Trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Pierścieniak niebieskawy (Stropharia caerulea) to charakterystyczny grzyb saprotroficzny o sinoniebieskim lub niebieskozielonym kapeluszu. Z wiekiem powierzchnia owocników blaknie, przybierając odcienie żółtawe i ochrowe. Młody kapelusz pokrywają śluz oraz białe resztki osłony, zwłaszcza przy brzegu. Blaszki początkowo są szaroochrowe, później ciemnieją do fioletowobrązowych. Trzon ma barwę zbliżoną do kapelusza, z nietrwałą strefą pierścieniową. Gatunek wyrasta jesienią w parkach, zaroślach i lasach.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Sznury grzybni u podstawy owocnika
- U podstawy owocnika występują sznury grzybni.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest biaława.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt wypukły, dzwonkowaty lub półkulisty; u dojrzałych owocników — płaski lub wypukły; u starych owocników — wypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Na brzegu kapelusza powierzchnia jest pokryta kłaczkami o barwie białej.
- Lepkość i śluzowatość
- Powierzchnia kapelusza może być lepka, także w wilgotnych warunkach, a u młodych owocników może być śluzowata.
- Kolor
- Kapelusz może być niebieski, niebieskozielony lub ochrowy, u młodych owocników może być niebieskozielony, u dojrzałych owocników może być żółtozielony lub bladożółty lub bladoochrowy, a po wyschnięciu u starych owocników może być bladobrązowy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Resztki osłony na brzegu
- Z brzegu kapelusza zwisają resztki osłony.
U młodych owocników z brzegu kapelusza zwisają resztki osłony. - Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 25 do 120 milimetrów, a u dojrzałych owocników może mieć średnicę od 20 do 80 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
- Kierunek zmiany barwy główki z wiekiem
- Barwa kapelusza jaśnieje wraz z wiekiem.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest ściągalna.
- Odporność błony skórki kapelusza na uszkodzenie
- Skórka kapelusza jest krucha.
- Jakościowa grubość błony skórki kapelusza
- Skórka kapelusza jest cienka.
- Obecność resztek osłony na kapeluszu
- Stwierdzono obecność resztek osłony na kapeluszu.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Profil
- Blaszka jest brzuchata.
- Barwa
- Hymenofor może być szary, purpurowobrązowy lub niebieskozielony, a u dojrzałych owocników może być brązowy.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Relacja barwy ostrza i powierzchni blaszki
- Ostrze blaszki ma tę samą barwę co powierzchnia blaszki.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zgrubiała.
- Kolor
- Trzon może być niebieskozielony, nad pierścieniem może być białawy, także pod pierścieniem.
- Pokrycie powierzchni
- Pod pierścieniem powierzchnia trzonu może mieć białe łuseczki. Pod pierścieniem może być pokryta kłaczkami o barwie białawej.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest lśniąca.
- Barwa ornamentacji
- Ornamentacja trzonu jest biaława.
- Wnętrze
- Trzon może być pełny lub pusty.
- Konsystencja
- Trzon może być sztywny lub kruchy.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 20 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 2 do 12 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Trwałość
- Pierścień jest zanikający.
- Odporność miąższu trzonu na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ trzonu może być łatwy do złamania.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest biały.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy; może być niewyróżniający się.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych, na pastwiskach, w parkach lub na łąkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba lub ściółka.
- Sposób wyrastania
- Owocniki wyrastają po kilka.
- Częstość
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
Prawo
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy pierścieniak modry jest silnie trujący?
Nie zawiera śmiertelnych toksyn, ale jest uznawany za niejadalny, gdyż może powodować dolegliwości żołądkowe.
W jakich miesiącach pojawia się ten grzyb?
Owocnikowanie przypada głównie na okres od września do listopada, niekiedy do pierwszych przymrozków w grudniu.
Gdzie najczęściej rośnie pierścieniak modry?
Spotkać go można w wilgotnych lasach liściastych i mieszanych, parkach oraz na zrębkach i ściółce w ogrodach.
Czy ten gatunek żyje w symbiozie z drzewami?
Nie, to saprotrof rozkładający martwą materię organiczną, ściółkę liściastą i szczątki drewna.
Jaki ma smak pierścieniak modry?
Jego smak jest mdły, nieprzyjemny, ziemisty i pozbawiony jakichkolwiek wartości kulinarnych.
Czy zmiana koloru kapelusza jest naturalna?
Tak, wraz z wiekiem i wysychaniem intensywny turkus blaknie, przechodząc w odcienie żółtawe i ochrowe.
Czy gatunek ten nadaje się do suszenia?
Nie, ze względu na brak przydatności spożywczej i nietrwałość tkanek nie poddaje się go suszeniu.
Czy pierścieniak modry był dawniej uważany za grzyb trujący?
W tradycji ludowej jego nietypowy, zimny kolor budził lęk i uważano go za grzyb szkodliwy i zwiastujący nieszczęście.
Do czego można wykorzystać ten grzyb poza kuchnią?
Stosuje się go w rękodziele do naturalnego barwienia wełny na odcienie szarozielone i stalowe.
Czy pierścieniak modry rośnie w polskich lasach?
Tak, jest to gatunek dość pospolity na terenie całej Polski, widywany regularnie jesienią.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- pierścieniak niebieskawy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Stropharia caerulea
- Inne nazwy krajowe
- pierścieniak modry
- Dawne nazwy krajowe
- łysiczka niebieskawa
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę brązową lub czarną.
- Odcień wysypu
- Może występować purpurowoczarny lub purpurowobrązowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, wydłużony jajowaty lub jajowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6,8 do 12,5 mikrometra i szerokość od 4,1 do 6 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby zasadowe.
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną buki.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną sosny.
- Runo w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie pokrzywa zwyczajna.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Pierścieniak niebieskawy znajdował historycznie sporadyczne zastosowanie jako surowiec do pozyskiwania naturalnych barwników. Pigmenty zawarte w skórce kapelusza pozwalały na uzyskanie specyficznych, szarozielonych i stalowoniebieskich tonów podczas barwienia wełny oraz tkanin lnianych w obecności odpowiednich zapraw mineralnych. We współczesnych projektach edukacyjnych i artystycznych bywa wykorzystywany w warsztatach rękodzielniczych skupionych wokół mykotekstyliów i barwienia ekologicznego. W ogrodnictwie i mikrobiologii gleby bada się jego zdolność do rozkładu trudnych odpadów drzewnych i kompostowania ściółki na obszarach zieleni miejskiej. Nie posiada zastosowań medycznych, kosmetycznych ani rytualnych o potwierdzonej ciągłości historycznej.
Historia i kultura
Pierścieniak niebieskawy przez stulecia zwracał uwagę swoją niezwykłą, zimną, niemal chemiczną barwą, budzącą w kulturze ludowej nieufność i dystans. W folklorze wielu regionów Europy zieleń i błękit w świecie grzybów kojarzone były z jadowitością, zepsuciem lub miejscami przeklętymi, przez co grzyb bywał nazywany mianem „czarciego ziela” lub wiązany z obecnością leśnych duchów. W dziewiętnastowiecznej literaturze przyrodniczej i mykologicznej opisywano go jako osobliwość estetyczną lasów jesiennych, symbolizującą przemijanie i chłód nadchodzącej zimy. Nie wykształcił bogatej tradycji użytkowej w kulturze chłopskiej, będąc raczej obiektem ludowych przesądów nakazujących omijanie niebieskawych narośli leśnych. We współczesnej kulturze wizualnej i literaturze fantastycznej jego wizerunek bywa wykorzystywany jako pierwowzór magicznych, trujących lub księżycowych roślin i grzybów rosnących w mrocznych gajach.
Jadalność i bezpieczeństwo
Status jadalności pierścieniaka modrego pozostaje w literaturze mykologicznej nierozstrzygnięty, a autorzy opracowań przedstawiają rozbieżne oceny – od uznawania go za warunkowo jadalnego po zdjęciu skórki, przez gatunek niejadalny, aż po podejrzewany o działanie trujące. Dostępne źródła nie rozstrzygają jednoznacznie kwestii bezpieczeństwa jego spożycia. Główną barierą kulinarną pozostają znikome walory smakowe: miąższ cechuje się mdłym, ziemistym posmakiem i słabym, trawiastym zapachem, a gruba, śluzowata skórka kapelusza nadaje potrawom niepożądaną, kleistą konsystencję.
W niektórych krajach zachodnioeuropejskich bywa sporadycznie określany jako zdatny do spożycia wyłącznie po uprzednim ściągnięciu lepkiej skórki i dokładnym obgotowaniu z odlaniem wody, jednak zabiegi te nie poprawiają jego nikłych walorów. W Polsce i większości państw europejskich jego zbiór jest całkowicie zaniechany ze względu na brak tradycji konsumpcyjnych oraz niepewny profil bezpieczeństwa.
Spożycie owocników na surowo lub po niedostatecznej obróbce termicznej może wywołać dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Grzyb nie wykazuje właściwości psychoaktywnych, jednak z uwagi na nierozstrzygnięte ryzyko zdrowotne, rozbieżne klasyfikacje w literaturze oraz brak wartości kulinarnych odradza się jego pozyskiwanie do celów spożywczych.
Siedlisko i występowanie
Pierścieniak niebieskawy występuje powszechnie w strefie umiarkowanej półkuli północnej, głównie na terenie Europy, a także w wybranych rejonach Ameryki Północnej i zachodniej Azji. Rośnie w lasach liściastych, mieszanych oraz rzadziej iglastych, często wybierając miejsca wilgotne i zacienione. Spotkać go można także w siedliskach antropogenicznych: parkach miejskich, ogrodach, na skrajach dróg, cmentarzach oraz zrekultywowanych nieużytkach. Wymaga podłoża zasobnego w próchnicę, butwiejącą ściółkę liściastą, zrębki drzewne lub silnie rozłożone szczątki roślinne. Nie tworzy mykoryzy, nie wykazuje ścisłego powiązania z konkretnymi gatunkami drzew, choć preferuje sąsiedztwo drzew liściastych, takich jak buki, dęby czy graby. Sezon owocnikowania trwa od późnego lata do późnej jesieni, najczęściej od września do listopada, a przy sprzyjających, łagodnych warunkach pogodowych pojedyncze owocniki pojawiają się jeszcze w grudniu. W rejonach o cieplejszym klimacie atlantyckim okres ten bywa wydłużony, natomiast w rejonach górskich i w chłodniejszych obszarach Europy Środkowo-Wschodniej wysyp przypada na wczesną jesień i kończy się wraz z pierwszymi przymrozkami.
Źródła
- atlas_stropharia_caerulea
- fn_stropharia_caerulea
- kreisel 1979
- retained-33133310d3cdf9dd
- Marek Snowarski, Stropharia caerulea — ocena atlasowa i bibliografia [134]
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Trujący — źródło oznaczenia
Oceny źródeł są rozbieżne: polski atlas podaje jadalność po usunięciu skórki, austriackie towarzystwo mykologiczne klasyfikuje gatunek jako trujący.
Źródło bez opisu bibliograficznego · Stropharia caerulea row / giftig
- Jadalność
- Jadalny
jadalny po usunięciu śluzowatej skórki; skórka może drażnić przewód pokarmowy
Marek Snowarski, Stropharia caerulea — ocena atlasowa i bibliografia [134] · jadalne czy trujące?
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Stropharia caerulea
Pozycja taksonomiczna gatunku w systematyce mykologicznej opiera się na diagnozie Hannsa Kreisela opublikowanej w 1979 roku (Beihefte zur Sydowia 8: 229), gdzie gatunek został formalnie opisany jako Stropharia caerulea Kreisel. Holotyp zebrano 17 września 1972 roku na terenie Niemiec. W bazie Index Fungorum (rekord 324292) nazwa ta figuruje jako aktualna (current name), a gatunek zaklasyfikowano do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae).
Etymologia nazwy rodzajowej i gatunkowej, przytaczana w literaturze przez serwis First Nature, wywodzi się z klasycznej greki i łaciny: człon strophos oznacza pas lub opaskę i nawiązuje do obecności pierścienia na trzonie, natomiast epitet gatunkowy caerulea oznacza kolor błękitny lub niebieski, co odnosi się do charakterystycznego zabarwienia młodych owocników.
Austriacki wykaz towarzystwa mykologicznego przytacza nazwy Psilocybe caerulea i Stropharia cyanea przy tym taksonie. Zapis Stropharia cyanea sensu Tuomikoski et al., non Bolton zachowano jako kontekst błędnego zastosowania nazwy, bez wymuszonej tożsamości taksonomicznej. Blauer Träuschling i Graublauer Träuschling zapisano jako zwykłe nazwy niemieckojęzyczne z udokumentowanym miejscem użycia, bez nadawania statusu oficjalnego lub regionalnego.
[40]Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Holandia: Gatunek jest pospolity. [11]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki na strzępkach tramy blaszek. [9]
Cystydy hymenialne
- Kształt szczytu cystydy hymenialnej
- Na powierzchni blaszki szczyt cystydy hymenialnej ma wyrostek szczytowy. [9]
- Wygląd zawartości cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki zawartość cystydy hymenialnej jest oleista. [10]
- Barwa zawartości cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki zawartość cystydy hymenialnej jest zielonkawa. [10]
- Długość cystydy hymenialnej
- Długość cystydy hymenialnej bez ustalonego położenia może wynosić od 37,2 do 55,5 mikrometra. [26]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Cystyda hymenialna może być wrzecionowata lub utriformiczna na ostrzu blaszki [9] [10], a jest wrzecionowata na powierzchni blaszki [9].
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Szerokość cystydy hymenialnej bez ustalonego położenia może wynosić od 10,7 do 15,3 mikrometra. [26]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Kształt innych komórek ostrza blaszki
- Komórka ostrza blaszki ma kształt maczugowaty. [9]
- Obecność chryzocystyd
- Na ostrzu blaszki stwierdzono obecność chryzocystyd. [9]
Na powierzchni blaszki stwierdzono obecność chryzocystyd. [9] - Liczebność chryzocystyd
- Na powierzchni blaszki chryzocystydy są liczne. [9]
- Rozdęcie strzępek tramy
- Strzępki tramy są mniej lub bardziej rozdęte. [9]
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [26]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym może być jasnobrązowy lub szarożółty. [9] [2]
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono obecność kropli. [26]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,4 do 2,3. [10] [26]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [9]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest grubościenny. [2]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [26] [9]
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Demetrio Merino Alcántara, Pirineos 2014-3, Micobotánica-Jaén X(3), 2015, PDF s. 218–221. Materiał JA-CUSSTA 8453, Francja, Akwitania, Urdós, Sansanet, 1236 m, na ziemi wśród mchów w buczynie, 8.10.2014; podpis zdjęć ma 20141007 i nie został użyty do zmiany daty kolekcji. Basidia N=7; zarodniki N=90; chryzocystydy N=11. Typowe zakresy zarodników 8,1–9,4 × 4,7–5,5 µm, skrajne 7,3–10,5 × 4,4–6,0 µm; Q typowo 1,5–1,9, skrajnie 1,4–2,3. Średnie 8,6 × 5,1 µm i Qe=1,7. Podstawki 27,2–28,7 × 7,41–8,0 µm, średnio 28,1 × 7,8 µm. Chryzocystydy typowo 37,9–43,5 × 10,74–14,1 µm, skrajnie 37,2–55,5 × 10,7–15,3 µm. Osobne liczebności nie stają się liczbą sterygm. 7,3–10,5 µm [26]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 7–9,5 µm [7]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 7–8,1 µm [10]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 6,8–11 µm (skrajnie do 12,5 µm) [9]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 7–9 µm [2] - Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 1,58–1,83 [10]
Materiał badania: Demetrio Merino Alcántara, Pirineos 2014-3, Micobotánica-Jaén X(3), 2015, PDF s. 218–221. Materiał JA-CUSSTA 8453, Francja, Akwitania, Urdós, Sansanet, 1236 m, na ziemi wśród mchów w buczynie, 8.10.2014; podpis zdjęć ma 20141007 i nie został użyty do zmiany daty kolekcji. Basidia N=7; zarodniki N=90; chryzocystydy N=11. Typowe zakresy zarodników 8,1–9,4 × 4,7–5,5 µm, skrajne 7,3–10,5 × 4,4–6,0 µm; Q typowo 1,5–1,9, skrajnie 1,4–2,3. Średnie 8,6 × 5,1 µm i Qe=1,7. Podstawki 27,2–28,7 × 7,41–8,0 µm, średnio 28,1 × 7,8 µm. Chryzocystydy typowo 37,9–43,5 × 10,74–14,1 µm, skrajnie 37,2–55,5 × 10,7–15,3 µm. Osobne liczebności nie stają się liczbą sterygm. 1,4–2,3 [26] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Demetrio Merino Alcántara, Pirineos 2014-3, Micobotánica-Jaén X(3), 2015, PDF s. 218–221. Materiał JA-CUSSTA 8453, Francja, Akwitania, Urdós, Sansanet, 1236 m, na ziemi wśród mchów w buczynie, 8.10.2014; podpis zdjęć ma 20141007 i nie został użyty do zmiany daty kolekcji. Basidia N=7; zarodniki N=90; chryzocystydy N=11. Typowe zakresy zarodników 8,1–9,4 × 4,7–5,5 µm, skrajne 7,3–10,5 × 4,4–6,0 µm; Q typowo 1,5–1,9, skrajnie 1,4–2,3. Średnie 8,6 × 5,1 µm i Qe=1,7. Podstawki 27,2–28,7 × 7,41–8,0 µm, średnio 28,1 × 7,8 µm. Chryzocystydy typowo 37,9–43,5 × 10,74–14,1 µm, skrajnie 37,2–55,5 × 10,7–15,3 µm. Osobne liczebności nie stają się liczbą sterygm. 4,4–6 µm [26]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 4,5–6 µm [2] [7]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 4,4–5,5 µm [9]
Materiał badania: Independent source report, not a merged collection or population. 4,1–4,8 µm [10]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Podstawki czterozarodnikowe.” [9]
Kształt innych komórek ostrza blaszki — zapis źródłowy: „Inne maczugowate włoski/komórki ostrza bywają zmieszane z cheilochryzocystydami.” [9]
Liczebność chryzocystyd — zapis źródłowy: „Liczne pleurochryzocystydy, bez N lub przeniesienia na inne populacje.” [9]
Obecność chryzocystyd — zapis źródłowy: „Źródłowo nazwane cheilochryzocystydy.” [9]
Obecność chryzocystyd — zapis źródłowy: „Źródłowo nazwane pleurochryzocystydy.” [9]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Pleurochryzocystydy z wyrostkiem.” [9]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Wrzecionowate cheilochryzocystydy.” [9]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Wrzecionowate pleurochryzocystydy.” [9]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Jasnobrązowe w mikroskopie; nie utożsamiać z barwą wysypu.” [9]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Długość 6.8–11 µm, sporadycznie do 12.5 µm.” [9]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Podłużnie jajowate zarodniki.” [9]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie.” [9]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_width: 4.4–5.5 µm.” [9]
Rozdęcie strzępek tramy — zapis źródłowy: „Strzępki tramy mniej lub bardziej rozdęte; bez średnicy lub progu.” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Demetrio Merino Alcántara, Pirineos 2014-3, Micobotánica-Jaén X(3), 2015, PDF s. 218–221. Materiał JA-CUSSTA 8453, Francja, Akwitania, Urdós, Sansanet, 1236 m, na ziemi wśród mchów w buczynie, 8.10.2014; podpis zdjęć ma 20141007 i nie został użyty do zmiany daty kolekcji. Basidia N=7; zarodniki N=90; chryzocystydy N=11. Typowe zakresy zarodników 8,1–9,4 × 4,7–5,5 µm, skrajne 7,3–10,5 × 4,4–6,0 µm; Q typowo 1,5–1,9, skrajnie 1,4–2,3. Średnie 8,6 × 5,1 µm i Qe=1,7. Podstawki 27,2–28,7 × 7,41–8,0 µm, średnio 28,1 × 7,8 µm. Chryzocystydy typowo 37,9–43,5 × 10,74–14,1 µm, skrajnie 37,2–55,5 × 10,7–15,3 µm. Osobne liczebności nie stają się liczbą sterygm.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: rojo congo SDS. Opis metody w źródle: Podpisy fotografii podstawek i zarodników na s. 219: rojo congo SDS, 600×; nie przypisano automatycznie medium i powiększenia pozostałym elementom.
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „PDF s. 219, JA-CUSSTA 8453: Basidios ... tetraspóricos ... 27,2–28,7 × 7,41–8,0 µm; N=7.” [26]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „PDF s. 219: apiculadas; bez dopowiadania położenia wyrostka.” [26]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „PDF s. 219: Crisocistidios (37,2–)37,9–43,5(–55,5) × (10,7–)10,74–14,1(–15,3) µm; N=11. Pełny min–max z zachowaniem typowego zakresu i nieustalonego położenia.” [26]
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „PDF s. 219: con poro germinativo apical.” [26]
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 219: gutuladas; skład kropli niepodany.” [26]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „PDF s. 219: (7,3–)8,1–9,4(–10,5) × (4,4–)4,7–5,5(–6,0) µm; Q=(1,4–)1,5–1,9(–2,3), N=90. Pełny źródłowy min–max; typowe granice i średnie pozostają osobno.” [26]
Metody i zapisy źródłowe — La Valle del Metauro, karta Stropharia caerulea opracowana 16.05.2019, miejsce występowania: Monti del Furlo. Własny gatunkowy opis mikroskopowy w karcie; materiał bez numeru okazu, liczebności i podanego powiększenia. Clavati odnosi się do podstawek, nie do cystyd.
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Microscopia: Basidi clavati, tetrasporici.” [27]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Wygląd zawartości cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Oleisty wygląd zawartości, nie chemiczna identyfikacja lipidów.” [10]
Barwa zawartości cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Źródłowo zielonkawa zawartość, bez podanego medium.” [10]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Flaschenförmig, utriform — źródłowo utriformiczne cheilocystydy; nie dopisano długiej szyjki.” [10]
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „T.Flammer, Mycopedia12202: wyraźny por kiełkowy w jego obserwacji; strona dostępna wyłącznie jako indeksowany tekst.” [10]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Mycopedia:7,0–8,1µm, średnia7,6µm,22zarodniki z jednej obserwacji.” [10]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Mycopedia:Q1,58–1,83, średnieQ1,7,22zarodniki; nie obliczano nowej średniej z ilorazu średnich osi.” [10]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Mycopedia:4,1–4,8µm, średnia4,5µm,22zarodniki.” [10]
Metody i zapisy źródłowe — Françoise Féréol, karta Stropharia caerulea, listopad 2020, PDF s. 2–5. Własne fotografie mikroskopowe autora; numer kolekcji i miejsce pobrania niepodane. S. caerulea rozpoznano na podstawie zgodnej barwy ostrza, obfitych chryzocystyd i nietrwałego pierścienia. Nie wykorzystano obok opisanego S. aeruginosa jako badanego gatunku.
Inkrustacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „PDF s. 5: partiellement incrustées par un pigment pariétal ... pigment épipariétal incrusté sous forme de granules.” [28]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „PDF s. 5: hyphes ... noyées dans la viscosité.” [28]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „PDF s. 5: avec extrémités clavées; komórki końcowe strzępek skórki kapelusza.” [28]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Atlas: zarodniki szarożółte w mikroskopii.” [2]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: długość7–9µm.” [2]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas i oryginalna obserwacja Mycopedia: grube ściany zarodników.” [2]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas: szerokość4,5–6µm.” [2]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report, not a merged collection or population.
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „FN i atlas opisują brak poru kiełkowego; to źródłowy wariant, a nie rozstrzygnięcie biologicznej sprzeczności.” [7]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „FN: długość7–9,5µm.” [7]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „FN: elipsoidalne do jajowatych; atlas: elipsoidalne.” [7]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „FN: szerokość4,5–6µm.” [7]
Jadalność — oceny atlasowe i droga do źródeł
Snowarski i Gerhardt: Snowarski przy ocenie jadalności po zdjęciu śluzowatej skórki odsyła przypisem [134] do Gerhardta (2006). W obu sprawdzonych wydaniach Gerhardta — z 2006 i 2023 r., na s. 326 — przy Stropharia caerulea podano „Jadalny; patrz u góry”. Odsyłacz prowadzi do znajdującego się wyżej zalecenia zdjęcia skórki. Przy tej ocenie nie ma przypisu do analizy chemicznej, doświadczenia żywieniowego ani opisu zatrucia. Sprawdzone wstępy, objaśnienia i dodatki nie wskazały konkretnego badania uzasadniającego tę ocenę.
Odmienne oceny: Markus Flück w Jaki to grzyb?, s. 303, opisuje pierścieniaka modrego (S. caerulea) jako niejadalnego, bez wskazania toksyny lub doświadczenia. Austriackie Towarzystwo Mykologiczne oznacza gatunek jako trujący; w oryginalnym arkuszu pola rodzaju toksyny i dodatkowego uzasadnienia są puste. Są to oceny autorów opracowań, nie przedstawione tutaj wyniki badań bezpieczeństwa spożycia.
Zakres taksonomiczny: Leksykon Grünertów na s. 129 ocenia jadalność Stropharia aeruginosa; S. caerulea (= cyanea) wymienia przy możliwych pomyłkach. Oceny jadalności pierwszego gatunku nie przeniesiono na drugi. Samo podobieństwo lub historyczne łączenie nazw nie zastępuje dowodu dla określonego gatunku.
[34] [35] [3] [4] [5] [18] [30] [6]Jadalność — przeglądy i ograniczenia ich podstawy
Przegląd Li i współautorów: Zestawienie towarzyszące przeglądowi Li i współautorów (2021), wiersz 2434, zalicza S. caerulea do kategorii E1 na podstawie jednego źródła: Gerhardt (2001), Der grosse BLV Pilzführer für unterwegs. To rzeczywista dodatnia ocena jadalności, oparta na atlasie. Sprawdzone polskie wydania tego autora również oceniają gatunek jako jadalny, ale nie zawierają przy wpisie odwołania do badania. Nie ustalono, że przegląd i Snowarski reprezentują niezależne doświadczenia.
First Nature i raport nordycki: First Nature odradza wykorzystanie kulinarne, przywołując doniesienia o substancjach psychoaktywnych oraz dolegliwości powodowane przez niektóre Stropharia. Cytowany raport Anderssona, Kristinssona i Gry zawiera analizy innych gatunków tego rodzaju; w jego zestawieniu nie ma S. caerulea. Nie jest to zatem analiza chemiczna tego gatunku ani opis konkretnego jego zatrucia.
Pozostałe opracowania: La Valle del Metauro podaje ocenę niejadalny. Atlas AUSL Bologna wskazuje możliwy zespół żołądkowo-jelitowy lub psychotropowy. W tych fragmentach nie przedstawiono pewnie oznaczonego przypadku klinicznego ani izolacji toksyny. Możliwości podanej przez autorów nie zamieniono w potwierdzone działanie gatunku.
[25] [3] [4] [23] [29] [27] [19]Starsze doniesienia chemiczne — nierozstrzygnięty zakres
Trop bibliograficzny: Pod dawną nazwą Stropharia cyanea przegląd Samoriniego z 1989 r. przywołuje pojedynczy dodatni wynik psylocybiny i dalsze wyniki, które go nie potwierdziły, wskazując Margota i Watlinga (1981), DOI 10.1016/S 0007-1536(81)80077-0. Dostępny abstrakt tej pierwotnej pracy nie pozwala sprawdzić tabeli, tożsamości materiału i metody dla tego wpisu. Pełnego oryginału nie uzyskano. Wzmianki nie zapisano jako potwierdzenia obecności psylocybiny w S. caerulea.
Rozstrzygnięcie: Sprawdzone atlasy nie wskazały dalszego badania rozstrzygającego jadalność lub toksyczność. Dostępne analizy chemiczne również nie są próbami bezpieczeństwa spożycia. Kwestia pozostaje niejednoznaczna; wyniki i przeciwne oceny zachowano ze źródłami.
[37] [3] [4] [5]Mikroskopia — zachowane materiały i rozbieżności źródeł
Merino (2015): Opis i fotografie dotyczą kolekcji JA-CUSSTA 8453 z Sansanet we Francji. Podano odrębne pomiary 90 zarodników, 7 podstawek i 11 chryzocystyd. Autor opisuje apikalną porę rostkową, podczas gdy inne opracowania podają jej brak lub brak wyraźnej pory. Wyniki poszczególnych kolekcji pozostają oddzielne.
Féréol (2020) i La Valle del Metauro (2019): Féréol opisuje mikroskopię świetlną, w tym preparaty w amoniakalnej czerwieni Kongo i w wodzie, bez numeru kolekcji; podaje cienką ścianę zarodnika, odmiennie od wcześniejszych opracowań. La Valle del Metauro opisuje maczugowate, czterozarodnikowe podstawki, bez podanej liczebności pomiarów. Nie przypisano tych różnic domyślnie wiekowi lub wilgotności.
[26] [28] [27]Łańcuch cytowań i niezależność dowodów
Sprawdzony ciąg: Snowarski → przypis [134] → Gerhardt (2006), s. 326 → przy ocenie jadalności brak wskazanego badania lub opisu doświadczenia.
Status tezy: Nie doprowadzono do dowodu pierwotnego. Jadalność po zdjęciu skórki pozostaje niepotwierdzona badaniami w sprawdzonym ciągu źródłowym. Potwierdzono natomiast, że Gerhardt rzeczywiście podaje taką ocenę. Nie ustalono, że ocena jest fałszywa ani że autor nie miał własnych doświadczeń.
Niezależność: Ocena powtórzona za Gerhardtem przez Snowarskiego nie stanowi drugiego niezależnego potwierdzenia. Zależne cytowania zachowano jako jeden ciąg. Wniosek dotyczy tej tezy i sprawdzonych fragmentów, a nie wiarygodności wszystkich informacji w książce.
[34] [35] [3]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie kolekcje autora atlasu; nie przypisano obcego sezonu Polsce.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[36]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
W literaturze biochemicznej i chemotaksonomicznej gatunek Stropharia caerulea był przedmiotem badań pod kątem ewentualnej obecności alkaloidów indolowych. W pracy zespołu badawczego: Borovička, Oborník, Stříbrný, Noordeloos, Parra Sánchez, Gryndler (2015), opublikowanej w czasopiśmie Persoonia (34: 1–9, DOI: 10.3767/003158515X685283, artykuł pt. Phylogenetic and chemical studies in the potential psychotropic species complex of Psilocybe atrobrunnea with taxonomic and nomenclatural notes), pojedynczy okaz Stropharia caerulea (voucher zielnikowy PRM 921876) został włączony do analizy jako kontrola ujemna (Table 2).
Procedura analityczna obejmowała oczyszczone, liofilizowane owocniki. Próbkę 10 mg sproszkowanej suchej biomasy ekstrahowano w 0,5 ml metanolu w łaźni ultradźwiękowej przez 30 minut, po czym uzyskany ekstrakt analizowano metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS). W badanej próbie kontrolnej PRM 921876 nie stwierdzono obecności psylocyny ani psylocybiny. Autorzy publikacji zaznaczyli jednocześnie, że nie było możliwe przeprowadzenie ilościowego oznaczenia zawartości psylocyny i psylocybiny w biomasie z uwagi na dysponowanie zaledwie kilkoma mikrogramami substancji wzorcowych. Ograniczenie to dotyczyło dostępności wzorców analitycznych i nie jest tożsame z brakiem określenia granicy wykrywalności metody.
Wynik ten odnosi się wyłącznie do pojedynczego zbadanego okazu zielnikowego i nie uprawnia do formułowania uogólnionych wniosków o całkowitej nieobecności związków czynnych w populacjach tego gatunku, gwarancji bezpieczeństwa toksykologicznego ani do przypisywania jakichkolwiek tagów rekreacyjnych. Badania hodowlane opisane w tej samej pracy (wzrost w temperaturze 25 °C przez 4 tygodnie w 8 kolbach) dotyczyły gatunków Psilocybe atrobrunnea oraz Psilocybe serbica, a nie Stropharia caerulea.
Psylocybina i psylocyna — Borovička i współautorzy (2015)
Materiał: Zbadano kolekcję Stropharia caerulea PRM 921876, użytą jako kontrola ujemna. Owocniki oczyszczono, zamrożono po zbiorze i liofilizowano.
Metoda i wynik: Próbkę 10 miligramów suchego, sproszkowanego materiału ekstrahowano w 0,5 mililitra metanolu przez 30 minut w łaźni ultradźwiękowej. Po derywatyzacji wykonano chromatografię gazową ze spektrometrią mas. W kontrolach ujemnych, w tym w tej kolekcji, nie wykryto psylocybiny ani psylocyny; w kontrolach dodatnich związki wykryto.
Ograniczenia: Wynik dotyczy wskazanego materiału i dwóch związków. Nie jest badaniem bezpieczeństwa jedzenia, nie wyklucza innych toksyn i nie potwierdza braku wszystkich substancji psychoaktywnych w całym gatunku. Autorzy nie oznaczyli ilościowo związków z powodu ograniczonej ilości wzorców. Hodowle innych Psilocybe z tej pracy nie dotyczą S. caerulea.
[20]Wyniki analityczne
Skład pierwiastkowy — Atasoy i Yıldız (2022)
Materiał i metoda: Materiał AKATA 7397 zebrano 25 października 2020 r. w Azdavay w Turcji i oznaczono w Uniwersytecie Ankarskim. Próbki suszono w 105 stopniach Celsjusza przez 24 godziny, mineralizowano kwasem azotowym i nadtlenkiem wodoru, a pierwiastki oznaczano absorpcją atomową. Trzy powtórzenia odnoszą się do oznaczenia analitycznego próbki.
Wyniki: W miligramach na kilogram suchej masy, jako średnia ± odchylenie standardowe, podano: żelazo 50,2 ± 0,3; chrom 13,1 ± 2,5; cynk 138,6 ± 1,2; ołów 20,4 ± 4,8; selen 1,08 ± 0,01.
Ograniczenia: Wyniki opisują tę kolekcję i akumulację metali związaną ze środowiskiem. Nie identyfikują własnej toksyny gatunku ani bezpieczeństwa po zdjęciu skórki. Etykieta niejadalny w tabeli 1 pochodzi z atlasu Phillipsa (2013), nie z tego doświadczenia. Deklarowane w tekście RSD poniżej 10 procent nie zgadza się ze wszystkimi średnimi i odchyleniami w tabeli; zachowano oryginalne wartości.
[17]Badania ekologiczne
Udokumentowane zastosowania badawcze i propozycje techniczne
Rozkład materii — Donnelly i Boddy (1997): Izolat S. caerulea z owocnika znalezionego wśród pokrzyw w Wielkiej Brytanii wykorzystano do doświadczeń na drewnie bukowym i kłączach pokrzywy. Badano rozwój sieci grzybni i pozyskiwanie zasobów. To wykorzystanie gatunku jako modelu doświadczalnego, bez wykazanego wdrożenia oczyszczania skażonej gleby.
Wzrost na produktach ubocznych marchwi — Juhrich i współautorzy (2025): Gatunek uwzględniono w przesiewie wzrostu grzybni na podłożach z marchwi pomarańczowej i czarnej. Po 14 dniach odnotowano odpowiednio 1,5 ± 0,5 oraz 1,2 ± 0,5 centymetra. Dalszą optymalizację białka i produktów prowadzono dla Pleurotus djamor; tych wyników nie przypisano pierścieniakowi. Sam wzrost nie potwierdza bezpieczeństwa żywności.
Patent Stametsa (2004): Zgłoszenie US20040211721A1 wymienia S. caerulea wśród proponowanych grzybów do mykofiltracji i mykoremediacji. W sprawdzonym fragmencie nie przedstawiono doświadczenia potwierdzającego skuteczność tego gatunku ani wdrożenia. Zachowano to jako propozycję techniczną, odrębną od potwierdzonego zastosowania.
[22] [21] [31]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Z kolei źródła brytyjskie (First Nature) określają gatunek jako saprotrofa rozwijającego się na szczątkach traw i ściółce liściastej na pastwiskach oraz obrzeżach lasów. W warunkach klimatycznych Wielkiej Brytanii i Irlandii regularne owocnikowanie przypada na okres od lipca do października (miesiące 7–10), natomiast w Europie Południowej może przeciągać się nawet o trzy miesiące dłużej.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–X |
|
| Irlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VII–X |
|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło | IX–XI |
|
Źródła
- archive-stropharia-caerulea-profile
- atlas_stropharia_caerulea
- Ewald Gerhardt (2006), Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik, Klub dla Ciebie, s. 326; ISBN 83-7404-513-2
- Ewald Gerhardt (2023), Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik, Molpharma, s. 326
- Markus Flück, Jaki to grzyb?, Delta W-Z, przekład H. Terpińskiej-Ostrowskiej; oryginał 1995, s. 303
- Helmut i Renate Grünert, Grzyby. Leksykon przyrodniczy, Świat Książki, przekład i adaptacja J. Kozłowskiej, s. 129
- fn_stropharia_caerulea
- kpng6
- kreisel 1979
- mycopedia_stropharia_caerulea
- NDFF Verspreidingsatlas — Stropharia caerulea
- src-eli-protection-2014
- src-eli-trade-2026
- Muhammet Atasoy, Dilek Yıldız (2022), Evaluation of Trace Metal Contents in Mushroom Samples from Azdavay District, Kastamonu, Turkey, Mugla Journal of Science and Technology 8(1): 76–80
- Österreichische Mykologische Gesellschaft, Speisewert von Pilzen
- AUSL Bologna, Atlante dei funghi velenosi, s. 304
- Borovička i in. (2015), Persoonia 34:1–9, DOI 10.3767/003158515X685283
- Juhrich i in. (2025), Journal of Agricultural and Food Chemistry 73:33156–33166, DOI 10.1021/acs.jafc.5c11223
- Donnelly, Boddy (1997), Resource acquisition by the mycelial-cord-former Stropharia caerulea: effect of resource quantity and quality, FEMS Microbiology Ecology 23:195–205
- Pat O’Reilly, First Nature, Stropharia caerulea
- w10-nr7-legal-verification
- Li i in. (2021), zestawienie jadalności, wiersz 2434; DOI 10.1111/1541-4337.12708
- Demetrio Merino Alcántara (2015), Micobotánica-Jaén X(3), s. 218–221
- La Valle del Metauro (2019), Stropharia caerulea
- Françoise Féréol (2020), Stropharia caerulea, Mycocharentes
- Christer Andersson, Jakob Kristinsson, Jørn Gry, TemaNord 2008:606, wyd. 2009; ISBN 978-92-893-1836-5
- ÖMG, oryginalna tabela Speisewert, 29.07.2020, wiersz 1670
- Paul Stamets, zgłoszenie patentowe US20040211721A1 (2004)
- w10-nr7-protection-eli
- w10-nr7-protection-pl 2014
- Marek Snowarski, Stropharia caerulea — ocena atlasowa i bibliografia [134] (także [36])
- Marek Snowarski, bibliografia atlasu, pozycja [134], PBL984
- Przegląd dowodów jadalności i toksyczności, 17.10.2026
- w10-nr7-trade-eli 2026
- w10-nr7-trade-pl 2026
- w2-culture7-name-readback