Ядомы
Вызначце месцазнаходжанне, каб убачыць даныя для свайго рэгіёна.










Пладовае цела баравіка соснавага мае масіўную капялюшава-ножкавую будову з трубчастым гіменафорам пад капялюшам. Яно выключна каржакаватае і мясістае, часта больш магутнае, чым у баравіка высакароднага. Гэтыя грыбы растуць паасобку або па некалькі штук. Капялюш дасягае ад 50 да 250–300 мм у дыяметры. Характарызуецца цёмна-чырванавата-карычневай, махагонавай або цёмна-каштанава-карычневай афарбоўкай, часам з фіялетавым адценнем. Малады капялюш паўшарападобны, з падгорнутым краем, пакрытым далікатным налётам, пазней становіцца выпуклым да падушкападобнага. Яго паверхня бывае зморшчанай, гарбаватай, а часам ямчастай. Скурка можа быць тонка-замшавай або гладкай; падчас вільготнага надвор'я становіцца злёгку ліпкай, бліскучай і нязначна выступае за край капелюша. Край аднакаляровы, без жоўтай зоны, хоць у маладых асобнікаў бывае святлейшым — белаватым, ружаватым або фіялетаватым. Трубачкі маюць даўжыню да 25 мм і выемчастыя каля ножкі. Спачатку белыя або крэмавыя, з узростам становяцца жоўтымі, а ў спелых пладовых целах — аліўкавымі. Поры пасля націскання не змяняюць афарбоўкі, а ў старых экзэмпляраў іх краі могуць карычневець. Ножка мае 60–150 мм у даўжыню і 30–100 мм у таўшчыню. Яна моцная, шчыльная і вельмі мясістая. Замала мае бочкападобную або шарападобна-яйкападобна клубнепадобную форму, з узростам становіцца цыліндрычна-булавападобнай. Верхавіна бывае белаватай, ніжэй ножка жоўта-карычневая да светла-карычневай, у старых экзэмпляраў часта чырванаватая. Яе пакрывае сетачка з белаватымі вочкамі ў верхняй частцы, якая да нізу карычневее і сягае часам амаль да асновы ножкі. Мякаць белая, цвёрдая і шчыльная, пад самой скуркай капелюша мае адценне ад чырванаватага да чырванавата-карычневага. Пасля разрэзвання не сінее і не цямнее. Пах свежых пладовых цел мяккі і прыемна баравіковы, больш інтэнсіўны пасля высушвання; смак мяккі, грыбны. Споравы парашок ад цёмна-аліўкавага да карычнева-аліўкавага. Споры пад мікраскопам гладкія, з бачнымі кроплямі, цыліндрычна-эліпсоіднай, вузкаэліптычнай да верацёнападобнай формы. Памеры спор складаюць 15,5–20 × 4,5–5,5 µm (паводле польскіх крыніц) і 12–17 × 4–6 µm (паводле чэшскіх крыніц). У скурцы капелюша прысутнічае тоўсты жэлацінавы слой з канцавымі элементамі шырынёй да 27 µm і чырванавата-карычневым прысценным і інкрустуючым пігментам, растваральным у KOH.
Распазнаванне, месцапражыванне і найважнейшыя адрозненні.
Грыбнік
Будова пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела
- Тып будовы пладовага цела: Шапка, ножка.
- Кансістэнцыя ўсяго пладовага цела
- Кансістэнцыя ўсяго пладовага цела: мясісты.
Шапка
- Форма капялюшыка
- у маладых пладовых цел: Форма капялюшыка: паўшарападобны.
у спелых пладовых цел: Форма капялюшыка: выпуклы. - Рэльеф паверхні капялюшыка
- Рэльеф паверхні капялюшыка: зморшчаны.
у спелых пладовых цел: Рэльеф паверхні капялюшыка: зморшчаны.
у спелых пладовых цел: Рэльеф паверхні капялюшыка: ямкаватая.
у спелых пладовых цел: Рэльеф паверхні капялюшыка: гарбкаватая. - Покрыва капялюшыка
- Покрыва капялюшыка: лямцаватая або голая.
у спелых пладовых цел: Покрыва капялюшыка: голая.
Покрыва капялюшыка: голая.
у маладых пладовых цел: Покрыва капялюшыка: мучністы. - Бляск паверхні капялюшыка
- у мокрым стане, у спелых пладовых цел: Бляск паверхні капялюшыка: бліскучы.
- Ліпкасць і слізістасць капялюшыка
- у мокрым стане: Ліпкасць і слізістасць капялюшыка: ліпкі.
- Колер капялюшыка
- у спелых пладовых цел: Колер капялюшыка: цёмна-карычневы.
у спелых пладовых цел: Колер капялюшыка: чырвона-карычневы.
у маладых пладовых цел: Колер капялюшыка: белаватая (на краі капялюшыка).
Колер капялюшыка: цёмны чырвона-карычневы. - Размяшчэнне краю
- у маладых пладовых цел: Размяшчэнне краю: падгорнуты ўнутр.
- Выступ краю капялюшыка за гіменафар
- у спелых пладовых цел: Выступ краю капялюшыка за гіменафар: выступае за гіменафар.
- Дыяметр капялюшыка
- Дыяметр капялюшыка складае 50–300 mm.
- Занальнасць афарбоўкі капялюшыка
- Занальнасць афарбоўкі капялюшыка: без занальнасці.
Ніз шапкі
- Тып гіменафора
- Тып гіменафора: трубачкі.
Трубачкі каля ножкі
- Профіль гіменафора каля ножкі
- Профіль гіменафора каля ножкі: выемчаты каля ножкі (трубачкі).
- Колер пор пасля пашкоджання
- Колер пор пасля пашкоджання: без змены колеру.
- Натуральны колер пор
- у маладых пладовых цел: Натуральны колер пор: белы.
у спелых пладовых цел: Натуральны колер пор: жоўты.
у спелых пладовых цел: Натуральны колер пор: аліўкавы. - Натуральны колер трубачак
- у маладых пладовых цел: Натуральны колер трубачак: крэмавы.
у спелых пладовых цел: Натуральны колер трубачак: аліўкавы.
у маладых пладовых цел: Натуральны колер трубачак: бледна-жоўты.
у маладых пладовых цел: Натуральны колер трубачак: белы.
у спелых пладовых цел: Натуральны колер трубачак: жоўты.
Ножка і аснова
- Форма ножкі
- у маладых пладовых цел: Форма ножкі: бочкападобны.
у спелых пладовых цел: Форма ножкі: булавападобны.
у маладых пладовых цел: Форма ножкі: шарападобны або яйкападобны.
у спелых пладовых цел: Форма ножкі: цыліндрычна-булавападобны. - Колер ножкі
- у маладых пладовых цел, у верхняй частцы ножкі: Колер ножкі: белаватая.
у ніжняй частцы ножкі: Колер ножкі: жоўта-карычневай.
Колер ножкі: светла-карычневы.
Колер ножкі: чырванаваты.
у спелых пладовых цел: Колер ножкі: чырванаваты. - Рэльеф паверхні ножкі
- у верхняй частцы ножкі: Рэльеф паверхні ножкі: сеткаватае.
у ніжняй частцы ножкі: Рэльеф паверхні ножкі: сеткаватае. - Кансістэнцыя ножкі
- Кансістэнцыя ножкі: шчыльны.
- Даўжыня ножкі
- Даўжыня ножкі: 60–150 mm.
- Дыяметр ножкі
- Дыяметр ножкі: 30–100 mm.
- Колер сетачкі ножкі
- у верхняй частцы ножкі: Колер сетачкі ножкі: белаватая.
у ніжняй частцы ножкі: Колер сетачкі ножкі: карычняваты.
Мякаць
- Колер мякаці
- Колер мякаці: белы.
Колер мякаці: чырвона-карычневы (мякаць капялюшыка, пад скуркай). - Шчыльнасць мякаці
- Шчыльнасць мякаці: шчыльны.
- Колер мякаці пасля пашкоджання
- Колер мякаці пасля пашкоджання: без змены колеру.
- Пах мякаці
- Пах мякаці: грыбны, слабы.
Дзе і калі расце
- Месцапражыванне
- Месцапражыванне: хвойны лес.
Месцапражыванне: змешаны лес.
Месцапражыванне: лісцевы лес. - Субстрат
- Субстрат: глеба.
- Характар росту пладовых цел
- Характар росту пладовых цел: паасобку.
Характар росту пладовых цел: невялікімі групамі. - Перыяд плоданашэння
- Пладовыя целы з’яўляюцца з чэрвеня да верасня.
- Арэал распаўсюджання
Ядомасць і кулінарыя
- Ядомасць
- Ядомы
З чым можна паблытаць

Boletus edulis
Асноўныя адрозненні
Баравік соснавы (Boletus pinophilus) характарызуецца цёмным, чырванавата-карычневым або амаль чорна-карычневым капялюшам і расце пераважна ў сувязі з соснамі. У мікраскапічнай будове вылучаецца тоўстай, жэлатынізаванай скуркай і канцавымі элементамі шырынёй да 27 µm, якія змяшчаюць чырванавата-карычневы прысценны інкрустуючы пігмент, што раствараецца гідраксідам калію (KOH).
Баравік высакародны (Boletus edulis) часам мае капялюш у адценнях ад светла-карычневага да цёмна-карычневага, часам з жаўтлявым або чырванаватым тонам, але яго паверхня голая, тлуставатая, а сетачка на ножцы звычайна дробная і абмежаваная верхняй часткай. Пад мікраскопам канцавыя элементы скуркі B. edulis маюць 4–19 µm шырыні, а фарбавальнік прысутнічае ўнутры клетак. Наяўнасць чырванаватага адцення і суседства соснаў не з'яўляюцца выключнымі прыкметамі для B. pinophilus, бо B. edulis таксама расце ў хваёвых барах на бедных, кіслых пясках.

George Chernilevsky · Public domain
Bez zmian względem zachowanego oryginału.
Крыніца фота · Public domainBoletus reticulatus
Асноўныя адрозненні
Баравік сеткаваты (Boletus reticulatus) вылучаецца сухім аксаміцістым капялюшам умерана жоўта-карычневага да чырванавата-карычневага колеру, які ў старэйшых пладовых цел часта характэрна растрэскваецца. Па ўсёй даўжыні яго ножкі бачная выразная выпуклая сетка. У мікраскапічнай карціне канцавыя элементы скуркі дасягаюць да 20 µm у шырыню і ўтрымліваюць дробныя зярняты ўнутрыклетачнага пігменту. Гэты від расце пераважна пад дубамі, на гліністых або пясчана-гліністых глебах, у тым ліку ў парках і на ўзбочынах дарог.
Баравік соснавы (Boletus pinophilus) адрозніваецца ад баравіка сеткаватага значна больш цёмным капялюшам з выразным, глыбокім чырванавата-карычневым або махагонавым адценнем.

Boletus aereus
Асноўныя адрозненні
Баравік соснавы (Boletus pinophilus) характарызуецца чырвона-карычневым, ад каштанавага да махагоніевага колерам шапкі з паверхняй, часта зморшчанай і жэлацінізаванай, больш тоўстай сетачкай каля вяршыні ножкі і больш шырокімі элементамі скуркі шапкі (да 27 µm у шырыню), чый карычневы пігмент раствараецца гідраксідам калію (KOH).
Баравік цёмна-карычневы (Boletus aereus) адрозніваецца шапкай, пазбаўленай чырванаватых адценняў, з афарбоўкай ад вельмі цёмна-карычневай да амаль чорна-карычневай, з сухой, дробна апушанай паверхняй і ашаранелым краем. На ножцы прысутнічае цёмна-карычневая сетка, якая пакрывае амаль усю яе даўжыню. Канцавыя элементы гіфаў скуркі вузейшыя (да 11 µm у шырыню) і ўтрымліваюць дробныя ўнутрыклеткавыя зярняткі пігменту.
FAQ
Ці можна ўжываць баравік сасновы ў сырым выглядзе?
Ужыванне сырога грыба катэгарычна не рэкамендуецца на падставе агульных парад PSSE для лясных грыбоў. Ён патрабуе тэрмічнай апрацоўкі, а сушка з’яўляецца выключна метадам захавання.
Пад якімі дрэвамі часцей за ўсё расце баравік сасновы?
У даследаваннях ён звязаны амаль выключна з сасной (Pinus), рэдка з елкай (Picea). Крыніцы з Кунеа фіксуюць хвойныя і лісцевыя лясы без доказаў на канкрэтныя роды дрэў.
У якіх месяцах можна знайсці баравік сасновы ў Польшчы?
У кліматычных умовах Польшчы перыяд плоданашэння гэтага віду дакументуецца з чэрвеня па верасень (VI–IX), у залежнасці ад вільготнасці і тэмпературы.
Які на смак баравік сасновы?
Ён мае прыемны смак і не занадта моцны пах свежай мякаці. Яго мякаць белая і не змяняе колер пасля разрэзвання.
Чаму баравік сасновы часам называюць «porcino rosso»?
Італьянскае найменне «porcino rosso» адносіцца да характэрнай, махагонавай або чырванавата-карычневай афарбоўкі шапкі гэтага віду.
На якіх глебах найбольш ахвотна расце гэты від?
Часта сустракаецца на пясчаных і кіслых глебах, тыповых для сасновых лясоў, але засяляе таксама іншыя віды лясных субстратаў.
Ці акумулюе баравік сасновы цяжкія металы?
У навуковых даследаваннях публікаваліся вымярэнні канцэнтрацый ртуці ў пладовых целах гэтага віду, якія паказваюць на яе паглынанне з субстрату, без абагульненняў адносна клінічных наступстваў.
Ці з’яўляецца баравік сасновы ахоўным відам у Польшчы?
Ён не падлягае відавой ахове ў Польшчы. Ён не значыцца ў спісе грыбоў, якія падлягаюць строгай або частковай ахове згодна з пастановай Міністра навакольнага асяроддзя.
Калі была фармальна апублікавана назва Boletus pinophilus?
Фармальная відавая назва Boletus pinophilus была апублікавана ў мікалагічнай літаратуры ў 1973 годзе.
Чаму не рэкамендуецца збіраць старыя пладовыя целы гэтага грыба?
Старыя, пераспелыя пладовыя целы падвяргаюцца натуральным працэсам распаду тканак, а іх спажыванне звязана з рызыкай неспецыфічных страўнікавых разладаў.
Аматар
Ніз шапкі
- Даўжыня трубачак
- Даўжыня трубачак: да 25 mm.
Назіранні дома
Адбітак спораў
- Патрэбныя матэрыялы
- свежая, спелая шапка, аркуш паперы, шклянка або місачка, вада
- Час
- 2–24 h
- Выкананне
- Пакладзі шапку ніжнім бокам на паперу.
- Дадай кроплю вады наверх і накрый.
- Праз 2–24 гадзін падніміце шапку і агледзьце асадак.
Што шукаць
- Колер споравага адбітка
- Колер споравага адбітка: зялёны.
- Адценне споравага адбітка
- Адценне споравага адбітка: цёмна-аліўкавы. Адценне споравага адбітка: карычнева-аліўкавы.
Пад мікраскопам
- Патрэбныя матэрыялы
- светлавы мікраскоп, прадметнае і покрыўнае шкельцы, іголка, вада, споры з адбітка
- Выкананне
- Перанясі іголкай крыху адбітка на шкельца.
- Дадай кроплю вады, накрый шкельцам і разгледзь споры.
Што шукаць
- Форма споры
- Форма споры: Цыліндрычна-эліпсоідны.
- Паверхня споры
- Паверхня споры: гладкі.
- Памеры споры
- Даўжыня 12–21 µm, шырыня 3,5–6,5 µm.
Памеры параўноўвай пасля каліброўкі шкалы мікраскопа.
Экалогія і распаўсюджванне
- Рэакцыя глебы
- Рэакцыя глебы: кіслы.
- Грануламетрычны склад глебы
- Грануламетрычны склад глебы: пясчаны.
- Урадлівасць глебы
- Урадлівасць глебы: Бедная на пажыўныя рэчывы.
Гісторыя і культура
Баравік сасновы займае істотнае месца ў збіральніцкіх традыцыях Еўропы, з’яўляючыся элементам кулінарнай і лясной культуры многіх рэгіёнаў. У італьянскай традыцыі яго часам размоўна называюць «porcino rosso», што адсылае да чырванавата-карычневай, махагонавай афарбоўкі яго шапкі, якая візуальна адрознівае яго ад іншых баравікоў.
У гісторыі мікалагічнай таксанаміі статус гэтага грыба быў прадметам шматгадовых дыскусій і сістэматычных змен. Хоць гэты таксон апісваўся ў XIX стагоддзі як разнавіднасць белага грыба (баравіка дуброўнага), фармальная відавая назва Boletus pinophilus была апублікавана ў 1973 годзе. Гэтыя змены адлюстроўвалі паступовае ўдакладненне марфалагічных і экалагічных крытэрыяў міколагамі, якія даследавалі баравіковыя грыбы.
Цікавасць да гэтага віду ў мікалагічнай і рэгіянальнай літаратуры звязвалася перадусім з яго характэрным выглядам і цеснай прывязанасцю да сасновых біятопаў. Гэты грыб застаецца пазнавальным элементам еўрапейскай прыроднай спадчыны, які высока цэніцца аматарамі мікалогіі за масіўную паставу і спецыфічныя патрабаванні да асяроддзя пражывання.
Ядомасць і бяспека
Баравік сасновы з’яўляецца каштоўным ядомым грыбам. Згодна з апісаннем правінцыі Кунеа, ён вылучаецца прыемным смакам, не занадта моцным пахам свежай мякаці і белай мякаццю, якая не змяняе колер пасля разрэзвання. У спажывецкіх мэтах выкарыстоўваюцца выключна здаровыя пладовыя целы. Як і ў выпадку з іншымі ляснымі грыбамі, спажыванне старых або пачаўшых раскладацца пладовых цел звязана з рызыкай неспецыфічных страўнікава-кішачных разладаў.
У навуковых публікацыях адзначана здольнасць гэтага віду акумуляваць мікраэлементы, у тым ліку ртуць, што выступае прадметам біяманіторынгавых даследаванняў хімічнага складу пладовых цел, без непасрэдных высноў пра клінічную рызыку.
Спажыванне баравіка сасновага ў сырым выглядзе катэгарычна не рэкамендуецца на падставе агульных санітарных рэкамендацый (PSSE) адносна лясных грыбоў, без прыпісвання гэтаму віду асаблівага таксічнага дзеяння і без гарантыі бяспекі пасля ўжывання сырога пладовага цела. Перад ужываннем ён патрабуе належнай тэрмічнай апрацоўкі (напрыклад, варкі, тушэння або смажання). Пры гэтым варта адрозніваць працэс кулінарнай апрацоўкі ад метадаў кансервацыі — сушка з’яўляецца выключна спосабам захавання пладовых цел, а не падрыхтоўкай да непасрэднага спажывання. У італьянскай традыцыі, дзе яго часам называюць «porcino rosso», ён знаходзіць кулінарнае прымяненне дзякуючы шчыльнай структуры мякаці.
Месцапражыванне і сустракальнасць
Баравік сасновы з’яўляецца эктамікарызным грыбам, звязаным перадусім з сасной (Pinus). Падрабязныя мікалагічныя даследаванні (Beugelsdijk і інш. 2008) паведамляюць, што гэты від сустракаецца амаль выключна ў сувязі з соснамі, радзей з елкамі (Picea), растучы на бедных, кіслых пясчаных глебах. У сваю чаргу, афіцыйнае апісанне італьянскай правінцыі Кунеа фіксуе пладовыя целы як у хвойных, так і ў лісцевых лясах, аднак без прывядзення доказаў для канкрэтных родаў дрэў-гаспадароў.
Сустракаецца пераважна ў сасновых барах, а таксама ў хвойных і мяшаных лясах. Геаграфічны арэал віду ахоплівае Еўропу. У Паўночнай і Цэнтральнай Еўропе, у тым ліку ў Польшчы, адзначаецца на нізінах і ўзвышшах, тады як у паўднёвай частцы кантынента расце між іншым у перадгорных і горных раёнах у хвойных і лісцевых дрэвастоях.
У кліматычных умовах Польшчы задакументаваны ў літаратуры перыяд з’яўлення пладовых цел прыпадае на месяцы з чэрвеня па верасень (VI–IX), у залежнасці ад спрыяльных тэмпературных умоў і вільготнасці ў канкрэтным сезоне.
Крыніцы
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19.
- Tejkal K. Česká mykologická společnost: Boletus pinophilus — hřib borový.
- Beugelsdijk D.C.M. et al. (2008). A phylogenetic study of Boletus section Boletus in Europe. Persoonia20:1–7. DOI 10.3767/003158508X283692.
Даследчык
Ядомасць і кулінарыя
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Ядомасць
- Ядомы — źródło oznaczenia
Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19. · jadalne czy trujące? / Jadalny; edible and choice
Навуковыя назвы і таксанамія
Borowik sosnowy (Boletus pinophilus Pilát & Dermek) należy do królestwa Fungi, typu Basidiomycota, podklasy Agaricomycetidae, klasy Agaricomycetes, rzędu Boletales oraz rodziny Boletaceae. Rejestr Species Fungorum uznaje tę nazwę za bieżącą, a numer rekordu nomenklatorycznego w bazie Index Fungorum to 309751.
[2] [3]Nazwę Boletus pinophilus utworzono w 1973 r. jako nową nazwę (nomen novum) dla grzyba określanego wcześniej jako Boletus pinicola w ujęciu wywodzącym się od Boletus edulis var. pinicola Vittad. 1835. Zmiana ta wynikała z kolizji ze starszą nazwą Boletus pinicola Sw. 1810, odnoszącą się do innej linii taksonomicznej związanej z rodzajem Fomitopsis. Zbieżność samego epitetu gatunkowego nie oznacza powiązania tych grzybów. Publikację nomenklatoryczną przygotował Albert Pilát, natomiast formalne autorstwo nazwy przypisane jest duetowi Pilát & Dermek.
[3] [4]Rejestr Species Fungorum wymienia w synonimii tego gatunku następujące nazwy oraz kombinacje historyczne:
| Nazwa i autorstwo | Rok w rejestrze | Publikacja |
|---|---|---|
| Boletus edulis var. pinicola Vittad. | 1835 | Descr. fung. mang. Italia: 168 |
| Boletus pinicola (Vittad.) A. Venturi | 1863 | I Miceti dell’Agro Bresciano: tab. 46 |
| Boletus aestivalis var. pinicola (Vittad.) Sacc. | 1910 | Syll. Fung. 19: 154 |
| Boletus pinicola (Vittad.) Rea | 1922 | Brit. basidiomyc.: 567 |
| Boletus edulis f. pinicola (Vittad.) Vassilkov | 1966 | C. r. Soc. Phys. Hist. nat. Genève: 14 |
| Dictyopus edulis var. fuscoruber Forq. | 1890 (1889) | C. r. Assoc. Franç. Avancem. Sci. 18(2): 511 |
| Boletus pinophilus var. fuscoruber (Forq.) Cetto | 1987 | Enzyklopädie der Pilze 1: 529 |
| Boletus pinophilus f. fuscoruber (Forq.) Estadès & Lannoy | 2001 | Docums Mycol. 31 (no 121): 60 |
| Boletus pinophilus var. viridicaerulescens Estadès & Lannoy | 2001 | Docums Mycol. 31 (no 121): 60 |
| Boletus pinophilus f. frondosophilus Klofac & Krisai | 2018 | Österr. Z. Pilzk. 27: 262 |
Межы таксона і абмежаванні вызначэння
Badania filogenetyczne Beugelsdijka i współpracowników z 2008 r. rozgraniczyły cztery europejskie linie ewolucyjne: Boletus pinophilus, Boletus edulis, Boletus aereus oraz Boletus reticulatus. Analiza sekwencji ITS1–5.8S–ITS2 oraz fragmentu genu Gapdh objęła matrycę o długości 1356 pozycji (860 dla ITS i 496 dla Gapdh), z których 96 stanowiło pozycje informatywne parsymonijnie. Test jednorodności partycji dał wynik P = 0,56. W uzyskanych drzewach filogenetycznych B. pinophilus tworzył odrębną linię siostrzaną względem B. edulis. Na poziomie badanych markerów nie stwierdzono zróżnicowania genetycznego na linii północ–południe.
[7]W analizie filogenetycznej z 2008 r. uwzględniono m.in. szwedzkie kolekcje B. pinophilus: okaz SvdL12 (numery GenBank: ITS EU417865, Gapdh EU417903) oraz okaz SvdL18 (ITS EU417866, Gapdh EU417902). Jako przypuszczalnego partnera mikoryzowego wskazano dla nich rodzaj Pinus.
[7]Skórka kapelusza charakteryzuje się grubą galaretowatą warstwą. Jej elementy końcowe osiągają do 27 µm szerokości. W ścianach komórkowych oraz w postaci inkrustacji występuje czerwonobrązowy pigment, który ulega rozpuszczeniu wodorotlenkiem potasu (KOH).
[7]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Boletus pinophilus w odrębnym ujęciu wskazanego atlasu i zachowanych źródeł rekordu. Starsze nazwy i źródłowe oznaczenia pozostają zachowane; nie wykonano rewizji typów, sekwencji ani ponownej identyfikacji dawnych okazów. Dane gatunków podobnych nie są danymi tego taksonu.
[5]
Лабараторная дыягностыка
Dane ustrukturyzowane
Скурка шапкі
Споры
Матэрыял і метады даследаванняў
- Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Даўжыня споры
- Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 15,5–20 µm [5]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 13–21 µm [1]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 12–17 µm [6] - Вынікі, пададзеныя ў крыніцах — Шырыня споры
- Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 4–6 µm [6]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 4,5–5,5 µm [5]
Materiał badania: B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported. 3,5–6,5 µm [1]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Inkrustacja strzępek skórki; Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Pigment czerwonobrązowy, ścienny i inkrustujący.” [7]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Końcowe elementy skórki do27µm w tabeli syntezy morfologicznej.” [7]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Inkrustacja strzępek skórki; Organizacja skórki kapelusza; Długość zarodnika; Iloraz długości i szerokości zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Boletus pinophilus: spores 13.0–21.0 × 3.5–6.5 µm, ratio 2.7–4.3; pileipellis trichodermium, hyphae not incrusted.” [1]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Krople wewnątrz zarodnika — zapis źródłowy: „W zarodnikach obecne krople; liczba i podłoże preparatu niewskazane.” [5]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki15.5–20µm; atlas polski.” [5]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Cylindryczno-elipsoidalne; atlas polski.” [5]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki gładkie w źródle polskim.” [5]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki4.5–5.5µm; atlas polski.” [5]
Metody i zapisy źródłowe — B. pinophilus species synopsis; individual analysed collection unreported.
Pochodzenie materiału: nieokreślona w źródle.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki12–17µm; atlas czeski.” [6]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Zarodniki4–6µm; atlas czeski.” [6]
Праверка пашырэння — абсяг і абмежаванні
Materiał: Udokumentowana obserwacja z województwa łódzkiego; nie użyto daty zbioru jako sezonu.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[5]Аб’ём апрацоўкі
Перад завяршэннем запіс патрабуе дапаўнення або ўліку.
- Пошук рэгіёнаў распаўсюджання патрабуе разліку.
- Сувязі папярэдніх высноў патрабуюць паўторнай праверкі.
- Новыя крыніцы патрабуюць уліку інфармацыі, выяўленай падчас агляду.
Найважнейшыя рэчывы і іх дзеянне
Badania składu biochemicznego dojrzałych owocników zebranych w 2017 r. w pobliżu Bataku w bułgarskich Rodopach Zachodnich (Dospatliev i wsp., 2023) objęły analizę podstawowych składników odżywczych, profilu lipidowego oraz pierwiastków w porównaniu z pieprznikiem jadalnym (Cantharellus cibarius) i lejkkowcem dętym (Craterellus cornucopioides).
[8]Analizy laboratoryjne obejmowały standaryzowane metody badania żywności, spektrometrię absorpcji atomowej (AAS) oraz ICP do oznaczania pierwiastków, a także chromatografię gazową (GC) dla kwasów tłuszczowych i steroli oraz rozdział chromatograficzny ze spektrofotometrią dla fosfolipidów. Wyniki opracowano statystycznie za pomocą analizy wariancji ANOVA i testu Duncana (p < 0,05).
[8]Podstawowy skład chemiczny owocników borowika sosnowego z Rodopów:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Woda | 90,4 ± 1,22 | % | świeża masa | 3 | b |
| Tłuszcz surowy | 4,42 ± 0,07 | % | sucha masa | 3 | a |
| Białko ogólne | 22,82 ± 0,59 | % | sucha masa | 3 | a |
| Węglowodany ogółem | 66,81 ± 0,63 | % | sucha masa | 3 | b |
| Cukry rozpuszczalne | 6,98 ± 0,16 | % | sucha masa | 3 | a |
| Skrobia | 18,25 ± 0,11 | % | sucha masa | 3 | a |
| Włókno surowe | 7,49 ± 0,04 | % | sucha masa | 3 | a |
| Popiół | 5,95 ± 0,09 | % | sucha masa | 3 | a |
| Energia ogółem | 1687,23 ± 0,53 | kJ/100 g | sucha masa | 3 | a |
Zawartość makro- i mikroelementów oraz metali w suchej masie owocników (mg/kg s.m.):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| N | 36517,33 ± 945,43 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| P | 7347,93 ± 807,51 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| K | 30555,6 ± 2735,73 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Na | 94,75 ± 23,57 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Ca | 256,96 ± 50,86 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Mg | 647,26 ± 98,79 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Fe | 98,42 ± 32,56 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Pb | 0,58 ± 0,29 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Cd | 0,61 ± 0,21 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Ni | 0,59 ± 0,11 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Mn | 10,42 ± 1,57 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Co | 0,26 ± 0,08 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Cu | 23,67 ± 6,15 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
| Zn | 69,01 ± 6,29 | mg/kg | sucha masa | 15 | a |
Zawartość głównych frakcji lipidowych:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Substancje niezmydlające się | 10,1 ± 0,2 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Substancje niezmydlające się | 0,5 ± 0,01 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
| Sterole ogółem | 7,3 ± 0,3 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Sterole ogółem | 0,3 ± 0,01 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
| Fosfolipidy ogółem | 9,3 ± 0,4 | % | frakcja oleju glicerydowego | 3 | a |
| Fosfolipidy ogółem | 0,4 ± 0,02 | % | suchy ekstrakt według opisu autorów | 3 | a |
Profil kwasów tłuszczowych we frakcji triacylogliceroli (TAG):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Kwas dekanowy C10:0 | 0,1 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas laurynowy C12:0 | 0,1 ± 0,02 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas tridekanowy C13:0 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
| Kwas mirystynowy C14:0 | 0,2 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas pentadekanowy C15:0 | 0,2 ± 0,03 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas palmitynowy C16:0 | 14,6 ± 0,2 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | c |
| Kwas palmitooleinowy C16:1 | 0,5 ± 0,03 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas heptadekanowy C17:0 | 0,2 ± 0,02 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas heptadecenowy C17:1 | 0,1 ± 0,01 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas stearynowy C18:0 | 4,2 ± 0,2 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | c |
| Kwas oleinowy C18:1 | 52,6 ± 0,5 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas linolowy C18:2 | 25,8 ± 0,6 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas linolenowy C18:3 | 0,8 ± 0,1 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas eikozanowy C20:0 | 0,4 ± 0,1 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | b |
| Kwas eikozadienowy C20:2 | 0,2 ± 0,05 | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | a |
| Kwas arachidonowy C20:4 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
| Kwas behenowy C22:0 | nie zidentyfikowano | % | profil kwasów tłuszczowych frakcji TAG | 3 | — |
Skład frakcji steroli (udział w całkowitej sumie steroli):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Cholesterol | 4 ± 0,2 | % | suma steroli | 3 | a |
| Brassikasterol | 0,9 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | c |
| Kampesterol | 5,7 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
| Stigmasterol | 15,2 ± 0,3 | % | suma steroli | 3 | b |
| Ergosterol | 66,8 ± 0,5 | % | suma steroli | 3 | b |
| β-sitosterol | 6,1 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | b |
| Δ5-awenasterol | 0,5 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
| Δ7-stigmasterol | 0,8 ± 0,1 | % | suma steroli | 3 | a |
Skład frakcji fosfolipidów (udział w całkowitej sumie fosfolipidów):
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Lizofosfatydylocholina | 8,9 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Lizofosfatydyloetanoloamina | 8,1 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Sfingomielina | 9,9 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | b |
| Fosfatydyloinozytol | 8,9 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | c |
| Fosfatydylocholina | 8,8 ± 0,2 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Fosfatydyloetanoloamina | 14 ± 0,3 | % | suma fosfolipidów | 3 | b |
| Monofosfatydyloglicerol | nie zidentyfikowano | % | suma fosfolipidów | 3 | — |
| Difosfatydyloglicerol | 8,3 ± 0,1 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
| Kwasy fosfatydowe | 33,1 ± 0,5 | % | suma fosfolipidów | 3 | a |
Udział wybranych kwasów tłuszczowych w poszczególnych frakcjach lipidowych:
| Składnik | Wynik | Jednostka | Mianownik | n w tabeli | Litera porównania |
|---|---|---|---|---|---|
| Jednonienasycone kwasy tłuszczowe TAG | 53,2 | % | frakcja kwasów tłuszczowych TAG | nie podano | — |
| Wielonienasycone kwasy tłuszczowe TAG | 26,8 | % | frakcja kwasów tłuszczowych TAG | nie podano | — |
| Kwas oleinowy PI | 40,6 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas palmitynowy PI | 36,1 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas stearynowy PI | 11,5 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Kwas linolowy PI | 6,4 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Nasycone kwasy tłuszczowe PI | 51,2 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PI | nie podano | — |
| Nasycone kwasy tłuszczowe PE | 55,0 | % | frakcja kwasów tłuszczowych PE | nie podano | — |
W analizie głównych składowych (PCA) profile lipidowe charakteryzowały się wyjaśnieniem 68% zmienności przez pierwszą oś oraz 32% przez drugą oś. Sterole stanowiły około 72% frakcji niezmydlającej się. We frakcjach fosfolipidowych odnotowano wzrost udziału kwasu palmitynowego w szeregu PC < PI < PA < PE (p < 0,05), któremu towarzyszył spadek udziału kwasu oleinowego z 40,6% do 25,8%.
[8]Wyniki badań biochemicznych charakteryzują profil odżywczy owocników z bułgarskich Rodopów i potwierdzają ich wysokie walory konsumpcyjne.
[8]Analiza substancji lotnych świeżych owocników B. pinophilus zebranych w listopadzie 2013 r. w Beypınar (Turcja, prowincja Kırklareli, 733 m n.p.m.) przeprowadzona metodą chromatografii gazowej sprzężonej ze spektrometrią mas (GC-MS) pozwoliła na identyfikację związków tworzących profil zapachowy grzyba w porównaniu z B. edulis. Udziały poszczególnych substancji wyrażono jako procent powierzchni pików w całkowitym prądzie jonowym (TIC).
[10] [11]Skład frakcji lotnej świeżych owocników B. pinophilus według analizy GC-MS:
| Przypisanie w publikacji | Udział TIC, % | RT w tabeli | RI w tabeli |
|---|---|---|---|
| 2-Propenoic acid | 1,95 | 2.147 | 685 |
| 1,3-Octadiene | 1,75 | 2.438 | 988 |
| 2-Fluoro-5-trifluoromethylbenzoic acid, propyl ester | nd | 3.010 | 847 |
| 4-Penten-2-ol, 4 methyl | nd | 3.996 | 973 |
| Hexanal | 0,47 | 4.008 | 801 |
| Tricosanoic acid | 0,18 | 4.656 | 2731 |
| D-Norpropoxyphene | nd | 6.091 | 2240 |
| 1-Chloro-decane | 0,11 | 6.190 | 1250 |
| 3-Methyl-1-butanol | 0,7 | 6.459 | 736 |
| 1,2-Ethanedithiol | nd | 6.511 | 746 |
| 3-Octanone | 7,43 | 6.617 | 983 |
| Octanal | 0,37 | 7.200 | 1075 |
| 1-Octen-3-one | 5,8 | 7.544 | 956 |
| 2-Chloro-pentane | 0,35 | 7.749 | 1331 |
| 1-Hepten-3-one | nd | 8.233 | 1465 |
| Formic acid, ethenyl ester | nd | 8.420 | 989 |
| Octen-1-ol, acetate | nd | 8.851 | 1110 |
| Nonanal | 0,16 | 9.178 | 1106 |
| (E)-2-Octenal | 6,79 | 9.412 | 1151 |
| 5-Methyl-1-heptanol | 0,3 | 9.452 | 1053 |
| Benzene, 1,4-dichloro | nd | 10.048 | 839 |
| 3-Flouro-benzenamine | 0,39 | 10.106 | 1026 |
| Cyclooctanone | 0,2 | 10.229 | 746 |
| Phosphonic acid, methyl-, dioctyl ester | nd | 10.287 | 1165 |
| Isoprophyl5,11-dihydroxy-3,7,11trimethyl-2-dodecenoate | nd | 10.474 | 1334 |
| 1-Octen-3-ol | 55,97 | 10.777 | 998 |
| 1,7,7-Trimethyl-heptane-2-one | 2,04 | 11.378 | 1031 |
| 2,4-Octadienal | 0,14 | 12.294 | 1653 |
| 2-Octen-1-ol | 13,55 | 14.027 | 1610 |
| 4-(Benzoylmethyl)-6-methyl-2H-1,4-benzoxazin-3-one | nd | 15.037 | — |
| 4-Hexenoic acid, 6-hydroxy-4-methyl-, methyl ester | nd | 15.235 | 480 |
| 1,1,1,5,5,5-Hexafluoro-4-oxo-2-pentene-2-amine | nd | 15.626 | — |
| 1,2-Dimethyl-3,5-diphenyl-1H-Pyrazolium | nd | 16.140 | — |
| Cyclohexanemethyl propanoate | 0,1 | 22.173 | 744 |
| 3-Methyl-1-octyn-3-ol | 0,22 | 22.290 | 942 |
| 3-Methyl-3-hexanethiol | 0,46 | 22.833 | 988 |
| Pentanoic acid | 0,16 | 23.195 | 927 |
Głównymi składnikami aromatu były: 1-octen-3-ol (55,97%), 2-octen-1-ol (13,55%), 3-octanone (7,43%), (E)-2-octenal (6,79%) oraz 1-octen-3-one (5,80%). W tabeli 2 publikacji z 2015 r. zamieniono wartości 5,80 i 6,79 przypisane dwóm ostatnim związkom, lecz tabela 1, abstrakt i opis wyników podają wartości zgodne z zestawieniem. Do pozostałych zidentyfikowanych związków należały m.in. 1,7,7-trimethylheptan-2-one (2,04%), 2-propenoic acid (1,95%) oraz 1,3-octadiene (1,75%).
[10]Wyraźna dominacja alifatycznych związków ośmiowęglowych (C8) odpowiada za typowy, intensywny grzybowy aromat świeżego owocnika borowika sosnowego.
[10]Месцапражыванне і сустракальнасць
Асяроддзе, рэгіён і сезон
Borowik sosnowy jest grzybem ektomikoryzowym związanym przede wszystkim z sosnami, zwłaszcza z sosną zwyczajną (Pinus sylvestris). Występuje na glebach ubogich, kwaśnych i piaszczystych, wyrastając bezpośrednio z ziemi. W runie towarzyszą mu często śmiałek pognieciony (Deschampsia flexuosa) oraz chrobotki (Cladonia).
[4] [5] [7]W Czechach owocniki pojawiają się od maja przez całe lato i jesień, niekiedy aż do listopada przy sprzyjających warunkach termicznych. Wcześniejsze opracowania Piláta z 1973 r. podawały przedział od maja do września. Lokalnie grzyb ten bywa liczny, choć w wielu rejonach pozostaje rzadki lub w ogóle nie występuje.
[4] [6]Zestawienie wybranych europejskich stanowisk i kolekcji badawczych:
| Miejsce | Data podana w źródle | Rodzaj zapisu |
|---|---|---|
| Czechy, Bělá koło Semil | 14 V 1950 | Nejdlová; typ PR608363; bór sosnowy |
| Czechy, Konstantinovy Lázně | 3 VII 1963 | A. Pilát; czysty bór sosnowy; figura 1 w opisie z 1973 r. |
| Polska, Łódzkie, Pawlikowice 2 km NW, DD95 | 14 X 2017 | GRej 307426; Beata Łyszkowska; 1 owocnik z ziemi; las mieszany |
| Polska, Łódzkie, Pawlikowice 2 km NW, DD95 | 14 X 2018 | GRej 320351; Beata Łyszkowska; 2 sąsiadujące owocniki; las mieszany |
| Polska, Mazowieckie, Osówiec Szlachecki 1 km N, EC25 | 13 IX 2020 | GRej 335617; Romuald Tomaszewski; 2 owocniki z ziemi; nasadzenie sosnowe |
| Czechy, Plzeňský kraj | 18 VIII 2023 | CMS0066-2023-0246 |
| Czechy, Plzeňský kraj | 17 VIII 2023 | CMS0071-2023-0086 |
| Czechy, Středočeský kraj | 21 V 2022 | CMS0087-2022-0076 |
| Czechy, Jihočeský kraj | 27 IX 2020 | CMS0071-2020-0247 |
| Czechy, Plzeňský kraj | 5 IX 2020 | CMS0071-2020-0189 |
| Czechy, Vysočina | 27 IX 2018 | CMS0066-2018-0113 |
| Finlandia, Salo, Tuohittu, Tuohitunnummi | 30 IX 2020 | Jukka Vauras; 2 owocniki; GBIF 3441186229 / FinBIF JX.1160813#20 |
| Bułgaria, Batak, zachodnie Rodopy | 2017 | Materiał badań biochemicznych; 41°46′02,6″N 24°08′48,4″E |
| Turcja, Beypınar, Kırklareli, Marmara | XI 2013 | Materiał analizy aromatu; 41°48′35″N 27°33′33″E; 733 m n.p.m. |
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Крыніцы |
|---|---|---|---|
| Польшча | Лодзьскае ваяводства | VI–IX |
|
Крыніцы
- B. pinophilus — species account, Boris Assyov
- Species Fungorum: Boletus pinophilus Pilát & Dermek, record 309751, current synonymy
- Index Fungorum: Boletus pinophilus, name record 309751
- Pilát A. (1973). Boletus pinophilus nomen novum pro Boletum pinicolam (Vittadini 1835) Venturi 1863. Česká Mykologie 27(1): 6–8.
- Snowarski M. Atlas grzybów Polski: Boletus pinophilus (borowik sosnowy). Page generated 2026-09-01; content changed 2025-10-19.
- Tejkal K. Česká mykologická společnost: Boletus pinophilus — hřib borový.
- Beugelsdijk D.C.M. et al. (2008). A phylogenetic study of Boletus section Boletus in Europe. Persoonia20:1–7. DOI 10.3767/003158508X283692.
- Dospatliev L., Petkova Z., Antova G., Angelova-Romova M., Ivanova M., Mustafa S. (2023). Proximate composition of wild edible mushrooms from the Batak Mountain, Bulgaria. JMBFS12(6):e4718. DOI 10.55251/jmbfs.4718.
- FinBIF / Atlas of Finnish Fungi via GBIF occurrence3441186229; Jukka Vauras; occurrence http://tun.fi/JX.1160813#20.
- Bozok F., Zarifikhosroshahi M., Kafkas E., Taşkın H., Büyükalaca S. (2015). Comparison of Volatile Compounds of Fresh Boletus edulis and B.pinophilus in Marmara Region of Turkey. NBHA43(1): 192–195. DOI 10.15835/nbha4319731.
- NBHA publisher metadata for Bozok et al. 2015, article9731