Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Śluzołycznik późny (Sarcomyxa serotina) to nadrzewny grzyb późnojesienny tworzący muszlowate owocniki wyrastające na pniach drzew liściastych i iglastych. Cechuje się oliwkowozielonkawym lub żółtoochrowym kapeluszem z drobnym zamszowatym nalotem oraz gęstymi blaszkami. Miąższ jest sprężysty i galaretowato-zwarty, a trzon silnie zredukowany. Występuje w strefie umiarkowanej półkuli północnej, pojawiając się głównie po pierwszych jesiennych przymrozkach.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły, płaski lub wklęsły; u młodych owocników — wypukły; u dojrzałych owocników — płaski.
- Pokrycie
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza może być filcowata, a u młodych owocników może być naga.
- Połysk powierzchni
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Kolor
- Kapelusz może być żółtawy, zielonkawy, oliwkowobrązowy lub żółtozielony, u młodych owocników może być pomarańczowożółty lub pomarańczowy, a u dojrzałych owocników może być oliwkowy.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza może być podwinięty, a u dojrzałych owocników może być prosty.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 20 do 130 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest zagłębiony.
- Obrys kapelusza
- Kapelusz może mieć obrys półkolisty, muszlowaty, nerkowaty lub wachlarzowaty.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest ściągalna. Oddzielanie skórki jest nieco utrudnione.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają po trzonie.
- Barwa
- U młodych owocników hymenofor może być żółtopomarańczowy, a u dojrzałych owocników może być kremowy lub białawy.
- Rozgałęzienie blaszek
- Blaszki często są rozwidlone.
- Naturalna barwa ostrza blaszki
- Ostrze blaszki jest brązowawe.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie boczne.
- Kształt
- Trzon jest zwężony ku podstawie.
- Kolor
- Trzon może być złotożółty, pomarańczowożółty, białawy, żółtawy, pomarańczowy, żółtozielony, oliwkowoochrowy lub żółtopomarańczowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- U góry powierzchnia trzonu jest dołkowana.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być łuskowata; może być pokryta włoskami o barwie białawej.
- Wnętrze
- Trzon jest pełny.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 10 do 30 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 30 milimetrów.
- Obecność dołków na trzonie
- Na trzonie pod blaszkami często występują drobne, czerwonobrązowe dołki.
- Jakościowa względna długość trzonu
- Trzon jest krótki.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy lub żółtawy.
- Smak
- Może mieć słaby, lekko gorzki lub gorzki smak.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ może być trudny do przełamania lub rozerwania.
- Typ konsystencji miąższu
- Miąższ może być mięsisty lub gumowaty.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
- Zapach
- U świeżych owocników zapach jest niewyróżniający się.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Grubość
- Miąższ kapelusza jest gruby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w lasach mieszanych, w parkach lub w siedlisku typu las łęgowy.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być żywe drewno lub martwe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać kępkami, pojedynczo, w rozproszonych grupach, zachodzić na siebie lub być zrośnięte.
- Częstość
- Gatunek jest niezbyt częsty.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do grudnia oraz w lutym.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
Z czym można pomylić
Boczniak ostrygowaty
Pleurotus ostreatus
Najważniejsze różnice
Podobny boczniak ostrygowaty (Pleurotus ostreatus) owocuje w tym samym okresie, lecz różni się większymi owocnikami w odcieniach szarości i brązu, czysto białymi blaszkami oraz brakiem żółto-oliwkowych barw i łuseczek na trzonie.
FAQ
Czy łycznik późny rośnie w Polsce?
Tak, jest to gatunek rodzimy i pospolity w lasach na terenie całego kraju.
Na jakich drzewach najczęściej rośnie?
Występuje głównie na martwym drewnie drzew liściastych, takich jak buk, olsza, dąb czy brzoza.
O jakiej porze roku pojawia się ten grzyb?
Owocniki pojawiają się późną jesienią, zazwyczaj od października do grudnia, po przymrozkach.
Czy łycznik późny jest jadalny?
W Europie rzadko jada się go z powodu goryczy. Cenionym japońskim mukitake okazał się odrębny gatunek Sarcomyxa edulis, a gorzki S. serotina (osomukitake) wymaga długiego gotowania.
Czy można go spożywać na surowo?
Nie, na surowo powoduje zaburzenia żołądkowe; wymaga długiego gotowania z odlaniem wywaru.
Jaki smak ma ten gatunek?
Ma charakterystyczny, lekko gorzkawy posmak i twardawą, galaretowatą konsystencję.
Czy łycznik późny rośnie także na drewnie iglastym?
Tak, choć znacznie rzadziej, spotykany bywa na świerkach i jodłach w rejonach górskich.
Do czego pozakulinarnie wykorzystuje się ten gatunek?
Stosuje się go w naturalnym farbiarstwie do barwienia wełny na kolory oliwkowe i beżowe.
Jak dawniej postrzegano jego pojawienie się w lesie?
W tradycji ludowej jego obfity wysyp traktowano jako zwiastun nadejścia mroźnej zimy.
Czy starsze owocniki nadają się do użytku?
Starsze okazy stają się zbyt łykowate, gorzkie i twarde, przez co tracą jakąkolwiek przydatność.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- śluzołycznik późny
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Sarcomyxa serotina (Pers.) V. Papp
- Inne nazwy krajowe
- łycznik późny, łyczak późny
- Dawne nazwy krajowe
- boczniak późny, bedłka późna
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt cylindryczny, kiełbaskowaty lub nerkowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 3,5 do 6,5 mikrometra i szerokość od 0,75 do 2 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną brzoza brodawkowata, buk zwyczajny, olsza czarna i dęby.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną sosna zwyczajna i świerk pospolity.
- Krzewy w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie leszczyna pospolita.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
W tradycyjnych praktykach wiejskich w niektórych rejonach Azji Wschodniej wysuszone, twarde owocniki łycznika późnego wykorzystywano jako element ludowej farmacji domowej, sporządzając z nich napary i odwary stosowane zewnętrznie do przemywania podrażnień skóry oraz w postaci ciepłych okładów. W tradycji leśnej gęsty, włóknisty miąższ po starannym wysuszeniu bywał dawniej sporadycznie używany jako naturalny materiał chłonny lub wypełniacz w gospodarstwach domowych, choć nie zyskał tak masowego uznania jak huby z rodzaju Fomes czy Piptoporus.
W rzemiośle artystycznym i naturalnym farbiarstwie owocniki tego gatunku znajdują zastosowanie do barwienia włókien naturalnych, takich jak wełna i len. W zależności od zastosowanych zapraw metalicznych pozwala uzyskać stonowane odcienie żółtawo-oliwkowe, szarozielone, beżowe oraz ciepłe brązy. Z kolei w nowoczesnych zastosowaniach biotechnologicznych i materiałowych grzybnia łycznika późnego bywa wykorzystywana w projektach tworzenia biodegradowalnych kompozytów mikologicznych i ekologicznych materiałów izolacyjnych, bazujących na zdolności gatunku do przerastania odpadów drzewnych.
Historia i kultura
W kulturze europejskiej łycznik późny przez wieki pozostawał gatunkiem marginalnym, rzadko odnotowywanym w dawnych kronikach i zielnikach poza czysto naukowymi opisami taksonomicznymi tworzonymi przez osiemnastowiecznych i dziewiętnastowiecznych botaników. W wiejskich społecznościach Europy Środkowej i Wschodniej jego pojawienie się na pniach drzew stanowiło tradycyjny fenologiczny zwiastun nadchodzącej, nieuchronnej zimy i definitywnego końca wegetacji leśnej. Ze względu na nietypowy czas wyrastania kojarzono go z odpornością na mróz i uśpieniem przyrody.
Zupełnie inaczej kształtowała się recepcja tego grzyba w kulturze Dalekiego Wschodu. W Japonii tradycja ta wiązała się z grzybem mukitake, historycznie ujmowanym szeroko (sensu lato) jako Sarcomyxa serotina; współczesna taksonomia przypisała jednak tę kulturową rolę gatunkowi Sarcomyxa edulis, podczas gdy S. serotina funkcjonuje jako osomukitake. Zbieranie mukitake w późnojesiennych lasach na bukach i dębach uwieczniano w lokalnych pieśniach ludowych i zapiskach prowincjonalnych północnego Honsiu jako doroczną tradycję wieńczącą jesienne prace leśne. W tradycyjnym postrzeganiu grzyby te uchodziły za symbol wytrwałości wobec chłodów i dar lasu przynoszony w okresie zamierania innych form życia roślinnego.
Jadalność i bezpieczeństwo
W tradycji kulinarnej Europy Środkowej łycznik późny uchodzi zazwyczaj za grzyb o znikomej wartości lub niejadalny z uwagi na gorzkawy posmak oraz specyficzną, gumowato-galaretowatą konsystencję miąższu. Z kolei w Azji Wschodniej, zwłaszcza w Japonii, przez lata traktowano go w szerokim ujęciu (sensu lato) jako ceniony grzyb jadalny mukitake. Badania mykologiczne wykazały jednak, że kulinarnym mukitake jest żółta forma wyodrębniona jako Sarcomyxa edulis, podczas gdy zielonkawa Sarcomyxa serotina (nazwana osomukitake) cechuje się wyraźną goryczą. W Ameryce Północnej opinie są podzielone – część konsumentów ceni go po odpowiedniej obróbce termicznej, inni odrzucają ze względu na twardość starszych owocników.
Spożycie tego gatunku wymaga bezwzględnego, długiego gotowania lub starannego obgotowania z odlaniem pierwszej wody, co pozwala na usunięcie naturalnej goryczy oraz zmiękczenie zwartej tkanki. Spożycie owocników na surowo lub niedogotowanych stwarza ryzyko zaburzeń żołądkowo-jelitowych, nudności i niestrawności. W literaturze mykologicznej pojawiały się dyskusje dotyczące ostrożności w regularnym spożywaniu dużych ilości tego gatunku ze względu na obecność trudnostrawnych frakcji. Preferowane są wyłącznie bardzo młode, świeże owocniki, ponieważ starsze stają się nieprzyjemnie łykowate, skórzaste i silnie gorzkie.
Siedlisko i występowanie
Śluzołycznik późny występuje w lasach strefy umiarkowanej i borealnej półkuli północnej, obejmując zasięgiem Europę, północną Azję oraz Amerykę Północną. Zasiedla lasy liściaste, mieszane oraz nadrzeczne łęgi, a w wyższych położeniach górskich także wilgotne lasy iglaste. Rośnie na martwym lub obumierającym drewnie: leżących kłodach, pniakach oraz na pniach osłabionych, stojących drzew. W Europie Środkowej jego głównymi gospodarzami są drzewa liściaste, zwłaszcza buk zwyczajny, olsza czarna, dąb, grab, brzoza oraz wierzby. Rzadziej, głównie w chłodniejszych rejonach górskich i na północy kontynentu, owocniki pojawiają się na drewnie iglastym, takim jak świerk pospolity czy jodła pospolita.
Sezon owocnikowania przypada na późną jesień i początek zimy, zazwyczaj od października do grudnia, a przy łagodnych zimach pojedyncze egzemplarze można spotkać jeszcze w styczniu. Gatunek ten wykazuje dużą tolerancję na spadki temperatur, a impuls do masowego pojawu dają często pierwsze jesienne przymrozki. W cieplejszych rejonach południowej Europy owocnikowanie przesuwa się w stronę środka zimy, podczas gdy w Fennoskandii i na Syberii szczyt występowania notuje się już na przełomie września i października.
Źródła
- Karel Tejkal, Vladimír Sojka, Česká mykologická společnost: Sarcomyxa serotina
- MichaelKuo 2024, Panellusserotinus, owncollectionsHMK11131601/10292301
- OlariagaI., HuhtinenS., LæssøeT., PetersenJ.H., HansenK. 2020, StudiesinMycology96:155–184, DOI 10.1016/j.simyco.2020.05.003
- Gorczak et al. 2023. Obserwacje mykologiczne członków Sekcji Różnorodność i Ochrona Grzybów PTMyk. Część III. Przegląd Przyrodniczy XXXIV,3.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Wojewoda W. 2003. Checklist of Polish larger Basidiomycetes. · Druk489/PDF491: NOTES, Edible. Krajowy przegląd i ocena autora, nie doświadczenie toksykologiczne.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Sarcomyxa serotina (Pers.) V. Papp
Sarcomyxa serotina to nadrzewny grzyb o bocznym, muszlowatym kapeluszu, znany w literaturze pod nazwą Panellus serotinus. Gatunek ten opisał w 1793 roku Christiaan Hendrik Persoon jako Agaricus serotinus. W starszych ujęciach taksonomicznych zaliczano go m.in. do rodzajów Pleurotus, Panus, Hohenbuehelia oraz Panellus.
[26] [28] [23]W rewizji filogenetycznej z 2020 roku rodzaj Sarcomyxa wydzielono do odrębnej, monotypowej rodziny Sarcomyxaceae (MycoBank MB831375). Rodzina ta obejmuje grzyby o bocznych, pleurotoidalnych owocnikach, zżelatynizowanych warstwach tkankowych, gęstych, niekiedy rozwidlonych blaszkach, białym wysypie zarodników oraz drobnych, cylindrycznych lub lekko wygiętych zarodnikach.
[27] [26]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Badania molekularne i hodowlane wykazały, że wschodnioazjatyckie grzyby określane dawniej jako Panellus serotinus dzielą się na dwa odrębne gatunki: żółty typ Sarcomyxa edulis (znany w Japonii pod nazwą Mukitake) oraz zielonawy Sarcomyxa serotina (nazywany Osomukitake). Z tego względu dawnych azjatyckich doniesień o grzybie Mukitake nie należy odnosić bezpośrednio do europejskiego śluzołycznika późnego.
[28]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Profil obejmuje niezależne doniesienia pod nazwami Sarcomyxa serotina i Panellus serotinus. Bieżąca kombinacja nomenklatoryczna to Sarcomyxa serotina (Pers.) V. Papp, 2019 (IF556853). Europejskie opisy atlasowe oraz materiał opisany przez Kuo w 2024 roku z Kentucky i Pensylwanii zachowują osobny zakres. Japońskie S. edulis, historyczna nazwa mukitake, doświadczenia molekularne i krzyżowania kultur, a także materiały z upraw i badań klinicznych pozostają przypisane do swoich źródłowych taksonów i ograniczeń.
[26] [27] [28] [21] [22] [5]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Kaulocystydy
- Obecność kaulocystyd
- Na trzonie występują kaulocystydy. [33]
- Sprzążki
- Stwierdzono sprzążki w ogólnym zakresie tkanek owocnika podanym przez źródło. [16]
Cystydy hymenialne
- Obecność cystyd w hymenium
- Cystydy w hymenium są obecne. [43]
- Osad na powierzchni cystydy
- Na szczycie cystydy często występuje osad. [32]
- Rozpuszczalność osadu cystydy
- Osad na szczycie cystydy jest rozpuszczalny w roztworze wodorotlenku potasu (KOH) o stężeniu 5%. [32]
- Długość cystydy hymenialnej
- Długość cystydy hymenialnej może wynosić od 25 do 60 mikrometrów na ostrzu blaszki, a do 40 mikrometrów na powierzchni blaszki. [23] [43]
- Wygląd optyczny cystydy hymenialnej
- Na ostrzu i powierzchni blaszki cystyda hymenialna jest hialinowa. [36]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Cystyda hymenialna może być walcowata, wrzecionowata lub butelkowata na ostrzu blaszki [23], a wrzecionowata, butelkowata, walcowata, utriformiczna, szeroko walcowata lub niemal utriformiczna na powierzchni blaszki [23] [36].
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Zżelatynizowanie warstwy miąższu pod skórką
- Warstwa miąższu pod skórką kapelusza jest zżelatynizowana. [43]
- Grubość warstwy miąższu pod skórką
- Grubość warstwy miąższu pod skórką kapelusza może wynosić od 250 do 300 mikrometrów. [43]
- Rozwój grzybni powietrznej
- Grzybnia powietrzna jest umiarkowanie rozwinięta. [43]
- Szybkość wzrostu kultury
- Szybkość wzrostu kultury może wynosić od 6 do 6,5 milimetra na dobę. [43]
- Szerokość strzępek kultury
- Szerokość strzępek kultury może wynosić od 2 do 6 mikrometrów. [43]
Skórka kapelusza
- Orientacja strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są mniej lub bardziej pionowe. [32]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 2,5 do 10 mikrometrów. [23]
- Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej
- W warstwie hypokutis: strzępki skórki kapelusza są zżelatynizowane. [36]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza może mieć organizację typu kutis lub ixotrichoderma. [23] [32]
- Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza
- Wierzchołek komórki końcowej skórki kapelusza może być zaokrąglony lub niemal maczugowaty. [23] [36]
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 40 do 130 mikrometrów. [32]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być niemal walcowata lub wąsko maczugowata. [32]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 5 do 12 mikrometrów. [32]
- Grubość skórki kapelusza
- Grubość skórki kapelusza może wynosić od 150 do 200 mikrometrów. [43]
Reakcje z odczynnikami
- Reakcja amyloidalna
- Reakcja amyloidalna zarodników w odczynniku Melzera może być dodatnia. [43]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 4,2. [43]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [36]
- Liczba kropli lipidowych w zarodniku
- Liczba kropli lipidowych w zarodniku może wynosić od 1 do 4. [36] [43]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 3,7 do 4,8. [43]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt cylindryczny, kiełbaskowaty lub nerkowaty. [23] [17] [20]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [23]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: HUS2: powalony pień Alnus hirsuta, Towada, Aomori, 9 XI 2012, Tabela 1 druk 21/PDF3.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[43]Materiał: HUS1, HUS3, HUS4: powalone pnie Quercus crispula, Aomori, Tabela 1 druk 21/PDF3.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
[43]Wspólne ograniczenia odczytu źródła
Ograniczenia: Wynik zachowuje dokładny materiał i zakres źródła.
[43]Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Polskie zestawienie Wojewody 2003, druk 489; martwe pnie i pniaki liściastych, także własne kolekcje autora.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Własne zbiory i cytowane obserwacje nie są kompletnie rozdzielone według gatunku drewna. Dokładne nazwy Fagus sylvatica, Alnus incana, A. glutinosa, Betula, Populus tremula zachowano w materiale; dostępne kody nowego pola dotyczą rodzajów.
[46]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: 50 naturalnie wyrzuconych zarodników zielonej linii S. serotina, Aomori.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Średni Q4.2 nie jest zakresem wszystkich indywidualnych Q ani ilorazem zaokrąglonych średnich.
[43]Czysta kultura grzybni
- Etap doświadczalnej uprawy
- W doświadczeniu stwierdzono owocnikowanie u 1 z 1 badanych szczepów. [43]
Archiwalny opis siedliska
Śluzołycznik późny to saprotrof rozwijający się na martwym drewnie drzew liściastych (pniach, kłodach i grubych gałęziach olch, brzóz, buków, dębów, wierzb, jesionów i drzew owocowych), rzadziej na osłabionych drzewach żywych lub drewnie iglastym, wywołujący białą zgniliznę drewna.
[23] [20] [17]- Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- Materiał badania: Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target cheilocystidia", {}, null, null]. na ostrzu blaszki: 35–60 µm [23]
Materiał badania: Zielony S.serotina, wzorzec OB002 z27XI2012; tkanki utrwalone FAA. Opis mikroskopowy druk23. Materiał utrwalony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 25–33 µm [43]
Materiał badania: Zielony S.serotina, wzorzec OB002 z27XI2012; tkanki utrwalone FAA. Opis mikroskopowy druk23. Materiał utrwalony (przygotowanie opisano w Metodach): na powierzchni blaszki: 30–38 µm [43]
Materiał badania: Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target pleurocystidia", {}, null, null]. na powierzchni blaszki: 25–40 µm [23] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- Materiał badania: Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target pleurocystidia", {}, null, null]. na powierzchni blaszki: 4–15 µm [23]
Materiał badania: Zielony S.serotina, wzorzec OB002 z27XI2012; tkanki utrwalone FAA. Opis mikroskopowy druk23. Materiał utrwalony (przygotowanie opisano w Metodach): na ostrzu blaszki: 5–10 µm [43]
Materiał badania: Zielony S.serotina, wzorzec OB002 z27XI2012; tkanki utrwalone FAA. Opis mikroskopowy druk23. Materiał utrwalony (przygotowanie opisano w Metodach): na powierzchni blaszki: 8–11 µm [43]
Materiał badania: Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target cheilocystidia", {}, null, null]. na ostrzu blaszki: 7,5–15 µm [23] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Zielony S.serotina, materiał Aomori; autorzy mierzyli50 naturalnie wyrzuconych zarodników w1000×. Nie żółty S.edulis. Materiał świeży (przygotowanie opisano w Metodach): 5,1–6,2 µm [43]
4–6,5 µm [17]
3,5–5,5 µm [23]
4,5–5,5 µm [20] - Wyniki źródłowe — Liczba kropli lipidowych w zarodniku
- Materiał badania: Zielony S.serotina, naturalnie wyrzucone bazydiospory, Aomori; druk23: 油球は2つ程度. Liczba kropli lipidowych w zarodniku wynosi około 2. [43]
Materiał badania: Opis autora Kuo2024, HMK11131601/HMK10292301; rozpoznane krople olejowe w bazydiosporach. Liczba kropli lipidowych w zarodniku może wynosić od 1 do 4. [36] - Wyniki źródłowe — Obecność ciał lipidowych
- W zbiorach z Kentucky i Pensylwanii: stwierdzono obecność ciał lipidowych. [36]
W zielonym typie z Aomori: stwierdzono obecność ciał lipidowych. [43] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 1–2 µm [17] [20]
Materiał badania: Zielony S.serotina, materiał Aomori; autorzy mierzyli50 naturalnie wyrzuconych zarodników w1000×. Nie żółty S.edulis. Materiał świeży (przygotowanie opisano w Metodach): 1,2–1,5 µm [43]
0,75–1,5 µm [23]
Metody i zapisy źródłowe — Diagnostyczne porównanie S.serotina, str4; opis uwzględnia materiał własny i wcześniejsze opisy, których wkładu nie rozdzielono ilościowo.
Pochodzenie materiału: Germany and cited earlier descriptions.
Orientacja strzępek skórki — zapis źródłowy: „Str4: more-or-less vertical; orientacja pionowa i osobny kwalifikator przybliżenia.” [32]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Str4: narrowly clavate; kształt maczugowaty i osobna wąska proporcja.” [32]
Metody i zapisy źródłowe — Dokumentowany opis zbiorów autora HMK11131601,HMK10292301; Kentucky/Pennsylvania. Nie utożsamiono ich z badaniem japońskim.
Pochodzenie materiału: USA, Kentucky/Pennsylvania.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Microscopic Features: jawnie KOH przy bezbarwności zarodników i cystyd; stężenie oraz przygotowanie części pomiarowych niepodane.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Microscopic Features: basidia4-sterigmate.” [36]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: cheilo-cell hyaline in KOH.” [36]
Wygląd optyczny cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: pleuro-cell hyaline in KOH.” [36]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Pleurocystidia broadly cylindric: kształt cylindryczny i odrębna proporcja broad.” [36]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Pleurocystidia subutriform: bukłakowaty z osobnym kwalifikatorem przybliżenia.” [36]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: cheilo-cell thin-walled; jakościowa grubość ściany, nie średnica komórki.” [36]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: pleuro-cell thin-walled; jakościowa grubość ściany, nie średnica komórki.” [36]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „Microscopic Features: subcutis a gelatinized layer in which the hyphae are difficult to isolate. Wyłącznie dolna warstwa, nie epikutis.” [36]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Microscopic Features: hyaline in KOH. Medium jawnie źródłowe, nie potwierdzona próba chemiczna zmiany barwy.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — MichaelKuo 2024, Panellusserotinus, owncollectionsHMK11131601/10292301
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki lekko maczugowate; szerokość 3 µm; pełny wymiar: 25–28 × 3 µm.” [23]
Szerokość elementów skórki; Organizacja skórki kapelusza; Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Skórka typu cutis z miejscami skupionymi, wzniesionymi elementami przypominającymi trichodermę. Elementy szerokie na 2,5–10 µm, gładkie, bezbarwne do żółtawych w KOH; komórki końcowe z zaokrąglonym lub lekko maczugowatym szczytem. Warstwa pod skórką zżelatynizowana i słabo odgraniczona.” [23]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Długość 3,5–5,5 µm; pełny pomiar długość × szerokość: 3,5–5,5 × 0,75–1,5 µm.” [23]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne do lekko kiełbaskowatych.” [23]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Gładka.” [23]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Szerokość 0,75–1,5 µm; pełny pomiar długość × szerokość: 3,5–5,5 × 0,75–1,5 µm.” [23]
Metody i zapisy źródłowe — Zielony S.serotina OB-002, 27XI2012; opis druk23, tkanki utrwalone FAA według metod druk20.
Stan materiału: utrwalony.
Pochodzenie materiału: Japan, Aomori.
Zżelatynizowanie warstwy miąższu pod skórką — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: górna warstwa miąższu pod skórką — strzępki w zżelatynizowanej warstwie.” [43]
Grubość warstwy miąższu pod skórką — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: górna warstwa miąższu pod skórką 250–300µm, zżelatynizowane strzępki; nie grubość skórki.” [43]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: cheilo-cell; 厚壁と薄壁が混在, komórki grubościenne i cienkościenne w tym materiale.” [43]
Grubość ściany dokładnie określonej cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: pleuro-cell; 厚壁と薄壁が混在, komórki grubościenne i cienkościenne w tym materiale.” [43]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisowy atlasu Česká mykologická společnost, Sarcomyxa serotina; okaz i przygotowanie niepodane.
Pochodzenie materiału: Czech expert atlas; specimen geography unreported.
Obecność kaulocystyd — zapis źródłowy: „Popis: Cheilocystidy, pleurocystidy i kaulocystidy jsou přítomny; potwierdzona obecność kaulocystyd bez wymiarów.” [33]
Metody i zapisy źródłowe — Zielony S.serotina, wzorzec OB002 z27XI2012; tkanki utrwalone FAA. Opis mikroskopowy druk23.
Stan materiału: utrwalony.
Pochodzenie materiału: Japan, Aomori.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Druk20: tkanki wzorcowe utrwalone FAA; skrawki, światło; w zestawie metod woda,3%KOH,1%PhloxineB i cotton blue. Nie przypisano arbitralnie jednego medium do wszystkich pomiarów.
Obecność cystyd w hymenium — zapis źródłowy: „Druk23: jawnie opisane cheilocystydy i pleurocystydy.” [43]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: cheilocystydy25–33×5–10µm.” [43]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: pleurocystydy30–38×8–11µm.” [43]
Grubość skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: warstwa skórki150–200µm.” [43]
Metody i zapisy źródłowe — Niemiecki okaz HKAS56513, Hessen/Vogelberg, 19X2007, Z.L.Yang5015; Fig4 i opis str7.
Stan materiału: suszony.
Pochodzenie materiału: Germany.
Osad na powierzchni cystydy — zapis źródłowy: „Str7/Fig4: na szczytach cheilocystyd często inkrustacja.” [32]
Rozpuszczalność osadu cystydy — zapis źródłowy: „Str7/Fig4: osad na szczytach cheilocystyd rozpuszcza się w5%KOH.” [32]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target cheilocystidia", {}, null, null]
Długość cystydy hymenialnej; Kształt cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystydy 35–60 × 7,5–15 µm, cylindryczne, wrzecionowate lub butelkowate, gładkie albo z inkrustacją, cienkościenne, bezbarwne w KOH.” [23]
Metody i zapisy źródłowe — Exact source material and scope: ["Kuo2024 Kentucky/Pennsylvania HMK aggregate source description; exact anatomical target pleurocystidia", {}, null, null]
Długość cystydy hymenialnej; Kształt cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Pleurocystydy 25–40 × 4–15 µm, wrzecionowate, butelkowate, szeroko cylindryczne lub lekko workowate, gładkie, cienkościenne i bezbarwne w KOH.” [23]
Metody i zapisy źródłowe — Diagnostyczne porównanie S.serotina i własny materiał niemiecki HKAS56513; zakresy komórek nie zostały w publikacji rozdzielone jednoznacznie według wszystkich cytowanych kolekcji.
Stan materiału: suszony.
Pochodzenie materiału: Germany; diagnostic comparison also cites earlier European descriptions.
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Str4: S.serotina ixotrichoderm; nie cutis i nie opis nowego gatunku.” [32]
Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Str4: terminal cells40–130×5–12µm; zakres diagnostycznego porównania.” [32]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Str4: subcylindrical; cylindryczne z osobnym określeniem nearly. Drugi wariant narrowly clavate czeka na proporcję narrow dla tego pola.” [32]
Metody i zapisy źródłowe — Kuo2024: opis i zbiory autora HMK11131601, HMK10292301 z Kentucky/Pennsylvania.
Pochodzenie materiału: USA, Kentucky/Pennsylvania.
Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Microscopic Features: terminal cells with rounded or subclavate apices. Zapis dotyczy szczytu komórki, niemal maczugowaty.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Karel Tejkal, Vladimír Sojka, Česká mykologická společnost: Sarcomyxa serotina
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cylindryczne lub wąsko nerkowato wygięte.” [17]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Szerokość 1–2 µm; pełny pomiar długość × szerokość: 4–6,5 × 1–2 µm.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — Marek Snowarski, Panellus serotinus Tx570
Metody i zapisy źródłowe — Zielony S.serotina, materiał Aomori; autorzy mierzyli50 naturalnie wyrzuconych zarodników w1000×. Nie żółty S.edulis.
Stan materiału: świeży.
Pochodzenie materiału: Japan, Aomori.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Druk20: naturalnie wyrzucone zarodniki; woda lub odczynnik Melzera;50 zarodników,1000×. Źródło nie przypisuje każdego wymiaru do osobnego medium.
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: zielony S.serotina,50 naturalnie wyrzuconych zarodników; dokładny podany zakres.” [43]
Metody i zapisy źródłowe — Opis autora Kuo2024, HMK11131601/HMK10292301; rozpoznane krople olejowe w bazydiosporach.
Pochodzenie materiału: USA, Kentucky/Pennsylvania.
Identyfikacja kropli: lipidowa (potwierdzona).
Liczba kropli lipidowych w zarodniku — zapis źródłowy: „Microscopic Features: spores with1–4 oil droplets.” [36]
Obecność ciał lipidowych — zapis źródłowy: „Microscopic Features: spores with1–4 oil droplets, źródłowo rozpoznany olej.” [36]
Metody i zapisy źródłowe — Zielony S.serotina, naturalnie wyrzucone bazydiospory, Aomori; druk23: 油球は2つ程度.
Pochodzenie materiału: Japan, Aomori.
Identyfikacja kropli: lipidowa (potwierdzona).
Liczba kropli lipidowych w zarodniku — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: 油球は2つ程度, około2 krople oleju.” [43]
Obecność ciał lipidowych — zapis źródłowy: „Druk23/PDF5: rozpoznane olejowe ciała lipidowe.” [43]
Nazwy i granice rozpoznania gatunku
Nazewnictwo: Nazwa zalecana przez polską Komisję ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów to „śluzołycznik późny”. W rekomendacji z 31 grudnia 2025 przywołano użycie tej nazwy przez Karasińskiego i współautorów w 2015 roku. Wojewoda wymienia „łycznik późny”, a historycznie także „bedłka późna” i „boczniak późny”. Bieżąca kombinacja naukowa to Sarcomyxa serotina (Pers.) V. Papp, opublikowana w 2019 roku, IF556853; wcześniejsze kombinacje pozostają nazwami historycznymi tego rekordu.
Dwa gatunki pod dawną nazwą: Saito i współautorzy porównali zbiory z Aomori: żółty typ HUP odpowiadał S. edulis, zielony HUS — S. serotina. Obserwacje mikroskopowe, sekwencje i próby zgodności kultur uzasadniają ich rozdzielenie. Dlatego dawnego azjatyckiego „Panellus serotinus” ani nazwy spożywczej „mukitake” nie traktuje się automatycznie jako potwierdzenia cech lub jadalności dzisiejszego europejskiego S. serotina. Jednocześnie praca potwierdza obecność właściwego S. serotina także w Japonii.
Materiał europejski: Cai i współautorzy włączyli do badania niemiecki okaz HKAS56513, zebrany 19 października 2007 w Hessen, Vogelberg, na wysokości 500 m, przez Z. L. Yanga. Sekwencje tego okazu tworzą linię S. serotina. Opisów dwóch nowych chińskich gatunków z tej samej publikacji nie przeniesiono na śluzołycznika późnego. Własne cechy porównawcze autorów i cytowane wcześniejsze opisy pozostają rozróżnione.
[21] [46] [39] [43] [32]Materiał i pomiary mikroskopowe
Zbiory amerykańskie: Kuo opisuje własne kolekcje HMK11131601 i HMK10292301 z Kentucky oraz Pensylwanii. Zarodniki mają w tym opisie 3,5–5,5×0,75–1,5 mikrometra, podstawki 25–28×3 mikrometry i cztery sterygmy. Cheilocystydy 35–60×7,5–15 mikrometrów i pleurocystydy 25–40×4–15 mikrometrów zachowują oddzielne położenie anatomiczne. Podane przez autora KOH jest medium obserwacji bezbarwności; jego stężenia nie ustalono.
Zielona linia japońska: Saito i współautorzy mierzyli 50 naturalnie wyrzuconych zarodników przy powiększeniu 1000×. Dla zielonego S. serotina podali 5,1–6,2×1,2–1,5 mikrometra, średnie długość 5,7 i szerokość 1,4 mikrometra, Q 3,7–4,8 oraz średni Q 4,2. Wymiary sprawdzono na obrazie strony, ponieważ ekstrakcja tekstu zniekształcała cyfry. Tkanki wzorcowego okazu OB 002 utrwalono FAA; nie utożsamiono tego preparatu ze świeżo wyrzuconymi zarodnikami.
Cystydy i warstwy kapelusza: W japońskim materiale cheilocystydy miały 25–33×5–10 mikrometrów, a pleurocystydy 30–38×8–11 mikrometrów. W obu grupach autorzy opisali komórki cienkościenne i grubościenne. Skórka miała 150–200 mikrometrów grubości, leżąca niżej zżelatynizowana warstwa 250–300 mikrometrów. Są to różne warstwy i różne pomiary. Porównanie Cai i współautorów opisuje dla S. serotina iksotrichodermę oraz komórki końcowe 40–130×5–12 mikrometrów, wąsko maczugowate do niemal cylindrycznych; ich przebieg jest mniej więcej pionowy.
Zachowanie ścian i osadów: Własna rycina Cai i współautorów przedstawia cheilocystydy niemieckiego HKAS56513 z częstymi osadami na szczytach, rozpuszczalnymi w 5%KOH. Kuo podaje sprzążki, ale nie określa jednoznacznie ich dokładnego położenia w każdej tkance. W jego opisie amyloidalność ścian zarodników zależy od tego, czy pozostają przy podstawce lub niedawno się odłączyły. Nie jest to wiek całego owocnika ani dowód, że wszystkie zarodniki są zawsze nieamyloidalne.
[36] [43] [32]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Dwa polskie okazy S. serotina: Bolechowo 11XI 2022 WA0000162883, Goleniów 28XI 2020 WA0000162882; krajowa lista Wojewody zawiera też jego własne kolekcje KRAM.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 19.10.2026.
Ograniczenia: Oznaczenia morfologiczne, bez deklaracji sekwencji DNA polskich okazów. Data zbioru nie jest zakresem owocnikowania.
[41] [46]Materiał: Wojewoda 2003 relacjonuje stwierdzenia ze Szczecina pod źródłową nazwą Panellus serotinus.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[46]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Zielone linie S. serotina HUS1, HUS4, PDA23°C, ciemność; metody druk 20, wyniki druk 23.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Nie przeniesiono parametrów żółtej linii HUP/S. edulis. Watowatość odpowiada jednemu określeniu 綿毛状; nie mnożono synonimów jako odrębnych wyników. やや発達する jest jakościowym określeniem rozwoju grzybni powietrznej, bez progu ilościowego.
[43]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, w temperaturze 23 stopni Celsjusza, w ciemności. Wyniki w tych warunkach:
Grzybnia powietrzna jest umiarkowanie rozwinięta.
Szybkość wzrostu kultury może wynosić od 6 do 6,5 milimetra na dobę.
Szerokość strzępek kultury może wynosić od 2 do 6 mikrometrów.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, początkowo. Wyniki w tych warunkach:
Druk23/PDF5: rewers początkowo żółtawobiały3A2.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA. Wyniki w tych warunkach:
Druk23/PDF5: górna biała powierzchnia miejscami bladożółta3A3; rozmieszczenie i bladość osobno.
Wzrost kolonii jest nieregularny.
Warunki hodowli: Na podłożu PDA, w starzejącej się kulturze. Wyniki w tych warunkach:
Druk23/PDF5: rewers następnie niekiedy bladożółty3A3; częstość nie dotyczy białej górnej powierzchni.
[43]Czysta kultura grzybni — materiał i ograniczenia
Materiał: Potwierdzona linia zielonego S. serotina HUS1 i HUS4, PDA, 23 °C w ciemności; oddzielna uprawa na podłożu trocinowym HUS1, rezultaty druk 24 i ryc. 3B.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Nie jest to dowód polskiej uprawy ani spożywczej przydatności.
[43]Czysta kultura grzybni — protokół wyników
Warunki hodowli: Na podłożu PDA. Wyniki w tych warunkach:
Górna powierzchnia kolonii biała; miejscami jasnożółta jest osobnym wynikiem wymagającym określenia rozmieszczenia.
[43]- Przygotowanie materiału do mikroskopii
- Materiał utrwalony. [43]
Protokół dla opisanych obserwacji: Druk20: tkanki wzorcowe utrwalone FAA; skrawki, światło; w zestawie metod woda,3%KOH,1%PhloxineB i cotton blue. Nie przypisano arbitralnie jednego medium do wszystkich pomiarów. [43]
Materiał świeży. Druk20: naturalnie wyrzucone zarodniki; woda lub odczynnik Melzera;50 zarodników,1000×. Źródło nie przypisuje każdego wymiaru do osobnego medium. [43]
Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach chemicznych wyizolowano z grzyba ceramidy o strukturze sfingoidowej.
[29]Z owocników wyodrębniono rozgałęziony polisacharyd (NTHSP-A1) o masie cząsteczkowej 8,09 kDa, zbudowany z reszt glukozy, mannozy, galaktozy i arabinozy.
[24]Z suszonych owocników hodowlanych wyizolowano frakcje polisacharydowe rozpuszczalne w wodzie (NHSP) o stabilności termicznej sięgającej 250 °C.
[25]W testach laboratoryjnych na modelach zwierzęcych frakcje polisacharydowe z tego grzyba podawane w dawkach 100–400 mg/kg masy ciała wykazywały działanie obniżające poziom glukozy we krwi.
[25]Jadalność i pochodzenie opinii o toksyczności
Co rzeczywiście potwierdzono: Wojewoda określa gatunek jako jadalny, a atlas ČMS zachowuje ocenę jadalności niższej jakości. Są to udokumentowane oceny autorów, nie kontrolowane badania bezpieczeństwa długotrwałego spożycia. Rozbieżne oceny smaku także dotyczą konkretnych materiałów i osób. Nie znaleziono w przejrzanym materiale jednoznacznego doświadczenia wykazującego rakotwórczość europejskiego S. serotina; brak takiego dowodu nie jest dowodem całkowitego bezpieczeństwa.
Sprawdzony ciąg odwołań: Kunze, Neubauer i Förster prześledzili opinię Gmindera do wpisu Hahna z 2002 roku. Hahn relacjonował rozmowę Anderssona ze Steglichem, przy której sam nie był obecny. Autorzy artykułu opisują kontakt z Flammerem i toksykologiem Siegmar Berndtem; nie uzyskali odpowiedzi Steglicha. W tym sprawdzonym ciągu nie wskazano pierwotnego testu rakotwórczości właściwego gatunku. Jest to dochodzenie dotyczące podstaw opinii i bezpośrednie obserwacje autorów, a nie zastępczy eksperyment toksykologiczny.
Granica wnioskowania: Lokalny atlas powtarza przypuszczenie o śladowych substancjach rakotwórczych, jednocześnie opisując własne wcześniejsze spożycie. Powtórzenie tej opinii nie dodaje nowego doświadczenia do ciągu źródłowego. Również historyczne azjatyckie użycie „mukitake”, badania ekstraktów i patenty nie rozstrzygają klinicznego bezpieczeństwa dzisiejszego polskiego taksonu. Nie zamieniono ich ani w dowód zatrucia, ani w dowód bezpieczeństwa.
[46] [33] [22] [35] [43] [31]Wyniki analityczne
Dawne azjatyckie badania biochemiczne
Polisacharydy i modele przedkliniczne: W pracy z 2012 roku badano owocniki z Deogyusan w Korei oraz kulturę IUM-3346, oznaczone historycznie jako Panellus serotinus. Zestawiono trzy frakcje ekstrakcyjne, oznaczenia β-glukanu oraz badania komórkowe i mysi model nowotworu. Frakcje zawierały odpowiednio 28,52; 22,92 i 27,03 grama β-glukanu na 100 gramów frakcji; nie jest to zawartość w 100 gramach świeżego grzyba. Wynik nie stanowi badania leczenia ludzi ani testu jadalności. W pracy nie rozstrzygnięto późniejszego przypisania kultury do S. serotina lub S. edulis.
Hamowanie enzymu: Badanie z 2015 roku obejmuje 55 ekstraktów kultur grzybni razem z podłożem. Dla materiału PSE pod dawną nazwą Panellus serotinus podano 6,3 ± 3,2%hamowania tyrozynazy przy 10 miligramach ekstraktu na mililitr. Substancji odpowiedzialnej za ten efekt nie ustalono. Jest to wynik laboratoryjny ekstraktu koreańskiej kultury; nie dowód rozjaśniania skóry, zastosowania leku lub składu owocnika. Tożsamość w aktualnym podziale S. edulis/S. serotina pozostaje nierozstrzygnięta.
Sterol z materiału japońskiego: Yaoita i współautorzy w 2002 roku wyizolowali z historycznego japońskiego P. serotinus związek numer 1 i określili jego budowę metodami spektroskopowymi. Pozostałych siedmiu związków opisanych w tej samej pracy nie wolno automatycznie przypisywać temu grzybowi: dotyczą Pleurotus eryngii. Artykuł nie zawiera gatunkowego testu rakotwórczości, a japoński materiał nazwany „mukitake” wymaga ponownego sprawdzenia współczesnej tożsamości.
[31] [30] [47]Kultury i sprawdzone wyniki zastosowań technicznych
Wzrost i barwa kolonii: W potwierdzonej zielonej linii S. serotina zbadano kultury HUS-1 i HUS-4 na PDA w 23 °C w ciemności. Podano przyrost 6–6,5 milimetra na dobę; strzępki miały 2–3 mikrometry szerokości, skrajnie 6 mikrometrów, i sprzążki. Kolonia była watowata lub kłaczkowata, nieregularna, biała z miejscami jasnożółtymi. Rewers początkowo żółtawobiały mógł później jasnożółknąć. Cech tych nie przypisano miąższowi ani powierzchni owocnika.
Udane owocnikowanie: W tej samej pracy otrzymano owocniki właściwego zielonego S. serotina, szczep HUS-1, na podłożu trocinowym. Wynik potwierdza tekst i fotografia 3 B, a nie sam zamiar przeprowadzenia uprawy. Żółty szczep pokazany oddzielnie na fotografii 3 A jest S. edulis. Doświadczalna możliwość owocnikowania nie oznacza potwierdzonej polskiej uprawy handlowej ani wykazania bezpieczeństwa spożycia.
Przesiew technologiczny z wynikiem ujemnym: Liaud i współautorzy w 2014 roku objęli przesiewem 66 szczepów. Panellus serotinus BRFM 1284 nie rósł dostatecznie i nie zakwasił badanego ciekłego podłoża glukozowego; wyłączono go z dalszej części doświadczenia. Nie przedstawiono tego wyniku jako potwierdzenia wydajnej produkcji kwasów organicznych albo etanolu. Niepowodzenie w jednym układzie doświadczenia nie dowodzi niemożliwości wzrostu w każdych warunkach.
Enzymy i patent: Jeon i Ka w 2014 roku badali wzrost i zewnątrzkomórkową aktywność enzymów kultur z koreańskich lasów. To praca o celulazie i lakazie, nie o produkcji etanolu; stary azjatycki zakres oznaczenia wymaga ostrożności. Odnaleziono też patent EP 0413053 A 1, ale publikacja patentowa nie jest potwierdzeniem wdrożenia, skuteczności klinicznej ani bezpieczeństwa żywności. W przejrzanych źródłach nie potwierdzono osobnego zastosowania zielarskiego, przyprawowego lub barwierskiego oznaczonego współcześnie polskiego S. serotina.
[43] [38] [34] [40]Badania ekologiczne
Polskie stanowiska i owocnikowanie
Stanowiska z okazami: W zestawieniu Gorczaka i współautorów z 2023 roku znajdują się dwa stanowiska w Równinie Goleniowskiej: Bolechowo, 11 listopada 2022, pień olszy czarnej, okaz WA 0000162883; oraz Goleniów, 28 listopada 2020, kłoda brzozy brodawkowatej, okaz WA 0000162882. Zbierał i oznaczył Marcin Lożek. Autorzy opisali las mieszany; drzewa i krzewy w jego składzie są otoczeniem stanowiska, nie automatycznie gospodarzami mikoryzy.
Sezon krajowy: Wojewoda podaje dla Polski wrzesień–grudzień oraz luty. Luty zachowano jako oddzielny miesiąc, bez dopisywania stycznia i bez wyprowadzania sezonu wyłącznie z dat pojedynczych okazów. Lokalne opracowanie z Puszczy Knyszyńskiej wskazuje główny okres we wrześniu i październiku; nie jest to dowód, że owocniki nie występują później. Terminy czeskie i japońskie nie zastępują danych polskich.
Podłoże i częstość: Gatunek jest dokumentowany na drewnie liściastym, zwłaszcza bukowym, a także olszowym, brzozowym i osikowym. Wojewoda wymienia również lasy iglaste i mieszane, co nie dowodzi wykorzystywania każdego drzewa tych lasów jako podłoża; zapis o pniakach sosny sam oznacza jako prawdopodobny błąd. Jego krajowa ocena „niezbyt częsty” pochodzi z 2003 roku i nie jest współczesnym pomiarem liczebności populacji. Wyników dotąd nie poddano ponownej identyfikacji DNA wszystkich krajowych okazów.
[41] [46] [35]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | Szczecin | II, IX–XII |
|
Źródła
- E-Flora BC Atlas
- Wood-decaying strains study (także [34])
- Pacific Forestry Centre herbarium record
- UkrBIN record 314923
- W2-SEROTINA-NAMES
- Kuo 2024 — obecność sprzążek, ogólny źródłowy zakres tkanek owocnika.
- Karel Tejkal, Vladimír Sojka, Česká mykologická společnost: Sarcomyxa serotina (także [33])
- Minister Środowiska, Dz.U. 2014 poz. 1408, rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
- Minister Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia dotyczącego grzybów dopuszczonych do obrotu
- Marek Snowarski, Panellus serotinus Tx570
- PTMyk, KPNGRekomendacja6(2025)
- KunzeA., NeubauerC., FoersterH. 2012, DieMärvomgiftigenMuschelseitlingundeineFragedesgutenGeschmacks, DerTintling1:41–48
- MichaelKuo 2024, Panellusserotinus, owncollectionsHMK11131601/10292301
- LiX., WangL., WangZ. 2017, IJBiolMacromol98:59–66, DOI 10.1016/j.ijbiomac.2016.12.089/PMID28069348
- LiuQ., WuJ., WangP., LuY., BanX. 2022, FrontPharmacol13:883653, DOI 10.3389/fphar.2022.883653
- NCBITaxonomy40488
- OlariagaI., HuhtinenS., LæssøeT., PetersenJ.H., HansenK. 2020, StudiesinMycology96:155–184, DOI 10.1016/j.simyco.2020.05.003
- SaitoT., TonouchiA., HaradaY. 2014, JJMycology55(2), DOI 10.18962/jjom.jjom.H25-13
- YaoitaY., KohataR., KakudaR., MachidaK., KikuchiM. 2002, CPB50(5): 681–684, DOI 10.1248/cpb.50.681
- Evaluation of the Antioxidant Activities and Tyrosinase Inhibitory Property from Mycelium Culture Extracts. 2015.
- Immunomodulating and Antitumor Activities of Panellus serotinus Polysaccharides. 2012.
- Cai Q., Lin W.F., Liu J.W., Zhou Y., Yang Z.L. 2023. Two new species of Sarcomyxa (Agaricales) from China. Mycological Progress22:38. DOI 10.1007/s11557-023-01883-8.
- Grzyby Puszczy Knyszyńskiej — Panellus serotinus; local observations.
- Kuo M. 2024 (June). Panellus serotinus. Original documented HMK collections.
- Liaud et al. 2014. Exploring fungal biodiversity: organic acid production by 66 strains of filamentous fungi. Fungal Biology and Biotechnology 1:1.
- Papp V. 2019. Index Fungorum419:1; IF556853.
- EP0413053A1. Process for producing useful substance from edible basidiomycete mycelium. Patent publication,1991.
- Gorczak et al. 2023. Obserwacje mykologiczne członków Sekcji Różnorodność i Ochrona Grzybów PTMyk. Część III. Przegląd Przyrodniczy XXXIV,3.
- ELI status act DU/2014/1408.
- Saito T., Tonouchi A., Harada Y. 2014. Biological characteristics and molecular phylogenetic analysis of Sarcomyxa edulis comb. nov. and S. serotina. doi:10.18962/jjom.jjom.H25-13.
- ELI status act DU/2026/258.
- Wojewoda W. 2003. Checklist of Polish larger Basidiomycetes.
- Yaoita et al. 2002. New Sterols from Two Edible Mushrooms, Pleurotus eryngii and Panellus serotinus. Chemical and Pharmaceutical Bulletin 50:551–553.