Jadalny
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Owocnik borowika sosnowego ma masywną budowę kapeluszowo-trzonową z rurkowatym hymenoforem pod kapeluszem. Jest wyjątkowo krępy i mięsisty, często potężniejszy niż u borowika szlachetnego. Grzyby te rosną pojedynczo lub po kilka sztuk. Kapelusz osiąga od 50 do 250–300 mm średnicy. Charakteryzuje się ciemnoczerwonobrązową, mahoniową lub ciemnokasztanowobrązową barwą, niekiedy z fioletowym odcieniem. Młody kapelusz jest półkulisty, z podwiniętym brzegiem pokrytym delikatnym nalotem, później staje się wypukły do poduchowatego. Jego powierzchnia bywa pomarszczona, garbkowata, a niekiedy jamkowata. Skórka może być delikatnie zamszowata lub gładka; w czasie wilgotnej pogody staje się lekko lepka, połyskująca i nieznacznie wystaje poza brzeg kapelusza. Brzeg jest jednobarwny, bez żółtej strefy, choć u młodych osobników bywa jaśniejszy — białawy, różowawy lub fioletowawy. Rurki mają długość do 25 mm i są zatokowato wycięte przy trzonie. Początkowo białe lub kremowe, z wiekiem stają się żółte, a w dojrzałych owocnikach oliwkowe. Pory po ucisku nie zmieniają zabarwienia, a u starszych okazów ich krawędzie mogą brązowieć. Trzon mierzy 60–150 mm długości i 30–100 mm grubości. Jest mocny, zbity i silnie mięsisty. Za młodu ma kształt baryłkowaty lub kulisto-jajowato bulwiasty, z wiekiem staje się walcowato-maczugowaty. Szczyt bywa białawy, poniżej trzon jest żółtobrązowy do jasnobrązowego, u starszych okazów często czerwonawy. Pokrywa go siateczka o białawych oczkach w górnej części, ku dołowi brązowiejąca, sięgająca niekiedy niemal do podstawy trzonu. Miąższ jest biały, twardy i zwarty, pod samą skórką kapelusza ma odcień czerwonawy do czerwonobrązowego. Po przekrojeniu nie sinieje ani nie ciemnieje. Zapach świeżych owocników jest łagodny i przyjemnie borowikowy, intensywniejszy po wysuszeniu; smak jest łagodny, grzybowy. Wysyp zarodników jest ciemnooliwkowy do brązowooliwkowego. Zarodniki pod mikroskopem są gładkie, z widocznymi kroplami, o kształcie cylindryczno-elipsoidalnym, wąskoeliptycznym do wrzecionowatego. Pomiary zarodników wynoszą 15,5–20 × 4,5–5,5 µm (według źródeł polskich) oraz 12–17 × 4–6 µm (według źródeł czeskich). W skórce kapelusza występuje gruba galaretowata warstwa z elementami końcowymi o szerokości do 27 µm oraz czerwonobrązowym pigmentem ściennym i inkrustującym, rozpuszczalnym w KOH.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Konsystencja całego owocnika
- Owocnik jest mięsisty.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza może być pomarszczona, a u dojrzałych owocników może być pomarszczona, jamkowata lub guzkowata.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza może być filcowata lub naga, u młodych owocników może być oprószona, a u dojrzałych owocników może być naga.
- Połysk powierzchni
- W wilgotnych warunkach u dojrzałych owocników powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Kolor
- Kapelusz może być ciemnoczerwonobrązowy, u dojrzałych owocników może być ciemnobrązowy lub czerwonobrązowy.
U młodych owocników brzeg kapelusza może być białawy. - Ułożenie brzegu
- U młodych owocników brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Brzeg
- U dojrzałych owocników brzeg kapelusza wystaje poza hymenofor.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 300 milimetrów.
- Układ stref i smug barwnych kapelusza
- Kapelusz nie ma strefowania.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę rurkową.
Rurki przy trzonie
- Profil przy trzonie
- Rurki są wycięte przy trzonie.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu lub nacisku pory nie zmieniają barwy.
- Naturalna barwa porów
- U młodych owocników pory mogą być białe.
U dojrzałych owocników pory mogą być żółte lub oliwkowe. - Naturalna barwa rurek
- U młodych owocników rurki mogą być kremowe, bladożółte lub białe.
U dojrzałych owocników rurki mogą być oliwkowe lub żółte.
Trzon i podstawa
- Kształt
- U młodych owocników trzon może mieć kształt beczułkowaty, kulisty lub jajowaty, a u dojrzałych owocników może mieć kształt maczugowaty lub cylindryczno-maczugowaty.
- Kolor
- Dół trzonu może być żółtobrązowy.
Trzon może być jasnobrązowy lub czerwonawy, a u dojrzałych owocników może być czerwonawy.
U młodych owocników góra trzonu może być biaława. - Ukształtowanie powierzchni
- U góry powierzchnia trzonu jest siateczkowata, także u dołu.
- Konsystencja
- Trzon jest zwarty.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 60 do 150 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 30 do 100 milimetrów.
- Barwa siateczki
- U góry siateczka trzonu może być biaława.
U dołu siateczka trzonu może być brązowawa.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być biały, a w kapeluszu pod skórką może być czerwonobrązowy.
- Twardość i zwartość
- Miąższ jest zwarty.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu miąższ nie zmienia barwy.
- Zapach
- Zapach miąższu jest słaby, grzybowy.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach iglastych, w lasach mieszanych lub w lasach liściastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub po kilka.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do września.
- Obszar występowania
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
Z czym można pomylić

Borowik szlachetny
Boletus edulis
Najważniejsze różnice
Borowik szlachetny (Boletus edulis) miewa kapelusz w odcieniach od jasnobrązowego do ciemnobrązowego, niekiedy z żółtawym lub czerwonawym tonem, lecz jego powierzchnia jest naga, tłustawa, a siateczka na trzonie zazwyczaj drobna i ograniczona do górnej partii. Mikroskopowo elementy końcowe skórki B. edulis mają 4–19 µm szerokości, a barwnik występuje wewnątrz komórek. Obecność czerwonawego odcienia oraz sąsiedztwo sosen nie są cechami wyłącznymi dla B. pinophilus, gdyż B. edulis również rośnie w borach sosnowych na ubogich, kwaśnych piaskach.

George Chernilevsky · Public domain
Bez zmian względem zachowanego oryginału.
Źródło zdjęcia · Public domainBorowik usiatkowany
Boletus reticulatus
Najważniejsze różnice
Borowik usiatkowany (Boletus reticulatus) wyróżnia się suchym, aksamitnym kapeluszem o barwie umiarkowanie żółtobrązowej do czerwonobrązowej, który u starszych owocników często charakterystycznie spęka. Na całej długości jego trzonu widnieje wyraźna, wypukła siatka. W obrazie mikroskopowym elementy końcowe skórki osiągają do 20 µm szerokości i zawierają drobne ziarna barwnika wewnątrzkomórkowego. Gatunek ten rośnie głównie pod dębami, na glebach gliniastych lub piaszczysto-gliniastych, m.in. w parkach i na skrajach dróg.

Borowik ciemnobrązowy
Boletus aereus
Najważniejsze różnice
Borowik ciemnobrązowy (Boletus aereus) odznacza się kapeluszem pozbawionym czerwonawych odcieni, o barwie bardzo ciemnobrązowej do niemal czarnobrązowej, z suchą, drobno owłosioną powierzchnią i oszronionym brzegiem. Na trzonie występuje ciemnobrązowa siatka pokrywająca niemal całą jego długość. Końcowe elementy strzępek skórki są węższe (do 11 µm szerokości) i zawierają drobne wewnątrzkomórkowe ziarna pigmentu.
FAQ
Czy borowik sosnowy można spożywać na surowo?
Jedzenie surowego grzyba jest jednoznacznie odradzane na podstawie ogólnych zaleceń PSSE dla grzybów leśnych. Wymaga obróbki termicznej, a suszenie jest wyłącznie metodą utrwalania.
Pod jakimi drzewami najczęściej rośnie borowik sosnowy?
W badaniach powiązany jest niemal wyłącznie z sosną (Pinus), rzadko ze świerkiem (Picea). Źródła z Cuneo notują lasy iglaste i liściaste bez dowodu na konkretne rodzaje drzew.
W jakich miesiącach można znaleźć borowika sosnowego w Polsce?
W warunkach klimatycznych Polski okres owocnikowania tego gatunku dokumentowany jest od czerwca do września (VI–IX), zależnie od wilgotności i temperatury.
Jak smakuje borowik sosnowy?
Ma przyjemny smak oraz niezbyt silny zapach świeżego miąższu. Jego miąższ jest biały i nie zmienia barwy po przekrojeniu.
Dlaczego borowik sosnowy bywa nazywany „porcino rosso”?
Włoskie określenie „porcino rosso” odnosi się do charakterystycznego, mahoniowego lub czerwonobrązowego zabarwienia kapelusza tego gatunku.
Na jakich glebach najchętniej rośnie ten gatunek?
Często spotyka się go na glebach piaszczystych i kwaśnych, typowych dla lasów sosnowych, lecz zasiedla również inne rodzaje podłoży leśnych.
Czy borowik sosnowy kumuluje metale ciężkie?
W badaniach naukowych publikowano pomiary stężeń rtęci w owocnikach tego gatunku, wskazujące na jej pobieranie z podłoża, bez uogólnień co do skutków klinicznych.
Czy borowik sosnowy jest w Polsce gatunkiem chronionym?
Nie podlega w Polsce ochronie gatunkowej. Nie figuruje na liście grzybów objętych ścisłą lub częściową ochroną w rozporządzeniu Ministra Środowiska.
Kiedy formalnie opublikowano nazwę Boletus pinophilus?
Formalna nazwa gatunkowa Boletus pinophilus została opublikowana w literaturze mykologicznej w 1973 roku.
Dlaczego nie zaleca się zbierania starych owocników tego grzyba?
Stare, przejrzałe owocniki ulegają naturalnym procesom rozkładu tkanek, a ich spożycie wiąże się z ryzykiem nieswoistych dolegliwości żołądkowych.
Miłośnik
Spód kapelusza
- Długość rurek
- Rurki mogą mieć długość do 25 milimetrów.
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę zieloną.
- Odcień wysypu
- Może występować ciemnooliwkowy lub brązowooliwkowy odcień.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest cylindryczno-elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 12 do 21 mikrometrów i szerokość od 3,5 do 6,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby kwaśne.
- Gleba
- Preferuje gleby piaszczyste.
- Żyzność gleby
- Preferuje gleby ubogie.
Historia i kultura
Borowik sosnowy zajmuje istotne miejsce w tradycjach zbierackich Europy, będąc elementem kultury kulinarnej i leśnej wielu regionów. W tradycji włoskiej bywa potocznie określany jako „porcino rosso”, co nawiązuje do czerwonobrązowej, mahoniowej barwy jego kapelusza, odróżniającej go wizualnie od innych borowików.
W historii taksonomii mykologicznej status tego grzyba był przedmiotem wieloletnich dyskusji i zmian systematycznych. Choć takson ten opisywany był w XIX wieku jako odmiana borowika szlachetnego, formalna nazwa gatunkowa Boletus pinophilus została opublikowana w 1973 roku. Zmiany te odzwierciedlały stopniowe uściślanie kryteriów morfologicznych oraz ekologicznych przez mykologów badających grzyby borowe.
Zainteresowanie tym gatunkiem w literaturze mykologicznej i regionalnej wiązało się przede wszystkim z jego charakterystycznym wyglądem oraz ścisłym przywiązaniem do siedlisk sosnowych. Grzyb ten pozostaje rozpoznawalnym elementem europejskiego dziedzictwa przyrodniczego, cenionym przez pasjonatów mykologii za masywną posturę i specyficzne wymagania siedliskowe.
Jadalność i bezpieczeństwo
Borowik sosnowy jest cenionym grzybem jadalnym. Zgodnie z opisem prowincji Cuneo charakteryzuje się przyjemnym smakiem, niezbyt silnym zapachem świeżego miąższu oraz białym miąższem, który nie zmienia barwy po przekrojeniu. Do celów konsumpcyjnych przeznacza się wyłącznie zdrowe owocniki. Podobnie jak w przypadku innych grzybów leśnych, spożywanie owocników starych lub rozkładających się wiąże się z ryzykiem nieswoistych dolegliwości żołądkowo-jelitowych.
W publikacjach naukowych odnotowano zdolność tego gatunku do akumulacji pierwiastków śladowych, w tym rtęci, co stanowi przedmiot badań biomonitoringowych nad składem chemicznym owocników, bez wyciągania bezpośrednich wniosków o ryzyku klinicznym.
Jedzenie borowika sosnowego na surowo jest jednoznacznie odradzane na podstawie ogólnych wytycznych sanitarnych (PSSE) dotyczących grzybów leśnych, bez przypisywania temu gatunkowi szczególnego działania toksycznego i bez gwarancji bezpieczeństwa po zjedzeniu surowego owocnika. Przed spożyciem wymaga on odpowiedniej obróbki termicznej (np. gotowania, duszenia czy smażenia). Należy przy tym oddzielić proces obróbki kulinarnej od metod utrwalania – suszenie stanowi jedynie sposób konserwacji owocników, a nie przygotowanie do bezpośredniego spożycia. W tradycji włoskiej, gdzie bywa określany jako „porcino rosso”, znajduje zastosowanie kulinarne ze względu na zwartą strukturę miąższu.
Siedlisko i występowanie
Borowik sosnowy jest grzybem ektomikoryzowym powiązanym przede wszystkim z sosną (Pinus). Szczegółowe badania mikologiczne (Beugelsdijk i in. 2008) podają, że gatunek ten występuje prawie wyłącznie w powiązaniu z sosnami, rzadziej ze świerkami (Picea), rosnąc na ubogich, kwaśnych glebach piaszczystych. Z kolei oficjalny opis włoskiej prowincji Cuneo odnotowuje owocniki w lasach zarówno iglastych, jak i liściastych, jednak bez przedstawienia dowodów dla konkretnych rodzajów drzew gospodarzy.
Występuje głównie w borach sosnowych oraz lasach iglastych i mieszanych. Zasięg geograficzny gatunku obejmuje Europę. W Europie Północnej i Środkowej, w tym w Polsce, notowany jest na nizinach i wyżynach, natomiast w południowej części kontynentu rośnie m.in. na terenach podgórskich i górskich w drzewostanach iglastych oraz liściastych.
W warunkach klimatycznych Polski udokumentowany w literaturze okres pojawu owocników przypada na miesiące od czerwca do września (VI–IX), zależnie od korzystnych warunków termicznych i wilgotnościowych w danym sezonie.
Źródła
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19.
- Tejkal K. Česká mykologická společnost: Boletus pinophilus — hřib borový.
- Beugelsdijk D.C.M. et al. (2008). A phylogenetic study of Boletus section Boletus in Europe. Persoonia20:1–7. DOI 10.3767/003158508X283692.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19. · jadalne czy trujące? / Jadalny; edible and choice
Nazwy naukowe i taksonomia
Borowik sosnowy (Boletus pinophilus Pilát & Dermek) należy do królestwa Fungi, typu Basidiomycota, podklasy Agaricomycetidae, klasy Agaricomycetes, rzędu Boletales oraz rodziny Boletaceae. Rejestr Species Fungorum uznaje tę nazwę za bieżącą, a numer rekordu nomenklatorycznego w bazie Index Fungorum to 309751.
[2] [3]Nazwę Boletus pinophilus utworzono w 1973 r. jako nową nazwę (nomen novum) dla grzyba określanego wcześniej jako Boletus pinicola w ujęciu wywodzącym się od Boletus edulis var. pinicola Vittad. 1835. Zmiana ta wynikała z kolizji ze starszą nazwą Boletus pinicola Sw. 1810, odnoszącą się do innej linii taksonomicznej związanej z rodzajem Fomitopsis. Zbieżność samego epitetu gatunkowego nie oznacza powiązania tych grzybów. Publikację nomenklatoryczną przygotował Albert Pilát, natomiast formalne autorstwo nazwy przypisane jest duetowi Pilát & Dermek.
[3] [4]Rejestr Species Fungorum wymienia w synonimii tego gatunku następujące nazwy oraz kombinacje historyczne:
| Nazwa i autorstwo | Rok w rejestrze | Publikacja |
|---|---|---|
| Boletus edulis var. pinicola Vittad. | 1835 | Descr. fung. mang. Italia: 168 |
| Boletus pinicola (Vittad.) A. Venturi | 1863 | I Miceti dell’Agro Bresciano: tab. 46 |
| Boletus aestivalis var. pinicola (Vittad.) Sacc. | 1910 | Syll. Fung. 19: 154 |
| Boletus pinicola (Vittad.) Rea | 1922 | Brit. basidiomyc.: 567 |
| Boletus edulis f. pinicola (Vittad.) Vassilkov | 1966 | C. r. Soc. Phys. Hist. nat. Genève: 14 |
| Dictyopus edulis var. fuscoruber Forq. | 1890 (1889) | C. r. Assoc. Franç. Avancem. Sci. 18(2): 511 |
| Boletus pinophilus var. fuscoruber (Forq.) Cetto | 1987 | Enzyklopädie der Pilze 1: 529 |
| Boletus pinophilus f. fuscoruber (Forq.) Estadès & Lannoy | 2001 | Docums Mycol. 31 (no 121): 60 |
| Boletus pinophilus var. viridicaerulescens Estadès & Lannoy | 2001 | Docums Mycol. 31 (no 121): 60 |
| Boletus pinophilus f. frondosophilus Klofac & Krisai | 2018 | Österr. Z. Pilzk. 27: 262 |
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Badania filogenetyczne Beugelsdijka i współpracowników z 2008 r. rozgraniczyły cztery europejskie linie ewolucyjne: Boletus pinophilus, Boletus edulis, Boletus aereus oraz Boletus reticulatus. Analiza sekwencji ITS1–5.8S–ITS2 oraz fragmentu genu Gapdh objęła matrycę o długości 1356 pozycji (860 dla ITS i 496 dla Gapdh), z których 96 stanowiło pozycje informatywne parsymonijnie. Test jednorodności partycji dał wynik P = 0,56. W uzyskanych drzewach filogenetycznych B. pinophilus tworzył odrębną linię siostrzaną względem B. edulis. Na poziomie badanych markerów nie stwierdzono zróżnicowania genetycznego na linii północ–południe.
[7]W analizie filogenetycznej z 2008 r. uwzględniono m.in. szwedzkie kolekcje B. pinophilus: okaz SvdL12 (numery GenBank: ITS EU417865, Gapdh EU417903) oraz okaz SvdL18 (ITS EU417866, Gapdh EU417902). Jako przypuszczalnego partnera mikoryzowego wskazano dla nich rodzaj Pinus.
[7]Skórka kapelusza charakteryzuje się grubą galaretowatą warstwą. Jej elementy końcowe osiągają do 27 µm szerokości. W ścianach komórkowych oraz w postaci inkrustacji występuje czerwonobrązowy pigment, który ulega rozpuszczeniu wodorotlenkiem potasu (KOH).
[7]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Boletus pinophilus w odrębnym ujęciu wskazanego atlasu i zachowanych źródeł rekordu. Starsze nazwy i źródłowe oznaczenia pozostają zachowane; nie wykonano rewizji typów, sekwencji ani ponownej identyfikacji dawnych okazów. Dane gatunków podobnych nie są danymi tego taksonu.
[5]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Skórka kapelusza
Zarodniki
- Krople wewnątrz zarodnika
- W zarodniku stwierdzono obecność kropli. [5]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 2,7 do 4,3. [1]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik jest cylindryczno-elipsoidalny. [5]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [5]
Materiał i metody badań
- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 15,5–20 µm [5]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 13–21 µm [1]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 12–17 µm [6] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 4–6 µm [6]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 4,5–5,5 µm [5]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 3,5–6,5 µm [1]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Inkrustacja strzępek skórki; Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Pigment czerwonobrązowy, ścienny i inkrustujący.” [7]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Końcowe elementy skórki do27µm w tabeli syntezy morfologicznej.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Inkrustacja strzępek skórki; Organizacja skórki kapelusza; Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Boletus pinophilus: spores 13.0–21.0 × 3.5–6.5 µm, ratio 2.7–4.3; pileipellis trichodermium, hyphae not incrusted.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „W zarodnikach obecne krople; liczba i podłoże preparatu niewskazane.” [5]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki15.5–20µm; atlas polski.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Cylindryczno-elipsoidalne; atlas polski.” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie w źródle polskim.” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki4.5–5.5µm; atlas polski.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki12–17µm; atlas czeski.” [6]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki4–6µm; atlas czeski.” [6]
Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Udokumentowana obserwacja z województwa łódzkiego; nie użyto daty zbioru jako sezonu.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[5]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Poszukiwanie regionów występowania wymaga rozliczenia.
- Powiązania wcześniejszych ustaleń wymagają ponownego sprawdzenia.
- Nowe źródła wymagają rozliczenia informacji napotkanych podczas przeglądu.
Najważniejsze substancje i ich działanie
Badania składu biochemicznego dojrzałych owocników zebranych w 2017 r. w pobliżu Bataku w bułgarskich Rodopach Zachodnich (Dospatliev i wsp., 2023) objęły analizę podstawowych składników odżywczych, profilu lipidowego oraz pierwiastków w porównaniu z pieprznikiem jadalnym (Cantharellus cibarius) i lejkkowcem dętym (Craterellus cornucopioides).
[8]Analizy laboratoryjne obejmowały standaryzowane metody badania żywności, spektrometrię absorpcji atomowej (AAS) oraz ICP do oznaczania pierwiastków, a także chromatografię gazową (GC) dla kwasów tłuszczowych i steroli oraz rozdział chromatograficzny ze spektrofotometrią dla fosfolipidów. Wyniki opracowano statystycznie za pomocą analizy wariancji ANOVA i testu Duncana (p < 0,05).
[8]Podstawowy skład chemiczny owocników borowika sosnowego z Rodopów:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Woda | 90,4 ± 1,22 | % | świeża masa | 3 | b |
| Tłuszcz surowy | 4,42 ± 0,07 | % | sucha masa | 3 | a |
| Białko ogólne | 22,82 ± 0,59 | % | sucha masa | 3 | a |
| Węglowodany ogółem | 66,81 ± 0,63 | % | sucha masa | 3 | b |
| Cukry rozpuszczalne | 6,98 ± 0,16 | % | sucha masa | 3 | a |
| Skrobia | 18,25 ± 0,11 | % | sucha masa | 3 | a |
| Włókno surowe | 7,49 ± 0,04 | % | sucha masa | 3 | a |
| Popiół | 5,95 ± 0,09 | % | sucha masa | 3 | a |
| Energia ogółem | 1687,23 ± 0,53 | kJ/100 g | sucha masa | 3 | a |
Zawartość makro- i mikroelementów oraz metali w suchej masie owocników (mg/kg s.m.):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| N | 36517,33 ± 945,43 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| P | 7347,93 ± 807,51 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| K | 30555,6 ± 2735,73 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Na | 94,75 ± 23,57 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Ca | 256,96 ± 50,86 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Mg | 647,26 ± 98,79 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Fe | 98,42 ± 32,56 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Pb | 0,58 ± 0,29 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Cd | 0,61 ± 0,21 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Ni | 0,59 ± 0,11 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Mn | 10,42 ± 1,57 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Co | 0,26 ± 0,08 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Cu | 23,67 ± 6,15 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Zn | 69,01 ± 6,29 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
Zawartość głównych frakcji lipidowych:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Substancje niezmydlające się | 10,1 ± 0,2 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Substancje niezmydlające się | 0,5 ± 0,01 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
| Sterole ogółem | 7,3 ± 0,3 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Sterole ogółem | 0,3 ± 0,01 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
| Fosfolipidy ogółem | 9,3 ± 0,4 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Fosfolipidy ogółem | 0,4 ± 0,02 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
Profil kwasów tłuszczowych we frakcji triacylogliceroli (TAG):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Kwas dekanowy C10:0 | 0,1 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas laurynowy C12:0 | 0,1 ± 0,02 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas tridekanowy C13:0 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
| Kwas mirystynowy C14:0 | 0,2 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas pentadekanowy C15:0 | 0,2 ± 0,03 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas palmitynowy C16:0 | 14,6 ± 0,2 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | c |
| Kwas palmitooleinowy C16:1 | 0,5 ± 0,03 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas heptadekanowy C17:0 | 0,2 ± 0,02 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas heptadecenowy C17:1 | 0,1 ± 0,01 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas stearynowy C18:0 | 4,2 ± 0,2 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | c |
| Kwas oleinowy C18:1 | 52,6 ± 0,5 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas linolowy C18:2 | 25,8 ± 0,6 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas linolenowy C18:3 | 0,8 ± 0,1 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas eikozanowy C20:0 | 0,4 ± 0,1 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas eikozadienowy C20:2 | 0,2 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas arachidonowy C20:4 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
| Kwas behenowy C22:0 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
Skład frakcji steroli (udział w całkowitej sumie steroli):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Cholesterol | 4 ± 0,2 | % | suma steroli | 3 | a |
| Brassikasterol | 0,9 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | c |
| Kampesterol | 5,7 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
| Stigmasterol | 15,2 ± 0,3 | % | suma steroli | 3 | b |
| Ergosterol | 66,8 ± 0,5 | % | suma steroli | 3 | b |
| β-sitosterol | 6,1 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | b |
| Δ5-awenasterol | 0,5 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
| Δ7-stigmasterol | 0,8 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
Skład frakcji fosfolipidów (udział w całkowitej sumie fosfolipidów):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Lizofosfatydylocholina | 8,9 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Lizofosfatydyloetanoloamina | 8,1 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Sfingomielina | 9,9 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | b |
| Fosfatydyloinozytol | 8,9 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | c |
| Fosfatydylocholina | 8,8 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Fosfatydyloetanoloamina | 14 ± 0,3 | % | suma fosfolipidów | 3 | b |
| Monofosfatydyloglicerol | nie zidentyfikowano | % | suma fosfolipidów | 3 | — |
| Difosfatydyloglicerol | 8,3 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Kwasy fosfatydowe | 33,1 ± 0,5 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
Udział wybranych kwasów tłuszczowych w poszczególnych frakcjach lipidowych:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Jednonienasycone kwasy tłuszczowe TAG | 53,2 | % | frakcja kwasów tłuszczowych TAG | nie podano | — |
| Wielonienasycone kwasy tłuszczowe TAG | 26,8 | % | frakcja kwasów tłuszczowych TAG | nie podano | — |
| Kwas oleinowy PI | 40,6 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas palmitynowy PI | 36,1 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas stearynowy PI | 11,5 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas linolowy PI | 6,4 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Nasycone kwasy tłuszczowe PI | 51,2 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Nasycone kwasy tłuszczowe PE | 55,0 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PE | nie podano | — |
W analizie głównych składowych (PCA) profile lipidowe charakteryzowały się wyjaśnieniem 68% zmienności przez pierwszą oś oraz 32% przez drugą oś. Sterole stanowiły około 72% frakcji niezmydlającej się. We frakcjach fosfolipidowych odnotowano wzrost udziału kwasu palmitynowego w szeregu PC < PI < PA < PE (p < 0,05), któremu towarzyszył spadek udziału kwasu oleinowego z 40,6% do 25,8%.
[8]Wyniki badań biochemicznych charakteryzują profil odżywczy owocników z bułgarskich Rodopów i potwierdzają ich wysokie walory konsumpcyjne.
[8]Analiza substancji lotnych świeżych owocników B. pinophilus zebranych w listopadzie 2013 r. w Beypınar (Turcja, prowincja Kırklareli, 733 m n.p.m.) przeprowadzona metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS) pozwoliła na identyfikację związków tworzących profil zapachowy grzyba w porównaniu z B. edulis. Udziały poszczególnych substancji wyrażono jako procent powierzchni pików w całkowitym prądzie jonowym (TIC).
[10] [11]Skład frakcji lotnej świeżych owocników B. pinophilus według analizy GC-MS:
| Przypisanie w publikacji | Udział TIC, % | RT w tabeli | RI w tabeli |
|---|---|---|---|
| 2-Propenoic acid | 1,95 | 2.147 | 685 |
| 1,3-Octadiene | 1,75 | 2.438 | 988 |
| 2-Fluoro-5-trifluoromethylbenzoic acid, propyl ester | nd | 3.010 | 847 |
| 4-Penten-2-ol, 4 methyl | nd | 3.996 | 973 |
| Hexanal | 0,47 | 4.008 | 801 |
| Tricosanoic acid | 0,18 | 4.656 | 2731 |
| D-Norpropoxyphene | nd | 6.091 | 2240 |
| 1-Chloro-decane | 0,11 | 6.190 | 1250 |
| 3-Methyl-1-butanol | 0,7 | 6.459 | 736 |
| 1,2-Ethanedithiol | nd | 6.511 | 746 |
| 3-Octanone | 7,43 | 6.617 | 983 |
| Octanal | 0,37 | 7.200 | 1075 |
| 1-Octen-3-one | 5,8 | 7.544 | 956 |
| 2-Chloro-pentane | 0,35 | 7.749 | 1331 |
| 1-Hepten-3-one | nd | 8.233 | 1465 |
| Formic acid, ethenyl ester | nd | 8.420 | 989 |
| Octen-1-ol, acetate | nd | 8.851 | 1110 |
| Nonanal | 0,16 | 9.178 | 1106 |
| (E)-2-Octenal | 6,79 | 9.412 | 1151 |
| 5-Methyl-1-heptanol | 0,3 | 9.452 | 1053 |
| Benzene, 1,4-dichloro | nd | 10.048 | 839 |
| 3-Flouro-benzenamine | 0,39 | 10.106 | 1026 |
| Cyclooctanone | 0,2 | 10.229 | 746 |
| Phosphonic acid, methyl-, dioctyl ester | nd | 10.287 | 1165 |
| Isoprophyl5,11-dihydroxy-3,7,11trimethyl-2-dodecenoate | nd | 10.474 | 1334 |
| 1-Octen-3-ol | 55,97 | 10.777 | 998 |
| 1,7,7-Trimethyl-heptane-2-one | 2,04 | 11.378 | 1031 |
| 2,4-Octadienal | 0,14 | 12.294 | 1653 |
| 2-Octen-1-ol | 13,55 | 14.027 | 1610 |
| 4-(Benzoylmethyl)-6-methyl-2H-1,4-benzoxazin-3-one | nd | 15.037 | — |
| 4-Hexenoic acid, 6-hydroxy-4-methyl-, methyl ester | nd | 15.235 | 480 |
| 1,1,1,5,5,5-Hexafluoro-4-oxo-2-pentene-2-amine | nd | 15.626 | — |
| 1,2-Dimethyl-3,5-diphenyl-1H-Pyrazolium | nd | 16.140 | — |
| Cyclohexanemethyl propanoate | 0,1 | 22.173 | 744 |
| 3-Methyl-1-octyn-3-ol | 0,22 | 22.290 | 942 |
| 3-Methyl-3-hexanethiol | 0,46 | 22.833 | 988 |
| Pentanoic acid | 0,16 | 23.195 | 927 |
Głównymi składnikami aromatu były: 1-octen-3-ol (55,97%), 2-octen-1-ol (13,55%), 3-octanone (7,43%), (E)-2-octenal (6,79%) oraz 1-octen-3-one (5,80%). W tabeli 2 publikacji z 2015 r. zamieniono wartości 5,80 i 6,79 przypisane dwóm ostatnim związkom, lecz tabela 1, abstrakt i opis wyników podają wartości zgodne z zestawieniem. Do pozostałych zidentyfikowanych związków należały m.in. 1,7,7-trimethylheptan-2-one (2,04%), 2-propenoic acid (1,95%) oraz 1,3-octadiene (1,75%).
[10]Wyraźna dominacja alifatycznych związków ośmiowęglowych (C8) odpowiada za typowy, intensywny grzybowy aromat świeżego owocnika borowika sosnowego.
[10]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
Borowik sosnowy jest grzybem ektomikoryzowym związanym przede wszystkim z sosnami, zwłaszcza z sosną zwyczajną (Pinus sylvestris). Występuje na glebach ubogich, kwaśnych i piaszczystych, wyrastając bezpośrednio z ziemi. W runie towarzyszą mu często śmiałek pognieciony (Deschampsia flexuosa) oraz chrobotki (Cladonia).
[4] [5] [7]W Czechach owocniki pojawiają się od maja przez całe lato i jesień, niekiedy aż do listopada przy sprzyjających warunkach termicznych. Wcześniejsze opracowania Piláta z 1973 r. podawały przedział od maja do września. Lokalnie grzyb ten bywa liczny, choć w wielu rejonach pozostaje rzadki lub w ogóle nie występuje.
[4] [6]Zestawienie wybranych europejskich stanowisk i kolekcji badawczych:
| Miejsce | Data podana w źródle | Rodzaj zapisu |
|---|---|---|
| Czechy, Bělá koło Semil | 14 V 1950 | Nejdlová; typ PR608363; bór sosnowy |
| Czechy, Konstantinovy Lázně | 3 VII 1963 | A. Pilát; czysty bór sosnowy; figura 1 w opisie z 1973 r. |
| Polska, Łódzkie, Pawlikowice 2 km NW, DD95 | 14 X 2017 | GRej 307426; Beata Łyszkowska; 1 owocnik z ziemi; las mieszany |
| Polska, Łódzkie, Pawlikowice 2 km NW, DD95 | 14 X 2018 | GRej 320351; Beata Łyszkowska; 2 sąsiadujące owocniki; las mieszany |
| Polska, Mazowieckie, Osówiec Szlachecki 1 km N, EC25 | 13 IX 2020 | GRej 335617; Romuald Tomaszewski; 2 owocniki z ziemi; nasadzenie sosnowe |
| Czechy, Plzeňský kraj | 18 VIII 2023 | CMS0066-2023-0246 |
| Czechy, Plzeňský kraj | 17 VIII 2023 | CMS0071-2023-0086 |
| Czechy, Středočeský kraj | 21 V 2022 | CMS0087-2022-0076 |
| Czechy, Jihočeský kraj | 27 IX 2020 | CMS0071-2020-0247 |
| Czechy, Plzeňský kraj | 5 IX 2020 | CMS0071-2020-0189 |
| Czechy, Vysočina | 27 IX 2018 | CMS0066-2018-0113 |
| Finlandia, Salo, Tuohittu, Tuohitunnummi | 30 IX 2020 | Jukka Vauras; 2 owocniki; GBIF 3441186229 / FinBIF JX.1160813#20 |
| Bułgaria, Batak, zachodnie Rodopy | 2017 | Materiał badań biochemicznych; 41°46′02,6″N 24°08′48,4″E |
| Turcja, Beypınar, Kırklareli, Marmara | XI 2013 | Materiał analizy aromatu; 41°48′35″N 27°33′33″E; 733 m n.p.m. |
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo łódzkie | VI–IX |
|
Źródła
- B. pinophilus — species account, Boris Assyov
- Species Fungorum: Boletus pinophilus Pilát & Dermek, record 309751, current synonymy
- Index Fungorum: Boletus pinophilus, name record 309751
- Pilát A. (1973). Boletus pinophilus nomen novum pro Boletum pinicolam (Vittadini 1835) Venturi 1863. Česká Mykologie 27(1): 6–8.
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19.
- Tejkal K. Česká mykologická společnost: Boletus pinophilus — hřib borový.
- Beugelsdijk D.C.M. et al. (2008). A phylogenetic study of Boletus section Boletus in Europe. Persoonia20:1–7. DOI 10.3767/003158508X283692.
- Dospatliev L., Petkova Z., Antova G., Angelova-Romova M., Ivanova M., Mustafa S. (2023). Proximate composition of wild edible mushrooms from the Batak Mountain, Bulgaria. JMBFS12(6):e4718. DOI 10.55251/jmbfs.4718.
- FinBIF / Atlas of Finnish Fungi via GBIF occurrence3441186229; Jukka Vauras; occurrence http://tun.fi/JX.1160813#20.
- Bozok F., Zarifikhosroshahi M., Kafkas E., Taşkın H., Büyükalaca S. (2015). Comparison of Volatile Compounds of Fresh Boletus edulis and B.pinophilus in Marmara Region of Turkey. NBHA43(1): 192–195. DOI 10.15835/nbha4319731.
- NBHA publisher metadata for Bozok et al. 2015, article9731