Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Czernidłak kołpakowaty

Coprinus comatus

Jadalny
JadalnyOcena autora źródła.

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Czernidłak kołpakowaty (Coprinus comatus) to charakterystyczny grzyb saprotroficzny o cylindrycznym, białym kapeluszu pokrytym włóknistymi łuskami. Z wiekiem dzwonkowato się rozchyla, a jego blaszki szybko różowieją, po czym czernieją. Cechą rozpoznawczą jest autoliza – proces samostrawienia, w którym dojrzały owocnik rozpływa się w czarną, przypominającą atrament ciecz ułatwiającą rozsiewanie zarodników. Młode, śnieżnobiałe owocniki są cenionym grzybem jadalnym o wyjątkowo delikatnym smaku.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.

Kapelusz

Kształt
Kapelusz może mieć kształt cylindryczny; u młodych owocników — jajowaty; u dojrzałych owocników — dzwonkowaty.
Pokrycie
Powierzchnia kapelusza jest włóknista i jedwabista.
Powierzchnię kapelusza pokrywają łuski, białawe lub brązowawe.
Powierzchnia środka kapelusza jest naga.
Kolor
Kapelusz może być początkowo białawy, później różowy, a następnie czarny; opisywano go także jako biały. Środek może być ochrowobrązowy lub jasnobrązowy.
Ułożenie brzegu
U dojrzałych owocników brzeg kapelusza jest odgięty ku górze.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 30 do 60 milimetrów.
Autoliza
U dojrzałych owocników: Kapelusz stopniowo rozpływa się w czarną maź, począwszy od brzegu.
Wysokość
Kapelusz może mieć wysokość od 50 do 150 milimetrów.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę blaszkową.

Blaszki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Blaszki są wolne od trzonu.
Barwa
Hymenofor może być początkowo biały, później różowy, a następnie czarny.
Rozstaw
Blaszki są gęste.
Grubość blaszek
Blaszki są cienkie.
Szerokość blaszek
Blaszki są szerokie.

Trzon i podstawa

Kształt
Trzon może mieć kształt walcowaty lub zwężający się ku górze.
Podstawa
Podstawa trzonu jest zgrubiała.
Kolor
Trzon może być początkowo biały, później żółtawy.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest gładka.
Pokrycie powierzchni
Powierzchnia trzonu może być włóknista lub łuskowata; u młodych owocników — kłaczkowata.
Połysk powierzchni
U młodych owocników powierzchnia trzonu jest lśniąca.
Wnętrze
Trzon jest pusty, także u młodych owocników.
Konsystencja
Trzon może być włóknisty lub kruchy.
Długość
Trzon może mieć długość od 60 do 250 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość od 8 do 30 milimetrów.

Pierścień

Obecność
Pierścień występuje u tego gatunku.
Położenie
Pierścień jest położony przy podstawie trzonu.
Trwałość
Pierścień jest zanikający.
Barwa
Pierścień jest biały.
Ruchomość
Pierścień jest przesuwalny.
Miękkość
Pierścień jest miękki.
Oddzielanie trzonu od kapelusza
Trzon łatwo oddziela się od kapelusza.

Miąższ

Barwa
U młodych owocników miąższ jest biały.
Twardość i zwartość
Miąższ jest miękki.
Smak
Ma słaby smak.
Odporność na przełamanie lub rozerwanie
U młodych owocników miąższ jest kruchy.
Struktura
W trzonie u starych owocników miąższ ma strukturę włóknistą.
Zapach
Zapach miąższu jest przyjemny i słaby.
Grubość
Miąższ jest cienki.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w parkach i ogrodach, na pastwiskach, na przydrożach, w siedliskach ruderalnych i miejskich, w lasach liściastych, na łąkach lub na obrzeżach lasu.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba lub odchody.
Sposób wyrastania
Owocniki mogą wyrastać pojedynczo, w grupach lub po kilka.
Częstość
Gatunek jest bardzo pospolity.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od maja do listopada.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Jadalny
Ocena kulinarna
Smaczny

Prawo

Ochrona
W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
Handel
W Polsce jest dopuszczony do obrotu handlowego oraz do produkcji przetworów grzybowych.

Z czym można pomylić

FAQ

Czy czernidłak kołpakowaty jest jadalny?

Tak, to doskonały grzyb jadalny, ale do spożycia nadają się wyłącznie młode, całkowicie białe owocniki z białymi blaszkami.

Czy można łączyć czernidłaka kołpakowatego z alkoholem?

Nie jest to wskazane. Wbrew dawnym opiniom badania wykazały obecność kopryny także u tego gatunku, dlatego dla bezpieczeństwa należy bezwzględnie zrezygnować ze spożywania alkoholu.

Czym jest proces autolizy u tego grzyba?

To enzymatyczne samostrawienie dojrzałych tkanek kapelusza, w wyniku którego owocnik zamienia się w czarną ciecz z zarodnikami.

Jak szybko należy przyrządzić zebrane owocniki?

Najlepiej w ciągu 2–4 godzin od zerwania. Autoliza postępuje błyskawicznie nawet w chłodzie i niszczy walory kulinarne.

Jak odróżnić go od czernidłaka pospolitego?

Kołpakowaty ma wysoki, cylindryczny kapelusz z odstającymi włóknistymi łuskami; pospolity jest gładki, szary i jajowaty.

Gdzie najczęściej występuje czernidłak kołpakowaty?

Rośnie na żyznych trawnikach, łąkach, w parkach i ogrodach, szczególnie na glebach nawożonych i bogatych w azot.

Dlaczego nie należy zbierać go przy drogach?

Czernidłak łatwo chłonie z gleby zanieczyszczenia i metale ciężkie, w tym ołów i kadm, co stwarza ryzyko zatrucia.

Czy czernidłaka kołpakowatego można suszyć?

W warunkach domowych nie jest to zalecane z uwagi na autolizę, lecz w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych suszenie świeżych owocników jest wykonalne i stosowane w badaniach.

Jakie właściwości lecznicze wykazuje ten gatunek?

Badania wskazują na działanie obniżające poziom cukru we krwi, przeciwutleniające oraz wspierające układ odpornościowy.

Do czego historycznie wykorzystywano płyn z czernidłaka?

Pozyskiwano z niego atrament; zawarte w nim mikroskopijne zarodniki stanowiły zabezpieczenie przed fałszowaniem umów.