Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Czubnik pospolity (Leucoagaricus leucothites) to naziemny grzyb saprotroficzny z rodziny pieczarkowatych. Kapelusz osiąga 4–10 cm średnicy, początkowo jest półkulisty, z wiekiem łukowaty do płaskiego, barwy kredowobiałej lub kremowej, o gładkiej i jedwabistej powierzchni. Blaszki są gęste i wolne, początkowo czysto białe, lecz wraz z dojrzałością zarodników przybierają charakterystyczny bladoróżowy odcień. Cylindryczny trzon ma wąski, ruchomy pierścień i bulwiastą podstawę bez pochwy.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły; u starych owocników — wypukły.
- Pokrycie
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza może być naga lub łuskowata, a u młodych owocników może być filcowata.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być matowa, a w wilgotnych warunkach może być lśniąca.
- Układ pęknięć powierzchni
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest promieniście spękana.
- Kolor
- Kapelusz może być kremowy, szary, biały, płowy, szarawy lub białawy, a u starych owocników może być brązowawy.
- Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza może być zagięty do wewnątrz, a u dojrzałych owocników może być zagięty w dół.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Resztki osłony na brzegu
- Z brzegu kapelusza zwisają resztki osłony.
- Brzeg
- Brzeg kapelusza wystaje poza hymenofor.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 35 do 150 milimetrów.
- Środek
- U dojrzałych owocników środek kapelusza może być płaski lub zagłębiony.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest ściągalna.
- Połączenie główki z trzonem
- Połączenie główki z trzonem ma postać połączenia gniazdowego.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są wolne od trzonu.
- Barwa
- U młodych owocników hymenofor może być biały, a u dojrzałych owocników może być różowawy.
- Barwa blaszek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku blaszki nie zmieniają barwy.
- Ostrze
- Ostrze blaszki może być kłaczkowate lub całe, gładkie w obrysie.
- Naturalna barwa ostrza blaszki
- U dojrzałych owocników ostrze blaszki jest białe.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- U młodych owocników powierzchnia blaszki może być biała, a u dojrzałych owocników może być kremowa lub różowa.
- Rozstaw
- Blaszki są blisko rozstawione.
- Szerokość blaszek
- Blaszki są szerokie.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon zwęża się ku górze.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest zgrubiała.
- Kolor
- U młodych owocników trzon może być biały, a u dojrzałych owocników może być brązowawy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest jedwabista.
- Wnętrze
- Trzon może być pusty; u dojrzałych owocników — wypełniony luźnym miąższem.
- Konsystencja
- Trzon jest kruchy.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu może być żółtawa lub brązowawa.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 40 do 110 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 5 do 15 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Forma
- Pierścień jest mankietowaty.
- Budowa
- Pierścień jest błoniasty.
- Położenie
- Pierścień jest położony w górnej części trzonu.
- Trwałość
- Pierścień jest trwały.
- Barwa
- Pierścień jest biały.
- Obrzeżenie pierścienia
- Pierścień jest podwójnie obrzeżony.
- Ruchomość
- Pierścień jest przesuwalny.
- Grubość opisowa pierścienia
- Pierścień jest gruby.
- Odporność miąższu trzonu na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ trzonu może być łatwy do złamania.
- Oddzielanie trzonu od kapelusza
- Trzon łatwo oddziela się od kapelusza.
- Przekrój poprzeczny
- Przekrój poprzeczny trzonu jest okrągły.
- Pochwa
- Stwierdzono brak pochwy.
Miąższ
- Barwa
- W kapeluszu miąższ jest biały.
- Twardość i zwartość
- W kapeluszu miąższ jest miękki.
- Smak
- Może mieć słaby lub słodki smak.
- Zmiana koloru
- W kapeluszu po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być słaby; może być grzybowy, anyżowy lub cierpki; może być niewyróżniający się.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować na łąkach lub w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, w rozproszonych grupach lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do listopada.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy czubajeczka biała występuje w lasach?
Zazwyczaj nie. Jest to gatunek synantropijny, który preferuje tereny otwarte, parki, trawniki, ogrody oraz przydroża, unikając zwartych drzewostanów leśnych.
W jakich miesiącach można spotkać jej owocniki?
W klimacie umiarkowanym owocniki pojawiają się głównie od lipca do października, rzadziej w listopadzie, zależnie od wilgotności podłoża i temperatury.
Czy ten grzyb tworzy mikoryzę z drzewami?
Nie, czubajeczka biała nie wchodzi w symbiozę mikoryzową z korzeniami drzew; rozwija się na bogatym w materię organiczną podłożu glebowym.
Czy czubajeczka biała jest bezpieczna do jedzenia?
Choć uznaje się ją za jadalną, stwarza skrajne ryzyko śmiertelnej pomyłki z trującymi grzybami, dlatego jej zbiór i spożycie są powszechnie odradzane.
Czy owocniki czubajeczki białej można spożywać na surowo?
Nie, grzyb ten bezwzględnie wymaga starannej obróbki termicznej; spożycie na surowo może prowadzić do poważnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych.
Kto jako pierwszy opisał ten gatunek naukowo?
Gatunek opisał po raz pierwszy włoski mykolog Carlo Vittadini w 1835 roku, nadając mu pierwotną nazwę Agaricus leucothites.
Czy czubajeczkę białą wykorzystywano w medycynie ludowej?
W tradycyjnym ziołolecznictwie sproszkowane, wysuszone owocniki przykładano niekiedy na drobne rany skóry jako doraźny środek tamujący krew.
Jakie kolory można uzyskać z tego grzyba w barwierstwie?
Wywar z owocników z dodatkiem zaprawy ałunowej pozwala uzyskać subtelne, płowe odcienie beżu, szarości i jasnego brązu na wełnie.
Do czego służy ten gatunek w badaniach środowiskowych?
Wykorzystuje się go jako bioindykator do monitorowania stopnia skażenia miejskich gleb i poboczy dróg metalami ciężkimi.
Dlaczego ten grzyb wielokrotnie zmieniał nazwę rodzajową?
Wynikało to z historycznych różnic w interpretacji cech mikroskopowych zarodników oraz budowy pierścienia przez kolejnych taksonomów.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- czubnik pospolity
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Leucocoprinus leucothites
- Inne nazwy krajowe
- pieczareczka różowoblaszkowa, pieczareczka pospolita, czubówka biała, czubajka drobna, czubówka biaława
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę białą lub różową.
- Odcień wysypu
- Może występować biały lub bladoróżowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub migdałowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 11 mikrometrów i szerokość od 4 do 7 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby żyzne.
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
W tradycyjnych praktykach wiejskich dojrzałe, wysuszone owocniki czubajeczki białej bywały sporadycznie wykorzystywane w ziołolecznictwie ludowym jako doraźny, suchy środek hemostatyczny; sproszkowaną masę z blaszek i kapeluszy przykładano bezpośrednio na drobne skaleczenia i otarcia naskórka w celu zatamowania powierzchownego krwawienia. W tradycyjnym barwierstwie tekstylnym gatunek ten znajduje ograniczone zastosowanie jako naturalny surowiec do barwienia włókien wełnianych i lnianych, pozwalając na uzyskanie delikatnych odcieni beżu, kremu i płowego brązu przy użyciu ałunu jako zaprawy metalicznej.
Współcześnie czubajeczka biała znajduje zastosowanie poza kulinariami przede wszystkim w monitoringu środowiskowym i ekotoksykologii. Ze względu na kolonizację trawników miejskich i gleb przydrożnych jej owocniki służą jako organizm wskaźnikowy do oceny poziomu depozycji zanieczyszczeń antropogenicznych oraz akumulacji metali ciężkich na terenach zurbanizowanych. Ponadto świeże owocniki wykorzystywane są jako materiał dydaktyczny na akademickich kursach mikologii, demonstrujący zmienność morfologiczną zarodników i struktur hymenium.
Historia i kultura
Czubajeczka biała zajmuje szczególne miejsce w historii mykologii systematycznej. Po raz pierwszy została opisana naukowo w 1835 roku przez włoskiego botanika Carlo Vittadiniego pod nazwą Agaricus leucothites, by w kolejnych dekadach wielokrotnie zmieniać przynależność rodzajową za sprawą rewizji prowadzonych przez takich badaczy jak Lucien Quélet czy Solomon P. Wasser. Z powodu tej burzliwej historii taksonomicznej gatunek funkcjonował pod nazwami rodzajowymi Lepiota oraz Macrolepiota, co trwale zapisało się w historycznej literaturze botanicznej XIX i XX stulecia.
W kulturze ludowej i wierzeniach wiejskich białe owocniki wyrastające nagle na trawnikach i pastwiskach budziły nieufność, będąc niekiedy kojarzone z duchami przodków lub zwiastunami nieurodzaju z uwagi na swój blady, trupi wygląd. W folklorze miejskim i podmiejskim obecność czubajeczki stała się z kolei symbolem nieokiełznanej natury powracającej na uregulowane tereny zielone, trawniki osiedlowe i parki. W ikonografii przyrodniczej gatunek bywa przedstawiany jako emblemat mykologicznego kamuflażu i pozornej niewinności, obrazując ambiwalencję i kruchość ludzkiego zaufania wobec darów przyrody.
Jadalność i bezpieczeństwo
Czubnik pospolity jest grzybem uznawanym w literaturze za jadalny, jednak powszechnie i stanowczo odradza się jej zbieranie do celów spożywczych. Głównym powodem jest skrajne ryzyko śmiertelnie groźnej pomyłki z białymi, silnie trującymi gatunkami muchomorów, zwłaszcza z muchomorem jadowitym (Amanita virosa), muchomorem wiosennym (Amanita verna) oraz białą odmianą muchomora zielonawego/sromotnikowego (Amanita phalloides var. alba).
Podstawową cechą różnicującą jest brak pochwy u podstawy trzonu pieczareczki oraz jej blaszki, które wraz z dojrzewaniem zarodników przybierają różowawy odcień (u trujących muchomorów występuje workowata pochwa, a blaszki pozostają trwale białe). U młodych owocników różnice te bywają jednak bardzo trudne do bezpiecznej oceny w terenie. Dodatkowo u niektórych osób po spożyciu tego gatunku odnotowywano dolegliwości żołądkowo-jelitowe, dlatego ze względów bezpieczeństwa należy powstrzymać się od jego kulinarnego wykorzystania.
Siedlisko i występowanie
Czubajeczka biała jest gatunkiem szeroko rozprzestrzenionym na kuli ziemskiej, notowanym w strefie umiarkowanej i subtropikalnej niemal wszystkich kontynentów, ze szczególnym uwzględnieniem Europy, Ameryki Północnej oraz Azji i Australii. Gatunek preferuje otwarte przestrzenie i siedliska synantropijne, wyraźnie unikając zwartych, naturalnych kompleksów leśnych. Owocniki pojawiają się przede wszystkim na trawnikach miejskich, w parkach, przydomowych ogrodach, sadach, na skwerach, cmentarzach, polach uprawnych, pastwiskach oraz poboczach dróg. Grzyb ten zasiedla żyzne gleby zasobne w próchnicę, związki azotu i materię organiczną; nie tworzy mikoryzy z drzewami, funkcjonując niezależnie od obecności konkretnych gatunków dendroflory, choć bywa spotykany pod zadrzewieniami parkowymi.
W Europie Środkowej sezon pojawiania się owocników trwa zwykle od połowy lata do późnej jesieni, z największym nasileniem od sierpnia do października, a przy sprzyjających, łagodnych warunkach pogodowych pojedyncze egzemplarze można napotkać jeszcze w listopadzie. W cieplejszych rejonach basenu Morza Śródziemnego okres wegetacji ulega przesunięciu ku miesiącom zimowym, trwając od późnej jesieni do wczesnej wiosny, podczas gdy w chłodniejszych szerokościach geograficznych ogranicza się wyłącznie do krótkiego okna letnio-jesiennego.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Źródło bez opisu bibliograficznego · Edibility: Edible, but caution is advised because of possible confusion with poisonous Amanitas. Some allergic reactions have also been reported. Klasyfikacja jadalności nie usuwa zastrzeżeń i nie ustanawia dopuszczenia do obrotu.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Źródło bez opisu bibliograficznego · Toxicity — recommendation to try only well-cooked mushrooms
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Leucocoprinus leucothites
Podstawą nomenklatoryczną gatunku jest diagnoza przedstawiona w 1835 roku przez Carlo Vittadiniego pod nazwą Agaricus leucothites (basionym). W 1977 roku Salomon Wasser opublikował przeniesienie taksonu do rodzaju Leucoagaricus, tworząc kombinację Leucoagaricus leucothites (Vittad.) Wasser.
Współczesne badania taksonomiczne doprowadziły do dalszych rewizji. W 2023 roku Scott A. Redhead opublikował w Index Fungorum no. 551 (pozycja IF 900881, rekord rejestru IF 355733) nową kombinację Leucocoprinus leucothites (Vittad.) Redhead, wskazując rodzaj Leucocoprinus jako właściwszy dla tego taksonu, podczas gdy Leucoagaricus leucothites stanowi jego wcześniejszą kombinację.
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest pospolity. [3]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Kształt podstawki
- Podstawka jest maczugowata. [22]
- Sprzążki
- Nie stwierdzono sprzążek u podstaw podstawek i na przegrodach strzępek skórki kapelusza. [23]
Cystydy hymenialne
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić od 35 do 60 mikrometrów. [22]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być walcowata lub maczugowata. [22]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić od 7 do 15 mikrometrów. [22]
Skórka kapelusza
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 5 do 10 mikrometrów. [14]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu trichoderma. [14]
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza
- Długość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 40 do 100 mikrometrów. [22]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być walcowata lub wrzecionowata. [22]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 10 do 15 mikrometrów. [22]
Reakcje z odczynnikami
- Barwy w odczynnikach
- Reakcja na odczynniki alkaliczne nie powoduje zmiany barwy.
Zarodniki
- Obecność wyrostka wnęki bazydiospory
- Stwierdzono obecność wyrostka wnęki bazydiospory. [22]
- Kształt szczytu zarodnika
- Kształt szczytu zarodnika jest zaokrąglony. [11]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym może być hialinowy, bezbarwny i przejrzysty [5]; może być czerwonobrązowy, hialinowy, bezbarwny i przejrzysty lub żółtawy. [5] [14]
- Położenie pory rostkowej
- Położenie pory rostkowej jest szczytowe. [29]
- Jakościowa wielkość pory rostkowej
- Pora rostkowa jest mała. [5]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,39 do 1,88. [22]
- Reakcja dekstrynoidalna zarodników
- Reakcja zarodników jest dekstrynoidalna. [29]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub migdałowaty. [29] [22] [14] [12]
Trama hymenoforu
- Typ tramy hymenoforu
- Trama hymenoforu jest nieregularna — splątana. [11]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [22] [11]
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 8–11 µm [14]
7–10 µm [5]
6,9–10,71 µm [22]
6,5–8 µm [29]
7,2–10,4 µm [9]
6–8 µm [12] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 4,74–6,05 µm [22]
5–6,5 µm [14]
4–4,75 µm [12]
4,5–5,5 µm [29]
5–7 µm [5]
4,9–6 µm [9]
Metody i zapisy źródłowe — Josep Torres, własna mikroskopia. Tabela pomiarów zarodników N=30, L 6,90–10,71 µm, W 4,74–6,05 µm, Q 1,39–1,88; średnie odpowiednio 8,30; 5,26; 1,60. Proza osobno podaje 7–10 × 4,5–6 µm. Wyniki tabeli nie zastępują oryginalnej prozy ani nie stają się obliczeniem z niezależnych skrajności.
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Basidios claviformes, 30–36 × 9–11 µm, tetraspóricos.” [22]
Obecność wyrostka wnęki bazydiospory — zapis źródłowy: „con un muy discreto apículo excéntrico en un extremo” [22]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Basidios claviformes” [22]
Długość cystydy hymenialnej; Szerokość cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Queilocistidios cilíndricos a claviformes, ligeramente sinuosos, hialinos, 35–60 × 7–15 µm. Dokładny rodzic cheilocystidia zachowuje położenie.” [22]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Queilocistidios cilíndricos a claviformes” [22]
Długość komórki końcowej skórki kapelusza; Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „elementos terminales cilíndricos a ligeramente fusiformes, 40–100 × 10–15 µm” [22]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „elementos terminales cilíndricos a ligeramente fusiformes; lekka wrzecionowatość pozostaje w opisie badania” [22]
Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Medidas del estudio, esporas N=30; L 6.90–10.71; W 4.74–6.05; Q 1.39–1.88. Zakres tabeli, bez dzielenia niezależnych skrajności.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Esporas elipsoidales” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Buchalo i współautorzy (2009), Microstructures of vegetative mycelium of macromycetes in pure cultures, s. 65–66, gatunek nr 57. Wyniki TELEOMORPH zachowano odrębnie od hodowli wegetatywnej.
Liczba zarodników na jednej podstawce; Długość podstawki; Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „s. 66 nr 57: Basidia 4-sterigmate, 25–40 × 9–10 µm, clavate” [11]
Typ tramy hymenoforu — zapis źródłowy: „s. 66 TELEOMORPH nr 57: Hymenophoral trama irregular” [11]
Kształt szczytu zarodnika — zapis źródłowy: „s. 65 nr 57: Basidiospores ... with rounded apex” [11]
Metody i zapisy źródłowe — Michael Kuo (2015). Opis i ilustracje z kolekcji Illinois, Michigan i Québec; Herb. Kuo 09129401, 09150720, 09201402. Brak ścisłego przypisania każdego pojedynczego pomiaru do jednego numeru okazu.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: KOH. Opis metody w źródle: Autor podaje medium KOH; stężenie, czas i przygotowanie nie są określone.
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „cylindric, occasionally septate elements 5–10 µm wide” [14]
Organizacja skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Pileipellis a collapsing trichoderm” [14]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „hyaline to yellowish in KOH” [14]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Spores 8–11 × 5–6.5 µm” [14]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „amygdaliform to subellipsoid; nie utożsamiono subellipsoid z osobnym nowym elipsoidalnym etapem” [14]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „thick-walled” [14]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report; no merged specimens or geographic inference.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: an iodine solution. Opis metody w źródle: Source reports spores in transmitted light and red-brown in an iodine solution; concentration and preparation are unreported.
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Beaty: zarodniki bezbarwne w świetle przechodzącym; barwa wysypu jest odrębną obserwacją.” [5]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „red-brown in an iodine solution” [5]
Obecność pory rostkowej — zapis źródłowy: „Beaty: mały por kiełkowy.” [5]
Jakościowa wielkość pory rostkowej — zapis źródłowy: „with a small germ pore” [5]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Beaty: zarodniki długości7–10µm.” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Beaty, Spores: smooth; independent source report.” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Beaty: zarodniki szerokości5–7µm.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — Independent source report; no merged specimens or geographic inference.
Obecność pory rostkowej; Położenie pory rostkowej — zapis źródłowy: „Apikalny por kiełkowy.” [29]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_length: 6.5–8 µm.” [29]
Reakcja dekstrynoidalna zarodników — zapis źródłowy: „dextrinoid” [29]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki szeroko elipsoidalne.” [29]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie.” [29]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki cienkościenne.” [29]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „spore_width: 4.5–5.5 µm.” [29]
Metody i zapisy źródłowe — One source-reported Polish collection BGF0017126; dimensions and means remain in the original source. No invented number of measured spores.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej364317:7,2–10,4µm, średnia długości8,5µm, jedna kolekcja.” [9]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GRej364317:4,9–6,0µm, średnia szerokości5,5µm, jedna kolekcja.” [9]
Metody i zapisy źródłowe — Dizkırıcı, Kalmer i Acar (2019), Mantar Dergisi 10(2):143–150, DOI 10.30708/mantar.590274. Leucoagaricus leucothites: Bingöl, Turcja; materiał przechowywany w VANF, sekwencja ITS MN134033. Tabela 2, wyłącznie kolumna tego gatunku.
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „s. 147 tabela 2: L. leucothites, Spores 6–8 × 4–4.75 µm” [12]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „s. 147 tabela 2, L. leucothites: amygdaliform” [12]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Zbiór pod historyczną nazwą używaną w atlasie; nie zmieniono istniejącego ujęcia gatunku ani nie rozstrzygnięto typów synonimów.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[3]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
W badaniach biochemicznych i analitycznych dostarczonych w pakiecie wyznaczono parametry dla próbek Leucoagaricus leucothites:
Wartości odżywcze i składniki podstawowe (próbki z północno-wschodniej Portugalii, Pereira et al. 2012):
W analizie świeżych owocników oznaczono wilgotność na poziomie 85,29 ± 1,00 g/100 g świeżej masy. W przeliczeniu na suchą masę wykazano: popiół 26,46 ± 0,01 g/100 g s.m., białko ogólne 20,51 ± 0,47 g/100 g s.m., tłuszcz surowy 1,10 ± 0,15 g/100 g s.m. oraz węglowodany całkowite (obliczone z różnicy, obejmujące błonnik) 51,93 ± 0,53 g/100 g s.m. W profilu wolnych cukrów główną frakcję stanowił mannitol w ilości 13,33 ± 2,77 g/100 g s.m., a towarzyszyła mu trehaloza w ilości 3,21 ± 0,70 g/100 g s.m.
Aktywność przeciwutleniająca ekstraktów in vitro (Aslim & Öztürk 2011):
W próbach probówkowych z użyciem ekstraktu etanolowego z owocników wykazano zdolność zmiatania wolnych rodników DPPH na poziomie 71% przy stężeniu 10 mg/mL oraz zdolność wiązania jonów żelaza(II) Fe²⁺ na poziomie 82% przy stężeniu 15 mg/mL. W roztworze pomiarowym zbadanej frakcji fenolowej stężenie katechiny wyniosło 288 mg/L. Wartość ta odnosi się do roztworu testowego, a nie świeżego owocnika; testy laboratoryjne nie stanowią dowodu działania prozdrowotnego u ludzi po spożyciu grzyba.
Akumulacja kadmu w rejonie miejskim (Ankara, 2020):
W pracy analizującej zawartość metali w 15 gatunkach grzybów zebranych na terenie kampusu Uniwersytetu w Ankarze o dużym nasileniu ruchu kołowego wykazano, że owocniki Leucoagaricus leucothites akumulują kadm. Opublikowany abstrakt nie podaje bezwzględnej wartości liczbowej stężenia kadmu dla tego gatunku, a podnoszona w badaniu kwestia akumulacji kobaltu dotyczyła innego gatunku (Armillaria mellea). Wynik ten wskazuje na zdolność pochłaniania metali ciężkich z zanieczyszczonej gleby w strefach komunikacyjnych, nie będąc dowodem ogólnej toksyczności samego gatunku.
Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Jedwabówka biała jest naziemnym grzybem saprotroficznym, zasiedlającym podłoża żyzne, bogate w próchnicę i materię organiczną. Typowymi środowiskami rozwoju są antropogeniczne i półnaturalne tereny trawiaste: trawniki osiedlowe, miejskie zieleńce, parki, sady owocowe, pobocza dróg, miedze śródpolne, pastwiska oraz wypasane murawy, a także prześwietlone obrzeża lasów.
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VI–X |
|
| Irlandia | Nie ustalono regionów w zapisanych danych | VI–X |
|
| Polska | województwo łódzkie | VII–XI |
|
Źródła
- archive-leucoagaricus-leucothites-profile
- kpng3
- Pierwotny zapis źródłowy — P0: leucoagaricus_leucothites
- redhead 2023
- src-beaty-ubc
- src-eli-protection-2014
- src-eli-trade-2026
- src-gis-trade
- src-grej-364317
- w10-nr6-buhalo 2009
- w10-nr6-dizkirici 2019
- w10-nr6-kuo 2015
- w10-nr6-legal-verification-20261017
- w10-nr6-ncbi
- w10-nr6-protection-eli
- w10-nr6-protection-pl 2014
- w10-nr6-torres
- w10-nr6-torres-clamps
- w10-nr6-trade-base-eli
- w10-nr6-trade-eli 2026
- w10-nr6-trade-pl 2026
- wood_stevens