Jadalny
Wymaga obróbki
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.








Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes) to saprotroficzny grzyb nadrzewny z rodziny obrzękowcowatych, dawniej utożsamiany z uprawianym w Azji enoki (Flammulina filiformis). Wyróżnia się owocowaniem w okresie późnojesiennym i zimowym, wykazując dużą odporność na niskie temperatury oraz zamarzanie. Dziko rosnące owocniki tworzą miodowożółte lub pomarańczowe kapelusze i ciemne, aksamitne trzonki. Jest cenionym, smacznym grzybem jadalnym zbieranym w chłodnych miesiącach.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły lub płaski; u młodych owocników — półkulisty.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być gładka, a czasami może być żłobkowana.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza może być lepka lub śluzowata.
- Kolor
- Kapelusz może być rdzawopomarańczowy; może być miodowy, pomarańczowożółty, żółtobrązowy lub ochrowożółty.
Środek kapelusza może być pomarańczowobrązowy lub czerwonobrązowy. - Profil krawędzi
- U dojrzałych owocników profil krawędzi jest ostry.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza jest przeświecająco prążkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 10 do 120 milimetrów.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
- Barwa
- Hymenofor może być kremowy, ochrowożółty lub białawy, a u starych owocników może być łososiowy.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być rzadkie lub gęste.
- Szerokość
- Wysokość blaszek może wynosić od 5 do 12 milimetrów.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty, spłaszczony lub zwężony ku podstawie.
- Kolor
- Trzon może być czarnobrązowy, a u młodych owocników może być miodowy.
Góra trzonu może być żółta.
Dół trzonu może być czerwonobrązowy. - Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest zamszowa.
- Wnętrze
- Trzon jest pusty.
- Konsystencja
- Trzon jest włóknisty i łykowaty / odporny na rozerwanie.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 10 do 100 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 2 do 20 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
- Wygięcie osi
- Trzon jest wygięty.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy, żółtawy lub kremowy.
- Sprężystość
- Miąższ jest sprężysty.
- Zapach
- Zapach jest przyjemny; jest rybny.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w zadrzewieniach śródpolnych, na przydrożach lub w parkach i ogrodach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być martwe drewno lub żywe drewno.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać kępkami lub być zrośnięte.
- Częstość
- Gatunek jest pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od września do kwietnia.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
- Postać drewna podłoża
- Wyrasta na pniakach lub gałęziach.
- Grupa drewna podłoża
- Podłożem jest drewno drzew liściastych.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
Galerina marginata
Najważniejsze różnice
Hełmówka jadowita (Galerina marginata) jest śmiertelnie trująca. W opisie ČMS odznacza się bardziej rdzawym zabarwieniem owocnika i trzonu oraz brązowym wysypem zarodników; tekst z Arun wskazuje również obecność pierścienia na jej trzonie. Płomiennica zimowa ma aksamitny trzon bez pierścienia i jasny wysyp. 2 listopada 2015 r. koło Pólka Gryc udokumentował wspólny wzrost płomiennicy z hełmówką oznaczaną jako Galerina sp.
Łuszczak zmienny
Kuehneromyces mutabilis
Najważniejsze różnice
Łuszczak zmienny (Kuehneromyces mutabilis) tworzy wiązkowe kępy na drewnie, lecz charakteryzuje się łuseczkowatym trzonem z wyraźnie zaznaczonym pierścieniem, korzenną wonią oraz brązowym wysypem zarodników. Płomiennica zimowa nie ma pierścienia ani łusek na trzonie, jej trzon pokrywa gęsty aksamitny zamsz, a wysyp zarodników jest białawy.
Gymnopilus penetrans
Najważniejsze różnice
Łysak plamistoblaszkowy (Gymnopilus penetrans) wyrasta gromadnie późną jesienią na drewnie drzew iglastych, lecz jego owocniki nie tworzą ściśle pozrastanych wiązek. Charakteryzuje się włókienkowatym, suchym kapeluszem pokrytym rdzawymi plamkami, żółtymi blaszkami, rdzawobrązowym wysypem zarodników oraz brakiem aksamitnego kutneru na trzonie.
FAQ
Czy płomiennica zimowa jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to smaczny grzyb jadalny. Do spożycia najlepiej nadają się delikatne kapelusze, natomiast trzony są zazwyczaj zbyt twarde i łykowate.
Czy płomiennicę zimową można spożywać na surowo?
Nie, surowe owocniki mogą powodować zaburzenia trawienne. Wymaga ona wcześniejszej obróbki cieplnej, takiej jak gotowanie lub smażenie.
W jakich miesiącach można spotkać płomiennicę zimową w naturze?
Owocniki pojawiają się głównie od października do marca lub kwietnia. Szczyt jej występowania przypada na miesiące zimowe, podczas odwilży.
Na jakich drzewach najczęściej rośnie płomiennica zimowa?
Rośnie na pniach i gałęziach martwych lub osłabionych drzew liściastych, najczęściej wierzb, topoli, olsz, bzów czarnych, jesionów oraz lip.
Jak płomiennica zimowa reaguje na mróz?
Doskonale znosi mróz. W czasie ujemnych temperatur jej rozwój ulega zahamowaniu, a po nadejściu odwilży grzyb wznawia wzrost bez uszkodzeń.
Czym różni się dzika płomiennica od uprawnego grzyba enoki?
Badania wykazały, że azjatyckie uprawne enoki to odrębny gatunek Flammulina filiformis, dawniej utożsamiany z europejską dziką płomiennicą zimową (Flammulina velutipes).
Jaki smak ma płomiennica zimowa?
Charakteryzuje się delikatnym, lekko słodkawym i przyjemnym orzechowym smakiem oraz subtelnym, grzybowym aromatem.
Do czego wykorzystuje się zużyte podłoże po uprawie płomiennicy?
Wykorzystuje się je jako organiczny nawóz poprawiający jakość gleby oraz jako bogaty w składniki odżywcze dodatek paszowy dla zwierząt.
Jakie pozakulinarne zastosowania w medycynie tradycyjnej miała płomiennica?
W tradycji wschodnioazjatyckiej stosowano ją jako ogólny tonik wzmacniający odporność, witalność oraz środek wspomagający pracę wątroby.
W jaki sposób grzybnia płomiennicy jest wykorzystywana w nowoczesnym przemyśle?
Służy do wytwarzania biodegradowalnych biomateriałów zastępujących tworzywa sztuczne, opakowań ekologicznych oraz w procesach oczyszczania ścieków.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Płomiennica zimowa
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Flammulina velutipes
- Inne nazwy krajowe
- zimówka aksamitnotrzonowa, zimówka
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników może mieć barwę białą lub żółtą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub cylindryczny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6 do 9,5 mikrometra i szerokość od 2,5 do 5 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Flammulina velutipes znajduje szereg istotnych zastosowań pozakulinarnych, zarówno w tradycyjnych praktykach, jak i we współczesnym przemyśle oraz biotechnologii.
W tradycyjnej medycynie wschodnioazjatyckiej suszone owocniki oraz wywary z tego grzyba stosowano od stuleci jako ogólny tonik wzmacniający siły witalne, środek wspomagający regenerację organizmu po przebytych chorobach oraz remedium na dolegliwości układu pokarmowego i wątroby. Współcześnie grzyb ten stanowi surowiec do produkcji suplementów diety, nutraceutyków oraz standaryzowanych preparatów prozdrowotnych dostępnych w postaci kapsułek, toników i proszków.
Istotnym obszarem wykorzystania gatunku jest rolnictwo i ogrodnictwo. Zużyte podłoże po przemysłowej hodowli tego grzyba jest na szeroką skalę stosowane jako wartościowy kompost organiczny i polepszacz struktury gleby, a także jako wysokobiałkowy dodatek do pasz dla zwierząt gospodarskich.
W nowoczesnej inżynierii materiałowej grzybnia płomiennicy zimowej jest wykorzystywana do wytwarzania ekologicznych biomateriałów. Hodowana na odpadach rolniczych służy do produkcji biodegradowalnych opakowań, termoizolacyjnych paneli budowlanych oraz ekologicznych substytutów tworzyw sztucznych i skóry. Ponadto biomasa tego gatunku bywa stosowana w procesach bioremediacji środowiskowej do oczyszczania wód i ścieków z barwników przemysłowych.
Historia i kultura
Flammulina velutipes w tradycji kulturowej i literaturze mykologicznej przez stulecia była ściśle łączona ze wschodnioazjatycką historią uprawy enoki. Wczesne wzmianki z epoki dynastii Tang (VIII–IX wiek) o udomowieniu tych zimowych grzybów przypisywano tradycyjnie temu gatunkowi, zanim współczesne badania filogenetyczne wykazały odrębność azjatyckich linii uprawnych (F. filiformis).
W tradycji japońskiej grzyb ten, określany mianem enokitake (co oznacza grzyb rosnący na drzewie enoki, czyli wiązowcu japońskim), zyskał bogatą symbolikę związaną z nadejściem zimy oraz zdolnością do przetrwania w skrajnie surowych warunkach. Kojarzono go z wytrwałością, długowiecznością i siłą witalną, ponieważ potrafił zachować świeżość pod śniegiem, gdy większość przyrody pozostawała w stanie uśpienia. W japońskiej poezji i klasycznych miniaturach literackich motyw zimowego grzyba pojawiał się jako metafora nieugiętości i piękna ukrytego w chłodnym pejzażu.
W kulturze europejskiej przez długi czas grzyb ten nie posiadał rozbudowanej symboliki i funkcjonował głównie w lokalnych tradycjach leśnych społeczności wiejskich jako osobliwość przyrodnicza. Dopiero rozwój nowoczesnej mykologii w XIX i XX wieku oraz spopularyzowanie azjatyckich tradycji uprawnych nadały mu rozpoznawalność jako symbolowi zimowych darów lasu.
Jadalność i bezpieczeństwo
Płomiennica zimowa jest cenionym grzybem jadalnym, którego bezpieczna konsumpcja wymaga bezwzględnej i dokładnej obróbki cieplnej. W stanie surowym jej owocniki zawierają termolabilne substancje o działaniu hemolitycznym oraz wywołującym podrażnienia przewodu pokarmowego. Dopiero poddanie grzyba działaniu wysokiej temperatury poprzez gotowanie, duszenie lub smażenie prowadzi do całkowitego rozpadu tych związków, czyniąc go w pełni zdatnym do spożycia.
Właściwe przygotowanie tego gatunku do celów kulinarnych polega na oddzieleniu i wykorzystaniu samych kapeluszy. Trzony dziko rosnącej płomiennicy są silnie włókniste, łykowate i bardzo twarde, przez co pozostają niestrawne nawet po długotrwałym gotowaniu. Z powierzchni wilgotnych kapeluszy zaleca się również zmycie lub usunięcie lepkiej, śluzowatej warstwy, która podczas obróbki mogłaby nadmiernie zagęszczać potrawy.
Walory smakowe płomiennicy zimowej określa się jako łagodne, lekko słodkawe i przyjemnie orzechowe, z delikatnym leśnym aromatem. W Europie Środkowej i Wschodniej dziko zbierana Flammulina velutipes stanowi ceniony rarytas, szczególnie chętnie spożywany w okresie zimowym ze względu na swoje wyraziste walory kulinarne. Z kolei w krajach azjatyckich upodobania konsumentów koncentrują się na delikatnej, chrupkiej strukturze owocników hodowlanych, które choć tradycyjnie wiązano z tym taksonem, obecnie klasyfikowane są jako odrębny gatunek Flammulina filiformis.
Siedlisko i występowanie
Płomiennica zimowa występuje w strefie umiarkowanej i chłodnej półkuli północnej, w tym w Europie, Azji oraz Ameryce Północnej, a także została zawleczona do Australii i Ameryki Południowej. W Polsce jest gatunkiem pospolitym na całym obszarze kraju, zarówno na nizinach, jak i w niższych partiach górskich.
Gatunek ten zasiedla martwe lub osłabione pnie, pniaki oraz gałęzie drzew liściastych. Najczęściej spotyka się go na wierzbach, topolach, olszach, jesionach, bzach czarnych, lipach oraz wiązach. Znacznie rzadziej pojawia się na drewnie drzew iglastych. Typowymi siedliskami są lasy łęgowe, wilgotne zarośla nadrzeczne, parki miejskie, sady, stare aleje oraz zacienione ogrody o wysokiej wilgotności podłoża.
Główny sezon wegetacyjny przypada na późną jesień, zimę oraz wczesną wiosnę, najczęściej od października lub listopada do marca, a przy sprzyjających warunkach nawet do kwietnia. Owocniki wykazują zdolność do wstrzymywania wzrostu podczas silnych mrozów i wznawiania rozwoju w trakcie zimowych odwilży. W cieplejszych rejonach Europy Południowej sezon bywa krótszy i przesunięty w głąb chłodniejszych miesięcy, podczas gdy w klimacie chłodniejszym lub wilgotnym oceanicznym owocowanie może przeciągać się na okresy przedwiośnia.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
ČMS: Karel Tejkal, Vladimír Sojka — Flammulina velutipes · Kuchyňské využití: výborná jedlá houba; zbierane kapelusze.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
CILP — Grzyby polskich lasów, s.352 · s.352: na surowo trujące, przed spożyciem dobrze ugotować. Ogólna etykieta wymaga obróbki termicznej; nie utworzono osobnej kategorii obgotowania w wodzie.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Flammulina velutipes
Flammulina velutipes (Curtis) Singer należy do rodziny Physalacriaceae i rzędu Agaricales. Bazonimem taksonu jest Agaricus velutipes Curtis z 1781 r. Według Species Fungorum obecną kombinację opublikowano w „Lilloa” 22 na s. 307 z datą 1951 [1949]. W dawniejszym piśmiennictwie mykologicznym stosowano m.in. kombinacje Gymnopus velutipes, Collybia velutipes, Pleurotus velutipes oraz Myxocollybia velutipes.
[17]Azjatyckie grzyby określane tradycyjną nazwą enoki wymagają odrębnego ujęcia taksonomicznego. Badania filogenetyczne przeprowadzone przez Wanga i współpracowników w 2018 r. wykazały, że uprawiane we wschodniej Azji enokitake reprezentuje odrębny gatunek Flammulina filiformis, różniący się od europejskiej Flammulina velutipes. Rozdział ten objął również szczepy pochodzące z Japonii i Korei Południowej, których genomy opisywano wcześniej pod nazwą F. velutipes. Dawniejsze potoczne stosowanie nazwy enoki nie stanowi zatem ścisłego synonimu europejskiej płomiennicy zimowej.
[13] [17]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Płomiennice tworzą grupę podobnych zewnętrznie gatunków. Gryc wymienia między innymi Flammulina elastica, F. fennae, F. populicola, F. rossica i F. ononidis; przy F. elastica wskazuje wyraźnie większe zarodniki. Cechy mikroskopowe i badania DNA pozwalają na rozdzielanie tych taksonów.
[13] [16]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Flammulina velutipes (Curtis) Singer w europejskim ujęciu sensu stricto. Wang i in.2018 oddzielają wschodnioazjatyckie uprawne enoki jako F.filiformis; nie przypisano ich automatycznie temu rekordowi. Bas1983 forma velutipes jest odróżniona od formy longispora; jej odrębnych zakresów zarodników nie połączono. Historyczne opisy zbiorcze i nazwy zachowano przy ich własnych źródłach. Nie przyjęto, że każdy dawny zapis azjatycki lub amerykański oznacza dzisiejszy gatunek sensu stricto.
[10] [9]
Ekologia i rozmieszczenie
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [8]
Cystydy hymenialne
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być walcowata, maczugowata lub wrzecionowata. [8]
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [8]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2 do 2,5. [5]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub cylindryczny. [8]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [8]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Miąższ owocników; atlasowy opis smaku.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Opis atlasowy, bez własnego badania smaku.
[11]Materiał: Drewno żywotników (Thuja) jako źródłowo wymienione podłoże.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy opis występowania, bez własnego badania preferencji podłoża. Źródło mówi: „Znacznie rzadziej występuje na drzewach iglastych (a dokładnie – na żywotnikach)”. Porównanie dotyczy drzew liściastych i żywotników; nie oznaczono gatunku Thuja.
[7]Materiał: Źródłowo nazwane drewno i jego botaniczna tożsamość; nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Opis atlasowy; nie badanie preferencji gospodarzy.
[12]Materiał: Drewno źródłowo nazwanego gospodarza; podłoże owocników, nie partner mikoryzowy.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Atlasowy lub źródłowy wykaz konkretnych zbiorów; nie badanie preferencji podłoża.
[11]- Wyniki źródłowe — Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Materiał badania: Bas (1983) — wyłącznie forma velutipes, s. 62: 200 zarodników z 23 owocników z 20 kolekcji; nie forma longispora. Średnie ilorazy długości i szerokości zarodników z badanych kolekcji mogą wynosić od 1,85 do 2,3. [6]
Materiał badania: Waldemar Czerniawski — atlasowy iloraz Q; nie podano liczebności pomiarów, medium ani voucheru. 2–2,5 [5]
Metody i zapisy źródłowe — ČMS — opis gatunku Flammulina velutipes; mikroskopia zarodników, podstawek i cheilocystyd. Medium i N niepodane.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Popis: Bazidie jsou 4výtrusé; atlasowy punkt4, nie N próby.” [8]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Popis: Cheilocystidy ... válcovité; położenie na ostrzu blaszki zachowano rodzicem cheilocystidia.” [8]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Popis: Cheilocystidy ... kyjovité; ten sam jawny rodzic cheilocystidia.” [8]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Popis: Cheilocystidy ... oble vřetenovité; obłe wykończenie zachowane w źródle, nie dopisano innego kształtu.” [8]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Popis: průsvitné.” [8]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: 6–9,5 × 3–5 µm; bez podanej liczby pomiarów.” [8]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: oválné až mírně válcovité.” [8]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: oválné až mírně válcovité; dosłowne mírně zachowane w opisie źródła.” [8]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: hladké.” [8]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Popis: 6–9,5 × 3–5 µm.” [8]
Metody i zapisy źródłowe — Bas (1983) — wyłącznie forma velutipes, s. 62: 200 zarodników z 23 owocników z 20 kolekcji; nie forma longispora.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Opis metody w źródle: Bas (1983) s. 51: mierzono dojrzałe zarodniki osadzone na powierzchni kapelusza, porównane z blaszkami; obiektywy 100× lub 63×; co najmniej 10 zarodników/próbkę; pominięto kiełkujące. Medium nie podane.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1983 s.62, forma velutipes: [200/23/20]6–9.5×(2.5–)3–4(–5)µm. S.51:200 zarodników z23 owocników i20 kolekcji.” [6]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1983 s.62: average Q(1.85–)2.0–2.3; s.51 średnia Q kolekcji po co najmniej10 zarodników. Nie Q z niezależnych skrajności.” [6]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Bas1983 s.62, forma velutipes: pełne granice szerokości2.5–5µm; forma longispora jest osobna.” [6]
Metody i zapisy źródłowe — Waldemar Czerniawski — atlasowy iloraz Q; nie podano liczebności pomiarów, medium ani voucheru.
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Atlas Grzybiarze, Budowa mikroskopowa: Q=2–2,5. Źródłowy iloraz zarodnika, nie średnia Q kolekcji.” [5]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Źródłowo nazwany obszar: Polska — dane ogólne.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Atlasowe oznaczenie; bez dopowiadania współrzędnych i pełnego sezonu z pojedynczych okazów.
[11]Materiał: Źródłowo nazwany obszar: Czechy — dane ogólne.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Atlasowe oznaczenie; bez dopowiadania współrzędnych i pełnego sezonu z pojedynczych okazów.
[8]Materiał: Źródłowo nazwany obszar: województwo pomorskie.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 10.11.2026.
Ograniczenia: Atlasowe oznaczenie; bez dopowiadania współrzędnych i pełnego sezonu z pojedynczych okazów.
[11]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Nie figuruje w załącznikach rozporządzenia o ochronie gatunkowej grzybów (Dz.U.2014poz.1408). Pozostają odrębne ograniczenia dotyczące terenu i innych przepisów.
[1]Podstawa informacji o handlu
Dopuszczona do obrotu lub produkcji przetworów grzybowych: załącznik1 poz.47 i 69 tekstu jednolitego Dz.U.2026poz.258 podaje dwie polskie nazwy tego samego gatunku. Żadna z tych pozycji nie ogranicza go do uprawy. Obowiązują pozostałe wymagania rozporządzenia.
[2]Najważniejsze substancje i ich działanie
Rewizja filogenetyczna rodzaju Flammulina opublikowana w 2018 r. przez Wanga i współpracowników objęła 81 kolekcji grzybów z Azji Wschodniej, Europy i Ameryki Północnej. Na podstawie sekwencji markerów ITS, tef1-α, rpb2, HD1-A, markerów mikrosatelitarnych (SSR) oraz analizy sieci haplotypów wyodrębniono 12 gatunków filogenetycznych. W ramach tych badań azjatyckie enokitake wydzielono jako odrębny takson Flammulina filiformis, a w północnej Europie opisano gatunek Flammulina finlandica.
[13]Rozdzielenie taksonów ma zasadnicze znaczenie dla interpretacji badań biochemicznych i użytkowych: wyniki opublikowane pod dawną szeroką etykietą Flammulina velutipes nie muszą odnosić się do dzikiej europejskiej płomiennicy zimowej. W publikacji Zarzyńskiego wzmianka o przypisywanych właściwościach przeciwnowotworowych dotyczy uprawianego azjatyckiego gatunku Flammulina filiformis.
[13] [20]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
W opisie Snowarskiego podłożem jest głównie drewno wierzb, olsz, topoli i wiązów, rzadziej buka, bardzo rzadko świerku. Gryc w północno-wschodniej Polsce obserwuje płomiennice zwłaszcza nad wodą na wierzbach, również na topolach, rzadziej w głębi lasu. ČMS wymienia brzozę, buk, topolę, olszę, jesion i wierzbę.
[18] [15] [16]W Republice Czeskiej główny okres owocowania przypada na miesiące od listopada do marca. Obserwacje terenowe dokumentują także wczesne pojawy, w tym udokumentowane stanowisko z 7 października 2024 r. w kraju środkowoczeskim.
[15]W Wielkiej Brytanii, w tym w hrabstwie West Sussex, płomiennica zimowa jest szeroko rozpowszechniona w lasach, parkach, rezerwatach, na cmentarzach, w starych żywopłotach i na stosach drewna ogrodowego. Zasiedla tam m.in. drewno wiązu, jesionu, buka i dębu, owocując od późnej jesieni do wczesnej wiosny, w tym regularnie w grudniu i styczniu.
[14]W ekosystemach leśnych i parkowych West Sussex płomiennica zimowa odgrywa istotną rolę w procesach dekompozycji martwego drewna i obiegu materii organicznej. W miesiącach zimowych stanowi także źródło pokarmu dla bezkręgowców aktywnych w chłodnej porze roku.
[14]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Czechy | kraj środkowoczeski; kraj pilzneński | XI–III |
|
| Polska | województwo pomorskie | IX–IV |
|
Źródła
- flammulina_velutipes.PL.law.protection.pdf
- flammulina_velutipes.PL.law.trade.pdf
- Waldemar Czerniawski — Atlas Grzybiarze, Flammulina velutipes
- Bas 1983 — Flammulina in western Europe, Persoonia12:51–66
- CILP — Grzyby polskich lasów, s.352
- ČMS: Karel Tejkal, Vladimír Sojka — Flammulina velutipes (także [15])
- Species Fungorum — Flammulina
- GBIF Backbone — exact accepted Flammulina velutipes
- Marek Snowarski — Atlas grzybów Polski, pełna karta Tx833; osobisty odczyt w zalogowanym Chrome
- Naturalis — Interactive Guide, Flammulina velutipes
- Wang i in. 2018: Phylogeny and species delimitation of Flammulina
- Nicki Keeley, Arun District Council 18.02.2026, Wild Wednesday — Velvet Shank
- Mirosław Gryc, Grzyby Puszczy Knyszyńskiej, Flammulina velutipes — płomienica zimowa
- Species Fungorum, Flammulina velutipes (Curtis) Singer 1951, rekord 330940
- Marek Snowarski, Flammulina velutipes — płomiennica zimowa
- Paweł Zarzyński 2021, Grzyby polskich lasów, CILP, ISBN978-83-65659-43-9