Ядомы
Не ўжываць з алкаголем
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.










Гаварушка булаваногая вылучаецца булавападобнай ножкай, якая выразна губчатая і моцна патоўшчаная каля асновы. Шапка мае ад 3 да 8 см у дыяметры, спачатку выпуклая, з часам становіцца плоскай, а ў рэшце рэшт неглыбока ўвагнутай. Яна набывае шэра-карычневую, аліўкава-карычневую або дымчатую афарбоўку, з больш цёмным цэнтрам. Пласцінкі густыя, сыходныя на ножку, ад белаватых да крэмава-жоўтых. Мякаць мяккая, ватападобная і вадзяністая, з мяккім смакам і слабым, прыемным пахам.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка.
Тып будовы пладовага цела: ножка.
Шапка
- Рэльеф паверхні капялюшыка
- Рэльеф паверхні капялюшыка: гладкі.
Рэльеф паверхні капялюшыка: зморшчаны. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: голая.
Покрыва капялюшыка: лямцаватая. - Колер капялюшыка
- у сухім стане: Колер капялюшыка: бледна-вохрысты (асноўны колер).
Колер капялюшыка: шэры (асноўны колер).
Колер капялюшыка: шэра-карычневы (асноўны колер).
Колер капялюшыка: аліўкавай (асноўны колер).
Колер капялюшыка: карычневы (асноўны колер). - Профіль краю капялюшыка
- Профіль краю капялюшыка: востры.
- Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 20–100 mm.
- Цэнтр капялюшыка
- Цэнтр капялюшыка: з выразным гарбком.
- Гіграфаннасць шапкі
- Гіграфаннасць шапкі: гіграфанны.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: пласцінкі.
Пласцінкі каля ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі
- Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
Прымацаванне гіменафора да ножкі: прырослы да ножкі (пласцінкі).
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы
- Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны (пласцінкі).
Нызыходжанне гіменафора па ножцы: сыходны (пласцінкі). - Колер гіменафора
- Колер гіменафора: белаватая.
Колер гіменафора: крэмавы.
Колер гіменафора: жаўтаваты.
Колер гіменафора: белы.
Колер гіменафора: крэмавы.
у старых пладовых цел: Колер гіменафора: карычняваты. - Адлегласць паміж пласцінкамі
- Адлегласць паміж пласцінкамі: блізка размешчаныя.
Адлегласць паміж пласцінкамі: даволі рэдка размешчаныя. - Таўшчыня пласцінак
- Таўшчыня пласцінак: тоўсты.
- Вышыня пласцінак
- Вышыня пласцінак: 2–6 mm.
- Наяўнасць кароткіх пласцінак
- Наяўнасць кароткіх пласцінак: наяўны.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- Форма ножкі: цыліндрычны.
Форма ножкі: булавападобны. - Аснова ножкі
- Аснова ножкі: булавападобная.
Аснова ножкі: клубнепадобны.
Аснова ножкі: клубнепадобны (часта).
у маладых пладовых цел: Аснова ножкі: клубнепадобны (выразна выяўленая). - Колер ножкі
- Колер ножкі: белаватая або крэмавы.
Колер ножкі: шэры або шэра-карычневы.
Колер ножкі: палевы або светла-карычневы. - Покрыва паверхні ножкі
- Покрыва паверхні ножкі: валакністая.
Покрыва паверхні ножкі: голая або апушаная. - Унутраная будова ножкі
- у спелых пладовых цел: Унутраная будова ножкі: Камерыстая.
- Кансістэнцыя ножкі
- Кансістэнцыя ножкі: губчаты.
- Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 25–100 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 5–20 mm.
Кольца
- Наяўнасць кольца
- Наяўнасць кольца: без кольца.
Бульба
- Шырыня клубня каля асновы ножкі
- Шырыня клубня каля асновы ножкі: да 40 mm.
- Вільготнасць паверхні ножкі
- Вільготнасць паверхні ножкі: сухі.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы.
у сухім стане: Колер мякаці: белаватая.
у мокрым стане: Колер мякаці: карычнявата-шэры. - Шчыльнасць мякаці
- Шчыльнасць мякаці: мяккі.
- Смак мякаці
- Смак мякаці: слабы.
- Колер мякаці пасля пашкоджання
- Колер мякаці пасля пашкоджання: без змены колеру.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: саладкаваты.
Пах мякаці: фруктовы.
Пах мякаці: хімічны.
Пах мякаці: невыразны.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес, лісцевы лес або узлесак.
Месцапражыванне: хвойны лес або лісцевы лес. - Субстрат
- Субстрат: падсцілка.
Субстрат: глеба або падсцілка. - Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: групамі або кругамі.
Характар росту пладовых цел: паасобку, рассеяныя групы або групамі. - Частата знаходак
- Частата знаходак: звычайны.
- Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з жніўня да лістапада.
- Арэал распаўсюджання
- Арэал распаўсюджання: пацверджана.
Ядомасць і кулінарыя
- Узаемадзеянне з іншымі рэчывамі
- Узаемадзеянне з іншымі рэчывамі: этылавы спірт (адно названае рэчыва, пладовае цела, таксон у крыніцы: Ampulloclitocybe clavipes, ускосныя доказы, крыніца раіць пазбягаць спалучэння).
- Ядомасць
- Ядомы
- Алкаголь
- Не ўжываць з алкаголем
Права
- Ахова
- У Польшчы від не падлягае відавой ахове.
- Гандаль
- У Польшчы від не дапушчаны да гандлю або вытворчасці грыбной прадукцыі.
З чым можна паблытаць
Clitocybe nebularis
Асноўныя адрозненні
Маладыя пладовыя целы часам блытаюць з гаварушкай шэрай (Clitocybe nebularis). Clitocybe nebularis адрозніваецца больш цвёрдай, пругкай мякаццю, кіслявым пахам і пласцінкамі, якія пры церці лёгка аддзяляюцца ад мякаці шапкі. У Ampulloclitocybe clavipes дыягнастычнымі прыкметамі з'яўляюцца мяккая губчатая аснова ножкі булавападобнай формы і мяккая мякаць; аднак у старэйшых пладовых цел патаўшчэнне ножкі бывае менш прыкметным.
FAQ
Ці з'яўляецца гаварушка булаваногая ядомым грыбам?
Яе лічаць неядомай або ўмоўна-ядомай, бо ў спалучэнні з алкаголем яна выклікае небяспечнае атручэнне. З-за рызыкі ўскладненняў для здароўя не рэкамендуецца збіраць яе ў кулінарных мэтах.
Чаму нельга спалучаць гэты грыб з алкаголем?
Грыб змяшчае злучэнні, якія блакуюць фермент, што расшчапляе алкаголь, што прыводзіць да накаплення воцатнага альдэгіду. Гэта прыводзіць да калапсу, рэзкага скачка пульсу, дыхавіцы і інтэнсіўных ваніт.
Як доўга пасля ўжывання грыба трэба пазбягаць алкаголю?
Алкаголь нельга піць як мінімум ад 3 да 5 дзён пасля ежы, а таксама перад ёй. Таксіны доўга захоўваюцца ў арганізме, выклікаючы непрыемныя сімптомы нават пасля ўжывання невялікай дозы спіртнога.
Па чым лягчэй за ўсё пазнаць гаварушку булаваногую?
Найбольш характэрнай з'яўляецца яе булавападобная ножка з мяккай, клубнепадобна ўздутай асновай з губчатай мякаццю. Яе вылучаюць таксама сыходныя светлыя пласцінкі і шэра-карычневая ўвагнутая шапка.
З якімі грыбамі можна пераблытаць гэты від?
Яго можна пераблытаць з гаварушкай шэрай або гаварушкай жалабковай. Аднак іншыя падобныя віды гаварушак не маюць настолькі выразна набраклай, мяккай асновы ножкі з выразнай лямцавай структурай унізе.
У якіх лясах і на якой глебе найчасцей расце?
Расце пераважна ў сасновых барах і яловых лясах, радзей у мяшаных. Выбірае кіслыя пясчаныя глебы, багата пакрытыя мохам і тоўстым пластом ігліцы сасны ці елкі, якая раскладаецца.
На якія месяцы прыпадае пік плоданашэння?
Найбольшае з'яўленне пладовых цел прыпадае на перыяд з верасня да канца кастрычніка. Першыя экзэмпляры можна знайсці ўжо ў жніўні, а пры мяккай восені адзінкавыя асобнікі сустракаюцца таксама ў лістападзе.
Якія сімптомы выклікае атручэнне пасля ўжывання алкаголю?
Яно выяўляецца пачырваненнем твару, прылівамі жару, пачашчаным сэрцабіццем і зніжэннем ціску. З'яўляюцца таксама моцныя галаўныя болі, галавакружэнне, млоснасць і пакутлівыя ваніты.
Ці нейтралізуе тэрмічная апрацоўка таксіны, якія ў ім утрымліваюцца?
Не, ні варэнне, ні смажанне, ні сушка не знішчаюць рэчывы, якія ўступаюць у рэакцыю з алкаголем. Нават пасля стараннага апарвання ці шматразовага адварвання грыб захоўвае свае таксічныя ўласцівасці.
Адкуль паходзіць лацінская назва Ampulloclitocybe?
Родавая назва паходзіць ад лацінскага слова ampulla, што азначае бутэльку або банку. Яна наўпрост адносіцца да пукатай булавападобнай ножкі, якая формай нагадвае маленькую бутэлечку.
Аматар
Назвы і гісторыя
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Białolejkówka buławotrzonowa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Ampulloclitocybe clavipes
- Dawne nazwy krajowe
- Lejkówka buławotrzonowa
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: белы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: шарападобны (амаль). Форма споры: эліпсоідны. Форма споры: яйкападобны. Форма споры: падоўжана-эліпсоідны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі. Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 5–10 µm, шырыня 3–5 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Некулінарнае ўжыванне
У кулінарыі гэты грыб сёння не мае ніякага прымянення з-за рызыкі атручэння і мяккай, вадзяністай мякаці з нязначнай смакавай каштоўнасцю. Раней яго зрэдку варылі або марынавалі недасведчаныя збіральнікі. Сёння ён з'яўляецца перш за ўсё каштоўным аб'ектам таксікалагічных і біяхімічных даследаванняў механізмаў інгібіравання альдэгіддэгідрагеназы. У прыродзе ён выконвае функцыю сапратрофа, раскладаючы іглічную падсцілку і ўзбагачаючы лясную глебу каштоўнымі пажыўнымі рэчывамі.
Гісторыя і культура
Від апісаў у 1801 годзе Крысціян Хендрык Персан пад назвай Agaricus clavipes. На працягу двух стагоддзяў грыб класіфікаваўся ў родзе гаварушка (Clitocybe), пакуль у 2002 годзе міколагі не перанеслі яго ў асобны род Ampulloclitocybe, звяртаючыся да яго бутэлькападобнай ножкі. У культуры грыбнікоў ён застаўся як медыцынская загадка: дзесяцігоддзямі ён лічыўся бяспечным, пакуль у XX стагоддзі яго не звязалі з атручэннямі пасля ўжывання алкаголю, што назаўжды змяніла стаўленне да яго збору.
Ядомасць і бяспека
Гэты від лічыцца ўмоўна-ядомым, але ў спалучэнні з алкаголем выяўляе моцную таксічнасць. Ён змяшчае злучэнні, якія блакуюць расшчапленне алкаголю ў арганізме, выклікаючы дысульфірамавую рэакцыю. Ужыванне алкаголю перад ежай, падчас яе або на працягу некалькіх дзён пасля яе прыводзіць да моцнага пачырванення твару, сэрцабіцця, ваніт і рэзкага падзення ціску. З-за гэтай рызыкі сучасныя міколагі лічаць гэты грыб неядомым і катэгарычна не раяць яго збіраць.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Гаварушка булаваногая расце ў іглічных і мяшаных лясах, найчасцей у сасновых і яловых барах, радзей пад бярозамі ці дубамі. Аддае перавагу пясчаным, бедным і выразна закісленым глебам. Пладовыя целы вырастаюць паасобку або групамі сярод імхоў і тоўстага пласта апалай ігліцы, у вільготных кутках лесу. Сезон плоданашэння пачынаецца ў канцы лета, у жніўні, і доўжыцца на працягу ўсёй восені аж да лістапада, саступаючы толькі першым больш моцным замаразкам.
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Ядомы — źródło oznaczenia
ČMS — Ampulloclitocybe clavipes · Kuchyňské využití: reported edible; recommendation against consumption; warning about simultaneous alcohol
- Алкаголь
- Не ўжываць з алкаголем
ČMS — Ampulloclitocybe clavipes · Kuchyňské využití: reported edible; recommendation against consumption; warning about simultaneous alcohol
Навуковыя назвы і таксанамія
- Цяперашняя навуковая назва
Ampulloclitocybe clavipes
Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys został pierwotnie opisany w 1801 r. przez Christiaana Hendrika Persoona jako Agaricus clavipes, a w 1871 r. Paul Kummer przeniósł go do rodzaju lejkówka jako Clitocybe clavipes. Nowy rodzaj Ampulloclitocybe utworzyli w 2002 r. Scott Alan Redhead, François Lutzoni, Jean-Marc Moncalvo i Rytas Vilgalys, wyznaczając Agaricus clavipes na gatunek typowy. Wcześniejsza kombinacja i epitet gatunkowy odnosiły się bezpośrednio do tego samego taksonu.
[24] [11] [8] [14] [21] [17] [20]Межы таксона і абмежаванні вызначэння
W analizie filogenetycznej Alfreda Vizziniego i współpracowników z 2024 r. rodzaj Ampulloclitocybe zaliczono do rodziny wodolubkowatych (Cuphophyllaceae), obok rodzajów Cantharocybe, Cuphophyllus, Hygrophorocybe oraz Spodocybe. Rodzinę tę opisano formalnie jako Cuphophyllaceae (Z.M. He & Zhu L. Yang) Vizzini, Consiglio & P. Alvarado, stat. nov. & comb. nov. (MB851145), podnosząc do rangi rodziny podrodzinę Cuphophylloideae z 2021 r. W starszych ujęciach oraz w części baz, takich jak Index Fungorum, takson bywa nadal klasyfikowany w rodzinie wodnichowatych (Hygrophoraceae) lub w tradycyjnie szeroko ujmowanych gąskowatych (Tricholomataceae).
[24] [11] [8] [14] [21] [17] [20]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Źródłowy zakres Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys. Historyczna kombinacja Clitocybe clavipes zachowana w źródłach. Nie utożsamiono automatycznie odrębnego materiału oznaczonego Clitocybe squamulosoides; synonimia baz nie zastępuje weryfikacji granic materiału. Rodzinę przyjęto według Vizzini i in. 2024, zachowując Hygrophoraceae w oryginalnym wyniku GBIF oraz starsze przypisania w archiwum.
[4] [21]
Падстава аднясення да сямейства і пазнейшае ўжыванне назваў
Vizzini i in. (2024): Pełny artykuł podnosi Cuphophylloideae do rangi rodziny Cuphophyllaceae, MycoBank MB 851145. Wśród jej rodzajów wymieniono Ampulloclitocybe. Zakres rodziny obejmuje także Cantharocybe, Cuphophyllus, Hygrophorocybe i Spodocybe.
Merino i in. (2019): W opisie Infundibulicybe meridionalis autorzy porównują ten gatunek z A. clavipes, używając C. squamulosoides jako synonimu. Okaz JA-CUSSTA 9275 należy do I. meridionalis; nie jest materiałem C. squamulosoides poddanym w tej pracy odrębnej analizie. Użycie nazwy w porównaniu pozostaje czym innym niż rozstrzygnięcie kwestii molekularnej wskazanej przez Lodge i współautorów.
[24] [18] [16]Экалогія і распаўсюджванне
- Частата знаходак
- Польшча: Частата знаходак: звычайны. [21]
Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Базідыі
Гіменіяльныя цыстыды
- Наяўнасць цыстыд у гіменіі
- Наяўнасць цыстыд у гіменіі: адсутны. [8]
Скурка шапкі
Споры
Матэрыял і метады даследаванняў
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisany przez Kuo; wzmianki Herb. Kuo 09130405 i 09220406 nie przypisują poszczególnych wyników konkretnemu okazowi.
Liczba sterygm jednej podstawki; Długość podstawki; Kształt podstawki; Szerokość podstawki; Szerokość elementów skórki; Klasa ściany strzępki skórki; Organizacja skórki kapelusza; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 6–10 x 3–3.5 µm; ellipsoid to egg-shaped or elongated-ellipsoid, occasionally with a narrowed end; smooth; hyaline in KOH; inamyloid. Basidia 27–36 x 6–7 µm; subclavate; 4-sterigmate. Pseudo cystidia scattered as “marginal cells” in some specimens; 22–26 x 10–15 µm; clavate to sphaeropedunculate; smooth; hyaline in KOH. Pileipellis a cutis of elements 5–12 µm wide, smooth, thin-walled, hyaline in KOH; clamp connections present.” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisu atlasowego ČMS; tożsamość materiału niepodana.
Obecność cystyd w hymenium; Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy jsou oválné, 6–9 x 4–5 µm. Cystidy na lupenech chybí.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Zarodniki opisane w atlasie Snowarskiego; tożsamość materiału niepodana.
Barwa zarodnika w mikroskopie; Długość zarodnika; Kształt zarodnika; Powierzchnia zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki elipsoidalne (prawie kuliste), gładkie, bezbarwne, 5-6(7) x 3-4(5) µm.” [21]
Матэрыялы ў філагенетычным аналізе 2024 года
Tabela 3: Analiza czterech markerów ITS, LSU, RPB2 i TEF1 obejmuje materiały A. clavipes oznaczone KUN-HKAS: 54426, TENN: DJL06TN40 oraz WTU: PBM 2474 / AFTOL-ID 542. Odpowiadające im numery GenBank są podane w tabeli źródłowej. Wiersze te nie są wyróżnione jako sekwencje wygenerowane w tej pracy. Tabela nie podaje krajów zbioru tych materiałów.
[24]Апісанні мякаці ў атласах
Lyon 1 i Nahuby: Karta Uniwersytetu Lyon 1 określa miąższ jako biały, miękki i higrofaniczny. Odrębny opis Nahuby wskazuje miąższ wodnisty i miękki, białawy w stanie suchym oraz brązowawoszary w stanie wilgotnym. To opisy atlasowe tkanki; Lyon nie podaje osobnych gatunkowych barw mokrego i suchego miąższu. Atlas Nahuby oznacza gatunek jako niejadalny, co zachowano jako ocenę tego źródła.
[17] [19]Праверка пашырэння — абсяг і абмежаванні
Materiał: Źródłowo oznaczona fotografia; jawna lokalizacja Kamionna, Beskid Wyspowy, woj. małopolskie. Oznaczenia nie potwierdzano niezależnie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 27.10.2026.
[3]Аб’ём апрацоўкі
Перад завяршэннем запіс трэба дапоўніць або праверыць.
- Зафіксаваныя звесткі з крыніц чакаюць разгляду.
- Новыя крыніцы патрабуюць праверкі звестак, выяўленых падчас агляду.
Звесткі, якія патрабуюць удакладнення: 11
Прававая аснова і абсяг ацэнкі
Правілы для лакацыі: Польшча
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Z owocników wyizolowano pięć pochodnych kwasów tłuszczowych wykazujących właściwości inhibitorów dehydrogenazy aldehydowej (ALDH) w testach in vitro (Kawagishi i in., 2002). Trzy z nich stanowiły dotąd nieznane związki naturalne. Ich obecność wyjaśnia mechanizm biochemiczny zatruć po spożyciu grzyba z alkoholem, polegający na gwałtownym nagromadzeniu aldehydu octowego w organizmie.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z hodowli grzybni wyizolowano meroterpenoidowe związki nazwane klawilaktonami A, B i C (Arnone i in., 1994). W testach laboratoryjnych metabolity te wykazały aktywność przeciwgrzybiczą i przeciwbakteryjną, a także właściwości hamujące kiełkowanie i wzrost siewek rzeżuchy (Lepidium sativum).
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Badania nad klawilaktonami A, B i D oraz ich półsyntetycznymi pochodnymi wykazały zdolność do hamowania kinaz tyrozynowych (Cassinelli i in., 2000). Dla klawilaktonu D wyznaczono wartości IC₅₀ równe 2,8 µM wobec kinazy onkogennej Ret/ptc1, 5,5 µM wobec receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR), 81,3 µM wobec kinazy v-Abl oraz 128 µM wobec kompleksu kinazy p34cdc2.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z 0,6 kg wysuszonych owocników pochodzących z chińskiego zbioru w Hotan wyekstrahowano octanem etylu 45 g surowego ekstraktu, z którego po chromatografii na żelu krzemionkowym (200–300 mesh) w układach gradientowych eter naftowy/EtOAc (30:1, 10:1, 5:1, 1:1) i CH₂Cl₂/MeOH (20:1, 10:1, 5:1, 1:1) wyodrębniono osiem frakcji. Z frakcji tych wyizolowano dwa nowe meroterpenoidy – klawipole A i B – oraz trzy klawilaktony: G, H i I (Sun i in., 2019).
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Rozdział frakcji F3 prowadzono metodą HPLC w układzie CH₃CN/H₂O przy stosunku 60:49 (v/v). Frakcje F4–5 rozdzielono na złożu RP-C18 gradientem MeOH/H₂O (od 30:70 do 100:0) na pięć podfrakcji (a–e), z których podfrakcję d oczyszczano za pomocą HPLC w układzie CH₃CN/H₂O 45:55.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Z ekstraktu wyizolowano następujące ilości poszczególnych metabolitów o podanych czasach retencji:
- clavipol A (związek 1): 3 mg, czas retencji 15,5 min,
- clavipol B (związek 2): 2 mg, czas retencji 17,1 min,
- clavilactone G (związek 3): 2 mg, czas retencji 12,4 min,
- clavilactone H (związek 4): 2 mg, czas retencji 20 min,
- clavilactone I (związek 5): 3 mg, czas retencji 22,1 min.
Struktury cząsteczek ustalono na podstawie spektroskopii NMR (¹H 600 MHz, ¹³C 150 MHz w obecności TMS), HRESIMS, spektrometrii UV, FTIR oraz widm dichroizmu kołowego (CD). Klawipole zawierają dwunastoczłonowy makrocykliczny pierścień eterowy, natomiast klawilaktony charakteryzują się dziesięcioczłonowym szkieletem węglowym sprzężonym z ugrupowaniem hydrochinonowym i laktonowym. Konfigurację absolutną potwierdzono obliczeniami kwantowomechanicznymi widm ECD przy użyciu poziomów teorii MMFF94s, HF/6-31G(d), B3LYP/6-311+g(d, p) oraz APFD/6-311+g(2d, p) w metanolu.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Dane masowe i wyznaczone konfiguracje stereochemiczne związków:
- clavipol A (1): wzór sumaryczny C₁₆H₂₀O₃, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 259,1329 (obliczonym 259,1340), konfiguracja 10S wyznaczona na podstawie widma ECD,
- clavipol B (2): wzór sumaryczny C₁₇H₂₂O₃, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 273,1487 (obliczonym 273,1496), konfiguracja zgodna ze związkiem 1 na podstawie porównania ECD,
- clavilactone G (3): wzór sumaryczny C₁₆H₁₆O₆, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 303,0885 (obliczonym 303,0874), konfiguracja 6R, 7R, 8R, 9S,
- clavilactone H (4): wzór sumaryczny C₁₇H₁₈O₄, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 285,1132 (obliczonym 285,1132), konfiguracja 6S,
- clavilactone I (5): wzór sumaryczny C₁₇H₁₈O₅, jon [M−H]⁻ o m/z zmierzonym 301,1070 (obliczonym 301,1081), konfiguracja przypisana przez porównanie z klawilaktonem A.
Przypisanie sygnałów NMR dla związków 1 (clavipol A) i 2 (clavipol B) w CDCl₃:
- C-1: δC 151,6 (1); δC 151,6 (2),
- C-2: δH 6,56 dd (J = 3; 8,4 Hz), δC 115,3 (1); δH 6,64 dd (J = 3; 8,4 Hz), δC 114,7 (2),
- C-3: δH 6,60 d (J = 8,4 Hz), δC 115,8 (1); δH 6,69 d (J = 8,4 Hz), δC 111,3 (2),
- C-4: δC 147,1 (1); δC 151,4 (2),
- C-5: δC 127,4 (1); δC 129,9 (2),
- C-6: δH 3,04 dd (J = 8,4; 16,8 Hz; proton b) i 3,34 dd (J = 7,2; 16,8 Hz; proton a), δC 25,7 (1); δH 3,03 dd (J = 8,4; 16,8 Hz; proton b) i 3,39 dd (J = 7,2; 16,8 Hz; proton a), δC 25,9 (2),
- C-7: δH 5,74 t (J = 7,2 Hz), δC 126,6 (1); δH 5,73 t (J = 7,2 Hz), δC 127,2 (2),
- C-8: δC 135,7 (1); δC 135,3 (2),
- C-9: δH 2,36 t (J = 12 Hz; proton b) i 2,71 dd (J = 4,2; 12 Hz; proton a), δC 48,6 (1); δH 2,35 t (J = 12 Hz; proton b) i 2,71 dd (J = 4,2; 11,4 Hz; proton a), δC 48,7 (2),
- C-10: δH 4,68 m, δC 66,0 (1); δH 4,68 m, δC 66,0 (2),
- C-11: δH 5,56 d (J = 10,2 Hz), δC 135,4 (1); δH 5,57 d (J = 10,2 Hz), δC 135,3 (2),
- C-12: δC 136,5 (1); δC 136,6 (2),
- C-13: δH 4,46 d (J = 12,6 Hz; proton b) i 4,64 d (J = 12,6 Hz; proton a), δC 76,2 (1); δH 4,47 d (J = 12,6 Hz; proton b) i 4,66 d (J = 12,6 Hz; proton a), δC 76,2 (2),
- C-14: δH 7,23 d (J = 3 Hz), δC 117,8 (1); δH 7,30 d (J = 3 Hz), δC 118,0 (2),
- C-15: δH 1,56 s, δC 13,4 (1); δH 1,56 s, δC 13,4 (2),
- C-16: δH 1,24 s, δC 16,1 (1); δH 1,23 s, δC 16,1 (2),
- Grupa metoksylowa OCH₃: brak w związku 1; δH 3,78 s, δC 56,1 w związku 2.
Przypisanie sygnałów NMR dla klawilaktonów G (3, w CD₃OD), H (4, w CDCl₃) i I (5, w CDCl₃):
- C-1: δC 151,0 (3); δC 149,1 (4); δC 148,9 (5),
- C-2: δH 6,77 d (J = 8,4 Hz), δC 118,9 (3); δH 6,79 d (J = 8,4 Hz), δC 117,2 (4); δH 6,83 d (J = 9 Hz), δC 117,5 (5),
- C-3: δH 6,66 d (J = 8,4 Hz), δC 115,7 (3); δH 6,75 d (J = 8,4 Hz), δC 111,1 (4); δH 6,75 d (J = 9 Hz), δC 110,8 (5),
- C-4: δC 151,0 (3); δC 153,1 (4); δC 153,1 (5),
- C-5: δC 120,8 (3); δC 120,5 (4); δC 122,4 (5),
- C-6: δH 6,30 s, δC 77,1 (3); δH 6,84 s, δC 76,1 (4); δH 6,37 s, δC 74,6 (5),
- C-7: δH 4,02 s, δC 64,7 (3); δH 6,80 s, δC 149,7 (4); δH 4,01 s, δC 63,8 (5),
- C-8: δC 62,8 (3); δC 129,2 (4); δC 61,8 (5),
- C-9: δH 3,47 dd (J = 3; 12 Hz), m, δC 71,3 (3); δH 1,87 m (b) i 2,74 m (a), δC 25,6 (4); δH 1,27 m (b) i 2,73 m (a), δC 25,3 (5),
- C-10: δH 2,27 m (b) i 2,85 m (a), δC 33,4 (3); δH 1,97 m (b) i 2,23 m (a), δC 24,9 (4); δH 2,18 m (b) i 2,48 m (a), δC 22,7 (5),
- C-11: δH 5,27 t (J = 7,8 Hz), δC 119,8 (3); δH 5,12 t (J = 7,8 Hz), δC 121,4 (4); δH 5,27 t (J = 8,4 Hz), δC 122,4 (5),
- C-12: δC 141,7 (3); δC 140,1 (4); δC 137,8 (5),
- C-13: δH 3,02 d (J = 15,6 Hz; b) i 3,69 d (J = 15,6 Hz; a), δC 28,5 (3); δH 2,58 d (J = 15 Hz; b) i 3,32 d (J = 15 Hz; a), δC 27,0 (4); δH 3,09 d (J = 15,6 Hz; b) i 3,693 d (J = 15,6 Hz; a), δC 27,9 (5),
- C-14: δC 128,1 (3); δC 128,0 (4); δC 128,4 (5),
- C-15: δH 1,56 s, δC 22,1 (3); δH 1,59 s, δC 22,1 (4); δH 1,56 s, δC 21,6 (5),
- C-16: δC 172,8 (3); δC 175,2 (4); δC 172,8 (5),
- Grupa metoksylowa OCH₃: brak w związku 3; δH 3,83 s, δC 57,1 w związku 4; δH 3,80 s, δC 56,8 w związku 5.
Właściwości fizykochemiczne wyizolowanych metabolitów obejmują skręcalność właściwą [α]²⁵D wyznaczoną w metanolu, maksima absorpcji UV w metanolu (wartości λmax w nm oraz log ε) oraz pasma absorpcji w podczerwieni FTIR mierzone w pastylkach KBr (cm⁻¹). W opisie metod związek 5 scharakteryzowano jako żółty proszek, natomiast w tekście artykułu jako żółtą substancję amorficzną.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Parametry fizykochemiczne wyizolowanych związków:
- Związek 1 (clavipol A): bezbarwny proszek; [α]²⁵D = +18,6 (c = 0,11, MeOH); UV λmax (log ε): 204 (3,54), 291 (3,2) nm; IR (KBr): 3417, 2917, 2851, 1596, 1385, 1118, 768, 544 cm⁻¹;
- Związek 2 (clavipol B): bezbarwny proszek; [α]²⁵D = +18,0 (c = 0,10, MeOH); UV λmax (log ε): 203 (3,3), 290 (3,1) nm; IR (KBr): 3418, 2914, 2849, 1593, 1383, 1115, 763, 546 cm⁻¹;
- Związek 3 (clavilactone G): żółty proszek; [α]²⁵D = +50,8 (c = 0,10, MeOH); UV λmax (log ε): 235 (3,91), 310 (3,52) nm; IR (KBr): 3440, 2944, 1776, 1487, 1419, 1233, 1210, 802 cm⁻¹;
- Związek 4 (clavilactone H): żółty proszek; [α]²⁵D = -21,8 (c = 0,06, MeOH); UV λmax (log ε): 209 (3,91), 281 (3,52) nm; IR (KBr): 3370, 2925, 2853, 1743, 1599, 1453, 1267, 1076, 807 cm⁻¹;
- Związek 5 (clavilactone I): żółty proszek; [α]²⁵D = +90,5 (c = 0,12, MeOH); UV λmax (log ε): 236 (3,7), 310 (3,56) nm; IR (KBr): 3435, 2930, 1749, 1487, 1260, 1152, 1021, 800 cm⁻¹.
Aktywność cytotoksyczną wyizolowanych związków zbadano testem MTT wobec ludzkich linii nowotworowych HeLa (rak szyjki macicy), SGC7901 (rak żołądka) oraz SHG44 (glejak) w podłożu DMEM na płytkach 96-dołkowych przy gęstości 6×10⁴ komórek/ml. Związki rozpuszczano w DMSO i inkubowano przez 48 godzin w 37 °C w atmosferze 5% CO₂, wykonując pomiary w trzech powtórzeniach dla każdego stężenia. Następnie dodawano 10 µl roztworu MTT na 4 godziny, kryształy formazanu rozpuszczano w DMSO, a absorbancję mierzono przy 570 nm. Substancją referencyjną była cisplatyna.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Wartości IC₅₀ (średnia ± odchylenie standardowe w µM) w teście cytotoksyczności MTT:
- Clavipol A (1): HeLa 63,2 ± 0,43; SGC7901 44,1 ± 0,5; SHG44 >100;
- Clavipol B (2): HeLa 38,6 ± 1,3; SGC7901 51,2 ± 0,7; SHG44 >100;
- Clavilactone G (3): HeLa >100; SGC7901 62,2 ± 0,4; SHG44 >100;
- Clavilactone H (4): HeLa 23,5 ± 0,4; SGC7901 14,5 ± 1,2; SHG44 53,9 ± 2,4;
- Clavilactone I (5): HeLa >100; SGC7901 84,2 ± 3,1; SHG44 >100;
- Kontrola (cisplatyna): HeLa 2,7 ± 0,04; SGC7901 1,1 ± 0,05; SHG44 1,8 ± 0,03.
Spośród zbadanych metabolitów najsilniejszą aktywnością cytotoksyczną odznaczał się klawilakton H (związek 4), uzyskując w teście in vitro IC₅₀ równe 14,5 ± 1,2 µM wobec komórek raka żołądka SGC7901 oraz 23,5 ± 0,4 µM wobec linii HeLa. Wartości oznaczone jako >100 µM określają górną granicę zakresu pomiarowego testu.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]W publikacji Sun i in. (2019) występują następujące rozbieżności w danych liczbowych i opisowych:
- Dla związku 1 podano wzór sumaryczny C₁₆H₂₀O₃ i 16 pozycji w tabeli, natomiast w tekście artykułu wspomniano o 20 sygnałach węglowych, choć łączna liczba opisanych typów atomów węgla wynosi 16;
- Dla protonu H-6 związku 1 tekst artykułu podaje stałą sprzężenia J = 7,2 Hz przy δ 3,04 ppm oraz J = 8,4 Hz przy δ 3,34 ppm, podczas gdy w tabeli 1 wartości te przypisano odwrotnie (odpowiednio 8,4 Hz i 7,2 Hz); sprzężenie geminalne 16,8 Hz jest zgodne w obu miejscach;
- Dla grupy metoksylowej związku 2 tekst podaje przesunięcie δH 3,83 ppm, a tabela 1 wartość 3,78 ppm;
- Dla grupy metoksylowej związku 4 tekst podaje δC 53,1 ppm, a tabela 2 wartość 57,1 ppm;
- Dla związku 5 tekst podaje sygnały metoksylowe δH 3,83 ppm i δC 57,1 ppm, natomiast tabela 2 podaje δH 3,80 ppm i δC 56,8 ppm;
- Dla związku 4 w tekście podano jon ujemny [M−H]⁻ o m/z 285,1132, natomiast w rozdziale metodologicznym wskazano tryb (+)HRESIMS;
- Pasmo drgań grupy karbonylowej w widmie IR związku 4 wynosi 1714 cm⁻¹ według tekstu artykułu oraz 1743 cm⁻¹ według rozdziału metodycznego;
- Pasmo drgań grupy hydroksylowej w widmie IR związku 5 podano jako 3436 cm⁻¹ w tekście oraz 3435 cm⁻¹ w rozdziale metodologicznym;
- W tabeli 2 przy pozycji 13 związku 5 wydrukowano wartość δH 3,693 ppm;
- W metodyce rozdziału chromatograficznego skład eluentu CH₃CN/H₂O wydrukowano w proporcji 60:49 (v/v).
W 2026 r. zespół pod kierunkiem Suna opisał kolejne meroterpenoidy o układzie pierścieni 6/10/5/3: nowe klawilaktony R i S oraz znany wcześniej klawilakton E, których struktury ustalono za pomocą HR-ESI-MS, jedno- i dwuwymiarowego NMR oraz ECD. W testach in vitro klawilakton S wykazał wartości IC₅₀ równe 19,2 µM wobec linii HGC-27 oraz 24,8 µM wobec linii A549. Klawilakton R określono jako słabo aktywny, a dla klawilaktonu E odnotowano IC₅₀ >50 µM wobec obu linii komórkowych.
[21] [13] [6] [7] [22] [23]Экалагічныя даследаванні
Феналогія ў рэгіянальных аглядах — Сярэдні Захад ЗША
Midwest: Kuo i Methven w Mushrooms of the Midwest (2014, s. 101) opisują owocnikowanie pod koniec lata i jesienią. Jest to zakres regionalnego opracowania Midwest, a nie odrębna ocena dla całych Stanów Zjednoczonych.
[15]Феналогія ў рэгіянальных аглядах — Славакія
Słowacja: Atlas Nahuby podaje kalendarz sierpień–listopad. W opisie słownym wskazuje zarazem okres od końca września do pierwszych większych mrozów; ta fraza nie wyznacza osobnego końcowego miesiąca.
[19]Месцапражыванне і сустракальнасць
Асяроддзе, рэгіён і сезон
Gatunek rośnie na ziemi i na opadłej ściółce, preferując lasy iglaste (przede wszystkim pod sosnami i świerkami), rzadziej pojawia się w lasach liściastych lub na ich obrzeżach. Bywa również spotykany na suchych, kamienistych stanowiskach leśnych.
[21] [8] [14] [17] [12] [22]Sposób odżywiania nie został jednoznacznie ustalony – w literaturze takson bywa klasyfikowany jako saprotrof rozkładający ściółkę leśną lub jako potencjalny grzyb mikoryzowy związany z drzewami iglastymi. Gatunek udaje się również utrzymywać w sztucznej hodowli laboratoryjnej.
[21] [8] [14] [17] [12] [24]Ampulloclitocybe clavipes występuje w strefie umiarkowanej Europy, Azji, Ameryki Północnej oraz w Australii. W Europie Środkowej, w tym w Polsce i Czechach, uchodzi za grzyb częsty lub dość pospolity. W Ameryce Północnej bywa rzadszy lub nieobecny w niższych partiach Gór Skalistych oraz w południowo-zachodnich stanach USA.
[21] [8] [14] [17] [12] [22]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Кітай | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Чэхія | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
| Польшча | Малапольскае ваяводства | VIII–XI |
|
| Славакія | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VIII–XI |
|
| Злучаныя Штаты | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | Nie ustalono |
|
Крыніцы
- Commons ImageInfo — źródłowe metadane fotografii
- Dokładne dopasowanie Ampulloclitocybe clavipes
- nr46.legal.verification.20261027
- Arnone A., Cardillo R., Meille S.V., Nasini G., Tolazzi M. 1994. Secondary mould metabolites. Part 47. Isolation and structure elucidation of clavilactones A–C, new metabolites from the fungus Clitocybe clavipes. Journal of the Chemical Society, Perkin Transactions 1:2165–2168. DOI 10.1039/P19940002165
- Cassinelli G., Lanzi C., Pensa T. i in. 2000. Clavilactones, a novel class of tyrosine kinase inhibitors of fungal origin. Biochemical Pharmacology 59(12): 1539–1547. DOI 10.1016/S0006-2952(00)00278-1
- Karel Tejkal, Česká mykologická společnost: Ampulloclitocybe clavipes / strmělka kyjonohá
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258
- Index Fungorum, Record 374059: Ampulloclitocybe clavipes
- Izabela Kałucka 2009. Macrofungi in the secondary succession on the abandoned farmland near the Białowieża old-growth forest. Monographiae Botanicae 99:1–156. DOI 10.5586/mb.2009.001
- Kawagishi H., Miyazawa T., Kume H., Arimoto Y., Inakuma T. 2002. Aldehyde dehydrogenase inhibitors from the mushroom Clitocybe clavipes. Journal of Natural Products 65(11): 1712–1714. DOI 10.1021/np020200j
- Michael Kuo, April 2021 species account
- Kuo, Michael, and Andrew S. Methven. 2014. Mushrooms of the Midwest. University of Illinois Press. Ampulloclitocybe clavipes, p. 101, Ecology.
- Lodge i in. (2014). Molecular phylogeny, morphology, pigment chemistry and ecology in Hygrophoraceae. DOI 10.1007/s13225-013-0259-0.
- Université Claude Bernard Lyon 1, Base de données de champignons: Ampulloclitocybe clavipes
- Merino, Sánchez i Bouziane (2019). Estudio de la micobiota del suroeste de España I. Micobotánica-Jaén XIV(4).
- Nahuby.sk, Atlas húb, Ampulloclitocybe clavipes (Pers.) Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys, entry ID660.
- Redhead, Lutzoni, Moncalvo & Vilgalys 2002. Phylogeny of agarics: Partial systematics solutions for core omphalinoid genera in the Agaricales (Euagarics). Mycotaxon 83:19–57
- Marek Snowarski atlas species page
- Sun Z., Xu X., Liang H., Xia X., Ma G., Shi L. 2019. Five New Meroterpenoids from the Fruiting Bodies of the Basidiomycete Clitocybe clavipes with Cytotoxic Activity. Molecules 24:4015. DOI 10.3390/molecules24224015
- Sun Z., Wu Q., Liu M., Lei Q., Sun Z., Wu H., Ma G., Hu X., Shi L., Xu X. 2026. Two new meroterpenoids with 6/10/5/3 tetracyclic skeleton from the fungus Ampulloclitocybe clavipes. Natural Product Research, 27 June 2026, online ahead of print, pp.1–8. DOI 10.1080/14786419.2026.2692569
- Vizzini A., Alvarado P., Consiglio G., Marchetti M., Xu J. 2024. Family matters inside the order Agaricales: systematic reorganization and classification of incertae sedis clitocyboid, pleurotoid and tricholomatoid taxa based on an updated 6-gene phylogeny. Studies in Mycology 107:67–148. DOI 10.3114/sim.2024.107.02