Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.












Muchomor żółtawy (Amanita crocea) to atrakcyjny wizualnie grzyb naziemny z sekcji Vaginatae, wyróżniający się intensywnie pomarańczowordzawym kapeluszem oraz zygzakowatym wzorem na trzonie bez pierścienia. Rośnie w lasach liściastych i iglastych od lata do jesieni.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt półkulisty, jajowaty, dzwonkowaty, wypukły lub płaski.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest gładka, także w suchych warunkach.
- Pokrycie
- W suchych warunkach powierzchnia kapelusza jest zamszowa.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest lśniąca.
- Lepkość i śluzowatość
- W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka.
- Kolor
- Kapelusz może być pomarańczowoochrowy, żółtopomarańczowy, pomarańczowy, pomarańczowożółty lub pomarańczowobrązowy.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza jest bruzdkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 30 do 120 milimetrów.
- Środek
- Kapelusz ma garbek.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są wolne od trzonu.
- Profil
- Blaszka jest brzuchata.
- Barwa
- Hymenofor może być kremowobiały, szafranowożółty lub kremowy, u młodych owocników może być białawy, a u dojrzałych owocników może być żółtawy.
- Ostrze
- U młodych owocników ostrze blaszki jest oprószone.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
- Grubość blaszek
- Blaszki są cienkie.
- Szerokość blaszek
- Blaszki są szerokie.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub zwężający się ku górze.
- Kolor
- Trzon może być biały lub kremowożółty.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być kłaczkowata lub łuskowata.
- Wzór powierzchni trzonu
- Powierzchnia trzonu jest zygzakowata.
- Barwa ornamentacji
- Ornamentacja trzonu może być pomarańczowa, żółtawa lub żółtopomarańczowa.
- Wnętrze
- Trzon może być pusty; u młodych owocników — pełny.
- Konsystencja
- Trzon jest kruchy.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 100 do 180 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 12 do 30 milimetrów, a u dołu może mieć grubość od 20 do 25 milimetrów, a u góry może mieć grubość od 10 do 15 milimetrów.
- Pochwa
- Stwierdzono obecność pochwy.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień nie występuje u tego gatunku.
Osłona u podstawy
- Budowa
- Osłona u podstawy trzonu jest workowata.
- Miękkość i twardość pochwy i osłony u podstawy
- Osłona u podstawy trzonu jest zwarta / jędrna.
- Materiał pochwy i osłony u podstawy trzonu
- Osłona u podstawy trzonu jest błoniasta.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być białawy, biały lub żółtawobiały, a w kapeluszu pod skórką może być pomarańczowy lub pomarańczowobrązowy.
- Smak
- Ma słaby smak.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- Miąższ jest kruchy.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy; może być przyjemny; może być niewyróżniający się.
- Nuta smakowa
- Miąższ ma nutę smakową orzechową.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
- Ocena przyjemności smaku miąższu
- Smak miąższu jest przyjemny.
- Grubość
- Miąższ jest cienki.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest rzadki.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do września.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić

archenzo · CC BY-SA 3.0
Wersja JPEG o szerokości1280px przygotowana przez Wikimedia Commons; bez lokalnej zmiany kadru i koloru.
Źródło zdjęcia · CC BY-SA 3.0Muchomor złotawy
Amanita ceciliae
Najważniejsze różnice
Muchomor żółtawy (Amanita crocea) ma kapelusz jaskrawo szafranowy do pomarańczowożółtego i pochwę zabarwioną wewnątrz na pomarańczowo.
FAQ
Czy muchomor żółtawy można jeść na surowo?
Nie, na surowo jest trujący. Zawiera związki hemolityczne, które giną dopiero po dokładnej obróbce termicznej.
Jakie drzewa są głównymi partnerami mikoryzowymi tego grzyba?
Tworzy związki mikoryzowe głównie z brzozami, bukami, dębami, a także ze świerkami i sosnami.
W jakim okresie roku występuje najczęściej?
Owocniki pojawiają się od lipca do października, osiągając szczyt wysypu w sierpniu i wrześniu.
Jakie cechy smakowe posiada ten gatunek?
Po ugotowaniu ma delikatny, słodkawy, przyjemnie orzechowy smak oraz aksamitną konsystencję.
Czy na trzonie tego muchomora znajduje się pierścień?
Nie ma pierścienia; trzon pokryty jest charakterystycznym zygzakowatym wzorem i wyrasta z pochwy.
Na jakich glebach rośnie najchętniej?
Preferuje gleby kwaśne, ubogie, piaszczyste lub krzemionkowe, często wzdłuż leśnych ścieżek i polan.
W których krajach uchodzi za kulinarny rarytas?
Jest tradycyjnie ceniony i chętnie zbierany do celów konsumpcyjnych we Włoszech, Francji i Hiszpanii.
Do czego nawiązuje nazwa gatunkowa 'crocea'?
Epitet pochodzi z łaciny i oznacza szafranowy, nawiązując do barwy kapelusza tego grzyba.
Czy znajdował zastosowanie w rzemiośle wiejskim?
Tak, wyciągów z kapelusza używano w barwiarstwie ludowym do barwienia wełny na odcienie żółci i pomarańczu.
Jakie wymagania kulinarne ma ten gatunek przed spożyciem?
Musi być dobrze obgotowany w wodzie, którą należy bezwzględnie wylać przed dalszą obróbką.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- muchomor żółtawy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Amanita crocea (Quél.) Singer
- Pozostałe nazwy
- muchomor żółty
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt kulisty lub niemal kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 8,45 do 14,5 mikrometra i szerokość od 7,42 do 11,2 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Miąższ trzonu
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, czasu odczytu, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W miąższu trzonu po zastosowaniu fenolu uzyskano barwę opisaną w źródle jako „brązowowinna”.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Preferuje gleby kwaśne.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną brzoza i dęby.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną świerki.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzy brzoza.
Mikoryzę z tym grzybem tworzą świerki. - Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Jasnopomarańczowe i ochrowe barwniki obecne w skórce kapelusza były historycznie wykorzystywane w domowym barwieniu materiałów naturalnych. W tradycyjnym rzemiośle wiejskim wyciągi z dojrzałych owocników pozwalały uzyskać na wełnie ciepłe, pastelowe odcienie żółci, pomarańczu i jasnego brązu, szczególnie przy zastosowaniu zapraw ałunowych.
W tradycji ludowej niektórych regionów Europy Wschodniej wysuszone, sproszkowane fragmenty starych owocników stosowano okazjonalnie w symbolicznych rytuałach mających na celu zapewnienie obfitych plonów zbóż i ochronę ziarna siewnego przed pleśnią. Wyrazisty kolor kapelusza łączono z energią słońca i ognia domowego, dlatego suszone owocniki wieszano niekiedy pod strzechami jako talizman chroniący przed uderzeniem pioruna w czasie letnich burz.
Historia i kultura
Wyrazista, szafranowo-pomarańczowa barwa muchomora żółtawego sprawiła, że od dawna przyciągał uwagę badaczy przyrody i mieszkańców wsi. Nazwa łacińska 'crocea' odnosi się bezpośrednio do szafranu, co w tradycji nowożytnej botaniki podkreślało jego szlachetną kolorystykę. W dawnych polskich atlasach określano go często jako muchomora szafranowego lub pomarańczowego.
W tradycjach ludowych krajów alpejskich i pirenejskich grzyb ten zyskał przydomki nawiązujące do płomienia lub jesiennego złota i był traktowany przez pasterzy jako oznaka dojrzewania lasu i zbliżającego się końca wypasu bydła na halach. Ze względu na swoją elegancję i intensywną barwę pojawiał się w ilustracjach mykologicznych XIX wieku jako wzorcowy przykład piękna grzybów leśnych.
Jadalność i bezpieczeństwo
Gatunek ten jest uważany za grzyb jadalny i jeden z najsmaczniejszych przedstawieństw swojej sekcji, lecz bezwzględnie wymaga uprzedniego dokładnego ugotowania. Na surowo jest toksyczny ze względu na obecność nietrwałych termicznie toksyn wywołujących hemolizę oraz ostre zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Gotowanie neutralizuje te substancje, czyniąc miąższ zdatnym do spożycia. Wodę z obgotowania zaleca się odlać.
Miękkie, soczyste kapelusze mają słodkawy, lekko orzechowy posmak i przyjemną, aksamitną strukturę. We Włoszech, Francji i Hiszpanii gatunek ten uchodzi za lokalny przysmak o wysokich walorach kulinarnych, ceniony za intensywny kolor i delikatny aromat. W wielu innych krajach, mimo jadalności, rzadko trafia do koszyków z powodu obaw przed pomyłką z gatunkami toksycznymi.
Siedlisko i występowanie
Muchomor żółtawy występuje w Europie, Azji Północnej oraz w niektórych rejonach Ameryki Północnej. Spotkać go można zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych oraz mieszanych, najczęściej na obrzeżach drzewostanów, wzdłuż leśnych duktów, na polanach i trawiastych obrzeżach torfowisk. Wykazuje silną mikoryzę z brzozą brodawkowatą, bukiem zwyczajnym, dębem szypułkowym, a także świerkiem pospolitym i sosną zwyczajną. Preferuje gleby kwaśne, ubogie w substancje odżywcze, krzemionkowe i piaszczyste.
Sezon owocnikowania trwa od lipca do końca października, osiągając szczyt w sierpniu i wrześniu. W strefie śródziemnomorskiej pojawia się później, trwając niekiedy do końca listopada, natomiast na obszarach górskich oraz w Europie Północnej sezon jest krótszy i zamyka się wraz z nadejściem wczesnojesiennych chłodów we wrześniu.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
Tejkal, Česká mykologická společnost, Amanita crocea · Jedlá, nutná delší tepelná úprava; autorska ocena kulinarna, nie wyznaczona doświadczalnie bezpieczna procedura.
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Materiał: po obróbce
Tejkal, Česká mykologická společnost, Amanita crocea · CMS:jedlá, nutná delší tepelná úprava. Ocena autora po obróbce, nie dowód bezpieczeństwa surowego grzyba.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Źródło bez opisu bibliograficznego · Remarque; Syndrome associé: harmful haemolytic effect in absence of cooking. Species page author assessment, not a validated preparation protocol.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Amanita crocea (Quél.) Singer
Muchomor żółtawy (Amanita crocea (Quél.) Singer) należy do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae). Bazonimem taksonu jest Amanita vaginata var. crocea Quél., opisana w 1898 roku. Obecną kombinację na poziomie gatunku nadał Rolf Singer w pracy z 1951 roku (datowanej w źródłach na lata 1949–1951).
[25]Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Badania molekularne europejskich przedstawicieli sekcji Vaginatae rozgraniczają Amanita crocea w wąskim ujęciu od Amanita subnudipes. Dawniejsze zbiory z ciepłolubnych lasów dębowych na wapieniu, opisywane jako A. crocea, w rzeczywistości odpowiadają A. subnudipes. Prawdziwa Amanita crocea w ścisłym sensie występuje na podłożach kwaśnych pod brzozami i świerkami, cechując się wyraźnym pomarańczowym odcieniem trzonu.
[4]Nowoczesne analizy taksonomiczne sekcji Vaginatae opierają się na łącznym sekwencjonowaniu loci ITS, LSU, RPB1 i TEF1-α oraz analizie mikroskopowej budowy anatomicznej pochwy.
[4]W pomiarach świeżych okazów z Bliskiego Wschodu średnia masa owocnika wynosiła 73,74 ± 1,50 g, długość trzonu 10,28 ± 0,67 cm, a średnie wymiary kapelusza wynosiły około 7,5–9 cm.
[28]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Amanita crocea IF115109; source-specific atlas concepts and separate identified experimental materials. Varga2024 A.crocea sensu stricto remains distinct from historical Hungarian oak/calcareous records referred to A.subnudipes; Iranian isolate and Iraqi Dukan material retain only their own source identifications.
[25] [4]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest rzadki. [40]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Cystydy hymenialne
Skórka kapelusza
Reakcje z odczynnikami
- Reakcja amyloidalna
- Reakcja amyloidalna zarodników w odczynniku Melzera jest ujemna. [37]
Zarodniki
- Mediana ilorazu długości i szerokości zarodnika
- Mediana ilorazu długości i szerokości zarodnika wynosi 1,2. [37]
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [45] [49]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,03 do 1,37. [37]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [21] [45] [37]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest cienkościenny. [37]
Materiał i metody badań
Próba z odczynnikiem chemicznym — materiał i ograniczenia
Materiał: Miąższ trzonu owocnika w koncie SMNF. Nie podano konkretnej kolekcji użytej do testu, stężenia odczynnika ani czasu odczytu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Barwa brązowoczekoladowa w porównaniu dotyczy A. fulva; nie przypisano jej A. crocea.
[49]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Własne badanie Josepa Torresa w Fungipedii: 30 zarodników. Nie podano jednoznacznego numeru kolekcji ani geolokalizacji badanego okazu.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Środkowe wartości L 9,80 µm oraz W 8,52 µm zachowano w dokumentacji; nie zastępują źródłowego min–max.
[37]Badanie składu i aktywności — Nr 24 — materiał
Materiał: Turcja: Beykonağı, Ilgın, Konya; las sosnowy, czerwiec 2018 roku. Zebrano około 10 owocników; pięć wykorzystano do ekstraktu po suszeniu przez 48 godzin w 40 °C. Pozostały materiał zachowano w fungarium Uniwersytetu Selçuk. Identyfikacja makro- i mikroskopowa, bez własnego ponownego oznaczenia DNA.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Ograniczenia: Trzy powtórzenia oznaczenia nie są trzema niezależnymi populacjami. Ujemny wynik mutagenności i antymutagenność w badaniu bakteryjnym nie potwierdzają bezpieczeństwa spożycia ani skuteczności u ludzi. Źródłową nazwę „Hinic acid” zachowano bez samowolnego utożsamienia z kwasem chinowym.
[32]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [45] [37] [49]
Metody i zapisy źródłowe — GarcíaBona, własny materiał z Nawarry, hiszpański opis skórki, osłony, ostrza, podstawek i zarodników. Zapis10.5[12.1;12.9]14.5×8.9[9.8;10.2]11.2µm zachowany, bez zgadywania statystyki liczb w nawiasach. Brak kalibracji, N i DNA.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Układ strzępek skórki — zapis źródłowy: „Hifas entremezcladas; splątany układ strzępek.” [45]
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basides tétrasporiques/basidios producen cuatro esporas;4na1podstawce.” [45]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki wąskie u podstawy i rozszerzone ku górze; maczugowaty podstawowy kształt, bez zgadywania wymiarów.” [45]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Queilocistidios claviformes o piriformes: maczugowata możliwość, tylko cystydy ostrza. Brakujące gruszkowate zapisano w dokumentacji.” [45]
Przegrody strzępki skórki — zapis źródłowy: „Tabiques desprovistos de fíbulas; jawnie opisane przegrody.” [45]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „Strzępki skórki silnie osadzone/rozdzielone przez żel. Obecność oddzielona od nieobsługiwanego stopnia.” [45]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Intracellular pigment: amarillento. Barwa i położenie osobno.” [45]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Hyalines/incoloras; bezbarwne zarodniki w mikroskopii, nie barwa wysypu.” [45]
Zawartość zarodnika — zapis źródłowy: „Gran vacuola central; zawartość wakuolizowana. Nie zidentyfikowano lipidów i nie zapisano kropli oleju.” [45]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „GarcíaBona, własny materiał z Nawarry, hiszpański opis skórki, osłony, ostrza, podstawek i zarodników. Zapis10.5[12.1;12.9]14.5×8.9[9.8;10.2]11.2µm zachowany, bez zgadywania statystyki liczb w nawiasach. Brak kalibracji, N i DNA.” [45]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Źródłowo globose/sphériques/téměřkulovité, podstawowy kulisty kształt.” [45]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Esporas lisas; gładka powierzchnia zarodników, nie cystyd.” [45]
Metody i zapisy źródłowe — JosepTorres,Fungipedia,własny pomiar N=30zarodników. L8.45–11.24µm,W7.42–10.25µm,Q1.03–1.37; środkowe9.80,8.52 nie są skrajnymi granicami. MapaGBIF nie stanowi lokalizacji badanego okazu. Nie podano DNA.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basides tétrasporiques/basidios producen cuatro esporas;4na1podstawce.” [37]
Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Podstawki wąskie u podstawy i rozszerzone ku górze; maczugowaty podstawowy kształt, bez zgadywania wymiarów.” [37]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Queilocistidios claviformes o piriformes: maczugowata możliwość, tylko cystydy ostrza. Brakujące gruszkowate zapisano w dokumentacji.” [37]
Osadzenie strzępek skórki w substancji żelowej — zapis źródłowy: „Strzępki skórki silnie osadzone/rozdzielone przez żel. Obecność oddzielona od nieobsługiwanego stopnia.” [37]
Barwa pigmentu skórki — zapis źródłowy: „Intracellular pigment: pardoocráceo. Barwa i położenie osobno.” [37]
Zawartość zarodnika — zapis źródłowy: „Gran vacuola central; zawartość wakuolizowana. Nie zidentyfikowano lipidów i nie zapisano kropli oleju.” [37]
Długość zarodnika; Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „JosepTorres,Fungipedia,własny pomiar N=30zarodników. L8.45–11.24µm,W7.42–10.25µm,Q1.03–1.37; środkowe9.80,8.52 nie są skrajnymi granicami. MapaGBIF nie stanowi lokalizacji badanego okazu. Nie podano DNA.” [37]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Fungipedia:Q1.03–1.37,N30, mediana osobno1.20.” [37]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Źródłowo globose/sphériques/téměřkulovité, podstawowy kulisty kształt.” [37]
Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Esporas lisas; gładka powierzchnia zarodników, nie cystyd.” [37]
Grubość ściany zarodnika — zapis źródłowy: „De pared fina; cienka ściana zarodnika.” [37]
Metody i zapisy źródłowe — Jean-PierreGavériaux,SMNF,konto z własnymi zdjęciami20.06.2008,DunesduMontSaint-Frieux(Francja). Średnica9–11.5µm, nie para długość×szerokość. Brak N i pełnej metody.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basides tétrasporiques/basidios producen cuatro esporas;4na1podstawce.” [49]
Barwa zarodnika w mikroskopie — zapis źródłowy: „Hyalines/incoloras; bezbarwne zarodniki w mikroskopii, nie barwa wysypu.” [49]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Źródłowo globose/sphériques/téměřkulovité, podstawowy kulisty kształt.” [49]
Metody i zapisy źródłowe — Marek Snowarski/GRej: Amanita crocea
Metody i zapisy źródłowe — KarelTejkal,CMS,opis atlasowy. Podano średnicę8–11µm, nie dwie osie. Brak przypisania mikroskopii do jednego z fotografowanych okazów, N i medium.
Identyfikacja kropli: nierozstrzygnięta.
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Źródłowo globose/sphériques/téměřkulovité, podstawowy kulisty kształt.” [33]
Metody i zapisy źródłowe — Karel Tejkal, Česká mykologická společnost: Amanita crocea
Nazwy i zakres oznaczenia gatunku
Nazwy: Właściwa polska nazwa to muchomor żółtawy, zaproponowana w czekliście Wojewody (2003). Snowarski dokumentuje także nazwę muchomor żółty. Ta druga jest niejednoznaczna historycznie: w czekliście występuje również przy A. citrina. Pozostaje nazwą alternatywną tego rekordu, z własnym świadectwem użycia. Nazwy „mglejarka żółtawa” nie dodano wyłącznie na podstawie jej obecności we własnym serwisie.
Nomenklatura: Przyjęta nazwa naukowa to Amanita crocea (Quél.) Singer. Zachowano historyczne Amanita vaginata var. crocea Quél. oraz Amanitopsis crocea (Quél.) E.-J. Gilbert. Polskie i naukowe nazwy sprawdzono ponownie; istniejąca poprawna nazwa główna pozostaje. Odczytane konto CMS dokumentuje obie kombinacje, a świeży odczyt GBIF daje dokładne dopasowanie do akceptowanego A. crocea w Amanitaceae. Nie uzyskano bezpośrednich bajtów nowego konta Index Fungorum/Kew; jego wcześniejszy odczyt zachowano w historii.
Rewizja taksonomiczna: Varga i współautorzy (2024) rozróżniają A. crocea i A. subnudipes. Węgierskie wcześniejsze oznaczenia crocea z wapiennych lasów dębowych odnoszą do subnudipes; prawdziwy crocea jest przede wszystkim kwasolubny i związany z brzozą lub świerkiem. W badaniu są m.in. węgierski PG-2023-07-27-1 oraz norweski DB-2021-08-08-3 (AD122); tabela 1 wiąże je z sekwencjami. Opisy starszych kolekcji hiszpańskich, tureckich i portugalskich zachowują oznaczenie autorów, z informacją o braku ponownej identyfikacji według tej rewizji. Nie uznano wszystkich danych spoza Europy automatycznie za inny gatunek.
[52] [40] [33] [39] [4] [51]Morfologia: warunki i części owocnika
Odrębne cechy: Opisy rozdzielają białe lub kremowożółte tło trzonu od żółtopomarańczowych kłaczków i łusek. Miąższ pod skórką kapelusza może być pomarańczowy lub pomarańczowobrązowy; nie jest to barwa całego miąższu. W SMNF trzon jest pełny za młodu, podczas gdy CMS opisuje wnętrze puste. Warianty pozostają z własnymi źródłami i warunkiem wieku, bez dopisywania nieudokumentowanej kolejności faz.
Osłona i brzeg: Pochwa jest opisywana jako trwała i solidna, biała na zewnątrz, żółtawa lub kremowożółta wewnątrz. Odmiennych powierzchni nie połączono w bezwarunkową listę barw całej pochwy. Kapelusz jest zwykle pozbawiony resztek osłony, ale opisy obejmują również ich obecność. Prążkowanie może sięgać jednej trzeciej promienia. Kwalifikator „zwykle”, ułamek oraz strona pochwy pozostają odrębne i odnoszą się do konkretnej cechy.
Atlasowe uzupełnienia: CMS opisuje bardzo kruchy, białawy miąższ, niewyróżniający się smak i zapach oraz konieczność obróbki cieplnej. García Bona podaje przyjemny grzybowy zapach i przyjemny smak. Są to odrębne jakości opisu; przyjemność, charakter i intensywność nie zastępują się wzajemnie. Informacja o smaku jest świadectwem opisu autora, bez instrukcji próbowania surowego grzyba.
[45] [49] [33] [40]Mikroskopia: własne obserwacje i opis atlasowy
García Bona: Autor podaje we własnym materiale 10,5 [12,1; 12,9] 14,5 × 8,9 [9,8; 10,2] 11,2 µm. Granice osi zapisano jako 10,5–14,5 × 8,9–11,2 µm; środkowych wartości w nawiasach nie zinterpretowano bez dowodu jako zakresu skrajnego. Zarodniki są kuliste, gładkie, bezbarwne i nieamyloidalne, z dużą centralną wakuolą. Nie utożsamiono wakuoli z kroplą oleju. Podstawki są wydłużone, wąskie u nasady, silnie rozszerzone u góry i czterozarodnikowe. Nie podano ich liczbowych wymiarów ani N.
Torres: 30 zarodników: W autorskim badaniu Josepa Torresa w Fungipedii L wynosi 8,45–11,24 µm, W 7,42–10,25 µm, a Q 1,03–1,37. W tabeli środkowe wartości osi to 9,80 i 8,52 µm; Q (Me) wynosi 1,20. Medianę Q zapisano osobno od zakresu i nie obliczano jej z ilorazu średnich osi. Nie przypisano N=30 podstawkom. Zarodniki opisano jako niemal kuliste, cienkościenne, z centralną wakuolą i ujemną reakcją w odczynniku Melzera. Mapa GBIF nie ustala miejsca pobrania badanego materiału.
Średnica i metoda: Gavériaux w SMNF podaje kuliste zarodniki o średnicy 9–11,5 µm, hialinowe i nieamyloidalne; konto zawiera własne zdjęcia z 20 czerwca 2008 r. z Dunes du Mont Saint-Frieux. CMS podaje średnicę 8–11 µm. Średnica pozostaje odrębną wielkością i nie zastępuje pary długość × szerokość. Źródła nie wyjaśniają dokładnej konwencji granic pomiaru; nie dopowiedziano jej domyślnie.
Skórka i cystydy: W obu autorskich opisach hiszpańskich strzępki skórki są silnie zżelatynizowane. García Bona opisuje ich splątany układ i żółtawy pigment wewnątrzkomórkowy, Torres pigment ochrowobrązowy oraz bardziej zwarte strzępki pod warstwą zewnętrzną. Brak sprzążek dotyczy opisanych przegród strzępek skórki, bez przeniesienia na podstawki. Cystydy ostrza są maczugowate lub gruszkowate i gładkie; García Bona opisuje łatwe odłamywanie u podstawy, Torres rozproszenie. Kształt, powierzchnia i rozmieszczenie odnoszą się do cheilocystyd, bez dopisywania takich samych cech cystydom powierzchni blaszek.
Osłona i odczynniki: García Bona opisuje cienkie, rozgałęzione strzępki osłony ogólnej, ich przegrody bez sprzążek i nieliczne kuliste sferocysty. Nie przepisano ich do pól strzępek skórki. SMNF opisuje w miąższu trzonu barwę brązowowinną po fenolu; porównawcza brązowoczekoladowa barwa należy do A. fulva. Nie podano stężenia fenolu ani czasu odczytu. W próbach amyloidalnych Melzer jest jawnie nazwany tylko u Torresa; przy pozostałych zapisach nie dopisano receptury.
[45] [47] [37] [49] [33]Polska: występowanie, siedlisko i owocnikowanie
Polski termin: Czeklista Wojewody (2003), druk s. 46, podaje wprost lipiec–wrzesień. Ten zakres miesięcy zapisano dla Polski. Czerwcowe daty pojedynczych obserwacji w polskim rejestrze nie zostały automatycznie zamienione w pełny sezon. Czeski termin czerwiec–listopad oraz hiszpański czerwiec–październik zachowują swoje obszary i nie zastępują danych polskich.
Podstawa występowania: Wojewoda wymienia Gardyny koło Młynar, Ińsko, rezerwat Cisy w Czarnem, Mstów i Lublin, odsyłając do pięciu opracowań. Odczytano czeklistę, a nie zadeklarowano odczytu tych wszystkich pierwodruków. Podaje lasy liściaste i mieszane oraz jedno notowanie w parku miejskim. Snowarski opisuje rzadkie, pojedyncze lub grupowe występowanie, trawiaste obrzeża lasów i gleby mineralne. Ocena rzadkości jest atlasowa; nie ustala aktualnej liczby populacji.
Rośliny i koncepcje: Współwystępowanie z drzewem w opisie stanowiska nie jest automatycznie dowodem mikoryzy z tym drzewem. Rewizja Vargi mocniej wiąże zrewidowane A. crocea z brzozą i świerkiem oraz podłożem kwaśnym. Odrębne starsze opisy z dębów i buków zachowują własny zakres oznaczenia. Nie zamieniono listy roślin w listę lokalizacji i nie przejęto szczegółowej mikroskopii A. subnudipes.
[52] [33] [45] [40] [4]Portugalia: skład i aktywność ekstraktu
Materiał i poziom odczytu: Leal i współautorzy (2013), Food Research International 50:1–9, badali owocniki z okolic Bragançy zebrane w maju 2011 r. w mieszanym drzewostanie. Dla gatunku łączono 3–10 owocników, liofilizowano i sproszkowano materiał; okazy zachowano w zielniku IPB bez podanych numerów. Oznaczenie było atlasowe, bez DNA. Odczytano indeksowany pełny tekst autorskiego manuskryptu, w tym kolumnę A. crocea w tabelach 1–4. Oryginalnego PDF nie udało się pobrać (HTTP 403), a kontroli wizualnej tabel nie wykonano. Zachowano jawnie oznaczoną notatkę odczytu.
Skład: W tabeli 2 podano 89,04 ± 0,00 g wody/100 g świeżej masy. Dla suchej masy: popiół 25,73 ± 1,75, węglowodany 49,64 ± 1,34, białko 20,02 ± 1,33 i tłuszcz 4,62 ± 0,16 g/100 g. Białko obliczono ze współczynnikiem N×4,38. Energia wyliczona wynosi 320,19 ± 4,39 kcal/100 g suchej masy. Wolne cukry obejmują mannitol 3,57 ± 0,33 i trehalozę 4,54 ± 0,37 g/100 g. Są to średnie ± SD powtórzeń badanego materiału, bez tworzenia zakresu wszystkich populacji.
Pozostałe oznaczenia: Profil kwasów tłuszczowych obejmuje m.in. 54,46 ± 0,65% kwasu oleinowego i 20,14 ± 0,08% linolowego; procent odnosi się do profilu kwasów, nie masy owocnika. Tokoferole ogółem wynoszą 162,19 ± 2,51 µg/100 g suchej masy. Podano także likopen 0,23 ± 0,00 mg/100 g, kwas cytrynowy 2,07 ± 0,21 g/100 g i kwas protokatechowy 21,33 ± 1,46 mg/100 g. Beta- i delta-tokoferolu oraz beta-karotenu nie wykryto; kwas cynamonowy oznaczono jako ślady. „Nie wykryto” nie jest zerem, a ślady nie stają się liczbą.
Testy ekstraktu: Dla metanolowego ekstraktu podano wynik Folina–Ciocalteu 22,27 ± 0,38 mg GAE/g. DPPH EC50 wynosi 7,94 ± 0,08 mg/ml, beta-karoten/linolan 50,44 ± 7,65 mg/ml, TBARS 1,44 ± 0,48 mg/ml. W redukcji żelazicyjanku/pruskiego błękitu punkt odpowiada absorbancji 0,5 i wynosi 1,08 ± 0,23 mg/ml. Zachowano różnicę między EC50 a IC50, ilością zidentyfikowanych fenoli a nieswoistą zdolnością redukcyjną. Nie jest to badanie skuteczności leczniczej.
[42]Turcja: chemia, enzymy i test Amesa
Materiał i metoda: Alkan i współautorzy (2020), DOI 10.3390/jof 6030166, zebrali materiał w Beykonağı, Ilgın, Konya w czerwcu 2018 r. w lesie sosnowym. Około dziesięciu owocników oznaczono makro- i mikroskopowo; pięć wykorzystano do ekstraktu, pozostałe zachowano w fungarium Uniwersytetu Selçuk. Analizy dotyczyły metanolowego ekstraktu wysuszonego materiału. Odczytano pełny oryginalny tekst w publicznej kopii PDF oraz wizualnie sprawdzono kolumny i przypisy tabel 2–6. Nie wykonano nowego oznaczenia DNA.
Antyoksydacja i skład: W tabeli 2: fenole oznaczane Folinem 9,33 ± 0,06 mg GAE/g; DPPH 26,09 ± 0,17, ABTS 36,59 ± 2,53, CUPRAC 39,57 ± 1,19 i FRAP 37,40 ± 0,78 mg TE/g. Chelacja metali: 15,06 ± 0,02 mg EDTAE/g; test fosfomolibdenianowy: 0,35 ± 0,05 mmol TE/g. Średnie ± SD odnoszą się do oznaczeń ekstraktu. W tabeli 3 stężenia wynoszą: kwas p-hydroksybenzoesowy 56,10, cynamonowy 539,38, p-kumarowy 2,81 i źródłowo nazwany „Hinic acid” 36,40 µg/g ekstraktu. Nie poprawiono samowolnie tej ostatniej nazwy na kwas chinowy. Wartości poniżej LOQ pozostają wynikami poniżej oznaczalności.
Enzymy: Tabela 4 podaje AChE 0,90 ± 0,01 i BChE 0,80 ± 0,02 mg GALAE/g, tyrozynazę 49,79 ± 0,15 mg KAE/g oraz alfa-amylazę 0,08 ± 0,01 mmol ACAE/g. Alfa-glukozydazę oznaczono NA, czyli „not active”. Są to różne cele enzymatyczne i równoważniki wzorców; nie zapisano ich jako procentowego zahamowania. Wielkości z różnych wzorców lub testów nie są bezpośrednio zamienne.
Mutagenność i antymutagenność: W tabeli 5 autorzy nie stwierdzili wyniku mutagennego w testach TA98 i TA100 z aktywacją metaboliczną S9 i bez niej, przy trzech badanych dawkach. W tabeli 6, w obecności mutagenów kontrolnych, zahamowanie liczby rewertantów zależy od szczepu, dawki i S9. Dla TA98 +S9 wynosi 94%, 55% i 12%; dla TA100 +S9 83%, 8% i 3% przy kolejnych dawkach 10 000, 5000 i 2500 µg/płytkę. Wynik w bakteriach nie dowodzi przeciwnowotworowego działania u ludzi ani bezpieczeństwa spożycia.
[32]Srebro i chlor: wynik zależny od procedury
Jedna próbka, różne metody: Synková i Borovička (2025) porównali wyniki archiwalnej próbki A. crocea AGP-19. Chlor oznaczony INAA wynosi 2320 mg/kg suchej masy. W zestawie mineralizacji mikrofalowej srebro INAA wynosi 319 ± 2 mg/kg, a po mineralizacji w HR-ICP-MS 144 mg/kg, odzysk 45%. W zestawie mineralizacji na płycie grzejnej INAA wynosi 329 ± 2 mg/kg, HR-ICP-MS 237 mg/kg, odzysk 72%. Są to dwie procedury tej samej próbki, nie min–max gatunku. Wartości ±2 są źródłową niepewnością statystyczną oznaczenia, a nie SD dziesięciu owocników.
Ograniczenie interpretacji: Praca bada zaniżanie oznaczeń srebra po mineralizacji kwasem azotowym wskutek wytrącania AgCl. Wyniku nie zamieniono w ocenę przydatności żywieniowej, dowód bezpieczeństwa lub wdrożone odzyskiwanie srebra. Dane dziesięciu powtórzeń próbki A. strobiliformis B-1513 z innej części publikacji nie zostały przypisane A. crocea. Szczegółowe metadane archiwalnej AGP-19 są w suplementach, których tutaj nie deklaruje się jako odczytanych.
[29] [50]Irak: morfometria, skład i ograniczenia identyfikacji
Materiał: Sleman i Tahir (2025), DOI 10.25259/JKSUS_423_2025, opisują materiał z Dukan w irackim Kurdystanie z lutego 2024 r. Podają identyfikację morfologiczną oraz wynik ITS z numerem PQ686237. Numer jest raportem autorów; nie wykonano własnego ponownego oznaczenia sekwencji. Odczytano pełny tekst i tabele; historyczna nazwa pozostaje z dokładnym zakresem badanego materiału.
Wyniki: Tabela 2 podaje średnie ± SE z pięciu powtórzeń: masa świeżego okazu 73,74 ± 1,50 g, długość trzonu 10,28 ± 0,67 cm, pionowa średnica kapelusza 9,12 ± 0,78 cm i pozioma 7,68 ± 0,72 cm. Średnicy pionowej nie zamieniono w wysokość kapelusza, a SE w SD lub min–max. Tabela 3 raportuje fenole 146,76 ± 2,03 µg/g świeżej masy, DPPH 363,37 ± 2,19 µg/g, flawonoidy 33,60 ± 1,11 µg/g, wilgotność 90,19 ± 1,28%, białko 5,01 ± 0,41 mg/g i rozpuszczalne cukry 0,75 ± 0,08 µg/g świeżej masy. Nietypowe jednostki zachowano według źródła, bez samodzielnego przeliczania lub poprawiania.
GC-MS: Przypisania pików GC-MS na podstawie biblioteki widm i ich względne pola nie są tym samym co potwierdzone ilości toksyn w grzybie. Nie wyprowadzono z listy potencjalnie szkodliwych związków automatycznej kategorii „trujący”. Nie przeniesiono również wyników innego badanego gatunku do tego rekordu.
[48]Doświadczenie z sadzonkami dębu perskiego
Materiał i plan: Malekzadeh i współautorzy (2025), DOI 10.1186/s 12870-025-06791-5, wykorzystali irański izolat oznaczony A. crocea. Materiał pochodził z lasu Bivareh w prowincji Ilam. Opisano czystą kulturę, a tabela 1 podaje AmCr 1, MF278764 i dopasowanie BLAST 99%. Hodowlę i doświadczenie prowadzono oddzielnie od owocnikowania. W szklarni porównano pięć wariantów, w tym kontrolę, przy trzech powtórzeniach, na sadzonkach Quercus brantii przez siedem miesięcy od października 2021 do maja 2022 r.
Wynik i etap zastosowania: W wariancie A. crocea pobranie cynku przez liście wynosiło 2098,6 µg na donicę, o 62,7% więcej niż w kontroli. Stężenia cynku, żelaza i miedzi w liściach zwiększyły się odpowiednio o 52,5%, 77,1% i 72,9%. Wyniki dotyczą rośliny i konkretnego doświadczenia; nie są składem owocnika ani działaniem leczniczym. Jest to doświadczalna możliwość wykorzystania inokulum do sadzonek, bez dowodu komercyjnego wdrożenia. Ryciny mikoryzy zachowano jako ryciny autorów; nie dorobiono z nich własnych pomiarów mufki lub sieci Hartiga.
[27] [43]Jadalność: oceny autorów a dane kliniczne
Droga ocen: Snowarski odsyła przy ocenie „jadalny” do Wojewody (2003), który w uwagach podaje Edible. Czeklista nie wskazuje przy tym zdaniu konkretnego doświadczenia toksykologicznego. CMS i SMNF również podają oceny kulinarne, z zastrzeżeniami obróbki lub niskiej jakości. Nie policzono tych opisów jako kilku niezależnych badań bezpieczeństwa. Ujemny Ames ekstraktu i wyniki antyoksydacyjne są innym rodzajem dowodu.
Przypadki dolegliwości: La Rosa i współautorzy (publikacja online 2023, tom 2024), DOI 10.1002/fsn 3.3793, analizowali retrospektywnie 164 pacjentów z południowej Sardynii z lat 2011–2021. Tabela 3 klasyfikuje A. crocea jako Edible, ale przypisuje mu trzy przypadki: pobudzenie, nudności i wymioty; średnia latencja to dwie godziny, średni pobyt w szpitalu jeden dzień. Odczytano oryginalny pełny XML i właściwy wiersz. Brakuje indywidualnego opisu dawki, przygotowania oraz molekularnego potwierdzenia każdego posiłku. Jest to sygnał kliniczny wymagający zachowania, bez ustalenia konkretnej toksyny i bez uniwersalnego wniosku o toksyczności wszystkich owocników.
[40] [52] [33] [49] [32] [41]Zastosowania i tradycje: rzeczywiście sprawdzony zakres
Badania i praktyka: Wyszukiwano użycia lecznicze i zielarskie, techniczne, barwierskie, przyprawowe oraz inne tradycyjne. Potwierdzono laboratoryjne badania ekstraktów, badanie metod oznaczania metali i doświadczenie inokulacji sadzonek. Nie uzyskano swoistej pierwotnej dokumentacji praktyki barwienia, leku zatwierdzonego dla ludzi lub produktu przyprawowego z europejskiego A. crocea. Taki wynik przeglądu nie dowodzi, że użycie nigdy nie istniało.
Meksykański zakres nazwy: Hernández-Santiago i współautorzy (2016) prowadzili badanie etnomykologiczne w czterech społecznościach Mixtec w Oaxaca. Materiał nazwany A. crocea jest lokalnie uważany za trujący i zaliczany do grupy grzybów „żabich”; autorzy odsyłają do innych prac przy stwierdzeniu jego konsumpcji w pozostałych regionach Meksyku. Odczytano własne badanie i bibliografię, lecz nie wszystkie cytowane opracowania terenowe. Nie przypisano tych zwyczajów bezpośrednio europejskiemu A. crocea sensu stricto ani nie uznano lokalnej klasyfikacji za wynik badania toksykologicznego.
[32] [27] [29] [44]Dokumentacja źródłowa
Ustalenia źródła: Varga i współautorzy (2024) opisują związki Amanita crocea z Betula i Picea. Wskazują zarazem, że wcześniejsze węgierskie kolekcje oznaczane tą nazwą pod Quercus prawdopodobnie należały do A. subnudipes. Zastrzeżenie dotyczy tożsamości dawnych oznaczeń; nie zapisano dębu jako dodatkowego gospodarza A. crocea ani nie przeniesiono na ten gatunek dawnych stanowisk A. subnudipes.
[4]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polska; konto czeklisty Wojewody (2003), druk s. 46, z odsyłaczami do Gardyn, Ińska, rezerwatu Cisy w Czarnem, Mstowa i Lublina.
Zakres odczytu: Pełny tekst.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Pojedyncze czerwcowe daty w rejestrze GRej pozostają obserwacjami; nie wyznaczają pełnego sezonu. Czeklista z 2003 roku nie jest aktualnym zliczeniem populacji w 2026 roku.
[52]Materiał: Opublikowane polskie stanowisko w Kotlinie Sądeckiej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[40]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Wykryte związki fenolowe
- W badanym materiale wykryto kwasy: protokatechowy i 4-hydroksybenzoesowy. [42]
W badanym materiale wykryto kwas 4-hydroksybenzoesowy. [32] - Aktywność badanego ekstraktu
- W badaniu laboratoryjnym materiał wykazywał aktywność przeciwutleniającą. [42] [32]
W badaniu laboratoryjnym materiał hamował tyrozynazę i α-amylazę. [32] - Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość wody w badanym materiale wynosi 89,04 grama na sto gramów świeżej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 grama na sto gramów). [42]
Zawartość popiołu w badanym materiale wynosi 25,73 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,75 grama na sto gramów). [42]
Zawartość węglowodanów w badanym materiale wynosi 49,64 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,34 grama na sto gramów). [42]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 20,02 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,33 grama na sto gramów); oszacowanie białka z użyciem współczynnika 4,38. [42]
Zawartość tłuszczu w badanym materiale wynosi 4,62 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,16 grama na sto gramów). [42]
Zawartość mannitolu w badanym materiale wynosi 3,57 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,33 grama na sto gramów). [42]
Zawartość trehalozy w badanym materiale wynosi 4,54 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,37 grama na sto gramów). [42]
Zawartość cukrów ogółem w badanym materiale wynosi 8,11 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,69 grama na sto gramów). [42]
Zawartość α-tokoferolu w badanym materiale wynosi 30,57 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 5,65 mikrograma na sto gramów). [42]
Zawartość γ-tokoferolu w badanym materiale wynosi 131,62 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 8,16 mikrograma na sto gramów). [42]
Zawartość tokoferoli ogółem w badanym materiale wynosi 162,19 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 2,51 mikrograma na sto gramów). [42]
Zawartość kwasu szczawiowego w badanym materiale wynosi 0,28 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 grama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasu chinowego w badanym materiale wynosi 0,23 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 grama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasu jabłkowego w badanym materiale wynosi 0,94 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 grama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasu fumarowego w badanym materiale wynosi 0,33 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 grama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasów organicznych ogółem w badanym materiale wynosi 3,86 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,21 grama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasu p-hydroksybenzoesowego w badanym materiale wynosi 0,74 miligrama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,08 miligrama na sto gramów). [42]
Zawartość kwasów fenolowych ogółem w badanym materiale wynosi 22,07 miligrama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,54 miligrama na sto gramów). [42] - Udział składnika w profilu kwasów tłuszczowych
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Owocniki z okolic Bragançy w północno-wschodniej Portugalii, zebrane w maju 2011 roku w mieszanym drzewostanie. Na gatunek łączono od 3 do 10 owocników; materiał liofilizowano i sproszkowano. Okazy zachowano w zielniku IPB bez podanych numerów. Oznaczenie atlasowe, bez identyfikacji DNA. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: „Nie wykryto” nie oznacza zera, a wynik śladowy nie staje się ilościowym pomiarem. Ilość zidentyfikowanych fenoli i zdolność redukcyjna w teście Folina–Ciocalteu są różnymi wielkościami. EC50 nie jest IC50; w teście redukcji żelazicyjanku punkt końcowy odpowiada absorbancji 0,5. Materiał nie został ponownie oznaczony według rewizji A. crocea/A. subnudipes z 2024 roku. Oryginalnego PDF nie pobrano z powodu HTTP 403. Odczytano indeksowany pełny tekst autorskiego manuskryptu, bez wizualnej kontroli tabel. [42]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 17,66% (średnia; odchylenie standardowe: 1,21 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 3,68% (średnia; odchylenie standardowe: 0,23 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 54,46% (średnia; odchylenie standardowe: 0,65 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 20,14% (średnia; odchylenie standardowe: 0,08 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwasy nasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 24,21% (średnia; odchylenie standardowe: 0,59 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwasy jednonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 55,42% (średnia; odchylenie standardowe: 0,65 punktu procentowego). [42]
Udział składnika „kwasy wielonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 20,37% (średnia; odchylenie standardowe: 0,06 punktu procentowego). [42] - Wartość energetyczna badanego materiału
- Obliczona wartość energetyczna badanego materiału wynosi 320,19 kilokalorii na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 4,39 kilokalorii na sto gramów). [42]
- Wynik wykrywania składnika w materiale
- W badanym materiale nie wykryto β-tokoferolu. [42]
W badanym materiale nie wykryto δ-tokoferolu. [42] - Stężenie EC50 w określonym teście przeciwutleniającym
- Po ekstrakcji metanolem, we frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście DPPH wynosi 7,94 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,08 miligrama na mililitr). [42]
Po ekstrakcji metanolem, we frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście β-karoten/linolan wynosi 50,44 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 7,65 miligrama na mililitr). [42]
Po ekstrakcji metanolem, we frakcji metanolowej stężenie EC50 w teście TBARS wynosi 1,44 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,48 miligrama na mililitr). [42] - Zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu
- Po ekstrakcji metanolem, we frakcji metanolowej zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu wynosi 22,27 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,38 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu). [42]
Po ekstrakcji metanolem, we frakcji metanolowej zdolność redukująca w oznaczeniu Folina–Ciocalteu wynosi 9,33 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu (średnia; odchylenie standardowe: 0,06 miligrama ekwiwalentu kwasu galusowego na gram ekstraktu). [32] - Wynik testu mutagenności lub genotoksyczności
- Test Amesa dał wynik ujemny dla badanego materiału. W badaniu wykorzystano materiał opisany jako „Metanolowy ekstrakt pięciu owocników oznaczonych A. crocea”. [32]
Najważniejsze substancje i ich działanie
W analizach chromatograficznych ekstraktów metanolowych badano profil polifenolowy oraz aktywność przeciwutleniającą owocników.
[20]W badanych wyciągach potwierdzono obecność kwasu cynamonowego (539,38 µg/g ekstraktu), kwasu p-hydroksybenzoesowego (56,10 µg/g) oraz kwasu p-kumarowego (2,81 µg/g).
[20]Wyciągi z owocników wykazują w warunkach laboratoryjnych zdolność do neutralizacji wolnych rodników w testach DPPH, ABTS, FRAP oraz CUPRAC, a także właściwości chelatowania metali.
[20]W testach enzymatycznych ekstrakty wykazywały umiarkowane hamowanie acetylocholinoesterazy, butyrylocholinoesterazy oraz tyrozynazy.
[20]W testach bakteryjnych Amesa wyciąg nie wykazał działania mutagennego, a w obecności frakcji metabolicznej S9 hamował działanie modelowych mutagenów.
[20]Świeże owocniki zawierają około 90% wody. W badanych próbkach oznaczono białko — około 5 mg/g świeżej masy — oraz flawonoidy.
[28]W analizach lotnych składników metodą chromatografii gazowej identyfikowano związki fenolowe i aromatyczne w profilu metabolicznym owocników.
[28]Miąższ zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, cukry i tokoferole, wykazując aktywność przeciwutleniającą w testach laboratoryjnych.
[26]Owocniki wykazują zdolność do akumulacji pierwiastków śladowych z podłoża leśnego, w tym srebra.
[29]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | Kotlina Sądecka | VII–IX |
|
Źródła
- IF251657
- VAGINATA-EU-2024
- Leal et al. 2013, Food Research International50:1–9, DOI 10.1016/j.foodres.2012.10.012 — uporządkowane wyniki tego samego badania (także [26], [42])
- Alkan S., Uysal A., Kaşık G., Vlaisavljević S., Berežni S., Zengin G. 2020, J.Fungi6(3): 166, DOI 10.3390/jof6030166
- Karel Tejkal, Česká mykologická společnost: Amanita crocea (także [33])
- Minister Środowiska, Dz.U. 2014 poz. 1408, rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
- Minister Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia dotyczącego grzybów dopuszczonych do obrotu
- Marek Snowarski/GRej: Amanita crocea (także [40])
- Index Fungorum record115109
- Malekzadeh E., Yousefshahi B., Olamaee M., Ghalavand N. 2025, BMCPlantBiol25:735, DOI 10.1186/s12870-025-06791-5
- Sleman K.M., Tahir N.A. 2025, J.KingSaudUnivSci37:423, DOI 10.25259/JKSUS_423_2025 (także [48])
- Synková I., Borovička J. 2025, BiolTraceElemRes203(11): 5815–5826, DOI 10.1007/s12011-025-04605-1
- Stadt Wien, Marktamt: Orangegelber Scheidenstreifling
- Nr 24 — aktualne polskie wykazy prawne 18.10.2026
- Alkan et al. 2020, J.Fungi6:166, public primary PDF replica
- ELI DU 2014/1408, official protection metadata
- ELI DU 2026/258, official act metadata
- ELI DU 2011/672, base act metadata
- Torres, Fungipedia, własny pomiar30zarodników (także [38])
- GBIF Backbone exact species match
- La Rosa et al. 2024, official EuropePMC full text XML
- malekzadeh-table — linked source detail
- Hernández-Santiago et al. 2016, primary Mixtec ethnomycology
- García Bona, vlastní pozorování Amanita crocea, Navarra (także [46])
- navarra-micro — linked source detail
- Gavériaux, SMNF, Amanita crocea
- Synková and Borovička 2025, Table1
- varga-table — linked source detail
- Wojewoda 2003, Checklist of Polish larger Basidiomycetes, p46