Trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Grzybówka czysta (Mycena pura) to pospolity, drobny grzyb o niezwykle zmiennym ubarwieniu. Kapelusz osiąga od 2 do 6 cm średnicy, bywa różowy, liliowy, fioletowy lub szarawy, z prześwitująco prążkowanym brzegiem podczas deszczu. Blaszki są szerokie, dość rzadkie, barwy kapelusza lub jaśniejsze. Trzon jest smukły, kruchy, pusty w środku, gładki i lekko lśniący. Wyróżnia się wyrazistym zapachem i smakiem surowej rzodkwi, co ułatwia jego prawidłowe rozpoznanie w terenie.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Barwa grzybni u podstawy owocnika
- Grzybnia u podstawy trzonu jest biaława.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt dzwonkowaty, wypukły, płaski, stożkowaty lub płaskowypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza jest naga.
- Połysk powierzchni
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza może być lśniąca, a w suchych warunkach może być matowa.
- Kolor
- Kapelusz może być winny, szarofioletowy, białawy, żółtawy, czerwonawy, różowobrązowy, bladoróżowy, biały, żółty, niebieski, szary, fioletowy lub liliowy, po wyschnięciu może być białawy, a u młodych owocników może być liliowy lub purpurowy.
- Obrys brzegu
- Obrys brzegu jest falisty.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- W wilgotnych warunkach brzeg kapelusza jest przeświecająco prążkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 60 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza może być z wyraźnym garbkiem lub zagłębiony.
- Higrofaniczność kapelusza
- Kapelusz jest higrofaniczny.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Profil przy trzonie
- Blaszki są wycięte przy trzonie.
- Zbieganie hymenoforu po trzonie
- Blaszki zbiegają ząbkiem po trzonie.
- Barwa
- Hymenofor może być białawy, bladoróżowy lub fioletowy.
- Liczba pełnych blaszek
- Liczba pełnych blaszek może wynosić od 20 do 40.
- Stopień anastomoz blaszek
- Występują anastomozy blaszek.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być rzadkie, blisko rozstawione lub dość rzadkie.
- Szerokość blaszek
- Blaszki są szerokie.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub spłaszczony.
- Podstawa
- Podstawa trzonu może być walcowata lub zgrubiała.
- Kolor
- Trzon może być białawy, szarofioletowy, różowy, fioletowy lub purpurowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być naga, owłosiona lub włóknista. U góry może być pokryta oprószeniem o barwie białej. U dołu może być naga lub pokryta włoskami o barwie białawej. U młodych owocników u dołu może być pokryta kutnerem o barwie białej.
- Wnętrze
- Trzon jest pusty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 30 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 2 do 8 milimetrów.
- Odporność miąższu trzonu na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ trzonu może być łatwy do złamania lub trudny do złamania.
- Wygięcie osi
- Trzon może być prosty lub wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być szarawy lub białawy.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być rzodkiewkowy; może być silny; może być niewyczuwalny.
- Grubość
- Miąższ, również w kapeluszu, jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach iglastych lub w lasach liściastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być ściółka lub gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać po kilka, pojedynczo, w grupach, kępkami lub w rozproszonych grupach.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.
Niekiedy owocniki mogą pojawiać się w maju. - Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
Mycena rosea
Najważniejsze różnice
Grzybówka różowa (Mycena rosea) odznacza się zwykle większymi, masywniejszymi owocnikami o bardziej jednolicie czystoróżowym kapeluszu, pozbawionym niebieskawych i fioletowych odcieni spotykanych u Mycena pura. Jej trzon bywa wyraźniej rozszerzony u podstawy. Różnice w budowie mikroskopowej między tymi taksonami są nieznaczne i niepewne, przez co samo zabarwienie nie zawsze pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie.
Twardzioszek przydrożny
Marasmius oreades
Najważniejsze różnice
Twardzioszek przydrożny (Marasmius oreades) odznacza się inną barwą i budową kapelusza, znacznie rzadszymi blaszkami o odmiennej strukturze, bardziej elastycznym, twardym trzonem oraz całkowitym brakiem zapachu rzodkwi.
FAQ
Czy grzybówka fioletowawa jest grzybem jadalnym?
Nie, jest to gatunek trujący. Jej spożycie prowadzi do niebezpiecznych zatruć, dlatego nie wolno jej spożywać.
Gdzie najczęściej występuje ten gatunek?
Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, bezpośrednio na ściółce leśnej, opadłych liściach oraz igliwiu.
W jakich miesiącach można spotkać owocniki?
Pojawiają się od wczesnego lata do późnej jesieni, z największym nasileniem we wrześniu i październiku.
Jaki zapach charakteryzuje grzybówkę fioletowawą?
Wydziela wyraźną, przenikliwą woń przypominającą świeżą rzodkiew lub rzepę.
Czy gotowanie usuwa substancje trujące z tego grzyba?
Nie, żadna obróbka termiczna ani suszenie nie niszczą toksyn zawartych w tkankach tego gatunku.
Jakie są objawy przypadkowego spożycia?
Występują nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, silne poty, ślinotok oraz zwężenie źrenic.
Czy grzybówka fioletowawa rośnie pojedynczo czy w grupach?
Wyrasta zazwyczaj w grupach liczących od kilku do kilkunastu sztuk, rzadziej pojedynczo.
Czy grzyb ten był używany do farbowania wełny?
Tak, w tradycyjnym farbiarstwie ludowym barwiono nim włókna na odcienie liliowe i popielate.
Czy gatunek ten występuje w rejonach górskich?
Tak, występuje zarówno na nizinach, jak i w górach, docierając aż do regla górnego.
Czy suszone owocniki miały dawniej znaczenie obrzędowe?
W tradycji alpejskiej dym z suszonych owocników stosowano w jesiennych okadzeniach ochronnych.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Mycena pura
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, wydłużony elipsoidalny, cylindryczny lub niemal cylindryczny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 5 do 10 mikrometrów i szerokość od 2,5 do 5,2 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Poza sferą kulinarną grzybówka czysta znajduje tradycyjne i współczesne zastosowanie przede wszystkim w rzemiośle barwierskim. Choć nie daje intensywnych barw przemysłowych, od dziesięcioleci jest wykorzystywana przez pasjonatów naturalnego farbiarstwa tekstyliów do barwienia włókien naturalnych, takich jak wełna i jedwab. Przy zastosowaniu odpowiednich zapraw chemicznych, takich jak ałun czy sole żelaza, pozwala uzyskać specyficzne, pastelowe odcienie szarości, oliwki, a niekiedy delikatne tonacje fioletowo-różowe. Współcześnie owocniki tego gatunku bywają również wykorzystywane w edukacji leśnej oraz warsztatach terenowych jako modelowy obiekt do demonstracji zmienności morfologicznej i właściwości zapachowych w przyrodzie, w tym charakterystycznej woni rzodkwi. W florystyce i dekoratorstwie okazjonalnie tworzy się z jej udziałem trwałe odlewy i żywiczne preparaty ekspozycyjne, wykorzystujące jej subtelny pokrój w celach zdobniczych i wystawienniczych.
Historia i kultura
Grzybówka czysta zapisała się w historii mykologii jako jeden z klasycznych gatunków opisanych u zarania nowoczesnej taksonomii. Po raz pierwszy sklasyfikował ją w 1794 roku Christian Hendrik Persoon pod nazwą Agaricus purus, a do rodzaju Mycena przeniósł ją w 1871 roku Paul Kummer. Łaciński epitet „pura” odzwierciedlał zachwyt dawnych przyrodników nad jej nieskazitelną formą i delikatnością. W dziewiętnastowiecznych atlasach botanicznych i rycinach przyrodniczych grzybówka czysta pojawiała się niezwykle często, służąc ilustratorom za wdzięczny przykład ogromnej plastyczności barwnej w świecie grzybów – od tonacji liliowych i różowych po białawe. W tradycjach ludowych lasów Europy Środkowej ze względu na rzodkiewkowy aromat i delikatną posturę bywała postrzegana jako symbol efemeryczności leśnego runa, choć nie doczekała się rozbudowanych mitów ani stałego miejsca w wierzeniach obrzędowych. Współcześnie zyskała trwałą pozycję w kulturze wizualnej miłośników przyrody i makrofotografii, gdzie uchodzi za klasyczny, estetyczny motyw leśnych pejzaży miniaturowych.
Jadalność i bezpieczeństwo
Grzybówka czysta jest grzybem trującym, uznawanym we współczesnej literaturze za bezwzględnie niezdatny do spożycia. W żadnym kraju europejskim ani na innych kontynentach nie jest dopuszczona do obrotu ani tradycyjnie zbierana jako grzyb jadalny. W dawniejszych publikacjach bywała niekiedy traktowana jako niejadalna z powodu specyficznego, ostrego i wyraźnie rzodkiewkowego smaku oraz zapachu, jednak potwierdzone przypadki zatruć definitywnie wykluczyły ją z jakiejkolwiek konsumpcji. Spożycie owocników wywołuje gwałtowne dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz objawy pobudzenia układu nerwowego, w tym obfite poty, wzmożony ślinotok, łzawienie, silne skurcze w jamie brzusznej, nudności, wymioty oraz zaburzenia rytmu serca i widzenia. Nie istnieją żadne kulinarne metody przygotowania ani obróbki termicznej, takie jak wielokrotne gotowanie, suszenie czy ługowanie, które mogłyby zneutralizować zawarte w niej toksyny i uczynić ją bezpieczną do zjedzenia. Ze względu na wysokie ryzyko dla zdrowia i brak jakichkolwiek walorów smakowych wszelkie próby kulinarnego wykorzystania tego gatunku są jednoznacznie odradzane.
Siedlisko i występowanie
Grzybówka czysta należy do gatunków szeroko rozprzestrzenionych na kuli ziemskiej, wykazując charakter kosmopolityczny. Występuje pospolicie w strefie umiarkowanej i borealnej Europy, Azji oraz Ameryki Północnej, a także w wybranych rejonach Ameryki Południowej i Australazji. W Polsce można ją spotkać na obszarze całego kraju, od nizin po wyższe partie górskie. Zasiedla zróżnicowane typy lasów, w tym wilgotne buczyny, grądy, lasy mieszane oraz bory sosnowe i świerkowe. Pojawia się także w starych parkach, zadrzewieniach śródpolnych i na obrzeżach wilgotnych zarośli. Rośnie bezpośrednio na grubej warstwie opadłych liści dębowych, bukowych lub igieł sosnowych i świerkowych, a także pośród kęp mchów na próchniejącej ściółce. Owocniki pojawiają się zazwyczaj od wczesnego lata do późnej jesieni, przy czym szczyt wysypu przypada na okres od września do listopada. W rejonach o łagodniejszym mikroklimacie oraz przy ciepłych jesieniach jej obecność notuje się jeszcze w grudniu. W wyższych partiach górskich sezon wegetacyjny zaczyna się nieco później i ulega skróceniu ze względu na wczesne przymrozki.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Trujący — źródło oznaczenia
Česká mykologická společnost. Mycena pura — helmovka ředkvičková. Myko atlas. · Kuchyňské využití: source author describes the species as mildly poisonous; not a statement about identification of a collected specimen.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Mycena pura
Grzybówka czysta (Mycena pura (Pers.) P. Kumm.) w polskim i czeskim piśmiennictwie mykologicznym oraz w bazie NCBI zaliczana jest do rodziny grzybówkowatych (Mycenaceae). W bazie NCBI odnotowano rok kombinacji 1871 oraz bazonim Agaricus purus Pers. 1794. Dawniejsze przypisanie taksonu do gąskowatych (Tricholomataceae), obecne między innymi w ujęciu Kuo z 2010 roku, wynikało z odmiennego, tradycyjnego podziału rodzinowego pieczarkowców.
[27] [19] [25] [24]Kombinacja nomenklatoryczna Prunulus purus (Pers.) Murrill 1916 pojawia się w czeskim piśmiennictwie oraz w drzewie systematycznym Species Fungorum przy rodzaju Prunulus ze statusem synonimu. Publikacja z 2026 roku stosuje nazwę Prunulus purus, odwołując się do przeniesienia sekcji Calodontes. W ujęciu atlasowym zachowuje się tradycyjną nazwę Mycena pura, pozostawiając kwestię docelowej przynależności rodzajowej otwartą.
[19] [28] [30]W literaturze mykologicznej do synonimów grzybówki czystej zalicza się m.in.: Agaricus ianthinus Fr. 1821, Agaricus pseudopurus Cooke 1882, Agaricus purpureus Bolton 1788, Agaricus purpureus Pers. 1801, Agaricus purus Pers. 1794, Mycena ianthina (Fr.) P. Kumm. 1871, Mycena pseudopura (Cooke) Sacc. 1887, Mycena pura f. pura (Pers.) P. Kumm. 1871, Mycenula pura (Pers.) P. Karst. 1889, Poromycena pseudopura (Cooke) Singer 1945 oraz Prunulus purus (Pers.) Murrill 1916.
[19]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Badania filogenetyczne Hardera i współpracowników z 2013 roku nad materiałem Mycena pura z Europy i Ameryki Północnej wykazały obecność 11 odrębnych linii ewolucyjnych. Wraz z sześcioma wcześniej opisanymi gatunkami sekcji oraz trzema liniami z Ekwadoru wyróżniono łącznie 20 jednostek filogenetycznych. Dla wielu z tych linii nie stwierdzono wyraźnych różnic morfologicznych, ekologicznych ani fenologicznych, co sprawia, że w warunkach terenowych owocniki reprezentujące te linie pozostają nierozróżnialne.
[10]W rewizji molekularnej z 2013 roku zbadano 45 kolekcji grupy wewnętrznej z zastosowaniem sekwencjonowania regionu ITS oraz genów kodujących czynnik elongacyjny 1α (tEF) i podjednostkę polimerazy RNA II (RPB1), wykorzystując Mycena rubromarginata jako grupę zewnętrzną. Sekwencjonowanie klonów potwierdziło wysoką homogenność sekwencji u pojedynczych izolatów.
[10]Charakterystyka loci wykorzystanych w analizie filogenetycznej kompleksu Mycena pura:
- Locus ITS: 45 sekwencji grupy wewnętrznej, 645 pozycji w dopasowaniu, długość sekwencji 593–616 pz, 156 miejsc zmiennych, 83 miejsca informatywne dla parsymonii.
- Locus tEF: 45 sekwencji, 423 pozycje w dopasowaniu, długość sekwencji 404–412 pz, 150 miejsc zmiennych, 86 miejsc informatywnych.
- Locus RPB1: 45 sekwencji, 492 pozycje w dopasowaniu, długość sekwencji 475–482 pz, 102 miejsca zmienne, 46 miejsc informatywnych.
Drzewa filogenetyczne konstruowano przy użyciu metod największej wiarygodności w programie RAxML z modelem ewolucji GTRGAMMA i testem bootstrapowym (1000 powtórzeń). Do rozpoznawania granic gatunkowych zastosowano genealogiczną zgodność rozpoznawania gatunków filogenetycznych (GCPSR), wykazując zgodność topologii drzew dla markerów kodujących białka (tEF i RPB1).
[10]Test ILD wykazał istotną niezgodność między drzewem ITS a drzewami genów białkowych (p = 0,001), przy pełnej zgodności między tEF i RPB1 (p = 0,49). Zmienność ITS w obrębie pojedynczych linii wynosiła 0–3,7%, a między liniami 0,4–8,8%. Standardowy próg 3% różnicy sekwencji ITS łączył odrębne ewolucyjnie linie w pojedyncze OTU, co wskazuje, że sam marker ITS jest niewystarczający do pewnego rozdzielania gatunków w obrębie tej grupy.
[10]Badania środowiskowe DNA korzeniowego oparto na amplifikacji regionu ITS2 z użyciem starterów ITS7A i ITS4 oraz sekwencjonowaniu w technologii 454 GS FLX Titanium na próbach wyizolowanych z końcówek ektomikoryzowych oczyszczanych pod mikroskopem stereoskopowym.
[23]Przetwarzanie bioinformatyczne surowych odczytów prowadzono w pakietach QIIME i VSEARCH, stosując filtrowanie jakościowe Phred 25, grupowanie OTU przy 97% podobieństwa sekwencji oraz tworzenie wariantów sekwencyjnych amplikonów (ASV) za pomocą algorytmu UNOISE z progiem wiarygodności przypisania taksonomicznego ≥ 0,95.
[23]Referencyjny zestaw sekwencji dla rodzaju Mycena obejmował 576 sekwencji reprezentujących 136 gatunków, w tym sekwencję wzorcową Mycena pura EU517504 o długości 628 pz. Analiza potwierdziła, że rozstrzyganie przynależności środowiskowych próbek korzeniowych do konkretnych linii kompleksu napotyka na ograniczenia wynikające z niskiej rozdzielczości standardowego kodu kreskowego ITS.
[23] [10]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Wpis Mycena pura (Pers.) P.Kumm. zgodny z dokładnym zaakceptowanym dopasowaniem GBIF2527219 i Index Fungorum188082. Zachowano osobno zakresy atlasów i badań kompleksu. Mycena rosea pozostaje odrębnym wpisem; wyników rodzaju Mycena nie przeniesiono na ten gatunek, a historycznej kombinacji Prunulus purus nie uznano za aktualną bez potwierdzenia.
[5] [19]
Prunulus purus — kombinacja i ujęcia rejestrów
Data i podstawa nazwy: Prunulus purus (Pers.) Murrill jest kombinacją opublikowaną w 1916 roku, opartą na Agaricus purus Pers. (1794). Wang i in. (2026) używają jej w tabeli 2, kluczu i dyskusji; nie publikują dla niej nowego aktu, identyfikatora ani wyznaczenia typu.
Rejestry: Species Fungorum i powiązany z nim widok Index Fungorum 503491 podają jako nazwę aktualną Mycena pura (Pers.) P. Kumm. MycoBank 503491 podaje Prunulus purus oraz Mycena pura jako synonim homotypiczny. W MycoBank flaga Unchecked dotyczy przeglądu wpisu, a osobny status nomenklatoryczny brzmi Legitimate. Nie są to trzy niezależne rozstrzygnięcia taksonomiczne.
Materiał porównawczy i typ: W tabeli 2 Wang występują P. cf. purus VIII (CBH402, Dania) oraz P. purus (IS10/11/2000, USA). Żaden wiersz nie jest oznaczony jako typ. Rekord basionymu 144144 podaje typifikację jako niewskazaną. Nowych chińskich kolekcji innych gatunków i ich metod nie przypisano tym wierszom ani zakresom klucza P. purus.
[9] [16] [15] [14]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Zachowany odczyt ČMS stosuje nazwę Mycena pura (Pers.) P. Kumm. 1871 i rodzinę Mycenaceae. Jest to zapis nomenklatury użytej przez atlas. Nie stanowi osobnego odczytu protologu ani typu i nie oznacza przyjęcia nowych granic gatunku w kompleksie.
[8]Ustalenia źródła: Aronsen przytacza osiem form wyróżnianych przez Maasa Geesteranusa i badanie Hardera z 2010 r., w którym barwne odmiany M. pura nie uzyskały wsparcia jako odrębne gatunki, choć wykryto różne klady. M. diosma i M. rosea były odrębne w tej analizie. Jest to relacja atlasu o badaniu z 2010 r.; nie zastępuje późniejszej filogenetyki trzech loci z 2013 r. ani nie nadaje nowego statusu wszystkim barwnym formom.
[17]Ustalenia źródła: Notatka ČMS stosuje Mycena pura (Pers.) P. Kumm. 1871, rodzinę Mycenaceae i czeską nazwę helmovka ředkvičková. Synonimy przyjęte przez atlas pozostają źródłowym zestawieniem, bez niezależnego sprawdzenia protologów i typów.
[19]Ustalenia źródła: Harder i współautorzy (2013) porównali ITS, tEF i RPB1. Materiał obejmował 46 owocników wraz z outgroup, a tabela alignmentu 45 sekwencji ingroup. Rozpoznano 11 linii kompleksu M. pura w Europie i Ameryce Północnej oraz trzy ekwadorskie; 20 linii całej analizy obejmuje również sześć innych nazwanych gatunków. ITS potrafił zarówno łączyć różne linie, jak i rozdzielać jedną, dlatego nie przypisano polskich okazów do linii I–XI na podstawie barwy lub samej nazwy atlasowej.
[10] [2]Ustalenia źródła: W analizie Hardera 2023 porównywano sekwencje referencyjne Mycena z GenBank i UNITE; część publicznych oznaczeń uznano za błędne. Odniesienie M. pura EU517504 pozwalało mapować ITS1 i ITS2. Wyniki dotyczą materiału oznaczonego przez autorów i użytej bazy referencyjnej, bez automatycznej rewizji nazw wszystkich owocników atlasowych.
[23]Ustalenia źródła: Kuo w grudniu 2010 r. opisywał północnoamerykańskie, szerokie ujęcie Mycena pura i przewidywał rozdzielenie go przez badania DNA. Różowe okazy bywały nazywane M. rosea. Historyczny nagłówek Tricholomataceae i szerokie użycie nazwy pozostają cechą tego źródła; nie zmieniają aktualnej rodziny karty ani nie potwierdzają tożsamości wszystkich różowych okazów.
[24]Ustalenia źródła: Notatka z Kuo 2010 zachowuje szerokie użycie nazwy Mycena pura dla materiału północnoamerykańskiego i dawnych różowych form nazywanych M. rosea. Taksonomiczny zakres tej karty jest historyczny; nie wykorzystano go jako dowodu bieżącej synonimii lub identyfikacji wszystkich form w kompleksie.
[24]Ustalenia źródła: NCBI Taxonomy w zachowanym odczycie taxid 153505 podaje Mycena pura, basionim Agaricus purus Pers.1794, rodzinę Mycenaceae i angielską nazwę lilac bonnet. NCBI zastrzega, że nie jest autorytetem nomenklaturalnym. Odczyt dokumentuje użycie nazwy przez rejestr sekwencji; nie jest odczytem protologu lub materiału typowego.
[25]Ustalenia źródła: Niemiecka ocena Rote-Liste-Zentrum dotyczy dokładnie Mycena pura var. pura i używa nazwy Rettich-Helmling. Zakres odmiany zachowano; nie rozszerzono go na wszystkie taksony wydzielane z kompleksu pura ani na dowolną niemiecką nazwę zwyczajową.
[26]Ustalenia źródła: Polski atlas Snowarskiego stosuje nazwę Mycena pura, grzybówka fioletowawa lub grzybówka czysta, i rodzinę Mycenaceae. Białe osobniki opisuje jako f. alba o niepewnej wartości systematycznej. Zestawienie nazw i bibliografii jest stanowiskiem atlasu, bez nowego przyjęcia rangi dla każdej formy barwnej.
[27]Ustalenia źródła: Pełny zachowany HTML atlasu stosuje Mycena pura, grzybówka fioletowawa i grzybówka czysta; przy białej f. alba zaznacza niepewną wartość systematyczną. Karta odróżnia własny opis od cytowanych w bibliografii ocen. Zmienionej daty strony i daty wygenerowania HTML nie użyto jako daty zbioru.
[27]Ustalenia źródła: W odczytanym drzewie Species Fungorum dla rodzaju Prunulus wiersz Prunulus purus (Pers.) Murrill 1916 ma status Synonym i rodzinę Mycenaceae, podczas gdy część nowych taksonów z 2025–2026 r. ma status Accepted. Docelowego rekordu 503491 nie otwarto. Sam wiersz drzewa nie rozstrzyga accepted name tego rekordu ani sporu ze współczesną publikacją.
[28]Ustalenia źródła: W dostępnych fragmentach Wanga i współautorów (2026), Journal of Fungi 12(3):172, użyto nazwy Prunulus purus i przytoczono zmianę dotyczącą Calodontes z 2025 r. Nie odczytano pełnej publikacji ani cytowanej pracy z 2025 r. Nazwę zachowano jako użycie źródłowe wymagające kontroli nomenklatury; metod nowych chińskich taksonów nie przypisano M. pura i nie zmieniono automatycznie aktywnego ID gatunku.
[30]Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Kaulocystydy
- Długość kaulocystyd
- Długość kaulocystyd może wynosić od 25 do 72 mikrometrów. [17]
- Obecność kaulocystyd
- Na trzonie występują kaulocystydy. [17]
- Kształt kaulocystyd
- Kaulocystydy mogą być wrzecionowate, maczugowate lub niemal cylindryczne. [17]
- Szerokość kaulocystyd
- Szerokość kaulocystyd może wynosić od 9 do 15 mikrometrów. [17]
Cystydy hymenialne
- Powierzchnia cystydy hymenialnej
- Powierzchnia cystydy ostrza jest gładka. [17]
- Organizacja cheilocystyd
- Cheilocystydy tworzą pas. [17]
- Długość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych
- Długość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych może wynosić od 40 do 70 mikrometrów. [24]
- Szerokość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych
- Szerokość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych może wynosić od 10 do 20 mikrometrów. [24]
- Kształt szczytu cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szczyt cystydy hymenialnej jest zaokrąglony. [17]
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić od 25 do 75 mikrometrów. [17]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być wrzecionowata, maczugowata lub niemal walcowata. [17]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 11 do 18 mikrometrów. [17]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Szerokość strzępek kory trzonu
- Szerokość strzępek kory trzonu może wynosić od 2 do 4 mikrometrów. [17]
Skórka kapelusza
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 2 do 5 mikrometrów. [17]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi około 1,7. [17]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [27]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,4 do 2,1. [17]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, wydłużony elipsoidalny, cylindryczny lub niemal cylindryczny. [27] [19] [24]
Materiał i metody badań
Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Opisane w źródle zarodniki Mycena pura; obok średniej Q nie podano liczebności próby ani okazu dokumentacyjnego.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Średnia przybliżona podana przez autora źródła; nie wyliczono jej z niezależnie opisanych granic przedziału.
[17]Analiza izotopowa — metoda
Badania izotopowe materiału grzybowego prowadzono na próbach suszonych w 70 °C przez 12–36 godzin, homogenizowanych i analizowanych w kapsułach cynowych na analizatorze elementarnym Costech ECS4010 połączonym ze spektrometrem mas DELTAplusXP. Pomiary obejmowały stosunki izotopowe δ¹³C i δ¹⁵N oraz zawartość procentową węgla i azotu kalibrowane według międzynarodowych standardów VPDB i AIR.
[23]Porównanie źródeł izotopowych — ograniczenia
W literaturze ekologicznej dotyczącej powiązań korzeniowych Mycena odnotowano rozbieżności dotyczące oznaczania badanych brzóz (Betula pendula w zestawieniach tabelarycznych wobec Betula pubescens w opisie metodycznym) oraz jednostek wartości izotopowych (oznaczenia % w tekście w stosunku do promili ‰ na wykresach), co wynika z odmienności zapisu w źródłach pierwotnych.
[23]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [24] [19] [17]
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 6–9,5 µm [17]
5–8,5 µm [27]
6–10 µm [24]
Materiał badania: Klucz Wang i in. (2026), terminalny wynik P. purus w punkcie 12; M. pura według powiązania homotypicznego. Wiersz P. roseus kończy się oddzielnie w punkcie 10. 6–9,5 µm [9]
6–8 µm [19] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: Klucz Wang i in. (2026), terminalny wynik P. purus w punkcie 12; M. pura według powiązania homotypicznego. Wiersz P. roseus kończy się oddzielnie w punkcie 10. 4–5,2 µm [9]
2,5–4 µm [27]
4–5,2 µm [17]
3,5–5 µm [19]
3–4 µm [24]
Metody i zapisy źródłowe — Opis zarodników w atlasie specjalistycznym dla północnej Europy; źródło nie wskazuje mierzonej kolekcji ani okazu.
Powierzchnia cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia smooth.” [17]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia 4-spored.” [17]
Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidia 27–30 × 6–8 µm.” [17]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidia clavate.” [17]
Długość kaulocystyd; Obecność kaulocystyd; Szerokość kaulocystyd — zapis źródłowy: „Caulocystidia 25–72 × 9–15 µm.” [17]
Kształt kaulocystyd — zapis źródłowy: „Caulocystidia fusiform, clavate to subcylindrical.” [17]
Organizacja cheilocystyd — zapis źródłowy: „Cheilocystidia forming a sterile band.” [17]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia apically broadly rounded.” [17]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia 25–75 × 11–18 µm.” [17]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Cheilocystidia fusiform, clavate, subcylindrical.” [17]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Hyphae of the pileipellis 2–5 µm wide.” [17]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Pleurocystidia similar.” [17]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 6–9.5 x 4–5.2 µm.” [17]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Q 1.4–2.1.” [17]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores smooth.” [17]
Szerokość strzępek kory trzonu — zapis źródłowy: „Hyphae of the cortical layer of the stipe 2–4 µm wide.” [17]
Metody i zapisy źródłowe — Mikroskopowy opis atlasowy; określonego okazu ani kolekcji nie wskazano.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Bazidie jsou 4výtrusé.” [19]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spory 6–8 × 3,5–5 µm.” [19]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy jsou elipsoidní až válcovité. ” [19]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Výtrusy hladké.” [19]
Metody i zapisy źródłowe — Północnoamerykański atlasowy opis zarodników; pięć identyfikatorów okazów Herb. Kuo wymieniono na stronie, ale nie powiązano ich z tymi wymiarami.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidia 4-spored.” [24]
Długość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych; Szerokość wspólnie opisanych cystyd hymenialnych — zapis źródłowy: „Cheilo- and pleurocystidia 40–70 × 10–20 µm; joint source range.” [24]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 6–10 x 3–4 µ.” [24]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Spores long-elliptical or nearly cylindrical.” [24]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Spores smooth.” [24]
Metody i zapisy źródłowe — Klucz Wang i in. (2026), terminalny wynik P. purus w punkcie 12; M. pura według powiązania homotypicznego. Wiersz P. roseus kończy się oddzielnie w punkcie 10.
Pochodzenie materiału: Lokalizacji dwóch porównawczych sekwencji z tabeli 2 nie przypisano pomiarom klucza.
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Pleurocystidia present.” [9]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „basidiospores 6–9.5 × 4–5.2 μm.” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Mikroskopowy opis atlasowy grzybówki czystej; konkretny okaz/kolekcja niepowiązane z podanym zakresem zarodników.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Zarodniki bezbarwne.” [27]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki 5–8,5 × 2,5–4 µm.” [27]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki wydłużone, elipsoidalne.” [27]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie.” [27]
Pełny odczyt badań kompleksu M. pura
Materiał i markery: Harder i in. (2013) porównali ITS, tEF i RPB1. Pełny artykuł oraz trzy oficjalne dodatki obejmują drzewa genów, dane 46 kolekcji, ich cechy i klastry OTU. Linie I–XI obejmują 26 wierszy kolekcji; wykaz nie zawiera polskiego materiału.
Odczyt tabeli 3: Na stronie 770 zapisano indeksy homoplazji ze znakiem ±. Dla ITS1 wartość wynosi 0,304744 ± 0,064488, a dla ITS2 0,723595 ± 0,234375. Pozostałe trzy wiersze oraz obraz oryginalnej tabeli zachowano przy źródle. Tabela nie określa drugiej liczby jako SD ani SE; nie przypisano jej takiego znaczenia.
Zakres przypisania: To linie kompleksu zdefiniowane w badaniu, nie gotowe odpowiedniki obecnego nominalnego wpisu. Linia V została potraktowana jako M. luteovariegata. Właściwości pojedynczych okazów, krajów i klastrów OTU zachowano przy ich źródłowych etykietach; nie przeniesiono ich do ogólnych cech M. pura.
Wartości klucza Wang: Zarodniki i obecność pleurocystyd opisano w terminalnym punkcie 12 klucza P. purus. Nie jest to wiersz P. cf. purus VIII z tabeli sekwencji. Klucz nie przypisuje tym wartościom konkretnego okazu ani preparatu; nie przeniesiono na nie metod nowych chińskich kolekcji.
[10] [11] [12] [13] [9]Porównanie atlasowe Aronsena
Obserwacja autora atlasu: Aronsen w porównaniu opartym na własnym doświadczeniu opisuje Mycena rosea jako bardziej masywną, o mniej więcej jednolicie różowych barwach i rozszerzonej podstawie trzonu, w zestawieniu z M. pura. Zachowano przypisanie tej obserwacji autorowi; nie jest to nowa decyzja o granicach gatunków.
[17]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Polski odczyt atlasu Mycena pura opisuje dwie wybrane kolekcje: barwną z województwa łódzkiego, powiatu radomszczańskiego, oraz f. alba z Pogórza Kaczawskiego. Szczegółów lokalizacji i osób w tym odczycie nie zachowano. M. rosea porównano jako masywniejszą, zwykle jasnoróżową i z wyraźniejszym garbkiem, a M. pelianthina wyróżniono ciemniejszym ostrzem blaszek. Forma alba ma niepewną wartość systematyczną. Kapelusz opisano jako zwykle pozbawiony garbka lub ze słabym garbkiem; określenie to nie dotyczy trzonu.
[6]Ustalenia źródła: Odczyt ČMS z 28 października 2026 r. odnotowuje częsty tępy garbek w środku kapelusza i możliwość pomyłki trujących przedstawicieli grupy Mycena pura z Laccaria amethystea. To ujęcie czeskiego atlasu, oddzielone od polskiego opisu zwykle słabego garbka lub jego braku. Nie jest identyfikacją konkretnego zdjęcia ani przeniesieniem cechy kapelusza na trzon.
[8]Ustalenia źródła: Aronsen opisuje trzon Mycena pura jako twardy, podczas gdy polski i czeski atlas określają go jako kruchy. W notatce mikroskopowej zachowano zarodniki 6–9,5 × 4–5,2 µm, Q 1,4–2,1, średnio około 1,7; podstawki 27–30 × 6–8 µm, cheilocystydy 25–75 × 11–18 µm i kaulocystydy 25–72 × 9–15 µm. Brak liczebności i wskazania pojedynczej próby. Wymiary pozostają danymi atlasu północnoeuropejskiego, a nie jedną nową próbą terenową.
[17]Ustalenia źródła: Aronsen różnicuje M. diosma przez ciemniejsze, brązowofioletowe do fioletowych blaszki i zapach słodkawy z nutą drewnianej skrzynki na cygara, przechodzący po uszkodzeniu w rzodkwiowy. M. dura opisuje jako gęsto kępkową, z ciemnym młodym kapeluszem, białym twardym trzonem i niejednorodnym ostrzem blaszek. Przy M. sororia przytacza odmienności barwy i większe zarodniki, ale uznaje tę nazwę za nomen dubium do dalszych badań. Porównania pozostają przypisane autorowi atlasu.
[17]Ustalenia źródła: Notatka ČMS podaje kapelusz 20–60 mm, trzon 30–80 × 3–8 mm i zarodniki 6–8 × 3,5–5 µm. Blaszki opisano jako odległe, szerokie, zatokowate lub z ząbkiem. Są to odrębne zakresy atlasowe, bez podanej liczebności pomiarów i medium; nie scalono ich z zakresami Aronsena lub atlasu polskiego.
[19]Ustalenia źródła: Karta ČMS wymienia trzy nagłówki znalezisk Mycena pura: 0066-2020-0227 i 0066-2020-0228 z 25 października 2020 r. w kraju środkowoczeskim oraz 0066-2020-0194 z 17 października 2020 r. w kraju usteckim. To nagłówki z numerem, datą i regionem, bez pełnych metryk poszczególnych okazów. Karta omawia pomyłki w grupie M. pura, w tym z lakówką; wpisy nie stanowią molekularnej rewizji oznaczeń.
[19]Ustalenia źródła: Ten zachowany kontener łączy fragmenty pracy Hardera o korzeniach z 2023 r., rekordy odkrywania źródeł i fragmenty filogenetyki z 2013 r. Nie jest jednym pełnym artykułem z 2013 r. Wymienione kody, drzewa, izotopy i próbki zachowano przy właściwej pracy, bez łączenia materiału obu badań lub przypisywania metod jednego artykułu drugiemu.
[10]Zakres mieszanego archiwum
Ustalenia źródła: Ilustracje i podpisy w zachowanych wynikach wyszukiwania pochodzą z różnych publikacji. Izotopowe wykresy rodzajowe nie są pomiarami wszystkich gatunków Mycena, a fragmenty drzewa kompleksu pura nie są nową polską obserwacją. Zapis zachowuje dokładny kontener i autorstwo poszczególnych prac zamiast opisywać go jako oryginalny PDF.
[10]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: W odczytanych fragmentach Hardera zachowano kody analizowanych materiałów, m.in. CBH367, CBH371, CBH166 i CBH358, oraz różnicę między zgodnymi drzewami tEF/RPB1 a niezgodnymi wynikami ITS. W starym ekstrakcie tabeli 3 znak między wartościami był uszkodzony. Obecny odczyt pełnego PDF potwierdził wizualnie ±; typ niepewności nie został domyślony. M. luteovariegata i jej materiał typowy pozostają taksonem porównawczym, a nie pomiarem M. pura. Zachowano fragmenty oraz odnaleziony pełny PDF jako różne artefakty tej samej pracy, nie niezależne badania.
[10] [2]Odczytana tabela indeksów homoplazji
Ustalenia źródła: W pełnym PDF Hardera 2013 tabela 3 na stronie 770 zawiera indeksy homoplazji: ITS1 0,304744 ± 0,064488; ITS2 0,723595 ± 0,234375; introny tEF 0,290758 ± 0,0463272; eksony tEF 0,410317 ± 0,0993787; pierwszy intron RPB1 0,054876 ± 0,0083381. Znak ± potwierdzono na obrazie tabeli, bez nazwania drugiego parametru SD lub SE, którego tabela nie określa. Dane te opisują analizę markerów, a nie wymiary zarodników.
[10] [2]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Harder 2013 pokazuje ograniczenia identyfikacji kompleksu Mycena pura samą barwą i markerem ITS. Opis nowego M. luteovariegata, jego żółtej barwy i pomiarów nie jest opisem M. pura. Wymiary podane dla innego taksonu nie zostały dopisane do cech gatunku tej karty.
[10] [2]Ustalenia źródła: Harder 2023 łączy analizę sekwencji z korzeni z pomiarami izotopowymi osobno zebranych owocników. Owocniki, liście i próbki gleby suszono 12–36 godzin w 70 °C i analizowano układem Costech ECS 4010/DELTAplusXP względem VPDB i AIR. Materiał obejmował stanowiska norweskie, w tym Finse i Vettakollåsen, oraz Gribskov w Danii. Dwa zbiory oznaczone M. pura z Finse miały profile zbliżone do grzybów mikoryzowych; same izotopy nie wykazują konkretnego partnera ani wzajemnej wymiany substancji.
[23]Ustalenia źródła: Notatka Hardera 2023 zachowuje osobno próbki korzeni i owocników użyte do analizy izotopowej z lat 2015–2016. Detekcja M. pura przekraczająca 10% dotyczyła jednego Bistorta vivipara, natomiast dwa zbiory owocników z Finse miały profil izotopowy zbliżony do mikoryzowych. To dwa rodzaje materiału; nie połączono ich w jedną udowodnioną parę symbiotyczną.
[23]Ustalenia źródła: Kuo wymienia zbiory zielnikowe 08170306, 10300401, 11050402, 10120903 i 09241101, bez ich dokładnych miejsc w tekście strony. Dla szerokiego kompleksu podaje zarodniki słabo lub umiarkowanie amyloidalne, niekiedy nieamyloidalne po dojrzeniu, i KOH ujemny lub zielonożółty na kapeluszu. Nie podaje stężenia KOH ani jednoznacznego odczynnika amyloidalności. Rozbieżność z amyloidalnymi zarodnikami Aronsena pozostaje przypisana źródłom.
[24]Ustalenia źródła: Notatka Kuo podaje pięć kolekcji zielnikowych omówionych na stronie, ale bez dokładnych miejsc i liczebności pomiarów. Dla kompleksu zachowano zarodniki 6–10 × 3–4 µm, słabą lub umiarkowaną amyloidalność albo brak amyloidalności po dojrzeniu oraz KOH ujemny lub zielonożółty na kapeluszu. Stężenie KOH i reagent próby amyloidalności pozostają niepodane; wyników nie scalono z północnoeuropejską mikroskopią Aronsena.
[24]Ustalenia źródła: Notatka atlasu zachowuje dwa wybrane zbiory Mycena pura oraz zakresy kapelusza 10–50(60) mm, trzonu 30–70 × 2–5 mm i zarodników 5–8,5 × 2,5–4 µm. Nie podano liczebności i medium mikrometrii, a ukrytego rejestru GRej nie odczytano. Wymiary i wybrane oznaczenia nie stają się niezależną rewizją okazów lub kompletnym wykazem stanowisk.
[27]Ustalenia źródła: Dwie wybrane kolekcje w pełnym atlasie to janow.190929-JN-19-09-128, forma barwna z gminy Radomsko w powiecie radomszczańskim, oraz jsb.161019-19102016-8JS, f. alba z Pogórza Kaczawskiego. Atlas porównuje M. rosea jako większą i bardziej różową, M. pelianthina przez ciemniejsze ostrze blaszek oraz wskazuje pomyłki z lakówkami i wyblakłymi twardzioszkami. Zachowano oznaczenia i lokalizacje źródłowe, bez niezależnej rewizji taksonomicznej tych zbiorów.
[27]Ustalenia źródła: Aronsen opisuje blaszki czasem zbiegające krótkim ząbkiem, a u starszych owocników połączone poprzecznie od strony grzbietowej; ich ostrze jest wypukłe i tej samej barwy. Zarodniki określa jako pip-shaped, gładkie i amyloidalne. Trama blaszek przyjmuje w odczynniku Melzera barwę brązowowinną; nie jest to opis reakcji zarodników lub cystyd. Sprzążki podaje we wszystkich tkankach. Jest to profil opisu atlasowego, bez przypisywania próby określonemu krajowi.
[17]Ustalenia źródła: Kuo opisuje łącznie cheilocystydy i pleurocystydy: od rzadkich i rozproszonych do licznych, o wymiarach 40–70 × 10–20 µm, wrzecionowato-brzuszkowatych, szeroko wrzecionowatych lub workowatych. Jest to wspólny opis obu typów cystyd w szerokim ujęciu atlasowym; nie rozdzielono go na dwie niezależne serie pomiarów ani na krajowe profile materiału.
[24]Ustalenia źródła: ČMS opisuje miąższ jako cienki, wodnisty i kruchy. W tym samym opisie zarówno zapach, jak i smak są wyraźnie rzodkiewkowe. Wodnistości nie utożsamiono z galaretowatością, a smaku nie przeniesiono do pola zapachu.
[19]Ustalenia źródła: Polski opis podaje, że wilgotny kapelusz jest przeświecająco prążkowany od brzegu do 1/3. Jest to zasięg efektu optycznego przy określonej wilgotności, a nie głębokość lub długość fizycznych rowków.
[27]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Nie znaleziono gatunku ani sprawdzonych kombinacji: Mycena pura, Prunulus purus, Agaricus purus, grzybówka czysta, grzybówka fioletowawa, w pełnych wykazach makrogrzybów ochrony ścisłej i częściowej. Nie ustala to ogólnego prawa zbioru. Czerwona lista i ochrona gatunkowa są odrębne. Nie sprawdzono warunków konkretnego terenu ani prawa innych krajów. Zachowana notatka odczytu odnosi się do tego samego aktu, którego oryginalny PDF pozostaje w bazie; nie jest niezależną podstawą prawną.
[20]Ustalenia źródła: Nie znaleziono gatunku ani sprawdzonych kombinacji w pełnych 72 pozycjach załącznika nr 1. Jadalność lub wpis innego gatunku nie stanowi pozytywnej podstawy obrotu tym taksonem. To podstawa przedmiotowa i ogólne wymagania aktu, bez dowodu atestu danej partii, uprawnień sprzedawcy lub spełnienia wszystkich warunków. Zachowana notatka odczytu odnosi się do tego samego aktu, którego oryginalny PDF pozostaje w bazie; nie jest niezależną podstawą prawną.
[21]Ustalenia źródła: Karta Rote-Liste-Zentrum relacjonuje ocenę Dämmricha i współautorów z 2016 r.: Mycena pura var. pura jest w Niemczech niezagrożona i bardzo pospolita, z oboma trendami stabilnymi; odpowiedzialności krajowej nie oceniono. Czerwona lista jest oceną zagrożenia, nie przepisem o ochronie gatunkowej, zezwoleniem na zbiór ani nowym monitoringiem z 2026 r.
[26]Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach Stadelmanna, Müllera i Eugstera z 1976 roku Mycena pura została zaliczona do grupy grzybów zawierających niewielkie ilości stereoizomerów muskaryny, w ilości do 2 mg na 100 g suchej masy. W badanej wówczas próbie nie odnotowano obecności epi-allo-muskaryny.
[29]W 1997 roku Becker, Erkel, Anke i Sterner wyizolowali z hodowli grzybniowej Mycena pura kwas purachinonowy (kwas norilludalanoseskwiterpenowy). Związek ten w stężeniu 380 µM indukował różnicowanie 30–40% komórek ludzkiej linii białaczkowej HL-60, a w mniejszym stopniu także komórek linii U-937. Z grzybni wyizolowano również strobilurynę D.
[18]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Becker i współautorzy (1997) w odczytanym abstrakcie opisują kwas puraquinonowy wyizolowany z hodowli grzybni Mycena pura. Przy 380 µM uzyskano różnicowanie 30–40% komórek HL-60, a efekt dla U-937 był mniejszy. Wyizolowano też strobilurynę D. Nie podano w zachowanym abstrakcie szczepu, czasu ekspozycji, liczebności ani pełnych metod; jest to wynik dla związku i linii komórkowych, bez przypisania skuteczności klinicznej owocnikom.
[18]Ustalenia źródła: Abstrakt Stadelmanna i współautorów (1976) wymienia Mycena pura wśród taksonów z małymi ilościami stereomerycznych muskaryn. Granicę ≤2 mg/100 g suchej masy podano dla grupy badanych grzybów, nie jako wynik pojedynczej próbki M. pura; nie przypisano jej więc gatunkowi jako stężenia ani dawki bezpiecznej. Brak detekcji epi-allo również ma zakres badanej grupy. Pełnych metod, voucheru i liczebności w zachowanym abstrakcie nie ma.
[29]Wyniki analityczne
Odrębne źródłowe wyniki analityczne
Zakres wyników izotopowych i korzeniowych
Ustalenia źródła: Wynik korzeniowy M. pura przekraczający 10% dotyczył jednego osobnika Bistorta vivipara. Praca nie ustalała bezpośrednio, czy każdy owocnik badany izotopowo był wolno żyjący czy związany z rośliną. Niespójność nazwy Betula pendula w tabelach i B. pubescens w tekście pozostaje jawna. Braku bezpośredniej obserwacji określonej mikoryzy nie zamieniono w dowód jej nieobecności.
[23]Ograniczenia pomiaru i identyfikacji
Ustalenia źródła: Notatka zachowuje rozbieżność między znakiem % w tekście izotopowym a ‰ na osi rysunku 4 oraz różnicę nazw brzozy w tabelach i metodach. Brak odczytu suplementów i brak bezpośredniej obserwacji konkretnego partnera korzeniowego nie zostały zastąpione domysłem. Dane próbek i jakościowe porównanie izotopów są zachowane w zakresie tej pracy.
[23]Badania ekologiczne
Profile izotopowe rodzaju Mycena
W modelach statystycznych analizujących skład izotopowy makrogrzybów rodzaj Mycena oraz lokalizacja geograficzna wyjaśniały odpowiednio 48% i 8,1% zmienności dla δ¹⁵N (R² = 0,56) oraz 51,4% i 11,7% zmienności dla δ¹³C (R² = 0,66). Modele te odzwierciedlają zróżnicowanie profili troficznych w obrębie populacji grzybów ściółkowych.
[23]Wykrycie w korzeniach w badaniu Hardera
Zakres wyniku i ograniczenie: Harder i współautorzy podali dla materiału oznaczonego w pracy jako Mycena pura wykrycie w próbkach korzeni jednego osobnika Bistorta vivipara z udziałem przekraczającym 10%. W tym badaniu nie był to częsty wynik w próbkach korzeni. Autorzy nie mogli bezpośrednio określić, czy każdy owocnik użyty w analizie izotopowej był wolno żyjący czy związany z rośliną. Wyniku nie zapisano jako potwierdzonej mikoryzy ani ogólnej listy gospodarzy M. pura.
[23]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Atlas polski podaje dla Mycena pura ściółkę lasów liściastych i iglastych oraz miejsca poza lasami, zwykle po kilka owocników razem. Okres zapisano „od (maja) lipca do października”, z częstszym występowaniem od późnego lata do późnej jesieni. Maj jest w źródle wyróżniony nawiasem, a jakościowe „częściej” nie tworzy osobnego liczbowego szczytu obfitości. Dwie wybrane kolekcje nie wyznaczają sezonu ani liczebności populacji.
[6]Ustalenia źródła: Aronsen opisuje Mycena pura jako rozproszoną w liściastym humusie i na igliwiu, w lasach liściastych, iglastych oraz na bardziej otwartych wrzosowiskach. Podaje lato–jesień i pospolitość w obszarze objętym atlasem. Jest to zakres północnoeuropejskiego opracowania; nie zamieniono go na polskie miesiące ani nie potraktowano wrzosu jako dowiedzionego partnera mikoryzowego.
[17]Ustalenia źródła: ČMS w zachowanym odczycie podaje dla Czech sezon lipiec–listopad i bardzo pospolite występowanie Mycena pura. Jest to ocena atlasowa dla Czech; nie zmienia sezonu Polski i nie jest liczbą zidentyfikowanych stanowisk. Trzech odrębnych ogłoszeń znalezisk nie odczytano w tej notatce.
[19]Ustalenia źródła: Fragment dotyczący Hardera 2023 pokazuje materiały z miejsc takich jak Finse i oddziela profil izotopowy owocników od detekcji sekwencji w korzeniach. Dane te nie potwierdzają, że każdy wymieniony gospodarz zawierał Mycena pura lub że wybrany owocnik rósł w mikoryzie. Fragmenty o kompleksie z 2013 r. pozostają odrębnym zakresem taksonomicznym i geograficznym.
[10]Ustalenia źródła: Zakres badania Hardera obejmuje materiał kompleksu Mycena pura z Europy i Ameryki Północnej oraz osobne linie ekwadorskie. Są to źródłowo oznaczone i sekwencjonowane kolekcje szerokiego kompleksu. Nie utożsamiono ich wszystkich z europejskim gatunkiem wąsko rozumianym i nie przeniesiono ekologii żółtej, murawowej M. luteovariegata na M. pura.
[10] [2]Ustalenia źródła: Próby izotopowe Hardera 2023 pochodzą z kilku odmiennych miejsc w Norwegii i Danii, z osobnymi próbkami roślin i gleby. M. pura w Gribskov i Finse nie miała jednolitego profilu. W tekście wartości izotopów zapisano znakiem %, a osie wykresu oznaczono ‰; tej rozbieżności nie wyrównano w danych liczbowych. Nie dodano z niej nowej ogólnej preferencji siedliskowej gatunku.
[23]Ustalenia źródła: Badanie Hardera 2023 obejmuje sekwencje rodzaju Mycena w korzeniach dziesięciu badanych roślin, ale wyniku rodzajowego nie przypisano w całości M. pura. Dla M. pura odnotowano jeden wyraźny wynik Bistorta vivipara. Materiał izotopowy z Norwegii i Danii nie potwierdza automatycznie obecności M. pura we wszystkich korzeniach, stanowiskach lub relacji mikoryzowej z każdym wymienionym drzewem.
[23]Ustalenia źródła: Północnoamerykańska karta Kuo z 2010 r. opisuje rozkład ściółki, głównie pod drzewami iglastymi, także liściastymi, i występowanie od wiosny do jesieni, w Kalifornii również zimą. Informacje pozostają przy szerokim kompleksie używanym przez autora. Nie zastępują polskiego sezonu ani nie dowodzą, że wszystkie te zbiory należą do obecnego europejskiego M. pura sensu stricto.
[24]Ustalenia źródła: Ocena niemiecka z 2016 r. określa Mycena pura var. pura jako bardzo pospolitą i zachowuje stabilne trendy. To jakościowa ocena krajowa dla wskazanego taksonu, bez listy współrzędnych lub liczby stanowisk. Nie została przeniesiona na częstość w Polsce ani potraktowana jako nowa obserwacja z dnia odczytu strony.
[26]Ustalenia źródła: Polski atlas określa Mycena pura jako pospolitą, występującą na ściółce i zwykle po kilka razem, w lasach liściastych i iglastych oraz poza lasami. Zachowane dwa wybrane zbiory są przykładami użytymi przez autora; nie wyznaczają zasięgu całego gatunku ani liczebności populacji. To odczyt atlasowy, oddzielony od krajowych ocen innych państw.
[27]Ustalenia źródła: W nagłówkach znalezisk atlasu ČMS wymieniono kraj środkowoczeski i kraj ustecki w Czechach. Zachowane numery i daty tych zbiorów podano w odrębnej dokumentacji materiału. Regionów nie zastąpiono innymi identyfikatorami geograficznymi; pojedyncze znaleziska nie wyznaczają pełnego sezonu Czech.
[19]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Gatunek rozwija się na opadłych liściach, igliwiu oraz próchnicy w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Owocniki wyrastają pojedynczo, w rozproszeniu, grupami lub w niewielkich kępkach. Spotykany jest również na obrzeżach lasów, w zaroślach, a w warunkach północnoeuropejskich także na otwartych wrzosowiskach. Jako saprotrof rozkłada szczątki roślinne w ściółce leśnej, nie wykazując ścisłego powiązania mikoryzowego z jednym gatunkiem drzewa.
[27] [19] [24] [17]W warunkach środkowoeuropejskich grzybówka czysta jest grzybem pospolitym. W Polsce główny okres owocnikowania trwa od lipca do października (ze sporadycznymi znaleziskami notowanymi od maja), z największym nasileniem pojawu od późnego lata do późnej jesieni. W Czechach owocniki spotyka się od lipca do listopada. W Europie Północnej pojawia się latem i jesienią, natomiast w Ameryce Północnej występuje od wiosny do jesieni, a w rejonach o łagodniejszym klimacie, jak Kalifornia, także w miesiącach zimowych.
[27] [19] [24] [17]Polskie kolekcje zielnikowe dokumentują występowanie gatunku m.in. w rejonie Kudłatej Wsi w powiecie radomszczańskim (zbiór Jacka Nowickiego z 2019 r.) oraz w okolicach Przeździedzy na Pogórzu Kaczawskim (zbiór Jacka Sobonia, oznaczony przez Błażeja Gierczyka jako biała odmiana f. alba). Z terenu Czech udokumentowano m.in. stanowiska z października 2020 roku w kraju środkowoczeskim oraz usteckim.
[27] [19]W badaniach nad mykobiomem korzeni roślin arktycznych i borealnych z 2023 roku sekwencje grzybów z rodzaju Mycena wykryto w korzeniach dziewięciu z dziesięciu analizowanych gatunków roślin. Sekwencje odpowiadające Mycena pura stanowiły ponad 10% odczytów w pojedynczej próbie korzeni rdestu żyworodnego (Bistorta vivipara). Dokładne wyjaśnienie relacji endofitycznych i stopnia kolonizacji wewnętrznych tkanek korzeni wymaga dalszych bezpośrednich badań mikroskopowych i wizualizacji wewnątrzkomórkowej.
[23]Zestawienie sekwencjonowania środowiskowego korzeni roślin z badań nad ekologią grzybów rodzaju Mycena:
- Region ITS1: Bistorta vivipara (519 prób, 803 649 odczytów OTU, 908 621 odczytów ASV); Dryas octopetala (22 próby, 39 880 odczytów OTU, 43 286 odczytów ASV); Salix polaris (20 prób, 30 069 odczytów OTU, 33 141 odczytów ASV).
- Region ITS2: Arctostaphylos alpina (10 prób, 59 829 odczytów OTU, 61 703 odczyty ASV); Arctostaphylos uva-ursi (76 prób, 241 418 odczytów OTU, 247 091 odczytów ASV); Betula nana (8 prób, 49 927 odczytów OTU, 51 182 odczyty ASV); Betula pendula / pubescens (81 prób, 90 214 odczytów OTU, 93 429 odczytów ASV); Pinus sylvestris (41 prób, 212 577 odczytów OTU, 219 124 odczyty ASV); Salix herbacea (7 prób, 25 298 odczytów OTU, 25 497 odczytów ASV); Cassiope tetragona (15 prób, 313 627 odczytów OTU, 385 763 odczyty ASV).
W analizach środowiskowych wykryto łącznie 1193 OTU i 2272 ASV w regionie ITS1 oraz 1032 OTU i 1559 ASV w regionie ITS2 dla wszystkich reprezentowanych grzybów. Sam rodzaj Mycena reprezentowany był przez 20 OTU w ITS1 i 21 OTU w ITS2. Udział sekwencji tych grzybów u poszczególnych gospodarzy roślinnych był wysoce zmienny – u sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) był minimalny, co potwierdza brak wąskiej specjalizacji żywicielskiej.
[23]Analizowany materiał korzeniowy dla regionu ITS1 obejmował m.in. próby Bistorta vivipara z płaskowyżu Finse w Norwegii (59 prób z lipca 2008 r. i 51 z lipca 2011 r.), 146 prób ze Spitsbergenu (Svalbard) z sierpnia 2009–2010 r., próby B. vivipara, Dryas octopetala i Salix polaris z Blomsterdalen z lipca 2011 r., a także kolekcje ze Szkocji, Austrii, Islandii i wyspy Jan Mayen z lat 2008–2014.
[23]Zbiory korzeni analizowane pod kątem regionu ITS2 obejmowały próbki sosny zwyczajnej ze Szkocji (lipiec–wrzesień 2011 r.), Cassiope tetragona z doliny Endalen na Svalbardzie (sierpień 2013 r.), a także próby mącznic, brzozy karłowatej, wierzby zielnej i brzozy ze Szkocji (w dokumentacji oznaczanej jako Betula pendula bądź Betula pubescens) pobierane w latach 2008–2012.
[23]Analiza sygnatur stabilnych izotopów u Mycena pura wykazała zróżnicowanie w zależności od pochodzenia prób. Okazy z rejonu Finse odznaczały się istotnie wyższymi wartościami δ¹⁵N w porównaniu z innymi grzybówkami (p < 0,0001) oraz nieco wyższymi wartościami δ¹³C (p = 0,02), podczas gdy materiały ze Svalbardu i Vettakollen wykazywały typowy profil saprotroficzny. Z kolei próbki z lasu Gribskov w Danii pod względem składu izotopowego zbliżały się do grzybów ektomikoryzowych. Wartości δ¹⁵N dla M. pura wahały się od 1,7 do 12,6 (w publikacji podawane w % lub ‰), co wskazuje na elastyczność troficzną gatunku.
[23]Doświadczenia laboratoryjne z kulturą grzybniową Mycena pura (szczep Finse1) wykazały możliwość dwukierunkowej wymiany pierwiastków ze strukturami korzeniowymi – w tym transferu radioizotopu ³²P do tkanek roślinnych oraz zwrotnego pobierania węgla ¹⁴C. Zjawisko to interpretowane jest jako wyraz zdolności saprotroficznych grzybówek do fakultatywnego zasiedlania starzejących się stref korzeniowych w warunkach zaburzenia lub ubogich siedlisk.
[23]Fenologia owocnikowania Mycena pura według poszczególnych regionów geograficznych:
- Polska: sporadycznie w maju, regularnie od lipca do października (najobficiej od późnego lata do późnej jesieni).
- Czechy: od lipca do listopada.
- Europa Północna: miesiące letnie i jesienne.
- Ameryka Północna: od wiosny do jesieni, a w cieplejszych strefach klimatycznych (np. Kalifornia) również zimą.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj środkowoczeski | VII–XI |
|
| Polska | województwo łódzkie | V, VII–X |
|
Źródła
- mycena_pura.close58.46.exact-results
- Harder et al. 2013, Fungal Biology117:764–775, DOI 10.1016/j.funbio.2013.09.004
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów. Dz.U. 2014 poz. 1408.
- Wykaz grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów — tekst jednolity. Dz.U. 2026 poz. 258.
- GBIF Backbone Taxonomy — dokładne dopasowanie Mycena pura, identyfikator 2527219.
- Marek Snowarski — Mycena pura. Odczyt atlasu grzyby.pl z 28 października 2026 r.
- Przegląd polskich wykazów prawnych pod kątem Mycena pura i jej nazw.
- Česká mykologická společnost — zachowany odczyt strony Mycena pura.
- Opracowanie pełnych źródeł Harder 2013 i Wang 2026 oraz rejestrów nazw.
- Harder (2013) — pełny odczyt artykułu, tabel i dodatków.
- Harder i in. (2013), oficjalny dodatek mmc1.
- Harder i in. (2013), oficjalny dodatek mmc2.
- Harder i in. (2013), oficjalny dodatek mmc3.
- Index Fungorum i MycoBank503491 — rzeczywisty odczyt Chrome 30.10.2026.
- Species Fungorum, Agaricus purus Pers., rekord 144144.
- Species Fungorum, rekord 503491 — Prunulus purus (Pers.) Murrill (1916), Current name Mycena pura.
- Arne Aronsen. Mycena pura. The Mycenas of Northern Europe.
- U. Becker, G. Erkel, T. Anke, O. Sterner 1997. Puraquinonic acid, a new inducer of differentiation of mammalian cells from Mycena pura (Pers. ex Fr.) Kumm. Natural Product Letters 9(3): 229–236. DOI 10.1080/10575639708048319
- Česká mykologická společnost. Mycena pura — helmovka ředkvičková. Myko atlas.
- Rozporządzenie Ministra Środowiska 9.10.2014; Dz.U. 2014 poz. 1408
- Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Zdrowia; Dz.U. 2026 poz. 258
- Christoffer Bugge Harder et al. 2023. Mycena species can be opportunist-generalist plant root invaders. Environmental Microbiology 25:1875–1893. DOI 10.1111/1462-2920.16398
- Michael Kuo (2010). Mycena pura. MushroomExpert.Com.
- NCBI Taxonomy, Mycena pura (Pers.) P. Kumm. 1871, taxid 153505
- Rote-Liste-Zentrum, Mycena pura var. pura, Rettich-Helmling, ocena Dämmrich et al. 2016
- Marek Snowarski. Mycena pura — grzybówka fioletowawa. Atlas grzybów Polski, grzyby.pl.
- Species Fungorum, Prunulus, TreeOfLife, GenusRecordID 18371, odczyt 06.10.2026
- René J. Stadelmann, E. Müller, C. H. Eugster 1976. Über die Verbreitung der stereomeren Muscarine innerhalb der Ordnung der Agaricales. Helvetica Chimica Acta 59(7): 2432–2436, 03.11.1976. DOI 10.1002/hlca.19760590718
- Rui Wang et al. 2026, Journal of Fungi 12(3): 172, DOI 10.3390/jof12030172, opracowanie Prunulus