Jadalny
Wymaga obróbki
Dopuszczony do obrotu
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.











Pierścieniak uprawny (Stropharia rugosoannulata) to okazały grzyb saprotroficzny z rodziny pierścieniakowatych. Wyróżnia się czerwonobrązowym lub kasztanowym kapeluszem, który z wiekiem jaśnieje, oraz grubym, promieniście pofałdowanym pierścieniem na trzonie. Blaszki są gęste, początkowo białawe, później szarofioletowe do niemal czarnych od dojrzałych zarodników. Gatunek jest ceniony za swój łagodny smak. Chętnie uprawia się go w ogrodach na podłożu ze słomy zbóż oraz zrębków drewna liściastego.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Sznury grzybni u podstawy owocnika
- U podstawy owocnika występują sznury grzybni.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Sznury grzybni u podstawy owocnika mają barwę białą.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły lub płaski; u młodych owocników — dzwonkowaty lub wypukły; u dojrzałych owocników — wypukły lub płaski.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka, także u dojrzałych owocników.
- Pokrycie
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest naga.
- Połysk powierzchni
- U dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Układ pęknięć powierzchni
- U starych owocników powierzchnia kapelusza jest popękana.
- Kolor
- Kapelusz może być biały, po wyschnięciu może być płowy lub białawy, u młodych owocników może być czerwonobrązowy, winny lub winnobrązowy, a u dojrzałych owocników może być kremowy, ochrowobrązowy lub jasnobrązowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu jest karbowany.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Resztki osłony na brzegu
- U młodych owocników z brzegu kapelusza zwisają resztki osłony.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 40 do 200 milimetrów.
- Kierunek zmiany barwy główki z wiekiem
- Barwa kapelusza jaśnieje wraz z wiekiem.
- Obecność resztek osłony na kapeluszu
- Stwierdzono obecność resztek osłony na kapeluszu.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają ząbkiem po trzonie.
- Barwa
- U młodych owocników hymenofor może być szary, a u dojrzałych owocników może być purpurowobrązowy.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest nieregularne.
- Naturalna barwa ostrza blaszki
- Ostrze blaszki jest białawe.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być maczugowata lub zgrubiała.
- Kolor
- U młodych owocników trzon może być biały, a u dojrzałych owocników może być żółty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka, także pod pierścieniem.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest włóknista.
- Barwa ornamentacji
- Ornamentacja trzonu jest brązowawa.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 70 do 180 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 9 do 30 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Forma
- Pierścień jest zwisający.
- Położenie
- Pierścień jest położony w górnej części trzonu.
- Trwałość
- Pierścień jest trwały.
- Barwa
- Pierścień jest biały.
- Rzeźba powierzchni
- Powierzchnia pierścienia jest promieniście bruzdowana.
- Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień jest gruby.
- Obrys brzegu pierścienia
- Brzeg pierścienia jest zębaty, przypominający koło zębate.
Miąższ
- Barwa
- W kapeluszu i trzonie miąższ jest biały.
- Twardość i zwartość
- W kapeluszu miąższ jest zwarty.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ jest mięsisty.
- Zapach
- Zapach miąższu może być rzodkiewkowy; może być przyjemny; może być niewyróżniający się.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być zrębki drzewne użyte jako ściółka, kompostowane trociny, słoma, gleba lub trociny.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od maja do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
Przepisy dla lokalizacji: Polska
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- Dopuszczony do obrotu
Z czym można pomylić
FAQ
Czy pierścieniak uprawny jest jadalny?
Tak, to ceniony i smaczny grzyb jadalny o delikatnym, przyjemnym, orzechowym posmaku.
Czy można go jeść na surowo?
Nie, surowe owocniki mogą wywołać silne niestrawności; bezwzględnie wymaga gotowania lub smażenia.
Gdzie najczęściej rośnie w naturze?
Występuje w parkach, ogrodach, na pryzmach kompostu, składowiskach słomy oraz ściółce z kory i zrębków.
W jakim okresie owocuje pierścieniak uprawny?
Owocniki pojawiają się od maja do października, a przy sprzyjających warunkach nawet w listopadzie.
Jak inaczej bywa nazywany ten gatunek?
Często określa się go mianem łysiczki uprawnej lub pod angielską nazwą wine cap.
Czy ten gatunek potrzebuje drzew do rozwoju?
Nie, jest saprotrofem rozkładającym słomę i resztki drewna, więc nie tworzy mikoryzy z drzewami.
Do czego stosuje się go w permakulturze?
Używa się go do użyźniania gleby, redukcji szkodliwych nicieni glebowych i zatrzymywania erozji.
Czy grzyb ten gromadzi zanieczyszczenia?
Tak, wykazuje tendencję do akumulacji metali ciężkich, dlatego nie należy zbierać go przy drogach.
Dlaczego zyskał sławę w dawnej NRD?
W latach 70. masowo promowano go w Niemczech Wschodnich jako łatwy w uprawie grzyb przydomowy.
Jak przygotować starsze owocniki do spożycia?
U starszych okazów zaleca się ściągnięcie skórki z kapelusza, aby ułatwić trawienie potrawy.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- pierścieniak uprawny
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Stropharia rugosoannulata
- Inne nazwy krajowe
- łysiczka uprawna
- Dawne nazwy krajowe
- łysiczka trocinowa
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę brązową.
- Odcień wysypu
- Może występować purpurowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub jajowaty; z boku — elipsoidalny lub jajowaty; od czoła — jajowaty lub niemal sześciokątny (słabo zaznaczony obrys).
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 9,5 do 18 mikrometrów i szerokość od 6,5 do 10 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Poza tradycyjnym ogrodnictwem żywnościowym pierścieniak uprawny odgrywa kluczową rolę w permakulturze, ogrodnictwie regeneracyjnym i mykoremediacji. Grzybnia tego gatunku tworzy gęstą sieć wiążącą cząstki gleby, co wykorzystuje się do stabilizacji skarp, zapobiegania erozji wietrznej i wodnej oraz poprawy struktury próchniczej w uprawach warzywnych. Wykazuje udokumentowaną zdolność do nicieniobójczego oczyszczania podłoży ogrodniczych dzięki wyspecjalizowanym komórkom wytwarzającym struktury paraliżujące szkodniki glebowe. Stosuje się go w biologicznym oczyszczaniu wód opadowych i spływów rolniczych z bakterii kałowych, a także do neutralizacji zanieczyszczeń organicznych na terenach poprzemysłowych. Zużyte podłoże po uprawie stanowi najwyższej klasy nawóz organiczny wzbogacający glebę pod wymagające uprawy ogrodnicze.
Historia i kultura
Kariera kulturowa pierścieniaka uprawnego rozpoczęła się na dobre w połowie XX wieku. W Niemieckiej Republice Demokratycznej w latach 60. i 70. stał się symbolem sukcesu socjalistycznej mykologii stosowanej i ogrodnictwa amatorskiego, zyskując tam popularną nazwę „Kultur-Träuschling”. W literaturze popularnonaukowej i poradnikach działkowca tego okresu promowano go jako grzyb dostępny dla każdego pracownika, zdolny do masowego plonowania na resztkach rolniczych. W kulturze amerykańskiej pod nazwą „wine cap” zyskał status ikony ogrodnictwa permakulturowego i samowystarczalności żywnościowej, uwiecznionej w licznych publikacjach poświęconych ekologicznemu stylowi życia. Choć nie posiada pradawnych mitów ludowych, wrósł na stałe w kulturę nowoczesnego ogrodnictwa ekologicznego jako symbol harmonijnego współistnienia człowieka z organizmami rozkładającymi odpady organiczne.
Jadalność i bezpieczeństwo
Pierścieniak uprawny jest grzybem jadalnym, cenionym ze względu na przyjemny, lekko orzechowy smak oraz zwartą konsystencję miąższu. Najlepsze walory kulinarne wykazują młode owocniki o zamkniętych lub półkulistych kapeluszach i jasnych blaszkach; dojrzałe egzemplarze stają się miękkie i mniej smaczne.
Grzyb wymaga poddania obróbce termicznej – nie należy spożywać go na surowo. Doskonale nadaje się do smażenia, duszenia, pieczenia oraz jako składnik sosów i zup. Przed przyrządzeniem zaleca się dokładne oczyszczenie z resztek podłoża.
Podobnie jak w przypadku wielu innych grzybów jadalnych, u osób wrażliwych lub przy spożyciu owocników starych bądź niedogotowanych mogą wystąpić przemijające dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Przy pierwszym spożyciu zaleca się zjedzenie niewielkiej porcji w celu sprawdzenia indywidualnej tolerancji.
Siedlisko i występowanie
Pierścieniak uprawny pochodzi pierwotnie z Ameryki Północnej, lecz obecnie występuje na szeroką skalę w Europie, Azji, Australii oraz Nowej Zelandii. Zasiedla głównie środowiska przekształcone przez człowieka, żyzne tereny rolnicze, działki ogrodowe, parki, składowiska ściółki, pryzmy kompostowe oraz rabaty wysypane korą lub zrębkami drzewnymi. W naturze spotykany jest na obrzeżach lasów i łąk, gdzie gromadzi się butwiejąca słoma lub szczątki roślinne. Jako wybitny saprotrof rozwija się w warstwie rozkładających się resztek organicznych, nie tworząc układów mikoryzowych z drzewami, choć preferuje obecność resztek drzew liściastych lub słomy zbóż. Owocnikowanie na stanowiskach naturalnych i półnaturalnych trwa od maja do października, a przy sprzyjającej wilgotności i ciepłej aurze nawet do listopada. W klimacie umiarkowanym najwyższą częstotliwość występowania obserwuje się w dwóch rzutach: późną wiosną i wczesnym latem oraz ponownie wczesną jesienią. W rejonach chłodniejszych sezon jest krótszy i ogranicza się do cieplejszych miesięcy letnich.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Źródło bez opisu bibliograficznego · jadalne czy trujące? — Jadalny i uprawiany na słomie; Musi być dobrze usmażony lub ugotowany; bez dopowiadania czasu lub temperatury
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · jadalne czy trujące? — Jadalny i uprawiany na słomie; Musi być dobrze usmażony lub ugotowany; bez dopowiadania czasu lub temperatury
- Handel
- Dopuszczony do handlu
Obszar: PL
W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Dziennik Ustaw 2026 poz. 258 — urzędowy tekst · § 2 ust. 1; załącznik nr 1, poz.45, PDF str.6; ogólne wymagania obrotu §3–6
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Stropharia rugosoannulata
Pierścieniak uprawny został formalnie opisany w 1922 roku w czasopiśmie Mycologia (14(3): 139) jako Stropharia rugosoannulata Farl. ex Murrill. Baza Index Fungorum (Name Record 145219) potwierdza tę nazwę jako aktualną w obrębie rodziny Strophariaceae.
- Zakres ujęcia taksonomicznego
Stropharia rugosoannulata, obserwowany profil brytyjski; uprawa ma odrębne źródło i kraj
[5]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Holandia: Gatunek jest pospolity. [6]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Kaulocystydy
- Układ kaulocystyd
- Na szczycie trzonu kaulocystydy są rozproszone. [13]
- Długość kaulocystyd
- Długość kaulocystyd może wynosić od 42 do 48 mikrometrów. [13]
- Kształt kaulocystyd
- Kaulocystydy mogą być maczugowate lub niemal wrzecionowate. [13]
- Szerokość kaulocystyd
- Szerokość kaulocystyd może wynosić od 18 do 20 mikrometrów. [13]
Cystydy hymenialne
Pozostałe cechy laboratoryjne
Skórka kapelusza
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu kutis i jest lekko zżelatynizowana. [19]
- Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza
- Wierzchołek komórki końcowej skórki kapelusza jest zaokrąglony. [19]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza jest walcowata. [19]
Reakcje z odczynnikami
- Barwy w odczynnikach
- Powierzchnia kapelusza po zastosowaniu wodorotlenku potasu (KOH) ma barwę oliwkowozieloną. [19]
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym może być ciemnobrązowy lub żółtobrązowy. [13] [19]
- Średnica pory rostkowej
- Średnica pory rostkowej może wynosić od 1 do 2 mikrometrów. [19]
- Jakościowa wielkość pory rostkowej
- Pora rostkowa jest duża. [19]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,25 do 2. [13]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny (również w widoku z boku), jajowaty (również w widoku z boku i od czoła) lub niemal sześciokątny (słabo zaznaczony obrys) (w widoku od czoła). [4] [1] [13]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [4]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest grubościenny. [4]
Trama hymenoforu
- Typ tramy hymenoforu
- Trama hymenoforu jest regularna — równoległa. [13]
Materiał i metody badań
- Masa badanego owocnika
- Średnia masa świeżego owocnika w badanym materiale wynosi 41,44 grama. Odchylenie standardowe wynosi 10,34 grama. n = 50 (liczebność podana w źródle; morfometria).[34]
- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [13] [19] [32]
- Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 21–46,5 µm [13]
na ostrzu blaszki: 35–50 µm [19]
na ostrzu blaszki: 25–45 µm [19]
Materiał badania: Cortez V.G., Silveira R.M.B. (2008), The agaric genus Stropharia in Rio Grande do Sul, Brazil, Fungal Diversity 32:31–57. Opis S. rugosoannulata na drukowanych s. 50 i 52 (PDF 20 i 22), ryciny na s. 51. Własny materiał z Rio Grande do Sul i dodatkowe okazy zielnikowe, w tym ICN 139.140, ICN 139.031, ICN 139.138, holotyp Anellaria sanguineopurpurea Rick PACA 8.424 oraz paratyp z Massachusetts NY 761.568. Lista materiału w oryginale pozostaje pełna. Zakres zbiorczy nie został przypisany pojedynczemu okazowi. Zarodniki (9,5–)11–12,5(14,5) × 6,5–8 µm; Q 1,25–2, Qm 1,59; n=92. Podstawki 21–32(–38) × 8–12 µm. Pleurocystydy (25–)38–55 × (6,5–)9–13,5(–15) µm, cheilocystydy (21–)35–46,5 × 9,5–13,5(–17,5) µm. Zachowano wszystkie skrajne granice, typowe zakresy i położenia. na powierzchni blaszki: 25–55 µm [13] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 12,5–15 µm [19]
na ostrzu blaszki: 7,5–15 µm [19]
na ostrzu blaszki: 9,5–17,5 µm [13]
Materiał badania: Cortez V.G., Silveira R.M.B. (2008), The agaric genus Stropharia in Rio Grande do Sul, Brazil, Fungal Diversity 32:31–57. Opis S. rugosoannulata na drukowanych s. 50 i 52 (PDF 20 i 22), ryciny na s. 51. Własny materiał z Rio Grande do Sul i dodatkowe okazy zielnikowe, w tym ICN 139.140, ICN 139.031, ICN 139.138, holotyp Anellaria sanguineopurpurea Rick PACA 8.424 oraz paratyp z Massachusetts NY 761.568. Lista materiału w oryginale pozostaje pełna. Zakres zbiorczy nie został przypisany pojedynczemu okazowi. Zarodniki (9,5–)11–12,5(14,5) × 6,5–8 µm; Q 1,25–2, Qm 1,59; n=92. Podstawki 21–32(–38) × 8–12 µm. Pleurocystydy (25–)38–55 × (6,5–)9–13,5(–15) µm, cheilocystydy (21–)35–46,5 × 9,5–13,5(–17,5) µm. Zachowano wszystkie skrajne granice, typowe zakresy i położenia. na powierzchni blaszki: 6,5–15 µm [13] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 11–18 µm [32]
9,5–12 µm [1]
11–15 µm [19]
10–13 µm [4]
9,5–14,5 µm [13]
Metody i zapisy źródłowe — Cortez V.G., Silveira R.M.B. (2008), The agaric genus Stropharia in Rio Grande do Sul, Brazil, Fungal Diversity 32:31–57. Opis S. rugosoannulata na drukowanych s. 50 i 52 (PDF 20 i 22), ryciny na s. 51. Własny materiał z Rio Grande do Sul i dodatkowe okazy zielnikowe, w tym ICN 139.140, ICN 139.031, ICN 139.138, holotyp Anellaria sanguineopurpurea Rick PACA 8.424 oraz paratyp z Massachusetts NY 761.568. Lista materiału w oryginale pozostaje pełna. Zakres zbiorczy nie został przypisany pojedynczemu okazowi. Zarodniki (9,5–)11–12,5(14,5) × 6,5–8 µm; Q 1,25–2, Qm 1,59; n=92. Podstawki 21–32(–38) × 8–12 µm. Pleurocystydy (25–)38–55 × (6,5–)9–13,5(–15) µm, cheilocystydy (21–)35–46,5 × 9,5–13,5(–17,5) µm. Zachowano wszystkie skrajne granice, typowe zakresy i położenia.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody, druk s. 33 (PDF 3): mikroskopia świetlna Leica DMLS2; preparaty w KOH 5% samym albo z czerwienią Kongo 1%. Nie określono, który wariant preparowania dotyczył każdego pojedynczego pomiaru.
Obecność akantocytów — zapis źródłowy: „Druk s. 52, bezpośrednia kontynuacja opisu S. rugosoannulata: Acanthocytes present in rhizomorphs. Nie są mikrokryształkami.” [13]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Basidia ... subclavate, with a medial constriction.” [13]
Układ kaulocystyd — zapis źródłowy: „Druk s. 50–52: Caulocystidia ... scattered on the stipe apex.” [13]
Kształt kaulocystyd — zapis źródłowy: „Druk s. 50–52: Caulocystidia ... clavate to subfusoid. Podstawowy kształt maczugowaty; drugą możliwość zapisano osobno.” [13]
Kształt kaulocystyd — zapis źródłowy: „Druk s. 50–52: Caulocystidia ... clavate to subfusoid. Wrzecionowaty i przybliżenie są odrębnymi atrybutami.” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Cheilocystidia ... fusoid to ventricose. Wyłącznie cheilocystydy tego samego materiału. Przyrostek mucronate nie jest kształtem całej komórki.” [13]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 50: ovoid to slightly subhexagonal in face view. Jajowaty obrys w widoku czołowym.” [13]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 50: ovoid to slightly subhexagonal in face view. Sześciokątny obrys, przybliżenie, stopień i widok zapisano oddzielnie.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Cortez V.G., Silveira R.M.B. (2008), The agaric genus Stropharia in Rio Grande do Sul, Brazil, Fungal Diversity 32:31–57. Opis S. rugosoannulata na drukowanych s. 50 i 52 (PDF 20 i 22), ryciny na s. 51. Własny materiał z Rio Grande do Sul i dodatkowe okazy zielnikowe, w tym ICN 139.140, ICN 139.031, ICN 139.138, holotyp Anellaria sanguineopurpurea Rick PACA 8.424 oraz paratyp z Massachusetts NY 761.568. Lista materiału w oryginale pozostaje pełna. Zakres zbiorczy nie został przypisany pojedynczemu okazowi. Zarodniki (9,5–)11–12,5(14,5) × 6,5–8 µm; Q 1,25–2, Qm 1,59; n=92. Podstawki 21–32(–38) × 8–12 µm. Pleurocystydy (25–)38–55 × (6,5–)9–13,5(–15) µm, cheilocystydy (21–)35–46,5 × 9,5–13,5(–17,5) µm. Zachowano wszystkie skrajne granice, typowe zakresy i położenia.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Metody, druk s. 33 (PDF 3): mikroskopia świetlna Leica DMLS2; preparaty w KOH 5% samym albo z czerwienią Kongo 1%. Nie określono, który wariant preparowania dotyczył każdego pojedynczego pomiaru.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Opis barwy zarodników na drukowanej s. 50 jawnie podaje KOH. Kontekst barwy jest odczynnikowy; nie utożsamiono go z barwą naturalną ani wysypem.
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Basidia 21–32(–38) × 8–12 µm ... bearing four sterigmata; liczba sterygm nie jest n próby.” [13]
Długość kaulocystyd; Szerokość kaulocystyd — zapis źródłowy: „Druk s. 50–52: Caulocystidia 42–48 × 18–20 µm ... scattered on the stipe apex; leptocystydy, clavate to subfusoid, hyaline, smooth and thin-walled.” [13]
Obecność chryzocystyd; Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Pleurocystidia (25–)38–55 × (6.5–)9–13.5(–15) µm, as chrysocystidia, fusoid to clavate; yellowish amorphous inclusion” [13]
Obecność chryzocystyd; Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Cheilocystidia (21–)35–46.5 × 9.5–13.5(–17.5) µm, fusoid to ventricose, as chrysocystidia or leptocystidia; little or without yellowish contents” [13]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Pleurocystidia ... fusoid to clavate. Nie przeniesiono kształtów na osobno opisane cheilocystydy.” [13]
Typ tramy hymenoforu — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Gill trama regular.” [13]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Pileipellis ... hyphae ... 7–14 µm in diameter; średnica strzępek, nie komórek końcowych.” [13]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Druk s. 50: color dark brown in KOH; barwa w medium, nie wynik ujemnej lub dodatniej reakcji chemicznej.” [13]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 50: (9.5–)11–12.5(14.5) × 6.5–8 µm, Q=1.25–2, Qm=1.59, n=92; pełne skrajne granice, nie iloraz niezależnych skrajnych wymiarów.” [13]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 50: ellipsoid to ovoid in side view; wyłącznie widok boczny. Widok czołowy: ovoid to slightly subhexagonal pozostaje osobno w opisie badania.” [13]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 50: conspicuous germ-pore, which makes the basidiospore truncate.” [13]
Rozdęcie strzępek tramy — zapis źródłowy: „Druk s. 50: Gill trama ... formed by inflate ... hyphae.” [13]
Metody i zapisy źródłowe — Michael Kuo, Stropharia rugosoannulata, maj 2017. Własny opis i fotografie; kolekcje Herb. Kuo 05080306, 08300403, 05301701, z Pensylwanii, Massachusetts i Illinois. Autor przytacza też literaturę; pełnego zakresu nie przypisano jednemu okazowi. Zarodniki 11–15 × 7–9 µm; pora rostkowa 1–2 µm. Dwa morfotypy cheilocystyd opisano odrębnie: 25–45 × 7,5–15 µm oraz 35–50 × 12,5–15 µm. Źródło nie podaje liczebności pomiarów ani stężenia KOH.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Microscopic Features: barwy w KOH podane wprost; stężenie, czas ekspozycji i powiększenie niepodane. Wartości zachowują taki kontekst.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Własny gatunkowy opis mikroskopowy autora; bez dopowiadania metody preparowania każdej cechy.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Microscopic Features: Basidia 4-sterigmate.” [19]
Obecność chryzocystyd — zapis źródłowy: „Microscopic Features: pierwszy morfotyp cheilocystyd becoming chrysocystidia.” [19]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: Cheilocystidia dimorphic: 25–45 × 7.5–15 µm, fusoid-ventricose, often rostrate, thin-walled, smooth, hyaline in KOH, often with refractive globular inclusions becoming chrysocystidia” [19]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: Cheilocystidia ... or 35–50 × 12.5–15 µm, broadly cylindric to subutriform, thin-walled, smooth” [19]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Microscopic Features: Pileipellis a slightly gelatinized cutis of elements 5–15 µm wide.” [19]
Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopic Features: terminal cells ... with rounded apices.” [19]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopic Features: terminal cells cylindric with rounded apices.” [19]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Microscopic Features: spores ... yellow brown in KOH; wyłącznie barwa w podanym medium.” [19]
Średnica pory rostkowej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: with a large pore 1–2 µm wide at one end.” [19]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopic Features: spores 11–15 × 7–9 µm; własny zakres autora.” [19]
Ścięcie obrysu zarodnika — zapis źródłowy: „Microscopic Features: ellipsoid, with one end usually somewhat truncated.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Władysław Wojewoda, Marta Wojewoda (2007), Grzyby inwazyjne: okratek australijski Clathrus archeri i pierścieniak uprawny Stropharia rugosoannulata w Beskidzie Wyspowym. Wszechświat 108(10–12):300–303. Własne obserwacje stanowiska w Przenoszy 2005–2007, zestawienie innych krajowych stanowisk i opis cech gatunku na s. 302. Opis wymiarów zarodników 11–13(18) × 7,5–8(10) µm nie podaje numeru preparatu, n ani metody; nie przypisano wszystkich wyników pojedynczemu owocnikowi.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Druk s. 302: podstawki czterozarodnikowe.” [32]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Druk s. 302: Podstawki są maczugowate, czterozarodnikowe.” [32]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk s. 302: 11–13(18) × 7,5–8(10) µm; skrajne i typowe wartości zachowano oddzielnie w opisie.” [32]
Metody i zapisy źródłowe — Michael Kuo, Stropharia rugosoannulata, maj 2017. Własny opis i fotografie; kolekcje Herb. Kuo 05080306, 08300403, 05301701, z Pensylwanii, Massachusetts i Illinois. Autor przytacza też literaturę; pełnego zakresu nie przypisano jednemu okazowi. Zarodniki 11–15 × 7–9 µm; pora rostkowa 1–2 µm. Dwa morfotypy cheilocystyd opisano odrębnie: 25–45 × 7,5–15 µm oraz 35–50 × 12,5–15 µm. Źródło nie podaje liczebności pomiarów ani stężenia KOH.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Własny gatunkowy opis mikroskopowy autora; bez dopowiadania metody preparowania każdej cechy.
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features, drugi morfotyp cheilocystyd: widely cylindric to subutriform. Walcowaty i szerokość zapisano oddzielnie.” [19]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features, drugi morfotyp cheilocystyd: widely cylindric to subutriform. Utriformiczny i przybliżenie zapisano oddzielnie.” [19]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopic Features: Pileipellis a slightly gelatinized cutis. Organizacja cutis i lekkie zżelatynizowanie to oddzielne własności.” [19]
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: a large pore measuring 1–2 µm across. Jawnie potwierdzona obecność pory tego samego materiału.” [19]
Jakościowa wielkość pory rostkowej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: a large pore measuring 1–2 µm across. Duża to jawny opis autora; liczbowy wymiar pozostaje we wcześniejszym wyniku.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „Por kiełkowy obecny.” [4]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_length: 10–13 µm.” [4]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki elipsoidalne.” [4]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie.” [4]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki grubościenne.” [4]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_width: 7.5–9 µm.” [4]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: długość zarodników9,5–12µm.” [1]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki elipsoidalno-jajowate.” [1]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: szerokość zarodników7–9µm.” [1]
Nazewnictwo — źródła krajowe i historyczne kombinacje
Nazwa polska: Rekomendacja KPNG 6/2025 przyjmuje nazwę „pierścieniak uprawny” i podaje wcześniejszą „łysiczka trocinowa” dla kombinacji Psilocybe rugosoannulata. „Łysiczka uprawna” jest niezależnie użyta przez Wojewodów (2007), a także w bazie Instytutu Ochrony Przyrody PAN. Nie ustalono w tych źródłach, że jest dzisiejszą nazwą rekomendowaną; pozostaje nazwą alternatywną.
Kombinacja historyczna: Noordeloos w 1995 r. formalnie opublikował kombinację Psilocybe rugosoannulata (Farl. ex Murrill) Noordel. Jego szerokie ujęcie rodzaju Psilocybe wyjaśnia tę historyczną nazwę; nie dowodzi działania psychoaktywnego gatunku. Bieżąca nazwa naukowa w rekordzie pozostaje Stropharia rugosoannulata.
Pozostałe nazwy: EPPO dokumentuje niemieckie „Riesenträuschling”. Zachowano dokładną pisownię i język bez domyślania kraju użycia. Dawnego zapisu „pierścieniak burgundzki” nie potwierdzono niezależnie w przeprowadzonych wyszukiwaniach; nie awansowano go do potwierdzonej alternatywy. Rewizja Corteza i Silveiry zachowuje osobno historyczne synonimy oparte na badaniu typów.
[18] [32] [17] [25] [14] [13]Łańcuch dowodów — genom, skład chemiczny i bezpieczeństwo
Sprawdzony ciąg: Przegląd przemysłu z 2025 r. → Yang i współautorzy (2022), analiza genomu → Stijve i de Meijer (1993), cytowane HPLC. Odczytano pełny przegląd i pełną pracę genomową; wynik starszego HPLC jest znany tu z cytowania. Oryginału z 1993 r. nie uzyskano, więc nie potwierdzono samodzielnie materiału, metody i granicy wykrywalności tego oznaczenia.
Wniosek i niezależność: Praca genomowa podaje brak rozpoznanego zespołu genów znanej biosyntezy psylocybiny w badanym materiale. Rozszerzenie tego wyniku do całkowitego bezpieczeństwa jedzenia wykracza poza jego zakres. Przegląd powtarzający ten wynik nie jest drugim niezależnym badaniem. Nie oznacza to udowodnienia niejadalności; ocena dotyczy konkretnego argumentu i jego sprawdzonej drogi źródłowej.
[28] [16]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Zhang i współautorzy (2026) porównali cztery warianty doświadczalnej uprawy Stropharia rugosoannulata: CK, FS, SM i FM. Baza CK zawierała 80% trocin brzoskwiniowych i 20% kolb kukurydzy; FS miał 0,45% śruty z piór i 0,45% sojowej, SM 0,9% sojowej, FM 0,9% z piór. Początkową wilgotność określono jako około 65%. Nie podano podstawy procentów suplementacji. Receptura i warunki uprawy nie są wymaganiami dzikiego siedliska.
[34]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Udokumentowany polski zbiór z Dolnego Śląska.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[1]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
W publikacji Zhang i in. (2014, Molecules 19(12): 19880–19891, DOI: 10.3390/molecules191219880, PMID: 25460311) z owocników pierścieniaka uprawnego wyizolowano nową lektynę oznaczoną jako SRL (Stropharia rugosoannulata lectin). Pierwszym autorem pracy i wykonawcą doświadczeń laboratoryjnych jest Weiwei Zhang.
Zgodnie z danymi podanymi w abstrakcie publikacji:
Lektyna SRL została oczyszczona ponad 450-krotnie i charakteryzuje się masą cząsteczkową 38 kDa;
Wykazuje aktywność hemaglutynacyjną, która jest hamowana przez inulinę;
Aktywność hemaglutynacyjna jest stabilna poniżej 70 °C, a w temperaturze 80 °C zachowuje połowę aktywności;
W testach antyproliferacyjnych in vitro wykazano wartości IC50 równe 7 µM dla linii komórkowej Hep G2 (rak wątroby) oraz 19 µM dla linii komórkowej L1210 (mysia białaczka);
W teście aktywności enzymatycznej wykazano hamowanie odwrotnej transkryptazy HIV-1 z wartością IC50 wynoszącą 10 µM.
Powyższe wyniki dotyczą wyłącznie testów laboratoryjnych na izolowanym białku, hodowlach komórkowych i enzymie. Nie stanowią one dowodu na działanie lecznicze, skuteczność kliniczną u ludzi, bezpieczeństwo dietetyczne ani nie określają parametrów przygotowania potraw.
Jadalność — dowody użytkowania i zgłoszenia reakcji niepożądanych
Użytkowanie spożywcze: Gatunek jest opisywany jako jadalny i uprawny w polskiej publikacji oraz w pracach dotyczących materiału spożywczego. Jiang i współautorzy badali owocniki pochodzące z jednej farmy, poddane trzem sposobom suszenia. Sam status grzyba uprawnego i analiza składników nie oznaczają pełnego klinicznego sprawdzenia bezpieczeństwa każdego owocnika.
NAMA: W dobrowolnym rejestrze NAMA za 2017 r. odnotowano dwa zgłoszenia przypisane temu gatunkowi: omamy u dorosłego mężczyzny z Minnesoty po nieustalonym przygotowaniu oraz biegunkę i skurcze jelit u dorosłej kobiety z Pensylwanii po materiale gotowanym. Raport zbiorczy opublikowany w 2006 r. zawiera też dziecko z New Jersey z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Autor raportu 2017 zaznacza fragmentaryczność danych i możliwe błędy identyfikacji. Zgłoszenia nie identyfikują toksyny ani nie dowodzą obecności psylocybiny.
Nadzór w Chinach: W raporcie China CDC za 2020 r. wpisano jeden incydent i jedną osobę, bez zgonu; za 2021 r. dwa incydenty i dwie osoby, bez zgonu. W obu tabelach gatunek oznaczono E — edible, a przypadki umieszczono w grupie niesklasyfikowanej. Nie podano w tych wierszach rozpoznanej toksyny ani mechanizmu; nie przeniesiono na nie zespołów zatrucia wymienionych przy innych gatunkach.
Zakres wniosku: Zachowano źródłową klasyfikację jadalności oraz osobno udokumentowane zgłoszenia reakcji niepożądanych. Wynik genomowy dotyczący jednego szlaku biosyntezy ani obserwacja wyizolowanej lektyny nie dowodzą całkowitego bezpieczeństwa potrawy. Nie ustalono w odczytanych pracach uniwersalnej toksyczności gatunku ani klinicznie potwierdzonego zastosowania leczniczego.
[32] [15] [23] [24] [10] [11] [16] [33]Lektyna SRL — wynik biochemiczny i granice zastosowania
Badany materiał i wynik: Zhang i współautorzy (2014) wyizolowali z owocników lektynę SRL i opisali jej aktywność hemaglutynacyjną, właściwości fizykochemiczne oraz wyniki testów na liniach komórkowych i w bezkomórkowym układzie enzymatycznym. Są to obserwacje dotyczące wyizolowanego białka, odrębne od działania całego grzyba po spożyciu.
Ograniczenia: Spadek aktywności hemaglutynacyjnej po ogrzewaniu nie jest badaniem toksyczności posiłku. Wyników wobec linii komórkowych nie przedstawiono jako skutecznego leczenia nowotworów, a aktywności enzymatycznej jako skutecznego leczenia zakażeń u ludzi. W pracy nie przeprowadzono próby klinicznej ani oceny tradycyjnej praktyki zielarskiej.
[33]Wyniki analityczne
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
- crude protein
- Wynik oznaczenia wynosi 32,05 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automatic Kjeldahl nitrogen analyzer.[34] [35]
- crude protein
- Wynik oznaczenia wynosi 40,33 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automatic Kjeldahl nitrogen analyzer.[34] [35]
- crude protein
- Wynik oznaczenia wynosi 41,04 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automatic Kjeldahl nitrogen analyzer.[34] [35]
- crude protein
- Wynik oznaczenia wynosi 42,26 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automatic Kjeldahl nitrogen analyzer.[34] [35]
- crude polysaccharide
- Wynik oznaczenia wynosi 7,84 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Hot-water extraction followed by 80% ethanol precipitation.[34] [35]
- crude polysaccharide
- Wynik oznaczenia wynosi 9,22 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Hot-water extraction followed by 80% ethanol precipitation.[34] [35]
- crude polysaccharide
- Wynik oznaczenia wynosi 8,28 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Hot-water extraction followed by 80% ethanol precipitation.[34] [35]
- crude polysaccharide
- Wynik oznaczenia wynosi 10,69 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Hot-water extraction followed by 80% ethanol precipitation.[34] [35]
- TAA
- Wynik oznaczenia wynosi 22,3 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- TAA
- Wynik oznaczenia wynosi 29,96 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- TAA
- Wynik oznaczenia wynosi 22,96 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- TAA
- Wynik oznaczenia wynosi 31,39 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- EAA
- Wynik oznaczenia wynosi 8,99 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- EAA
- Wynik oznaczenia wynosi 11,33 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- EAA
- Wynik oznaczenia wynosi 9,19 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- EAA
- Wynik oznaczenia wynosi 11,84 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- NEAA
- Wynik oznaczenia wynosi 13,31 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- NEAA
- Wynik oznaczenia wynosi 18,63 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- NEAA
- Wynik oznaczenia wynosi 13,77 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- NEAA
- Wynik oznaczenia wynosi 19,56 g/100 g. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: Automated amino acid analyzer (L-8800, Hitachi, Tokyo, Japan), following the established protocol cited as [12]. The Methods section describes free amino-acid profiling; hydrolysis status is not assigned in this transcription.[34] [35]
- FRAP FeSO4-equivalent response
- Wynik oznaczenia wynosi 0,56 mM FeSO4. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: FRAP kit TO1005; crude fruitbody polysaccharide at10mg/mL.[34] [9]
- DPPH radical scavenging
- Wynik oznaczenia wynosi 45,04 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: DPPH kit BC4755; crude polysaccharide at 2mg/mL.[34] [9]
- DPPH radical scavenging
- Wynik oznaczenia wynosi 45,67 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: DPPH kit BC4755; crude polysaccharide at 10mg/mL.[34] [9]
- FRAP FeSO4-equivalent response
- Wynik oznaczenia wynosi 0,75 mM FeSO4. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: FRAP kit TO1005; crude fruitbody polysaccharide at10mg/mL.[34] [9]
- DPPH radical scavenging
- Wynik oznaczenia wynosi 53,92 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: DPPH kit BC4755; crude polysaccharide at 2mg/mL.[34] [9]
- DPPH radical scavenging
- Wynik oznaczenia wynosi 56,07 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: DPPH kit BC4755; crude polysaccharide at 10mg/mL.[34] [9]
- FRAP FeSO4-equivalent response
- Wynik oznaczenia wynosi 0,56 mM FeSO4. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: FRAP kit TO1005; crude fruitbody polysaccharide at10mg/mL.[34] [9]
- DPPH radical scavenging
- Wynik oznaczenia wynosi 42,41 %. Podstawa masy nie została podana w źródle. Statystyka: średnia. n = 3 (powtórzenia podane w źródle; pomiary biochemiczne). Metoda według źródła: DPPH kit BC4755; crude polysaccharide at 2mg/mL.[34] [9]
Skład i suszenie — porównanie konkretnego materiału
Materiał i metoda: Jiang i współautorzy (2023) porównali suszenie gorącym powietrzem, liofilizację i suszenie naturalnym powietrzem owocników z jednej farmy. Oznaczali m.in. skład podstawowy, aminokwasy, kwasy tłuszczowe, pierwiastki i związki lotne, stosując odrębne metody analityczne. Trzy powtórzenia analityczne nie stają się trzema niezależnymi populacjami.
Wyniki: Metody różniły się zachowaniem składników, profilem związków lotnych i wyglądem. Najsilniejsze brązowienie opisano po suszeniu gorącym powietrzem. Dziesięcioosobowy panel oceniał wygląd, zapach, teksturę, chęć zakupu i ogólną akceptację; nie był kliniczną próbą bezpieczeństwa jedzenia. Opisów aromatu pojedynczych związków nie zakodowano jako nut smaku całej potrawy.
Arsen i ograniczenia: Wyższy wskaźnik zagrożenia związany z arsenem w grupie liofilizowanej autorzy wiążą jako możliwość z zanieczyszczeniem w urządzeniu, ponieważ wszystkie owocniki pochodziły z tego samego miejsca. Nie jest to dowód gatunkowego obowiązku akumulowania arsenu. Porównań różnych procesów suszenia nie przekształcono w ogólny przebieg zmian podczas gotowania.
[15]Białe i barwne kapelusze — bez domyślnej diagnozy albinizmu
Zakres badania: Praca z 2025 r. porównuje dwie nazwane odmiany, MD128 i ZJR19, z różnymi fenotypami pigmentacji, stosując analizę metabolitów i transkryptów. Autorzy opisują zależność barwy od warunków i stadium rozwoju w tym materiale. Wynik nie ustanawia jednego przebiegu starzenia wszystkich owocników. Kuo niezależnie odnotowuje białe formy; nie jest to rozpoznanie albinizmu.
[12] [19]Materiał uprawowy i odrębne pomiary
Ustalenia źródła: Tabela 2 Zhanga podaje średnie ± SD dla 50 świeżych owocników w każdym wariancie. Dla CK średnica kapelusza wynosi 42,42 ± 5,79 mm i masa 41,44 ± 10,34 g; FS 44,26 ± 5,55 mm i 48,87 ± 10,96 g; SM 45,14 ± 5,60 mm i 47,74 ± 9,14 g; FM 44,67 ± 4,49 mm i 47,65 ± 9,17 g. Plon FM wynosił 6,8 kg/m². Analizy składu i przeciwutleniania mają osobno n = 3. Wynik FRAP w mM FeSO₄ dla roztworu nie został przeliczony na aktywność na gram, a DPPH zachowuje dawkę preparatu i procent odpowiedzi. Pozostałe kolumny tabeli 2 (grubość kapelusza; średnica i długość trzonu, mm) wynoszą: CK 29,32 ± 2,75; 24,61 ± 6,32; 59,99 ± 11,88. FS 29,71 ± 3,70; 32,55 ± 5,99; 54,35 ± 9,82. SM 31,64 ± 3,22; 25,78 ± 6,12; 62,49 ± 11,00. FM 30,45 ± 4,22; 29,89 ± 5,65; 56,61 ± 9,79. To średnie ± SD z n=50, nie zakresy dzikiego gatunku.
[34]Badania ekologiczne
Polska — siedlisko, sezon i zakres obserwacji
Owocnikowanie: Wojewodowie podają dla Polski regularny termin od maja do listopada, wyraźnie odnosząc go do przyrody poza uprawą. Zapisano ten zakres jako polski. Własne obserwacje stanowiska w Przenoszy obejmują lata 2005–2007; dat pierwszego i ostatniego stwierdzenia nie przekształcono w odrębny coroczny sezon.
Podłoże i otoczenie: Autorzy opisują słomę, trociny, wióry stosowane jako ściółka, szczątki roślinne i żyzną glebę. Na własnym stanowisku grzyb rósł w ziemi zawierającej resztki trocin na podwórzu oraz przy skraju lasu mieszanego. Nie wynika z tego mikoryza z drzewami ani określone pH. Gatunek rozkłada martwą materię roślinną.
Zmienność wiedzy: Liczba około 20 znanych polskich stanowisk w artykule z 2007 r. dokumentuje ówczesny stan rozpoznania, nie aktualną częstość w kraju. Baza IOP PAN podaje obce pochodzenie i rozprzestrzenianie, a przy inwazyjności niewystarczające dane. Nie utożsamiono tego wpisu z ustawową listą gatunków inwazyjnych.
[32] [16] [17]Zastosowania pozakulinarne — etap dowodu
Oddziaływania z nicieniami: Luo i współautorzy (2006) badali dwa oznaczone izolaty S. rugosoannulata, wiążąc interakcję z nicieniami z akantocytami — wyspecjalizowanymi komórkami występującymi także na ryzomorfach. Odczytano pierwotne wyniki mikroskopowe i próby z materiałem glebowym. To podstawa do opisu mechanizmu oraz potencjału biologicznej kontroli, bez dowodu zatwierdzonego preparatu lub skuteczności leczniczej u ludzi. Akantocytów nie zapisano jako kryształków strzępek.
Doświadczalna filtracja wody: Sen i współautorzy (2023) oceniali prototypowe filtry z grzybnią, w tym S. rugosoannulata, na zanieczyszczonej wodzie z mokradła. Wykazali różnice między gatunkami grzybów i badanymi wskaźnikami; dla części bakterii liczono zdolne do wzrostu komórki, a dla innych kopie genów. Mniejsza liczba kopii DNA nie jest tym samym co potwierdzona utrata żywotności. Wyników nie przedstawiono jako walidacji uzdatniania wody pitnej ani pewnej eliminacji wszystkich drobnoustrojów.
Strategia pokarmowa i remediacja: Yang i współautorzy (2022) opisali genom grzybni monokariotycznej pochodzącej od odmiany CGMCC 5.2220 i zestawy genów związanych z rozkładem materii roślinnej. Klasyfikacja jako grzyba rozkładającego ściółkę oraz przewidywania dotyczące enzymów wspierają kierunek badań nad remediacją; sam genom nie potwierdza wydajności konkretnej instalacji lub oczyszczania dowolnego zanieczyszczenia.
[21] [29] [16]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
W atlasie Marka Snowarskiego występowanie pierścieniaka uprawnego opisano jako wzrost pojedynczy lub w grupach, poza lasami, na ścinkach drewna (zrębkach), kompostowanych trocinach i słomie, w miesiącach od maja do września (miesiące 5–9).
W atlasie powiązanym z rejestrem GRej (odsyłacz do taksonu ID 262445) wymieniono konkretne wybrane kolekcje:
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | V–XI |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło | V–XI |
|
Źródła
- atlas_stropharia_rugosoannulata
- ELI — status aktu 2014/1408 (także [27])
- ELI — status aktu 2026/258 (także [31])
- fn_stropharia_rugosoannulata
- kpng6
- NDFF Verspreidingsatlas — Stropharia rugosoannulata
- Dziennik Ustaw 2014 poz. 1408 — urzędowy tekst
- Dziennik Ustaw 2026 poz. 258 — urzędowy tekst (także [30])
- stropharia_rugosoannulata.close58.69.exact-results
- China CDC Weekly (2021). Mushroom Poisoning Outbreaks — China, 2020. Supplementary Table S1.
- China CDC Weekly (2022). Mushroom Poisoning Outbreaks — China, 2021. Supplementary Table S1.
- Molecular mechanisms and horticultural implications of temperature-induced color variation in Stropharia rugosoannulata mushrooms - PMC Lock
- Cortez V.G., Silveira R.M.B. (2008). The agaric genus Stropharia in Rio Grande do Sul, Brazil. Fungal Diversity 32:31–57.
- EPPO Global Database. Stropharia rugosoannulata, STPRRU; nazwy zwyczajowe.
- Jiang i współautorzy (2023). The Nutrients and Volatile Compounds in Stropharia rugoso-annulata by Three Drying Treatments. Foods 12:2077. DOI 10.3390/foods12102077.
- Yang Y., Meng G., Ni S., Zhang H., Dong C. (2022). Genomic Analysis of Stropharia rugosoannulata Reveals Its Nutritional Strategy and Application Potential in Bioremediation. Journal of Fungi 8:162.
- Instytut Ochrony Przyrody PAN. Gatunki obce w Polsce — Stropharia rugosoannulata, rekord 319.
- KPNG PTMyk. Rekomendacja 6/2025. Polskie nazwy grzybów — Stropharia rugosoannulata, PDF s. 40.
- Kuo M. (2017). Stropharia rugosoannulata. MushroomExpert.com; własny opis i kolekcje Herb. Kuo.
- Weryfikacja ochrony i obrotu w Polsce, 17.10.2026
- Luo i współautorzy (2006). Acanthocytes of Stropharia rugosoannulata function as a nematode-attacking device. Applied and Environmental Microbiology 72:2982–2987. DOI 10.1128/AEM.72.4.2982-2987.2006.
- Beug M. (2017). Mushroom Poisoning in North America: Summary of Voluntary Reporting and News Articles. NAMA.
- Beug i współautorzy (2006). Thirty-plus years of mushroom poisoning: summary of reports to NAMA. McIlvainea 16(2).
- Noordeloos M.E. (1995). Notulae ad Floram agaricinam neerlandicam — XXIII. Persoonia 16(1): 127–129.
- Dz.U. 2014 poz. 1408 — rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, pełny wykaz.
- The rise of Stropharia rugosoannulata industry in China: current state and prospects - PMC Lock
- Sen i współautorzy (2023). Mechanism of fungal remediation of wetland water. Frontiers in Microbiology 14:1234586. DOI 10.3389/fmicb.2023.1234586.
- Wojewoda W., Wojewoda M. (2007). Grzyby inwazyjne: okratek australijski i pierścieniak uprawny w Beskidzie Wyspowym. Wszechświat 108(10–12): 300–303.
- Zhang i współautorzy (2014). Isolation and Characterization of a Novel Lectin from the Edible Mushroom Stropharia rugosoannulata. Molecules 19:19880. DOI 10.3390/molecules191219880.
- Zhang et al. 2026. Protein-Rich Supplements Improved the Agronomic and Nutritional Quality of Stropharia rugosoannulata. Agriculture 16(3), 381.
- zhang-et-al-2026-stropharia-rugosoannulata.composition-transcription