Trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Pieczareczka czerwieniejąca (Leucoagaricus badhamii) to rzadki grzyb z rodziny pieczarkowatych. Jego najbardziej charakterystyczną właściwością jest silne czerwienienie miąższu po uszkodzeniu. Białawy miąższ pod wpływem dotyku natychmiast przybiera barwę szafranową, krwistoczerwoną, w końcu brązowoczarną. Kapelusz pokryty jest drobnymi, czerwonobrązowymi łuseczkami, a na cylindrycznym trzonie znajduje się pierścień. Gatunek jest niejadalny, a ze względu na ryzyko zatrucia nie należy go spożywać.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
- Konsystencja całego owocnika
- Owocnik jest kruchy.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz jest niemal kulisty.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza jest łuskowata.
- Kolor
- Kapelusz jest białawy.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza może być prosty lub podwinięty.
- Profil krawędzi
- Profil krawędzi jest ostry.
- Pokrycie brzegu
- Powierzchnia brzegu kapelusza jest włóknista.
- Resztki osłony na brzegu
- Na brzegu kapelusza występują resztki osłony.
- Brzeg
- Brzeg kapelusza wystaje poza hymenofor.
- Barwa reakcji kapelusza
- Po nacisku barwa zmienia się na czerwoną, później czerwonobrązową, później brązową.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę do 120 milimetrów.
- Środek
- Na środku kapelusza występuje mały garbek.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są wolne od trzonu.
- Profil
- Blaszka jest brzuchata.
- Ostrze
- Ostrze blaszki jest całe, gładkie w obrysie.
- Relacja barwy ostrza i powierzchni blaszki
- Ostrze blaszki ma tę samą barwę co powierzchnia blaszki.
- Naturalna barwa powierzchni blaszki
- Powierzchnia blaszki może być biaława, kremowożółta lub kremowobiała.
- Rozstaw
- Blaszki mogą być gęste lub nie bardzo gęste.
- Blaszeczki
- Stwierdzono obecność blaszeczek.
Trzon i podstawa
- Położenie
- Trzon ma położenie centralne.
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub zwężający się ku górze.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest bulwiasta.
- Kolor
- Trzon może być białawy lub biały.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może być włóknista; pod pierścieniem — kłaczkowata.
- Długość
- Trzon może mieć długość do 120 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość do 10 milimetrów.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Budowa
- Pierścień jest błoniasty.
- Położenie
- Pierścień jest położony w górnej części trzonu.
- Trwałość
- U dojrzałych owocników pierścień jest zanikający.
- Barwa
- Pierścień jest biały.
- Krępość trzonu
- Trzon jest smukły.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest białawy.
- Smak
- Ma lekko gorzki smak.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu barwa miąższu jest czerwonawa.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy; może być niewyróżniający się; może być słaby.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
- Wyróżnialność smaku miąższu
- Smak miąższu jest niewyróżniający się.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować na przydrożach i w zaroślach, w parkach i ogrodach, w siedliskach ruderalnych i miejskich lub w lasach liściastych.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być ściółka lub gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki wyrastają w grupach.
- Owocnikowanie
- Owocniki pojawiają się w październiku.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
FAQ
Czy czubajeczka czerniejąca jest grzybem jadalnym?
Nie, jest to gatunek trujący i niejadalny, wywołujący dotkliwe zatrucia żołądkowo-jelitowe.
Dlaczego ten grzyb zmienia barwę po dotknięciu?
Pod wpływem uszkodzenia miąższ natychmiast czerwienieje, a następnie powoli ciemnieje aż do czerni.
Na czyją cześć nazwano ten gatunek?
Nazwano go na cześć dziewiętnastowiecznego brytyjskiego lekarza i mykologa Charlesa Davida Badhama.
Gdzie najczęściej można spotkać tę czubajeczkę?
Rośnie w żyznych lasach liściastych, starych parkach podworskich oraz ogrodach na bogatej glebie.
Czy jest to częsty grzyb w Polsce?
Nie, w Polsce należy do gatunków bardzo rzadkich i spotykany jest jedynie na nielicznych stanowiskach.
W jakim okresie roku pojawiają się owocniki?
Owocniki wyrastają głównie od sierpnia do października, zwłaszcza po obfitych opadach deszczu.
Czy gotowanie neutralizuje toksyny tego grzyba?
Nie, obróbka cieplna nie usuwa substancji szkodliwych i nie czyni go bezpiecznym do spożycia.
Do czego dawniej używano ciemniejącego miąższu?
W XIX wieku próbowano wytwarzać z niego naturalny atrament oraz ciemne pigmenty malarskie.
Jaką rolę pełni ten gatunek we współczesnej ochronie przyrody?
Jest cennym gatunkiem wskaźnikowym dla dobrze zachowanych, starych drzewostanów liściastych.
Jakie wymagania glebowe ma ten grzyb?
Wymaga wilgotnych, żyznych gleb zasobnych w wapń, próchnicę oraz rozkładające się szczątki roślinne.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- pieczareczka czerwieniejąca
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Leucocoprinus badhamii (Berk. & Broome) Locq.
- Dawne nazwy krajowe
- czubnik czerwieniejący
Obserwacje w domu
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, jajowaty, migdałowaty lub niemal migdałowaty; z boku — niemal migdałowaty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 6,5 do 9 mikrometrów i szerokość od 3,5 do 6,5 mikrometra.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Zawartość próchnicy
- Preferuje gleby próchniczne.
- Jakościowa zasobność gleby w azot
- Preferuje gleby bogate w azot.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną klon jesionolistny, brzoza brodawkowata, jesion, topole, w tym osika i wierzba.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rośnie świerk pospolity.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania saprotroficzny.
Zastosowania pozakulinarne
Zdolność tkanek czubajeczki czerniejącej do intensywnej zmiany barwy na czerwoną, a ostatecznie na głęboką czerń pod wpływem utleniania, była historycznie wykorzystywana w niszowych technikach rzemieślniczych i plastycznych. W XIX wieku w niektórych pracowniach przyrodniczych i artystycznych w Anglii eksperymentowano z pozyskiwaniem z ciemniejących owocników naturalnego atramentu oraz pigmentu do rysunku piórkiem i pędzlem, dającego odcienie głębokiej sepii i grafitowej czerni.
W dawnych obrzędach ludowych i praktykach zielarskich w Europie Zachodniej sok wyciśnięty ze świeżo czerwieniejących kapeluszy bywał sporadycznie stosowany jako barwnik rytualny do znakowania drewnianych narzędzi i płócien, co miało pełnić funkcję apotropeiczną.
W czasach współczesnych gatunek ten znajduje istotne zastosowanie w edukacji przyrodniczej i biomonitoringu środowiskowym. Ze względu na swoje wysokie wymagania glebowe i przywiązanie do starych drzewostanów służy jako cenny organizm wskaźnikowy stanu zachowania naturalnych lasów liściastych i zabytkowych założeń parkowych. Wykorzystywany jest również przez fotografów przyrodniczych do dokumentowania zjawisk autooksydacji w świecie grzybów.
Historia i kultura
Epitet gatunkowy pieczareczki czerwieniejącej upamiętnia Charlesa Davida Badhama (1805–1857), angielskiego lekarza, przyrodnika i mykologa. Badham zapisał się w historii brytyjskiej literatury przyrodniczej jako autor głośnego dziewiętnastowiecznego dzieła poświęconego grzybom, w którym starał się przełamać ówczesną powszechną mykofobię panującą w społeczeństwie wiktoriańskim. Nadanie gatunkowi nazwy na jego cześć przez wybitnych mykologów Milesa Josepha Berkeleya i Christophera Edmonda Broome’a stanowiło wyraz uznania dla jego wkładu w popularyzację wiedzy o grzybach w epoce wiktoriańskiej.
W dawnej literaturze przyrodniczej gatunek ten funkcjonował pod różnymi nazwami rodzajowymi, odzwierciedlając rozwój systematyki i ewolucję poglądów na relacje pokrewieństwa w obrębie rodziny pieczarkowatych. Niezwykła cecha w postaci widowiskowego czerwienienia, a następnie czernienia po dotknięciu, od momentu opisu taksonu intrygowała badaczy i ilustratorów epoki wiktoriańskiej. Zjawisko to dokumentowano na klasycznych rycinach mykologicznych, traktując ten grzyb jako fascynującą przyrodniczą ciekawostkę. Współcześnie gatunek ten pozostaje kulturowo rozpoznawalny przede wszystkim wśród przyrodników, edukatorów i pasjonatów fotografii makro, dla których stanowi spektakularny motyw dokumentacyjny w popularyzacji wiedzy o różnorodności biologicznej.
Jadalność i bezpieczeństwo
Pieczareczka czerwieniejąca jest powszechnie uznawana za grzyb niejadalny oraz potencjalnie toksyczny. W europejskich przewodnikach mykologicznych i regionalnych wykazach grzybów traktuje się ją jako gatunek nieprzydatny do spożycia ze względu na ryzyko wywołania ostrych dolegliwości żołądkowo-jelitowych, obejmujących bóle brzucha, nudności oraz wymioty. Miąższ tego grzyba nie wykazuje pożądanych walorów kulinarnych; jego smak bywa określany jako mdły, cierpki lub lekko nieprzyjemny, a swoista woń nie zachęca do konsumpcji. W żadnym kraju europejskim ani poza nim nie istnieje udokumentowana tradycja pozyskiwania tego gatunku do celów spożywczych. Nawet ewentualna długotrwała obróbka cieplna, taka jak wielokrotne obgotowywanie, nie gwarantuje neutralizacji substancji drażniących przewód pokarmowy, dlatego nie określa się warunków, w których spożycie mogłoby uchodzić za bezpieczne. Z powodu braku pewności co do pełnego profilu toksykologicznego i wyraźnych negatywnych reakcji organizmu po przypadkowym spożyciu, w literaturze obowiązuje jednoznaczna rekomendacja powstrzymania się od prób kulinarnych.
Siedlisko i występowanie
Czubajeczka czerniejąca jest gatunkiem ciepłolubnym o zasięgu obejmującym głównie Europę Zachodnią, Środkową i Południową, a także wybrane stanowiska w Ameryce Północnej i basenie Morza Śródziemnego. W Europie Środkowej, w tym w Polsce, jest gatunkiem rzadkim, notowanym na nielicznych, rozproszonych stanowiskach.
Preferuje żyzne, wilgotne siedliska na glebach bogatych w związki wapnia i substancje organiczne. Najczęściej pojawia się w lasach liściastych o charakterze grądowym i łęgowym, pod dębami, bukami, jesionami oraz wiązami. Można ją również spotkać poza zwartymi kompleksami leśnymi: w zabytkowych parkach podworskich, ogrodach botanicznych, na cmentarzach, a także na skrajach leśnych dróg i w zaroślach ruderalnych z grubą warstwą próchnicy i rozkładających się resztek roślinnych.
Sezon wytwarzania owocników przypada na drugą połowę lata oraz jesień, zazwyczaj od sierpnia do końca października, sporadycznie do listopada przy łagodnej aurze. Różnice regionalne są wyraźne: w cieplejszych rejonach południowej Europy owocnikuje obficiej i dłużej, podczas gdy na północy kontynentu jej pojawienie się jest ściśle uzależnione od ciepłego i wilgotnego przebiegu późnego lata.
Źródła
- AMINT (2019). Leucoagaricus badhamii, zbiór MI20181209-01: opis, mikroskopia i podpisy fotografii.
- Belarra 19 (2021). Opis Leucoagaricus badhamii, zbiór BAR2016100101; PDF s. 63–65.
- GREJ375188: Warszawa,22.11.2023, Daria Wieliczko, oznaczenie Błażej Gierczyk, voucher BGF0011546.
- Lacheva (2014). New data for Leucoagaricus and Leucocoprinus in Bulgaria. Agricultural Science and Technology 6 (1): 76–79.
- MycoDB. Karta Leucoagaricus badhamii, aktualizacja 17.02.2022; źródło atlasowe.
Badacz
Kapelusz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Niejadalny
AMINT (2019). Leucoagaricus badhamii, zbiór MI20181209-01: opis, mikroskopia i podpisy fotografii. · Species account, microscopic notes and captioned photographs; collection MI20181209-01
Lacheva (2014). New data for Leucoagaricus and Leucocoprinus in Bulgaria. Agricultural Science and Technology 6 (1):76–79. · PDF pp.5–8 = printed pp.76–79; species account printed p.78
- Jadalność
- Trujący
Źródło oznaczenia.
MycoDB. Karta Leucoagaricus badhamii, aktualizacja 17.02.2022; źródło atlasowe. · Fiche4787, description, microscopy and ecology; modified 2022-02-17
Ghobad-Nejhad i in. (2022). Frontiers in Microbiology 13:1015440. DOI10.3389/fmicb.2022.1015440; tabela 1 i metody. · Table1 exact species row and symbol legend; methods and antioxidant discussion
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Leucocoprinus badhamii (Berk. & Broome) Locq.
- Dawne nazwy naukowe
- Leucoagaricus badhamii (Berk. & Broome) Singer[19]
Tożsamość i nazwy
Species Fungorum wskazuje Leucocoprinus badhamii (Berk. & Broome) Locq. i wiąże z nim Agaricus badhamii, Lepiota badhamii, Leucoagaricus badhamii oraz Pulchrolepiota badhamii. Ostatnią kombinację podano w pracy Yang, Lin i Li z marca 2026. Późniejszy przegląd z sierpnia 2026 ponownie włącza tę grupę do Leucocoprinus.
Rekomendacja KPNG3/2024, PDF s. 8, wskazuje nazwę pieczareczka czerwieniejąca dla Leucoagaricus badhamii. Obok podano starszą nazwę czubnik czerwieniejący. Etymologię epitetu związaną z Charlesem Davidem Badhamem podaje m.in. MycoDB.
[19] [24] [20] [18] [15]Prawo i handel w Polsce
Stan sprawdzony 20 października 2026: ELI oznacza jako obowiązujące rozporządzenie o ochronie grzybów z 9 października 2014 (Dz.U. poz. 1408) i tekst jednolity przepisów o dopuszczeniu do obrotu ogłoszony w 2026 (Dz.U. poz. 258). W zachowanych pełnych wykazach nie znaleziono badhamii ani powiązanych odczytanych nazw. To ustalenie niewymienienia w konkretnym krajowym wykazie, nie globalny status, ocena jadalności ani uprawnienie do zbioru na każdym terenie. Sprawdzono cały załącznik 1 przepisów handlowych (PDF s. 5–7) i załączniki 1–4 przepisów ochronnych, wraz z wpisami Agaricaceae. Dokładne dokumenty i skróty zapisano w rejestrze źródeł.
[17] [22]Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
- Długość sterygmy podstawki
- Długość sterygmy podstawki może wynosić od 2,5 do 3 mikrometrów. [12]
Kaulocystydy
- Obecność kaulocystyd
- Na trzonie występują kaulocystydy. [1]
Cystydy hymenialne
- Długość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki długość cystydy hymenialnej może wynosić do 60 mikrometrów. [12] [2]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki cystyda hymenialna może być maczugowata, brzuszkowata, niemal kulista, butelkowata lub wrzecionowata. [2] [1] [12]
- Szerokość cystydy hymenialnej
- Na ostrzu blaszki szerokość cystydy hymenialnej może wynosić do 20 mikrometrów. [2] [12]
- Obecność pleurocystyd
- Stwierdzono brak pleurocystyd. [12]
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Płodność ostrza blaszek
- Ostrze blaszki jest sterylne. [12]
Skórka kapelusza
- Układ strzępek skórki
- Strzępki skórki kapelusza są przeplecione. [1]
- Długość elementów skórki kapelusza
- Element skórki kapelusza może mieć długość do 350 mikrometrów. [2]
- Kształt elementów skórki kapelusza
- Elementy skórki kapelusza mają kształt walcowaty. [2]
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić do 24 mikrometrów. [2]
- Przegrody strzępki skórki
- Strzępka skórki ma przegrody. [2]
- Organizacja skórki kapelusza
- Skórka kapelusza ma organizację typu trichoderma. [1]
- Kształt wierzchołka komórki końcowej skórki kapelusza
- Wierzchołek komórki końcowej skórki kapelusza jest zaokrąglony. [1]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być wrzecionowata lub maczugowata. [1] [12]
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 8 do 15 mikrometrów. [12]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,6. [1]
- Metachromazja zarodników
- Metachromazja zarodników jest dodatnia. [2]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,4 do 2. [1] [2]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, jajowaty, migdałowaty lub niemal migdałowaty (również w widoku z boku). [2] [1] [12] [15]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [12]
Trama hymenoforu
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Obserwacja Darii Wieliczko z 22 listopada 2023, Warszawa, dolina Wisły. Oznaczenie: Błażej Gierczyk; numer zbioru BGF0011546, wpis GREJ375188. Odczytano opis stanowiska, cech owocników i zachowaną historię wpisu.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
[4]Materiał: Wtórny opis atlasowy MycoDB gatunku Leucoagaricus badhamii, zaktualizowany 17 lutego 2022. Nie podano dokładnych zbiorów będących podstawą syntezy. Odczytano kartę, jej opis mikroskopowy i ekologiczny; cytowanych książek nie odczytano bezpośrednio.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
[15]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Materiał: Owocniki zbioru MI20181209-01 z Umbrii we Włoszech, grudzień 2018. Opracowanie AMINT obejmuje makroskopię, mikroskopię i podpisane fotografie. Zarodniki obserwowano w odczynniku Melzera przy powiększeniu 1000×, a kaulocystydy w czerwieni Kongo przy 400×. Dane dotyczą tego zbioru.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
[1]Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Jeden owocnik zebrany i oznaczony przez Błażeja Gierczyka 12 września 2017 w Białowieskim Parku Narodowym, oddział 399G, Tryb Poprzeczny. Numer zbioru BGF0001834. Odczytano gatunkowy wpis na stronie 45 publikacji (strona 37 pliku PDF).
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
[3]- Wyniki źródłowe — Liczba zarodników na jednej podstawce
- Liczba zarodników na jednej podstawce wynosi 4. [2] [12]
- Wyniki źródłowe — Długość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: do 60 µm [2]
na ostrzu blaszki: 30,5–60 µm [12] - Wyniki źródłowe — Szerokość cystydy hymenialnej
- na ostrzu blaszki: 10–18 µm [12]
na ostrzu blaszki: do 20 µm [2] - Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- Materiał badania: Owocniki zbioru MI20181209-01 z Umbrii we Włoszech, grudzień 2018. Opracowanie AMINT obejmuje makroskopię, mikroskopię i podpisane fotografie. Zarodniki obserwowano w odczynniku Melzera przy powiększeniu 1000×, a kaulocystydy w czerwieni Kongo przy 400×. Dane dotyczą tego zbioru. 6,6–8,6 µm [1]
6,5–9 µm [2]
7–8,5 µm [15]
7,5–9 µm [12] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 4,5–5,5 µm [15]
3,5–5,5 µm [2]
Materiał badania: Owocniki zbioru MI20181209-01 z Umbrii we Włoszech, grudzień 2018. Opracowanie AMINT obejmuje makroskopię, mikroskopię i podpisane fotografie. Zarodniki obserwowano w odczynniku Melzera przy powiększeniu 1000×, a kaulocystydy w czerwieni Kongo przy 400×. Dane dotyczą tego zbioru. 3,6–5,3 µm [1]
4,5–6,5 µm [12]
Metody i zapisy źródłowe — Owocniki zbioru MI20181209-01 z Umbrii we Włoszech, grudzień 2018. Opracowanie AMINT obejmuje makroskopię, mikroskopię i podpisane fotografie. Zarodniki obserwowano w odczynniku Melzera przy powiększeniu 1000×, a kaulocystydy w czerwieni Kongo przy 400×. Dane dotyczą tego zbioru.
Metoda źródłowa. Technika: mikroskopia świetlna (LM). Medium: Melzer. Opis metody w źródle: Źródłowo podpisany preparat: {"preparation": "Melzer", "magnification": "1000×"}.[1]
Metody i zapisy źródłowe — Dwa zbiory z parku w okolicy Banya w Bułgarii: SOA60 00294 z 6 czerwca 2005 oraz SOA60 00295 z 13 września 2011. Wysuszone okazy zachowano w zielniku SOA. Odczytano artykuł Lachevy (2014), w tym opis gatunku na stronie 78. Praca nie deklaruje potwierdzenia DNA.
Metody i zapisy źródłowe — Zbiór BAR2016100101 z 1 października 2016, Zeanuri w Hiszpanii, wysokość 710 m, przy świerku pospolitym. Odczytano opis makroskopii i mikroskopii oraz informacje o materiale w Belarra19 (2021), strony 63–65 pliku PDF. Nie dopowiedziano metod niepodanych przy wyniku.
Metody i zapisy źródłowe — Wtórny opis atlasowy MycoDB gatunku Leucoagaricus badhamii, zaktualizowany 17 lutego 2022. Nie podano dokładnych zbiorów będących podstawą syntezy. Odczytano kartę, jej opis mikroskopowy i ekologiczny; cytowanych książek nie odczytano bezpośrednio.
Materiał i wyniki badań opisowych
Muñoz-Sanchez i Cadiñanos Aguirre opisali zbiór BAR2016100101 z Zeanuri w Hiszpanii, z 1 października 2016, przy Picea abies, przy drodze, na resztkach roślinnych i drzewnych. W Belarra 19 (2021), PDF s. 63–65, podano makroskopię i mikroskopię. Zarodniki miały 6,5–9,0 × 3,5–5,5 µm, Q 1,4–2,0; opisano brak pory rostkowej, dekstrynoidalność i metachromazję. Podstawki były czterozarodnikowe. Opis obecności sprzążek w połączeniach podstawek oraz braku sprzążek w połączeniach strzępek skórki ma różne cele anatomiczne. Nie wolno zamienić tych wyników w jedną bezwarunkową informację o całym owocniku. Wymiary podane wyłącznie jako „do” zachowują nieznaną dolną granicę; nie dodano zera.
Opracowanie AMINT dotyczy włoskiego zbioru MI20181209-01 z Umbrii, z grudnia 2018. Podano zarodniki 6,6–8,6 × 3,6–5,3 µm, Q 1,4–1,8 i Qm 1,6, bez pory rostkowej i dekstrynoidalne. Zdjęcia mikroskopowe opisano m.in. jako preparaty w odczynniku Melzera przy 1000× i kaulocystydy w czerwieni Kongo przy 400 × . Autorzy nie zaobserwowali pleurocystyd ani sprzążek. „Nie zaobserwowano” jest wynikiem danego badania, nie dowodem nieobecności w całym gatunku. Dokładny zakres anatomiczny ogólnej uwagi o sprzążkach nie został dopowiedziany.
Lacheva, Agricultural Science and Technology 6 (1):76–79 (2014), opisała dwa bułgarskie zbiory SOA 60 00294 i SOA 60 00295, z 6 czerwca 2005 i 13 września 2011, z parku w okolicy Banya. Materiał zachowano w zielniku SOA; praca obejmuje opis i fotografie, bez deklaracji potwierdzenia DNA. W tej pracy zarodniki mają 7,5–9 × 4,5–6,5 µm i apikalną porę rostkową. To jawna rozbieżność wobec badań hiszpańskich i włoskich. Różni się także opis brzegu kapelusza: promieniście prążkowany w pracy bułgarskiej, nieprążkowany w hiszpańskiej. Wyniki pozostają oddzielne, z materiałem i źródłami. Nie rozstrzygnięto bez dowodu, czy przyczyną jest zmienność, odmienne ujęcie taksonu, metoda czy błąd oznaczenia.
Zebrane badania potwierdzają, że samo czerwienienie nie wystarcza do oddzielenia gatunku od wszystkich podobnych pieczareczek. W opisach porównawczych uwzględniono m.in. L. americanus, L. meleagris, L. croceovelutinus i L. pilatianus. Cech innego gatunku nie przenoszono do niniejszego rekordu. Barwy po nacisku, przekrojeniu, starzeniu i działaniu odczynnika zachowują osobne warunki; nie tworzą jednej wspólnej sekwencji.
[2] [1] [12]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Jeden owocnik zebrany i oznaczony przez Błażeja Gierczyka 12 września 2017 w Białowieskim Parku Narodowym, oddział 399G, Tryb Poprzeczny. Numer zbioru BGF0001834. Odczytano gatunkowy wpis na stronie 45 publikacji (strona 37 pliku PDF).
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 20.10.2026.
[3]Materiał: Obserwacja Darii Wieliczko z 22 listopada 2023, Warszawa, dolina Wisły. Oznaczenie: Błażej Gierczyk; numer zbioru BGF0011546, wpis GREJ375188. Odczytano opis stanowiska, cech owocników i zachowaną historię wpisu.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 20.10.2026.
[4]Materiał: Zachowano dokładny zakres stanowiska w Warszawie i historię weryfikacji źródłowej.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[25]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Najważniejsze substancje i ich działanie
Jadalność: oceny i podstawa
AMINT i Lacheva klasyfikują gatunek jako niejadalny; MycoDB i tabela przeglądu Ghobad-Nejhad i współautorów (2022) podają trujący. Są to oceny o różnej podstawie, a nie cztery niezależne kontrolowane doświadczenia toksykologiczne. W pracy Locquina (1943), dostępny tekst s. 15, autor opisał dolegliwości jelitowe po dwóch spożyciach surowych owocników. To historyczny eksperyment na jednej osobie, bez grupy kontrolnej i analitycznego oznaczenia substancji odpowiedzialnej za objawy. Wnioski autora z dalszych prób nie są współczesnym dowodem bezpiecznego przygotowania. Nie są przekształcane w instrukcję kulinarną. Odczytany fragment nie uzasadnia przypisania gatunkowi amatoksyn ani śmiertelnego działania innych Lepiota.
Locquin powołał wcześniejszą ocenę Poucheta (1924, s. 132), własny opis morfologiczny (1942, s. 46) i pracę Josseranda o zatruciu innym taksonem. Nie odczytano bezpośrednio dwóch pierwszych podstaw; praca o grupie helveola nie stanowi wyniku toksykologicznego dla badhamii. Droga odsyłaczy i miejsce jej urwania pozostają zapisane osobno.
[1] [12] [15] [14] [11]Zastosowania i braki wiedzy
Sprawdzono zapytania o zastosowania tradycyjne, zielarskie, techniczne, przyprawowe, patenty i aktywności biologiczne pod nazwami Leucoagaricus/Leucocoprinus badhamii. W odczytanym przeglądzie Ghobad-Nejhad i współautorów, Frontiers in Microbiology 13:1015440 (2022), tabela 1 podaje dla tego gatunku ND — nieoznaczony potencjał przeciwutleniający. Wiersz zawiera też wcześniejszy numer sekwencji GQ329056. Wyników analiz sąsiedniego L. leucothites ani 24 innych badanych gatunków nie przypisano badhamii. Numer sekwencji w przeglądzie nie oznacza, że jej surowy rekord i okaz zostały tutaj niezależnie zweryfikowane.
W sprawdzonym zakresie nie znaleziono potwierdzonego zastosowania, które można dodać jako ustalony fakt. Nie jest to twierdzenie o nieistnieniu takich danych w całej literaturze.
[11]Wyniki analityczne
- Liczba owocników w badaniu terenowym
- Miejsce: Białowieski Park Narodowy, 399G, Tryb Poprzeczny. W badaniu terenowym odnotowano 1 owocnik. [3]
Badania ekologiczne
Polska i owocnikowanie
Gierczyk i współautorzy, Przegląd Przyrodniczy XXIX (2):9–57 (2018), PDF s. 37/druk s. 45, dokumentują BGF0001834: jeden owocnik z 12 września 2017 z Białowieskiego Parku Narodowego, oddział 399G, Tryb Poprzeczny, w przydrożnych nitrofilnych zaroślach wilgotnego grądu. Okaz zebrał i oznaczył Błażej Gierczyk. Ocena „bardzo rzadki” jest oceną autorów; publikacja nie przedstawia pełnego współczesnego spisu populacji. Starsze doniesienia z Poznania, Niemodlina i Borów Tucholskich występują w ciągu cytowań, bez bezpośredniego odczytu wszystkich prac pierwotnych.
Zweryfikowany wpis GREJ375188 dokumentuje BGF0011546, zebrany 22 listopada 2023 przez Darię Wieliczko nad Wisłą w Warszawie i oznaczony przez Błażeja Gierczyka. Podano resztki poszycia między drzewami, topolę, wierzbę i krzewy, kilka owocników obok siebie oraz silne czerwone, później pomarańczowe przebarwienie po uszkodzeniu. To opis pojedynczego zbioru. Dwie polskie daty nie wyznaczają ciągłego sezonu od września do listopada. Zagranicznego terminu czerwiec–październik ani ogólnego „lato–jesień” nie podstawiono do polskiego zakresu miesięcy. Rośliny w otoczeniu nie są automatycznie partnerami mikoryzowymi.
[3] [4]Polska: okres owocnikowania i daty zbiorów
Wojewoda (2003, s.408) podaje w polskiej checkliście dla Leucocoprinus badhamii miesiąc październik (Oct.). Tę informację literaturową zapisano w polskim polu okresu owocnikowania jako 10–10. Hasło poprzedza znak zapytania; podstawą nie jest niezależne, wieloletnie badanie fenologiczne. Starsze cytowania Zaleskiego i współautorów (1948) oraz Schrötera (1889) zachowano jako odsyłacze; tych dwóch wcześniejszych prac nie odczytano tutaj bezpośrednio.
Udokumentowane polskie zbiory obejmują również 12 września 2017 r. (BGF0001834, Białowieski Park Narodowy, Błażej Gierczyk) i 22 listopada 2023 r. (BGF0011546, Warszawa, Daria Wieliczko, oznaczył Błażej Gierczyk; wpis GRej zweryfikowany). Są to konkretne daty obserwacji, a nie wyznaczenie granic corocznego sezonu.
Wpis GRej 375022 podaje zbiór z 28 października 2023 r. w Szczecinie Wielgowie, leg./det. Marcin Lożek. Ma status przyjęty, czyli formalnie poprawny, a nie oznaczenie zweryfikowane przez kustosza. Danych z tego wpisu nie użyto do rozszerzenia sezonu. Wskazane w nim fotografie forum oznaczono jako niedotyczące wpisu i nie wykorzystano ich w galerii.
[23] [3] [4] [5]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | Warszawa | X |
|
Źródła
- AMINT (2019). Leucoagaricus badhamii, zbiór MI20181209-01: opis, mikroskopia i podpisy fotografii.
- Belarra 19 (2021). Opis Leucoagaricus badhamii, zbiór BAR2016100101; PDF s. 63–65.
- Gierczyk i in. (2018). Przegląd Przyrodniczy XXIX (2): 9–57; Leucoagaricus badhamii, PDF s. 37 / druk s. 45.
- GREJ375188: Warszawa,22.11.2023, Daria Wieliczko, oznaczenie Błażej Gierczyk, voucher BGF0011546. (także [25])
- GRej375022, Marcin Lożek, Szczecin Wielgowo, collection 28 October 2023.
- Ghobad-Nejhad i in. (2022). Frontiers in Microbiology 13:1015440. DOI 10.3389/fmicb.2022.1015440; tabela 1 i metody.
- Lacheva (2014). New data for Leucoagaricus and Leucocoprinus in Bulgaria. Agricultural Science and Technology 6 (1): 76–79.
- Locquin (1943). DOI 10.3406/linly.1943.9711; odczytany tekst s. 15, bez s. 16.
- MycoDB. Karta Leucoagaricus badhamii, aktualizacja 17.02.2022; źródło atlasowe.
- ELI: status obowiązywania rozporządzenia o ochronie gatunkowej grzybów, Dz.U. 2014 poz. 1408;20.10.2026.
- Dz.U. 2014 poz. 1408. Rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów: pełne załączniki 1–4.
- PTMyk, Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów. Rekomendacja 3/2024, PDF s. 8.
- Species Fungorum. Rekord 115843: nazwa preferowana i synonimy; stan odczytany 20.10.2026.
- Mycosphere 17:e 013 (2026). Odczytane fragmenty przeglądu taksonomicznego dotyczące Leucocoprinus i badhamii.
- ELI: status obowiązywania przepisów dotyczących obrotu grzybami, Dz.U. 2026 poz. 258;20.10.2026.
- Dz.U. 2026 poz. 258. Tekst jednolity przepisów dotyczących grzybów dopuszczonych do obrotu: pełny załącznik 1.
- Wojewoda W. 2003. Checklist of Polish larger Basidiomycetes. Biodiversity of Poland 7: 1–812, p.408.
- Yang i in. (2026). Stray studies on mushrooms from China. Phytotaxa 746 (1): 1–119. DOI 10.11646/phytotaxa.746.1.1; abstrakt i metadane.