,1 w związku 4; δH 3,80 s, δC 56,8 w związku 5.
Właściwości fizykochemiczne wyizolowanych metabolitów obejmują skręcalność właściwą [α]²⁵D wyznaczoną w metanolu, maksima absorpcji UV w metanolu (wartości λmax w nm oraz log ε) oraz pasma absorpcji w podczerwieni FTIR mierzone w pastylkach KBr (cm⁻¹). W opisie metod związek 5 scharakteryzowano jako żółty proszek, natomiast w tekście artykułu jako żółtą substancję amorficzną.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Parametry fizykochemiczne wyizolowanych związków:
- Związek 1 (clavipol A): bezbarwny proszek; [α]²⁵D = +18,6 (c = 0,11, MeOH); UV λmax (log ε): 204 (3,54), 291 (3,2) nm; IR (KBr): 3417, 2917, 2851, 1596, 1385, 1118, 768, 544 cm⁻¹;
- Związek 2 (clavipol B): bezbarwny proszek; [α]²⁵D = +18,0 (c = 0,10, MeOH); UV λmax (log ε): 203 (3,3), 290 (3,1) nm; IR (KBr): 3418, 2914, 2849, 1593, 1383, 1115, 763, 546 cm⁻¹;
- Związek 3 (clavilactone G): żółty proszek; [α]²⁵D = +50,8 (c = 0,10, MeOH); UV λmax (log ε): 235 (3,91), 310 (3,52) nm; IR (KBr): 3440, 2944, 1776, 1487, 1419, 1233, 1210, 802 cm⁻¹;
- Związek 4 (clavilactone H): żółty proszek; [α]²⁵D = -21,8 (c = 0,06, MeOH); UV λmax (log ε): 209 (3,91), 281 (3,52) nm; IR (KBr): 3370, 2925, 2853, 1743, 1599, 1453, 1267, 1076, 807 cm⁻¹;
- Związek 5 (clavilactone I): żółty proszek; [α]²⁵D = +90,5 (c = 0,12, MeOH); UV λmax (log ε): 236 (3,7), 310 (3,56) nm; IR (KBr): 3435, 2930, 1749, 1487, 1260, 1152, 1021, 800 cm⁻¹.
Aktywność cytotoksyczną wyizolowanych związków zbadano testem MTT wobec ludzkich linii nowotworowych HeLa (rak szyjki macicy), SGC7901 (rak żołądka) oraz SHG44 (glejak) w podłożu DMEM na płytkach 96-dołkowych przy gęstości 6×10⁴ komórek/ml. Związki rozpuszczano w DMSO i inkubowano przez 48 godzin w 37 °C w atmosferze 5% CO₂, wykonując pomiary w trzech powtórzeniach dla każdego stężenia. Następnie dodawano 10 µl roztworu MTT na 4 godziny, kryształy formazanu rozpuszczano w DMSO, a absorbancję mierzono przy 570 nm. Substancją referencyjną była cisplatyna.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Wartości IC₅₀ (średnia ± odchylenie standardowe w µM) w teście cytotoksyczności MTT:
- Clavipol A (1): HeLa 63,2 ± 0,43; SGC7901 44,1 ± 0,5; SHG44 >100;
- Clavipol B (2): HeLa 38,6 ± 1,3; SGC7901 51,2 ± 0,7; SHG44 >100;
- Clavilactone G (3): HeLa >100; SGC7901 62,2 ± 0,4; SHG44 >100;
- Clavilactone H (4): HeLa 23,5 ± 0,4; SGC7901 14,5 ± 1,2; SHG44 53,9 ± 2,4;
- Clavilactone I (5): HeLa >100; SGC7901 84,2 ± 3,1; SHG44 >100;
- Kontrola (cisplatyna): HeLa 2,7 ± 0,04; SGC7901 1,1 ± 0,05; SHG44 1,8 ± 0,03.
Spośród zbadanych metabolitów najsilniejszą aktywnością cytotoksyczną odznaczał się klawilakton H (związek 4), uzyskując w teście in vitro IC₅₀ równe 14,5 ± 1,2 µM wobec komórek raka żołądka SGC7901 oraz 23,5 ± 0,4 µM wobec linii HeLa. Wartości oznaczone jako >100 µM określają górną granicę zakresu pomiarowego testu.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]W publikacji Sun i in. (2019) występują następujące rozbieżności w danych liczbowych i opisowych:
- Dla związku 1 podano wzór sumaryczny C₁₆H₂₀O₃ i 16 pozycji w tabeli, natomiast w tekście artykułu wspomniano o 20 sygnałach węglowych, choć łączna liczba opisanych typów atomów węgla wynosi 16;
- Dla protonu H-6 związku 1 tekst artykułu podaje stałą sprzężenia J = 7,2 Hz przy δ 3,04 ppm oraz J = 8,4 Hz przy δ 3,34 ppm, podczas gdy w tabeli 1 wartości te przypisano odwrotnie (odpowiednio 8,4 Hz i 7,2 Hz); sprzężenie geminalne 16,8 Hz jest zgodne w obu miejscach;
- Dla grupy metoksylowej związku 2 tekst podaje przesunięcie δH 3,83 ppm, a tabela 1 wartość 3,78 ppm;
- Dla grupy metoksylowej związku 4 tekst podaje δC 53,1 ppm, a tabela 2 wartość 57,1 ppm;
- Dla związku 5 tekst podaje sygnały metoksylowe δH 3,83 ppm i δC 57,1 ppm, natomiast tabela 2 podaje δH 3,80 ppm i δC 56,8 ppm;
- Dla związku 4 w tekście podano jon ujemny [M−H]⁻ o m/z 285,1132, natomiast w rozdziale metodologicznym wskazano tryb (+)HRESIMS;
- Pasmo drgań grupy karbonylowej w widmie IR związku 4 wynosi 1714 cm⁻¹ według tekstu artykułu oraz 1743 cm⁻¹ według rozdziału metodycznego;
- Pasmo drgań grupy hydroksylowej w widmie IR związku 5 podano jako 3436 cm⁻¹ w tekście oraz 3435 cm⁻¹ w rozdziale metodologicznym;
- W tabeli 2 przy pozycji 13 związku 5 wydrukowano wartość δH 3,693 ppm;
- W metodyce rozdziału chromatograficznego skład eluentu CH₃CN/H₂O wydrukowano w proporcji 60:49 (v/v).
W 2026 r. zespół pod kierunkiem Suna opisał kolejne meroterpenoidy o układzie pierścieni 6/10/5/3: nowe klawilaktony R i S oraz znany wcześniej klawilakton E, których struktury ustalono za pomocą HR-ESI-MS, jedno- i dwuwymiarowego NMR oraz ECD. W testach in vitro klawilakton S wykazał wartości IC₅₀ równe 19,2 µM wobec linii HGC-27 oraz 24,8 µM wobec linii A549. Klawilakton R określono jako słabo aktywny, a dla klawilaktonu E odnotowano IC₅₀ >50 µM wobec obu linii komórkowych.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Экологические исследования
Фенология в региональных обзорах — Средний Запад США
Midwest: Kuo i Methven w Mushrooms of the Midwest (2014, s. 101) opisują owocnikowanie pod koniec lata i jesienią. Jest to zakres regionalnego opracowania Midwest, a nie odrębna ocena dla całych Stanów Zjednoczonych.
[15]Фенология в региональных обзорах — Словакия
Słowacja: Atlas Nahuby podaje kalendarz sierpień–listopad. W opisie słownym wskazuje zarazem okres od końca września do pierwszych większych mrozów; ta fraza nie wyznacza osobnego końcowego miesiąca.
[19]Местообитание и встречаемость
Местообитание, регион и сезон
Gatunek rośnie na ziemi i na opadłej ściółce, preferując lasy iglaste (przede wszystkim pod sosnami i świerkami), rzadziej pojawia się w lasach liściastych lub na ich obrzeżach. Bywa również spotykany na suchych, kamienistych stanowiskach leśnych.
[21] [8] [14] [17] [12] [22]Sposób odżywiania nie został jednoznacznie ustalony – w literaturze takson bywa klasyfikowany jako saprotrof rozkładający ściółkę leśną lub jako potencjalny grzyb mikoryzowy związany z drzewami iglastymi. Gatunek udaje się również utrzymywać w sztucznej hodowli laboratoryjnej.
[21] [8] [14] [17] [12] [24]Ampulloclitocybe clavipes występuje w strefie umiarkowanej Europy, Azji, Ameryki Północnej oraz w Australii. W Europie Środkowej, w tym w Polsce i Czechach, uchodzi za grzyb częsty lub dość pospolity. W Ameryce Północnej bywa rzadszy lub nieobecny w niższych partiach Gór Skalistych oraz w południowo-zachodnich stanach USA.
[21] [8] [14] [17] [12] [22]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Источники |
|---|---|---|---|
| Китай | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Чехия | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Польша | Малопольское воеводство | VIII–XI |
|
| Словакия | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–XI |
|
| Соединённые Штаты | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
Источники
- Commons ImageInfo — źródłowe metadane fotografii
- Dokładne dopasowanie Ampulloclitocybe clavipes
- nr46.legal.verification.20261027
- Arnone A., Cardillo R., Meille S.V., Nasini G., Tolazzi M. 1994. Secondary mould metabolites. Part 47. Isolation and structure elucidation of clavilactones A–C, new metabolites from the fungus Clitocybe clavipes. Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 1:2165–2168. DOI 10.1039/P19940002165
- Cassinelli G., Lanzi C., Pensa T. i in. 2000. Clavilactones, a novel class of tyrosine kinase inhibitors of fungal origin. Biochemical Pharmacology 59(12): 1539–1547. DOI 10.1016/S0006-2952(00)00278-1
- Karel Tejkal, Česká mykologická společnost: Ampulloclitocybe clavipes / strmělka kyjonohá
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258
- Index Fungorum, Record 374059: Ampulloclitocybe clavipes
- Izabela Kałucka 2009. Macrofungi in the secondary succession on the abandoned farmland near the Białowieża old-growth forest. Monographiae Botanicae 99:1–156. DOI 10.5586/mb.2009.001
- Kawagishi H., Miyazawa T., Kume H., Arimoto Y., Inakuma T. 2002. Aldehyde dehydrogenase inhibitors from the mushroom Clitocybe clavipes. Journal of Natural Products 65(11): 1712–1714. DOI 10.1021/np020200j
- Michael Kuo, April 2021 species account
- Kuo, Michael, and Andrew S. Methven. 2014. Mushrooms of the Midwest. University of Illinois Press. Ampulloclitocybe clavipes, p. 101, Ecology.
- Lodge i in. (2014). Molecular phylogeny, morphology, pigment chemistry and ecology in Hygrophoraceae. DOI 10.1007/s13225-013-0259-0.
- Université Claude Bernard Lyon 1, Base de données de champignons: Ampulloclitocybe clavipes
- Merino, Sánchez i Bouziane (2019). Estudio de la micobiota del suroeste de España I. Micobotánica-Jaén XIV(4).
- Nahuby.sk, Atlas húb, Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys, entry ID660.
- Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002. Phylogeny of agarics: Partial systematics solutions for core omphalinoid genera in the Agaricales (Euagarics). Mycotaxon 83:19–57
- Marek Snowarski atlas species page
- Sun Z., Xu X., Liang H., Xia X., Ma G., Shi L. 2019. Five New Meroterpenoids from the Fruiting Bodies of the Basidiomycete Clitocybe clavipes with Cytotoxic Activity. Molecules 24:4015. DOI 10.3390/molecules24224015
- Sun Z., Wu Q., Liu M., Lei Q., Sun Z., Wu H., Ma G., Hu X., Shi L., Xu X. 2026. Two new meroterpenoids with 6/10/5/3 tetracyclic skeleton from the fungus Ampulloclitocybe clavipes. Natural Product Research, 27 June 2026, online ahead of print, pp.1–8. DOI 10.1080/14786419.2026.2692569
- Vizzini A., Alvarado P., Consiglio G., Marchetti M., Xu J. 2024. Family matters inside the order Agaricales: systematic reorganization and classification of incertae sedis clitocyboid, pleurotoid and tricholomatoid taxa based on an updated 6-gene phylogeny. Studies in Mycology 107:67–148. DOI 10.3114/sim.2024.107.02