Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Russula olivacea (gołąbek oliwkowozielony) to duży grzyb kapeluszowy z rodziny gołąbkowatych, wyróżniający się zmiennym, oliwkowym lub czerwonawym zabarwieniem kapelusza oraz żółtawym wysypem zarodników. Występuje w strefie umiarkowanej, głównie w lasach liściastych i iglastych strefy podgórskiej. Choć dawniej uznawany za jadalny, wymaga szczególnej ostrożności, gdyż niedogotowany wywołuje gwałtowne zatrucia żołądkowo-jelitowe.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- U młodych owocników kapelusz może mieć kształt półkulisty; u dojrzałych owocników — wypukły lub płaski; u starych owocników — wklęsły.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest pomarszczona.
- Pokrycie
- Powierzchnia kapelusza jest zamszowa.
- Połysk powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest matowa.
- Układ pęknięć powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest popękana.
- Kolor
- Kapelusz może być winny, fioletowy, różowy, brązowy, ochrowy, zielony, oliwkowy, szarawy lub żółtozielony. Środek jest oliwkowożółty. Brzeg jest winny.
- Ułożenie brzegu
- Brzeg kapelusza jest podwinięty.
- Obrys brzegu
- U dojrzałych owocników obrys brzegu może być falisty lub płatowaty.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza może być gładki lub bruzdkowany.
- Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę do 200 milimetrów.
- Środek
- Środek kapelusza jest zagłębiony.
- Skórka
- Skórka kapelusza jest częściowo ściągalna. Skórka oddziela się trudno.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
- Barwa
- Hymenofor może być białawy, cytrynowożółty lub kremowożółty, a u dojrzałych owocników może być żółty.
- Rozgałęzienie blaszek
- Blaszki są częściowo rozwidlone.
- Naturalna barwa ostrza blaszki
- Ostrza blaszek przy brzegu kapelusza mają barwę czerwoną.
Często ostrze blaszki jest czerwone. - Rozstaw
- U młodych owocników blaszki są gęste.
- Grubość blaszek
- Blaszki są grube.
- Szerokość
- Wysokość blaszek może wynosić od 8 do 15 milimetrów.
- Szerokość blaszek
- Blaszki są szerokie.
- Blaszeczki
- Blaszeczki występują rzadko.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon może mieć kształt walcowaty lub maczugowaty.
- Kolor
- Trzon może być biały, różowy, czerwony lub fioletowy.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest pomarszczona.
- Wnętrze
- Trzon może być u młodych owocników pełny; u dojrzałych owocników — wypełniony luźnym miąższem.
- Konsystencja
- U młodych owocników trzon może być twardy, a u dojrzałych owocników może być gąbczasty.
- Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu może być żółta, brązowa lub rdzawa.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 20 do 110 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 50 milimetrów.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ może być biały, a w kapeluszu pod skórką może być różowawy.
- Twardość i zwartość
- U młodych owocników miąższ jest twardy.
- Odporność na przełamanie lub rozerwanie
- U dojrzałych owocników miąższ jest kruchy.
- Struktura
- U dojrzałych owocników miąższ ma strukturę gąbczastą.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu barwa miąższu może być żółta, brązowa, rdzawa lub szara.
- Zapach
- Zapach miąższu może być owocowy; może być słaby; może być niewyróżniający się.
- Smak
- Smak miąższu jest łagodny.
- Grubość
- Miąższ kapelusza jest gruby.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych, w lasach mieszanych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w rozproszonych grupach.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od lipca do października.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
- Handel
- W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.
Z czym można pomylić
FAQ
Czy gołąbek oliwkowozielony jest grzybem bezpiecznym do spożycia?
Jest warunkowo jadalny, ale surowy lub niedogotowany wywołuje ciężkie zatrucia żołądkowo-jelitowe.
Jaki warunek musi być spełniony, aby grzyb ten nie wywołał zatrucia?
Wymaga długotrwałej i dokładnej obróbki termicznej w wysokiej temperaturze, która niszczy toksyny.
Z jakimi gatunkami drzew ten gołąbek wchodzi w symbiozę?
Mikoryzę tworzy głównie z bukami i dębami, a w strefie górskiej także ze świerkami i jodłami.
Jaki smak ma ten gatunek po właściwym przygotowaniu?
Po prawidłowym i długim ugotowaniu ma łagodny, przyjemny, orzechowy smak.
W jakich siedliskach występuje najczęściej?
Rośnie w żyznych lasach liściastych i mieszanych, szczególnie na glebach o podłożu wapiennym.
Kiedy przypada główny okres owocnikowania gołąbka oliwkowozielonego?
Owocniki pojawiają się od lipca do października, najobficiej w sierpniu i wrześniu.
Dlaczego w przeszłości dochodziło do masowych zatruć tym grzybem?
Uważano go dawniej za bezpieczny i jadalny bez konieczności długiego gotowania.
Czy w Europie Zachodniej zaleca się zbieranie tego gatunku?
W większości zachodnich poradników odradza się jego zbiór ze względu na ryzyko zatruć gastrycznych.
Do czego wykorzystywano ten grzyb w tradycyjnym rzemiośle?
Wykorzystywano go w naturalnym farbiarstwie do barwienia wełny na stonowane, oliwkowo-beżowe odcienie.
Jakie objawy powoduje zjedzenie niedogotowanego owocnika?
Wywołuje ostre nudności, wymioty, kurczowe bóle brzucha oraz intensywną biegunkę.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Gołąbek oliwkowy
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Russula olivacea
Obserwacje w domu
- Reakcja na gwajak
- W miąższu po zastosowaniu gwajaku podano wynik „++” w skali źródła.
W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu gwajaku uzyskano brudną barwę opisaną w źródle jako „szarozielona”. Reakcję opisano jako skrajnie powolną. Czas odczytu: 2 minuty. Autor źródła ocenił reakcję jako ujemną.
W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu gwajaku uzyskano intensywną barwę opisaną w źródle jako „turkusowozielona”. Termin odczytu w źródle: „po kilku sekundach”; bez dokładnej liczby sekund. - Eksperyment: reakcja na sole żelaza
- W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu siarczanu żelaza(II) przez wcieranie kryształu uzyskano barwę od beżowej do piaskowożółtej.
W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu siarczanu żelaza(II) przez wcieranie kryształu uzyskano żywą pomarańczową barwę.
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę żółtą. Wysyp w skali Romagnesiego odpowiada w przybliżeniu IVc. Wysyp w skali Romagnesiego odpowiada IVc–IVd. Wysyp w skali Romagnesiego odpowiada IVb. Badano świeży wysyp. Wysyp w skali Romagnesiego odpowiada IVb. Badano wysuszony wysyp.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub niemal kulisty.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako ornamentowaną.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7,0 do 12 mikrometrów i szerokość od 5,3 do 10 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Miąższ trzonu
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, czasu odczytu, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W miąższu trzonu po zastosowaniu fenolu uzyskano barwę opisaną w źródle jako „jeżynowa”. Początek reakcji odnotowano w ciągu 20 sekund.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Miąższ owocnika
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, czasu odczytu, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W miąższu po zastosowaniu fenolu uzyskano barwę opisaną w źródle jako „czerwień porzeczkowa”.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Materiał badany; tkanki nie podano w źródle
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, czasu odczytu, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu fenolu uzyskano żywą barwę opisaną w źródle jako „fioletowa”. Reakcję opisano jako powolną.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Materiał badany; tkanki nie podano w źródle
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, czasu odczytu, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W badanym materiale (tkanki nie podano) po zastosowaniu fenolu uzyskano intensywną barwę opisaną w źródle jako „fioletowa”. Reakcję opisano jako względnie szybką.
Doświadczenie z fenolem
- Materiał
- Miąższ owocnika
- Odczynnik
- fenol
- Wykonanie
- W opisanej próbie zastosowano fenol do wskazanego materiału.
- Warunki i braki źródłowe
W źródle nie podano: przygotowania próbki, stężenia fenolu, ilości odczynnika, temperatury, szczegółowego sposobu naniesienia odczynnika.
Obserwacja / wynik
- Wynik źródłowy
- W miąższu po zastosowaniu fenolu uzyskano barwę opisaną w źródle jako „fioletowopurpurowa”. Termin odczytu w źródle: „po upływie minut”; bez dokładnej liczby sekund.
Ekologia i rozmieszczenie
- Odczyn gleby
- Może preferować gleby kwaśne lub zasadowe.
- Drzewa liściaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną dęby i buki.
- Drzewa iglaste w otoczeniu
- W otoczeniu rosną świerki i jodły.
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą buki.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy jodła pospolita.
Mikoryzę z tym grzybem tworzy świerk pospolity. - Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania ektomikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
W tradycji rzemieślniczej i amatorskim grzyboznawstwie gołąbek oliwkowy nie znalazł zastosowania przemysłowego, jednak odgrywa zauważalną rolę w domowym farbiarstwie naturalnym. Bogactwo i złożoność pigmentów w skórce kapelusza – od odcieni oliwkowych i brunatnych po fioletowe i winnoczerwone – sprawiają, że owocniki są cenionym surowcem do barwienia włókien naturalnych, w szczególności wełny owczej oraz lnu. W zależności od zastosowanej zaprawy, wyciągi z owocników pozwalają uzyskać stonowaną paletę ziemistych barw: od ciepłych beżów, przez odcienie mchu i zgaszonej zieleni, aż po głębokie brązy. Poza rękodziełem tekstylnym gatunek ten wykorzystywany jest współcześnie w edukacji przyrodniczej i dydaktyce mykologicznej jako klasyczny obiekt demonstracyjny, służący do prezentacji barwnych reakcji chemicznych miąższu (reakcja fenolowa) oraz zjawiska zmienności fenotypowej u grzybów kapeluszowych. Historycznie, w tradycyjnych gospodarstwach wiejskich, przejrzałe i nieprzydatne owocniki bywały niekiedy kompostowane lub stosowane jako dodatek wzbogacający ściółkę w przydomowych uprawach roślin.
Historia i kultura
Gołąbek oliwkowy został opisany pod koniec XVIII wieku przez prekursora nowoczesnej mykologii, Christiaana Hendrika Persoona. W XIX-wiecznych atlasach przyrodniczych i europejskiej literaturze grzyboznawczej uchodził za jeden z najbardziej okazałych i szlachetnych gatunków rodzaju Russula, wyróżniający się grubym, zwartym miąższem i imponującą wielkością. W tradycjach ludowych Europy Środkowej oraz regionów alpejskich i karpackich grzyb ten stanowił ceniony element kultury zbierackiej, będąc symbolem obfitości starych lasów bukowych i dębowych. W folklorze leśnym kojarzono go z niezwykłą zmiennością barw – ze względu na wielość odcieni kapelusza, od oliwkowej zieleni po purpurę, w dawnych przekazach określano go mianem grzyba o wielu obliczach. W dawnych kronikach i opracowaniach etnograficznych pojawiały się wzmianki o jego regularnej obecności na lokalnych targowiskach w południowej Europie, gdzie stanowił świadectwo bogatych tradycji pozyskiwania grzybów i budził podziw zbieraczy jako leśny rarytas o wyjątkowej estetyce.
Jadalność i bezpieczeństwo
Status jadalności tego gatunku jest specyficzny i wymaga bezwzględnego przestrzegania zasad bezpieczeństwa. W stanie surowym oraz przy niedostatecznej obróbce termicznej gołąbek oliwkowozielony jest silnie trujący. Wywołuje wówczas gwałtowny zespół żołądkowo-jelitowy, objawiający się nudnościami, silnymi wymiotami, biegunką oraz bólami brzucha już po krótkim czasie od konsumpcji. Toksyny odpowiedzialne za te dolegliwości ulegają jednak rozkładowi pod wpływem wysokiej temperatury, dlatego gatunek ten jest warunkowo jadalny wyłącznie po długim, gruntownym gotowaniu lub dokładnym smażeniu trwającym co najmniej kilkanaście minut. Prawidłowo przyrządzony ma przyjemny, orzechowy i łagodny smak, przez co w niektórych regionach południowej i wschodniej Europy jest chętnie spożywany. Mimo to w wielu krajach zachodnioeuropejskich oficjalnie odradza się jego zbiór ze względu na wysokie ryzyko niedogotowania i poważnych zatruć gastrycznych.
Siedlisko i występowanie
Gołąbek oliwkowozielony występuje w strefie umiarkowanej Europy, Ameryki Północnej oraz w niektórych rejonach Azji. Jest gatunkiem ektomikoryzowym, który preferuje związki z drzewami liściastymi, w szczególności z bukiem zwyczajnym (Fagus sylvatica) oraz dębami (Quercus), choć w rejonach górskich i podgórskich tworzy mikoryzę także ze świerkiem pospolitym (Picea abies) i jodłą (Abies alba). Występuje najczęściej na glebach żyznych, świeżych, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym, zwłaszcza na podłożu wapiennym. W Europie Środkowej i Południowej związany jest przede wszystkim z ciepłymi lasami bukowymi i dąbrowami. W północnych rejonach swojego zasięgu jest znacznie rzadszy i ustępuje innym gatunkom gołąbków. Sezon wytwarzania owocników rozpoczyna się wczesnym latem, zazwyczaj w lipcu, i trwa do października, z największym nasileniem owocnikowania w sierpniu i wrześniu po obfitych opadach deszczu. W latach suchych jego występowanie bywa silnie ograniczone do wilgotnych parowów i zacienionych zboczy górskich.
Źródła
- Commanster: Russula olivacea
- Česká mykologická společnost, Karel Tejkal: Russula olivacea
- GRej/grzyby.pl: Russula olivacea; dane obserwatorów
- Latvijas Daba: olīvu bērzlape, Russula olivacea
- Verein der Pilzfreunde Stuttgart 2025 — Rotstieliger Ledertäubling, autorskie zdjęcia i pomiary (także [37])
- Knudsen, Ruotsalainen i Vauras 2008 — Russula, Funga Nordica107–148, s.145–146
- Didier Huart 2015 — Russula olivacea, SMNF, własna kolekcja Desvres, sierpień 2015
- Matthias Dondl 2020 — Russulaceae 2020, własne kolekcje nr5 i6 z Pappenheim
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
AUSL Bologna2023 — Atlante dei funghi velenosi, s.25 (PDF24), dane lokalne2001–2022 i cytowanie Sitta2005 · s.25 (PDF24): R.olivacea toksyczna po niedostatecznym grillowaniu, zalecana pełna obróbka cieplna. Zalecenie służby zdrowia; bez źródłowego zwalidowanego progu temperatury/czasu.
- Jadalność
- Trujący
Materiał: po niedostatecznej obróbce
AUSL Bologna2023 — Atlante dei funghi velenosi, s.25 (PDF24), dane lokalne2001–2022 i cytowanie Sitta2005 · s.25(PDF24),Russula: forte tossicità se consumata poco cotta mediante uso della griglia; author assessment of commestibilità after prolungata cottura
Sitta i współautorzy (2020), I funghi che causano intossicazioni in Italia, Pagine di Micologia 41:23–79 · Sitta i współautorzy 2020, Pagine di Micologia 41: s.29–30 metody; s.40 tabela Emilia; s.70–71 R. olivacea; PDF31–32,42,72–73. Wiersz tabeli i nagłówki osobiście sprawdzono na renderze PDF.
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
Materiał: po pełnej obróbce
AUSL Bologna2023 — Atlante dei funghi velenosi, s.25 (PDF24), dane lokalne2001–2022 i cytowanie Sitta2005 · s.25(PDF24),Russula: forte tossicità se consumata poco cotta mediante uso della griglia; author assessment of commestibilità after prolungata cottura
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
Sitta i współautorzy (2020), I funghi che causano intossicazioni in Italia, Pagine di Micologia 41:23–79 · Sitta i współautorzy 2020, Pagine di Micologia 41: s.29–30 metody; s.40 tabela Emilia; s.70–71 R. olivacea; PDF31–32,42,72–73. Wiersz tabeli i nagłówki osobiście sprawdzono na renderze PDF.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Russula olivacea
- Dawne nazwy naukowe
- 1774 — Agaricus olivaceus Schaeff.[22]
Russula olivacea to binominalna nazwa tego gatunku gołąbka. Nazwa wprowadzona przez Persoona w 1796 roku odnosi się do publikacji Observationes mycologicae (tom 1, s. 103). W piśmiennictwie funkcjonuje również nazwisko Friesa jako autora kombinacji z 1838 roku opartej na bazonimie Agaricus olivaceus Schaeff. z 1774 roku. W części rejestrów ujęcie to traktowane jest jako późniejszy homonim nazwy Persoona, choć obie kombinacje odnoszą się do tego samego kręgu taksonomicznego.
[4]Gatunek należy do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae). W piśmiennictwie europejskim autorstwo bywa cytowane rozbieżnie jako Pers., (Sch.) Pers. lub (Schaeff.) Pers. sensu Romell (to ostatnie ujęcie stosowane jest m.in. w Skandynawii). W klasyfikacjach wewnątrzrodzajowych takson ten umieszczano zależnie od autora w sekcji Alutaceae bądź Polychromae.
[4]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Russula olivacea in the explicitly cited CZ/PL/DE/FR/LV source usages; IF211734 current string retained without resolving its illegitimacy/authorship or merging IF497429 or Norwegian s.Romell.
[22]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Podstawki
Cystydy hymenialne
- Obecność cystyd w hymenium
- Cystydy w hymenium są obecne. [22]
- Kształt szczytu cystydy hymenialnej
- Na powierzchni blaszki szczyt cystydy hymenialnej ma wyrostek szczytowy. [22]
- Kształt cystydy hymenialnej
- Cystyda hymenialna jest wrzecionowata. [22]
- Obecność pleurocystyd
- Stwierdzono obecność pleurocystyd. [22]
Pozostałe cechy laboratoryjne
Skórka kapelusza
- Szerokość elementów skórki
- Szerokość elementów skórki może wynosić od 2,4 do 6,4 mikrometra. [29]
- Rozgałęzienie strzępki skórki
- Strzępka skórki jest rozgałęziona. [22]
- Proporcje strzępki skórki
- Strzępka skórki jest smukła. [29]
- Przegrody strzępki skórki
- Strzępka skórki ma przegrody. [22]
- Liczba przegród strzępki skórki
- Strzępka skórki może mieć co najmniej 1 przegrodę. [22]
- Kształt komórki końcowej skórki kapelusza
- Komórka końcowa skórki kapelusza może być walcowata. [22]
Komórki końcowe skórki często mogą mieć kształt ampułkowaty. [26] - Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza
- Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza może wynosić od 2,4 do 4,8 mikrometra. [29]
Zarodniki
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika
- Średni iloraz długości i szerokości zarodnika wynosi 1,22 [29]; wynosi 1,17. [29]
- Obecność pola nad wnęką bazydiospory
- Pole nad wnęką bazydiospory jest obecne. [29]
- Forma ornamentacji zarodnika
- Ornamentacja zarodnika może być brodawkowata lub kolczasta. [15] [22] [21]
- Wysokość ornamentacji zarodnika
- Wysokość ornamentacji zarodnika może wynosić do 1,5 mikrometra. [22]
- Połączenie elementów ornamentacji
- Układ elementów ornamentacji ma postać rozdzielonych elementów. [15] [22] [21]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,11 do 1,29. [29]
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny, szeroko elipsoidalny lub niemal kulisty. [22] [29]
Materiał i metody badań
Opis cech — źródło i zakres
Materiał: Autorski opis D. Huarta: las Desvres, pod bukiem, sierpień 2015; miąższ zwarty, łagodny w smaku, o słabym zapachu.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Ograniczenia: Opis organoleptyczny autora; nie zachęta do prób smakowych surowych grzybów.
[28]Próba z odczynnikiem chemicznym — materiał i ograniczenia
Materiał: Funga Nordica 2008, s.146, klucz 6: diagnostyczny opis reakcji miąższu R. olivacea na fenol. Nie podano pojedynczego okazu ani protokołu indywidualnego doświadczenia.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Ograniczenia: Opis diagnostyczny z książki, a nie indywidualnie udokumentowane doświadczenie. Nie podano stężenia, dokładnej liczby minut ani pojedynczego badanego okazu. Terminy barwy i czasu przełożono na polski bez przypisywania RGB. Oryginalne terminy pozostają w wyrażeniu źródłowym i zachowanym oryginale. Nie dopowiedziano stężenia lub liczby badanych okazów.
[26]Materiał: Autorski opis Stuttgart 2025: próba fenolu na miąższu trzonu, bez numeru okazu, stężenia lub wielkości próby.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Ograniczenia: Terminy barwy i czasu przełożono na polski bez przypisywania RGB. Oryginalne terminy pozostają w wyrażeniu źródłowym i zachowanym oryginale. Nie dopowiedziano stężenia lub liczby badanych okazów.
[37]Materiał: Didier Huart, Desvres, sierpień 2015, pod bukiem. Próby fenolu i gwajaku z sekcji Chair; miąższ bez wskazania części owocnika.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Ograniczenia: Terminy barwy i czasu przełożono na polski bez przypisywania RGB. Oryginalne terminy pozostają w wyrażeniu źródłowym i zachowanym oryginale. Nie dopowiedziano stężenia lub liczby badanych okazów.
[28]Dane mikroskopowe — źródło i ograniczenia
Badanie składu i aktywności — materiał i ograniczenia
Materiał: Odczyt pierwotnej tabeli 4, wiersza R. olivacea oraz wybranych fragmentów materiału, analizy i statystyki tej samej publikacji. Badano oznaczone taksonomicznie owocniki; materiał liofilizowano, rozdrabniano do 20 mesh i homogenizowano. Analiza UFLC-PDA dotyczy suchego proszku; wyniki podano w mg/g suchej masy jako średnie i odchylenia standardowe. Ekstrakcję wykonywano dwukrotnie, a każdą próbkę wstrzykiwano trzykrotnie. Są to etapy analityczne, nie sześć niezależnych zbiorów biologicznych.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Ograniczenia: Pełnego PDF nie uzyskano; odczyt pozostaje częściowy. Nie ustalono pochodzenia jednostkowego materiału R. olivacea ani liczby niezależnych próbek biologicznych tego gatunku z nieodczytanej tabeli 1. Nie przypisano granic wykrywalności lub oznaczalności z nieodczytanej tabeli walidacyjnej.
[33]Archiwalny opis siedliska
W Europie Środkowej grzyb tworzy mikoryzę z bukiem, dębem oraz świerkiem, występując w lasach liściastych i iglastych na cieplejszych skrajach oraz w wyższych położeniach od lipca do października.
[4]Archiwalny opis siedliska
W rejonie bałtyckim spotykany jest rzadko, zasiedlając wilgotne lasy liściaste i mieszane na glebach kwaśnych w okresie od lipca do września.
[4]Archiwalny opis siedliska
W lasach zachodnioeuropejskich owocnikuje od wczesnego lata do jesieni, głównie w drzewostanach bukowych na podłożu zasadowym, rzadziej pod drzewami iglastymi.
[4]Archiwalny opis siedliska
Na zachodzie Europy gatunek rośnie w symbiozie z bukiem, rzadziej ze świerkiem.
[4]Archiwalny opis siedliska
W lasach skandynawskich ujęcie sensu Romell występuje w ciepłych, niskoziołowych dąbrowach i buczynach w strefie wybrzeża, tworząc mikoryzę z dębem i bukiem.
[4]- Wyniki źródłowe — Długość zarodnika
- 7,5–8,9 µm [29]
8–12 µm [15]
9–11 µm [21]
7,7–12 µm [22]
7,0–9,4 µm [29]
8–11 µm (skrajnie 7,5–12 µm) [19] - Wyniki źródłowe — Szerokość zarodnika
- 7–9 µm (skrajnie 6,5–10 µm) [19]
6,2–8,1 µm [29]
5,3–7,4 µm [29]
6,7–10 µm [22]
7–10 µm [15]
8–9 µm [21]
Metody i zapisy źródłowe — Materiał opisany i sfotografowany przez Verein der Pilzfreunde Stuttgart; mikrofotografie Silvia Bosch i Helmut Walz, publikacja2025. Brak daty, miejsca i numeru eksykatu tej konkretnej kolekcji.
Liczba zarodników na jednej podstawce — zapis źródłowy: „Basidien mit4Sterigmien; liczba na podstawce, nie N próby.” [22]
Długość podstawki; Kształt podstawki — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; pierwsza oś: Maczugowate50–64×12–15µm.” [22]
Szerokość podstawki — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; druga oś: Maczugowate50–64×12–15µm.” [22]
Obecność cystyd w hymenium — zapis źródłowy: „Źródło jawnie opisuje cystydy i ilustruje je.” [22]
Kształt szczytu cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Pleurozystiden apikal mit Anhängsel: wyrostek wyłącznie szczytu pleurocystydy.” [22]
Kształt cystydy hymenialnej — zapis źródłowy: „Zystiden spindelig: wrzecionowaty kształt całej komórki; położenie nieustalone.” [22]
Rozgałęzienie strzępki skórki — zapis źródłowy: „verzweigten Hyphenenden: rozgałęzienie obserwowanej strzępki końcowej.” [22]
Przegrody strzępki skórki — zapis źródłowy: „ein- bis mehrfach septierten: obecność przegród; dokładna liczba w dokumentacji, bez domyślnego maksimum.” [22]
Liczba przegród strzępki skórki — zapis źródłowy: „ein- bis mehrfach septierten Hyphenenden: dolna granica1, górnej granicy nie podano.” [22]
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „HDS mit zylindrischen Hyphenenden.” [22]
Obecność pleurocystyd — zapis źródłowy: „Pleurozystiden jawnie wymienione.” [22]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; pierwsza oś: 7,7–12×6,7–10µm, okrągławo eliptyczne.” [22]
Forma ornamentacji zarodnika; Wysokość ornamentacji zarodnika; Połączenie elementów ornamentacji; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Przeważnie izolowane kolce do1,5µm.” [22]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „Okrągławo eliptyczne.” [22]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; druga oś: 7,7–12×6,7–10µm, okrągławo eliptyczne.” [22]
Metody i zapisy źródłowe — Matthias Dondl, Pappenheim, Niemcy,05.09.2020,490m; odrębna kolekcja nr5,20zmierzonych zarodników. Nr5 to2owocniki; autor określa ją jako bardzo drobną i małozarodnikową. Liczba 20 odnosi się do pomiarów zarodników, nie do liczby ocenionych strzępek lub cystyd.
Obecność pola nad wnęką bazydiospory — zapis źródłowy: „Nr5, Sporen: autor wprost opisuje amyloidalne pole nad wnęką; zapis dotyczy obecności nazwanego pola, bez domyślnego stopnia jego wyrazistości.” [29]
Szerokość elementów skórki — zapis źródłowy: „Nr5, HDS Haare: zwykle 2,4–4,5 µm; poszerzone włoski 4,5–6,4 µm. Typowe granice i skrajne maksimum zachowano osobno; źródło nie ogranicza tego pomiaru do komórek końcowych.” [29]
Obecność pileocystyd; Obecność strzępek prymordialnych — zapis źródłowy: „Nr5,HDS: Pileozystiden fehlend/fehlen; Primordialhyphen described” [29]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Nr5, zakres długości20zarodników.” [29]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Nr5, źródłowy Qmin–Qmax.” [29]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „breit ellipsoid: kształt podstawowy i szerokość osobno.” [29]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „subglobos: kulisty z kwalifikatorem przybliżenia własnej wartości.” [29]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Nr5, sparowana druga oś tego samego materiału.” [29]
Metody i zapisy źródłowe — Matthias Dondl, Pappenheim, Niemcy,05.09.2020,490m; odrębna kolekcja nr6,20zmierzonych zarodników. Nr5 to2owocniki; autor określa ją jako bardzo drobną i małozarodnikową. Liczba 20 odnosi się do pomiarów zarodników, nie do liczby ocenionych strzępek lub cystyd.
Proporcje strzępki skórki — zapis źródłowy: „Nr6, HDS Haare: schlank zylindrisch. Zapisano wyłącznie źródłową smukłość zwykłych włosków; kształt i smukłość pozostają odrębne.” [29]
Szerokość komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „Nr6, HDS: Endzellen ... meist 2,4–4,8 µm breit, nie erweitert. Osobne zdanie o odcinkach podstawnych do 6,8 µm nie rozszerza szerokości komórek końcowych.” [29]
Obecność pileocystyd; Obecność strzępek prymordialnych — zapis źródłowy: „Nr6,HDS: Pileozystiden fehlend/fehlen; Primordialhyphen described” [29]
Długość zarodnika — zapis źródłowy: „Nr6, zakres długości20zarodników.” [29]
Iloraz długości i szerokości zarodnika — zapis źródłowy: „Nr6, źródłowy Qmin–Qmax.” [29]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „breit ellipsoid: kształt podstawowy i szerokość osobno.” [29]
Kształt zarodnika — zapis źródłowy: „subglobos: kulisty z kwalifikatorem przybliżenia własnej wartości.” [29]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Nr6, sparowana druga oś tego samego materiału.” [29]
Metody i zapisy źródłowe — Funga Nordica 2008, s.146, klucz6: diagnoza R.olivacea w rozumieniu autorów. Nie jest to pojedynczy polski okaz.
Kształt komórki końcowej skórki kapelusza — zapis źródłowy: „terminal cell often ampulliform: własna częstość dotyczy wyłącznie ampułkowatej komórki.” [26]
Obecność pileocystyd; Obecność strzępek prymordialnych — zapis źródłowy: „s.146,key6: dcy and primordial hyphae absent” [26]
Metody i zapisy źródłowe — Česká mykologická společnost, Karel Tejkal: Russula olivacea
Forma ornamentacji zarodnika; Połączenie elementów ornamentacji; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Przeważnie izolowane brodawki, słabo/niewiele połączone.” [15]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; druga oś: 8–12×7–10µm; szeroko owalne.” [15]
Metody i zapisy źródłowe — Société Mycologique du Nord de la France, Didier Huart: Russula olivacea; Desvres VIII 2015
Forma ornamentacji zarodnika; Połączenie elementów ornamentacji; Powierzchnia zarodnika — zapis źródłowy: „Izolowane kolce w opisie SMNF.” [21]
Szerokość zarodnika — zapis źródłowy: „Pełny źródłowy pomiar długość × szerokość; druga oś: 9–11×8–9µm.” [21]
Metody i zapisy źródłowe — Latvijas Daba: olīvu bērzlape, Russula olivacea
Nazwy i zakres oznaczenia
Nazwa polska: Nazwa główna gołąbek oliwkowy jest potwierdzona przez Wojewodę (2003), który odsyła do Skirgiełło (1991), s.149. Zachowano ją. Nie znaleziono niezależnego potwierdzenia innej polskiej nazwy. Dawnego użycia R. alutacea sensu J.E.Lange nie rozszerzono na cały odrębny gatunek R. alutacea.
Autorstwo i zakres: W piśmiennictwie występują rozbieżne cytowania autorstwa: Funga Nordica podaje (Schaeff.)Pers., polski wykaz (Schaeff.)Fr. Rejestry IF497429 (Pers., 1796) i IF211734 ((Schaeff.)Fr., 1838, późniejszy homonim) mają odrębne wpisy. Nie rozstrzygnięto zgodności typów na podstawie samej zgodnej nazwy dwuczłonowej.
[39] [26] [32]Występowanie i sezon w Polsce
Zakres miesięcy: Wojewoda podaje lipiec–październik dla Polski. GRej zawiera polskie znaleziska, m.in. Pagorzynę 24.08.2006 z deklaracją eksykatu oraz Puszczę Bukową 31.07.2016 z późniejszą rewizją i eksykatem TSH15/2023. Dat pojedynczych zbiorów nie użyto do wyznaczenia granic sezonu. Jest to potwierdzenie literaturowe i obserwacyjne, bez własnej analizy DNA.
Ekologia: Źródła terenowe i klucz podają związek z lasami liściastymi, mieszanymi lub iglastymi. Huart określa gatunek jako ektomikoryzowy. Sama obecność grzyba pod drzewem nie jest doświadczalnym potwierdzeniem mikoryzy każdej wymienionej pary. Składu gleby nie wyprowadzono z samej obecności buka ani z opisu obcego stanowiska.
[39] [27] [28]Mikroskopia — materiał, wyniki i różnice
Pomiary i anatomia: Opis Stuttgart podaje podstawki 50–64×12–15 µm z 4 sterygmami, cystydy wrzecionowate i wyrostek szczytowy pleurocystyd. Końcowe strzępki skórki są cylindryczne, rozgałęzione i mają jedną do wielu przegród. Nie podano medium, powiększenia, N ani numeru okazu; tych danych nie dopowiedziano. Kształt ogólnych cystyd i szczyt pleurocystyd mają odrębne cele anatomiczne.
Dwie kolekcje: Dondl opisał dwa oddzielne zbiory z Pappenheim 05.09.2020, po 20 zmierzonych zarodników. Nr 5: 7,5–8,9×5,3–7,4 µm, Q 1,15–1,29, średnie Q 1,22; nr 6: 7,0–9,4×6,2–8,1 µm, Q 1,11–1,27, średnie Q 1,17. Są to wyniki autora, nie ilorazy skrajnych osi wyliczone przez nas. Nr 5 określono jako wyjątkowo drobną i małozarodnikową kolekcję. Brak DNA i rewizji typu ogranicza pewność identyfikacji.
Skórka i wysyp: Funga Nordica podaje brak dermatocystyd i strzępek prymordialnych, natomiast Dondl opisuje strzępki prymordialne w obu swoich kolekcjach. W nr 5 dwie próby potwierdzenia karbolfuksyną były nieudane; w nr 6 nieliczne krople występowały również na zwykłych włoskach. Nazwanie struktur przez autora zachowano z tym ograniczeniem, bez uznania go za uniwersalną zmianę diagnozy gatunku. Stopnie wysypu IVb, IVc i IVcd oraz świeży lub wysuszony stan materiału pozostają przypisane do własnych źródeł.
[37] [29] [26] [28]Skład materiału — pierwotne analizy
Materiał i metody: Grangeia i współautorzy (2011) badali owocniki z Bragança w Portugalii, zebrane przy dębach w październiku 2010. Materiał liofilizowano, rozdrobniono i przechowywano w −20 °C. Trzy próbki gatunku oznaczano w trzech powtórzeniach. Białko oznaczano metodą Kjeldahla z mnożnikiem N × 4,38, tłuszcz metodą Soxhleta, popiół po spaleniu, węglowodany z różnicy. Kwasy tłuszczowe analizowano GC-FID po metylowaniu, cukry HPLC-RI, tokoferole HPLC z detekcją fluorescencyjną. Zachowano średnie, SD i odrębne podstawy jednostek. Tabela 5 i metoda podają tokoferole w µg/100 g suchej masy.
Ograniczenia i dalsza analiza: Niewykrycie składnika nie oznacza jego stężenia równego zeru. Wilgotność odnosi się do świeżej masy, a wyniki cukrów i kwasu askorbinowego do suchej masy. Udziały kwasów tłuszczowych dotyczą profilu chromatograficznego. Dla odrębnej pracy o kwasach organicznych odczytano tabelę z wierszem R. olivacea oraz dodatkowe fragmenty metody i statystyki. Potwierdzają one badanie oznaczonych owocników, liofilizowanego proszku i wyrażenie wyników jako średniej ± SD. Dwie ekstrakcje i trzy wstrzyknięcia każdej próbki opisują powtórzenia analityczne; nie ustalają sześciu niezależnych zbiorów biologicznych. Pełnego PDF nie uzyskano, nie ustalono jednostkowego pochodzenia ani liczby próbek biologicznych R. olivacea i nie przypisano granic wykrywalności. Zakres odczytu pozostaje częściowy, a wyniki obu publikacji rozdzielone.
[3] [33]Aktywność ekstraktów — zakres dowodu
Badania in vitro: W pracy Grangeia badano ekstrakt metanolowy. EC50 wyniosło 1,47±0,08 mg/ml w DPPH i 1,95±0,04 mg/ml w układzie β-karoten–linolan. Stężenie 7,85±0,01 mg/ml dotyczy absorbancji 0,5 w teście siły redukującej, a nie 50% hamowania. DPPH odczytywano po 60 min, układ β-karotenowy po 2 h w 50 °C. Oznaczenia chemiczne nie są dowodem leczenia, bezpiecznego spożycia ani wdrożenia przemysłowego.
Stan poszukiwań zastosowań: Poszukiwano zastosowań leczniczych, zielarskich, technicznych, barwierskich, przyprawowych i patentów. Odczytana praca pierwotna dokumentuje analizę składu i aktywność in vitro. Keller i współautorzy (2002), DOI: 10.1076/phbi.40.7.518.14680, pozostają tropem: pełnej tabeli i nagłówków nie uzyskano, więc nie przypisano gatunkowi dodatnich wyników na podstawie urwanego wiersza. Nie potwierdzono źródła pierwotnego praktyki barwierskiej lub leczenia; nie jest to dowód ich nieistnienia.
[3]Jadalność i szkodliwość — jakość dowodów
Dane kliniczne: Cervellin i współautorzy przeanalizowali zgłoszenia z Parmy z lat 1996–2016. Oznaczenia oparto na analizie pozostałości potrawy, wymiocin lub materiału z płukania żołądka oraz mikroskopii. Tabela 1 przypisuje R. olivacea 9 przypadków. Osobna tabela 2 podaje 5 po spożyciu R. olivacea z innymi Russula i 1 z R. emetica. Wspólny wiersz z Lepiota brunneoincarnata oznacza 9 dla każdego gatunku, a nie mieszaninę tych dwóch. Badanie retrospektywne i mieszane posiłki ograniczają wnioski o przyczynowości; ogólnych wyników ciężkości nie przeniesiono na R. olivacea.
Obróbka i źródła zależne: AUSL Bologna opisuje zatrucia po niedostatecznym ogrzaniu i odsyła do Sitta, Fontana i Bragalli (2005). Pełnego oryginału z 2005 r. nie uzyskano; ten odcinek łańcucha pozostaje nieodczytany. Autorzy AUSL podtrzymują ocenę jadalności po długiej obróbce, natomiast Stuttgart odradza wydawanie gatunku do spożycia. Oceny zachowują własne źródła i warunki; nie stanowią kontrolowanego badania obróbki. Lokalna liczba 30 dotyczy wszystkich innych Russula; gatunkowi nie przypisano całej tej liczby. Nie wykazano tu nazwanego toksycznego związku, dawki ani zwalidowanego progu ogrzewania.
[1] [23] [37]Próby barwne — materiał i sposób odczytu
Odrębne próby i warunki: Opis Stuttgart wiąże próbę fenolu z miąższem trzonu i podaje górną granicę czasu ujawnienia barwy. Huart umieszcza fenol i gwajak w opisie miąższu, lecz nie podaje stężenia, czasu ani definicji swojej skali ++. U Dondla oba zbiory mają osobne próby; przy wcieranym krysztale FeSO₄ nie nazwano badanej tkanki. Brakującej tkanki lub stężenia nie zastąpiono domyślną wartością.
Ujemna ocena i opóźniona barwa: Dondl określa próbę gwajaku zbioru nr 5 jako ujemną, a w nawiasie opisuje bardzo powolne pojawienie się brudnej szarozielonej barwy po dwóch minutach. Zachowano zarówno ocenę autora, jak i odczyt barwy w późniejszym czasie. Nie jest to dowód natychmiastowej dodatniej reakcji. Przy amyloidalności autor wskazuje konkretne pole nad wnęką zarodnika; wyniku nie rozszerzono na cały zarodnik lub miąższ owocnika. Ogólnej informacji o zdjęciach w odczynniku Melzera nie zamieniono w osobno potwierdzony protokół każdego pomiaru.
[37] [28] [29]Włoskie dane o zatruciach — ponowny odczyt źródła pierwotnego
Materiał i metoda: Sitta i współautorzy (2020) zebrali włoskie raporty mikologiczne. Przypadkiem był jeden posiłek, niezależnie od liczby chorych. Odrzucali oznaczenia niepewne lub oparte wyłącznie na wywiadzie, konsultacje osób bez objawów i zdarzenia z inną wiarygodną przyczyną.
Wynik i zakres przyczynowości: Tabela dla Emilii z lat 2000–2017 przypisuje R. olivacea 32 z 454 zdarzeń. Są to zdarzenia z rozpoznaniem mikologicznym, bez indywidualnych raportów i oznaczenia czynnika toksycznego. Wierszy Russula spp. nie dodano gatunkowi. Możliwe nakładanie się okresów i ośrodków wyklucza proste sumowanie z danymi Parmy.
Ocena obróbki i dalszy odsyłacz: Autorzy określają gatunek jako trujący na surowo i po niepełnej obróbce. Wskazane 30 minut ogrzewania jest ich zaleceniem, nie eksperymentalnie zwalidowanym progiem bezpieczeństwa. Cytowana praca z 2005 r. pozostaje nieodczytana; jej wyników nie przedstawiono jako osobnego potwierdzenia.
[35]Rozróżnienie podobnych gatunków — praca z 2026 r.
Materiał i wynik autorów: Moreno, Sánchez-Dueñas i Alvarado (2026) opisali odrębny gatunek R. olivaceopinetorum i porównali go z R. olivacea. Dwa hiszpańskie eksykaty R. olivacea, AH49158 i AH49433, pochodziły spod buka. Autorzy przedstawili rozdzielenie w analizie ITS–LSU.
Zakres wykorzystania: Odczytano odpowiednią sekcję pierwotnej publikacji przez czytnik web. Nie badano ponownie polskich eksykatów ani fotografii i nie zmieniono ich oznaczeń na podstawie podobieństwa. Wymiarów nowego gatunku nie dodano do tego rekordu. Suplement i cytowana praca Kong i in. (2015) pozostają nieodczytane.
[25]Zalecenia obróbki — zakres źródeł
Co oznacza 15 minut u DGfM: DGfM wymienia R. olivacea w grupie grzybów trujących na surowo i podaje dla tej grupy 15 minut gotowania lub smażenia. Jest to zalecenie komisji oparte na przeglądzie i doświadczeniu, nie gatunkowe badanie identyfikujące toksynę lub walidujące bezpieczny czas obróbki.
Granica wniosku: Nie utożsamiono grupowego zalecenia DGfM z 30-minutowym zaleceniem włoskich autorów ani z wynikiem kontrolowanej próby. Flammer (2014), wskazany przez DGfM jako główna podstawa, pozostaje nieodczytany.
[24]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Polskie dane: Wojewoda 2003 oraz GRej 39373 (Pagorzyna, 24.08.2006, deklarowany eksykat), 297107 (31.07.2016, rewizja T.Ślusarczyka 2023, TSH15/2023) i dalsze wpisy.
Zakres odczytu: Udokumentowana obserwacja.
Data przeglądu: 18.10.2026.
Ograniczenia: Potwierdzenie z publikacji i rejestru, nie własne ponowne oznaczenie materiału ani badanie DNA.
[39] [27]Materiał: Udokumentowana polska obserwacja z okolic Gorlic.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 21.10.2026.
Ograniczenia: Źródłowe oznaczenie i zakres pojęcia zachowano. Nie zadeklarowano nowego badania okazów ani odczytu wszystkich publikacji cytowanych przez źródło.
[27]Zakres opracowania
Wymagane kontrole są rozliczone.
Podstawa prawna i zakres oceny
Wyniki analityczne
Skład i aktywność laboratoryjna
- Aktywność badanego ekstraktu
- W doświadczeniu stwierdzono aktywność przeciwutleniającą. Model badania: test DPPH. [3]
- Ilościowa zawartość składnika w materiale
- Zawartość tłuszczu w badanym materiale wynosi 1,99 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,44 grama na sto gramów). [3]
Zawartość białka w badanym materiale wynosi 16,84 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,05 grama na sto gramów); oszacowanie białka z użyciem współczynnika 4,38. [3]
Zawartość popiołu w badanym materiale wynosi 37,78 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 5,20 grama na sto gramów). [3]
Zawartość węglowodanów w badanym materiale wynosi 43,38 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 3,71 grama na sto gramów). [3]
Zawartość mannitolu w badanym materiale wynosi 15,25 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,24 grama na sto gramów). [3]
Zawartość trehalozy w badanym materiale wynosi 0,71 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,07 grama na sto gramów). [3]
Zawartość cukrów ogółem w badanym materiale wynosi 16,19 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,34 grama na sto gramów). [3]
Zawartość α-tokoferolu w badanym materiale wynosi 11,73 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,85 mikrograma na sto gramów). [3]
Zawartość γ-tokoferolu w badanym materiale wynosi 11,84 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,37 mikrograma na sto gramów). [3]
Zawartość δ-tokoferolu w badanym materiale wynosi 26,18 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,72 mikrograma na sto gramów). [3]
Zawartość tokoferoli ogółem w badanym materiale wynosi 49,75 mikrograma na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,23 mikrograma na sto gramów). [3]
Zawartość fruktozy w badanym materiale wynosi 0,23 grama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,03 grama na sto gramów). [3]
Zawartość wody w badanym materiale wynosi 84,58 grama na sto gramów świeżej masy (średnia; odchylenie standardowe: 1,01 grama na sto gramów). [3]
Zawartość kwasu askorbinowego w badanym materiale wynosi 247,38 miligrama na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 65,03 miligrama na sto gramów). [3]
Zawartość kwasu szczawiowego w badanym materiale wynosi 3,71 miligrama na gram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,18 miligrama na gram). [33]
Zawartość kwasu jabłkowego w badanym materiale wynosi 11,70 miligrama na gram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,87 miligrama na gram). [33]
Zawartość kwasu fumarowego w badanym materiale wynosi 2,19 miligrama na gram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 miligrama na gram). [33]
Zawartość kwasów organicznych ogółem w badanym materiale wynosi 17,60 miligrama na gram suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 0,69 miligrama na gram). [33] - Udział składnika w profilu kwasów tłuszczowych
- Materiał badania: wykorzystano materiał — Owocniki źródłowo oznaczone jako R. olivacea, Bragança w północno-wschodniej Portugalii, przy Quercus sp., październik 2010. Reprezentatywny eksykat zdeponowano w zielniku School of Agriculture IPB bez podanego numeru. Materiał liofilizowano, rozdrobniono do 20 mesh i przechowywano w −20°C. Badano trzy próbki gatunku, a oznaczenia wykonywano w trzech powtórzeniach; wyniki podano jako średnie i odchylenia standardowe. Nie są to dane dziewięciu niezależnych populacji. Zakres odczytu obejmuje pełny tekst. Ograniczenia: Nie podano DNA ani indywidualnych numerów próbek R.olivacea. 3próbki i3powtórzenia nie oznaczają9niezależnych populacji. Pełny tekst odczytano przez czytnik web; bez zachowanego oryginalnego PDF i bez udanego renderu tabel. Wartości i kolumny sprawdzono z tekstem metod, nagłówkami i dyskusją. Masa sucha, masa świeża, udział profilu i stężenie ekstraktu są odrębne. Wyniki in vitro nie dowodzą bezpieczeństwa jedzenia ani skuteczności u ludzi. Metoda tokoferoli i tabela5 podają µg/100g suchej masy; dyskusja ma skrót µg/g dla innych gatunków. Zachowano jednostkę tabeli i metody. [3]
Udział składnika „kwas palmitynowy (C16:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 16,13% (średnia; odchylenie standardowe: 0,39 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas stearynowy (C18:0)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 2,78% (średnia; odchylenie standardowe: 0,03 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas oleinowy (C18:1n9)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 25,99% (średnia; odchylenie standardowe: 0,12 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas linolowy (C18:2n6)” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 50,20% (średnia; odchylenie standardowe: 0,28 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwasy nasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 21,75% (średnia; odchylenie standardowe: 0,39 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwasy jednonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 27,40% (średnia; odchylenie standardowe: 0,07 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwasy wielonienasycone” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 50,85% (średnia; odchylenie standardowe: 0,32 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C6:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,13% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C8:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,03% (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C10:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,20% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C12:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,37% (średnia; odchylenie standardowe: 0,06 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C14:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,29% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C15:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,17% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C16:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 1,31% (średnia; odchylenie standardowe: 0,04 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C17:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,10% (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C18:3n3” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,06% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,39% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,05% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:2” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,02% (średnia; odchylenie standardowe: 0,00 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:3n6” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,04% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C20:5n3” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,53% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C22:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,48% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C23:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,09% (średnia; odchylenie standardowe: 0,02 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C24:0” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,59% (średnia; odchylenie standardowe: 0,03 punktu procentowego). [3]
Udział składnika „kwas tłuszczowy C24:1” w profilu kwasów tłuszczowych wynosi 0,04% (średnia; odchylenie standardowe: 0,01 punktu procentowego). [3] - Wartość energetyczna badanego materiału
- Obliczona wartość energetyczna badanego materiału wynosi 258,84 kilokalorii na sto gramów suchej masy (średnia; odchylenie standardowe: 14,71 kilokalorii na sto gramów). [3]
- Wynik wykrywania składnika w materiale
- W badanym materiale nie wykryto β-tokoferolu. [3]
W badanym materiale nie wykryto kwasu chinowego. [33]
W badanym materiale nie wykryto kwasu cytrynowego. [33] - Stężenie EC50 w określonym teście przeciwutleniającym
- Po ekstrakcji metanolem stężenie EC50 w teście DPPH wynosi 1,47 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,08 miligrama na mililitr). [3]
Po ekstrakcji metanolem stężenie EC50 w teście β-karoten/linolan wynosi 1,95 miligrama na mililitr (średnia; odchylenie standardowe: 0,04 miligrama na mililitr). [3]
Najważniejsze substancje i ich działanie
Grzyb zawiera termolabilne substancje toksyczne podrażniające przewód pokarmowy. Choć ogólne wytyczne mykologiczne wskazują, że obróbka cieplna trwająca minimum 15 minut rozkłada tego typu toksyny, nie ma gwarancji całkowitego bezpieczeństwa dla każdego organizmu.
[4]Siedlisko i występowanie
Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | województwo małopolskie | VII–X |
|
Źródła
- ITALY
- Grangeia i in. 2011 — Effects of trophism on nutritional and nutraceutical potential of wild edible mushrooms, Food Research International44:1029–1035 — uporządkowane wyniki tego samego badania
- retained-5d24067c7157b4a5
- Česká mykologická společnost, Karel Tejkal: Russula olivacea
- Minister Środowiska, Dz.U. 2014 poz. 1408, rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
- Minister Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 258, tekst jednolity rozporządzenia dotyczącego grzybów dopuszczonych do obrotu
- Latvijas Daba: olīvu bērzlape, Russula olivacea
- Société Mycologique du Nord de la France, Didier Huart: Russula olivacea; Desvres VIII 2015 (także [28])
- Verein der Pilzfreunde Stuttgart 2025 — Rotstieliger Ledertäubling, autorskie zdjęcia i pomiary (także [37])
- AUSL Bologna 2023 — Atlante dei funghi velenosi, s.25 (PDF24), dane lokalne 2001–2022 i cytowanie Sitta 2005
- DGfM, Vergiftungssyndrome, sekcja Rohverzehr; stan strony 04.12.2015, aktualizacja 22.01.2023, ponowny odczyt 20.10.2026
- Moreno, Sánchez-Dueñas i Alvarado (2026), Fungal Planet 1900, w Crous i in., Persoonia 56: 103–105, DOI: 10.3114/persoonia.2026.56.01
- Knudsen, Ruotsalainen i Vauras 2008 — Russula, Funga Nordica107–148, s.145–146
- GRej/Grzyby.pl — Russula olivacea, polskie wpisy obserwacyjne i bibliografia, odczyt 18.10.2026
- Matthias Dondl 2020 — Russulaceae 2020, własne kolekcje nr5 i6 z Pappenheim
- Gołąbek oliwkowy — aktualne polskie wykazy ochrony i obrotu
- Index Fungorum — odrębne rekordy497429 i211734
- Optimized analysis of organic acids in edible mushrooms from Portugal, Food Analytical Methods6:309–316 — odczyt fragmentu tabeli4
- protection-status
- Sitta i współautorzy (2020), I funghi che causano intossicazioni in Italia, Pagine di Micologia 41:23–79
- Gołąbek oliwkowy — zatwierdzone źródłowe wyniki, materiał i warunki
- trade-status
- Wojewoda 2003 — Checklist of Polish larger Basidiomycetes, s.608–609 (PDF610–611)