Przejdź do treści
JakiToGrzyb

Krowiak podwinięty

Paxillus involutus

Trujący
Trujący

Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.

Krowiak podwinięty (Paxillus involutus), znany jako olszówka, to grzyb z rodziny krowiakowatych. Charakteryzuje się żółtobrązowym kapeluszem o silnie podwiniętym brzegu, który z wiekiem staje się wklęsły. Gęste, zbiegające blaszki po ugnieceniu szybko brązowieją. Jest śmiertelnie trujący. Powoduje udokumentowane zatrucia z ciężką hemolizą i uszkodzeniem nerek; jako wiodący, choć nierozstrzygnięty mechanizm wskazuje się reakcję immunologiczną. Rośnie pospolicie w lasach od lata do późnej jesieni.

Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.

Grzybiarz

Budowa owocnika

Typ budowy
Owocnik ma kapelusz i trzon.

Kapelusz

Kształt
U młodych owocników kapelusz może mieć kształt wypukły; u dojrzałych owocników — wklęsły, płaski lub lejkowaty.
Ukształtowanie powierzchni
U młodych owocników powierzchnia kapelusza może być guzkowata, a u starych owocników może być gładka.
Pokrycie
W suchych warunkach powierzchnia kapelusza może być zamszowa, u młodych owocników może być filcowata, a u dojrzałych owocników może być włóknista lub łuskowata.
Połysk powierzchni
W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza może być lśniąca, a w suchych warunkach może być matowa.
Lepkość i śluzowatość
W wilgotnych warunkach powierzchnia kapelusza jest lepka, także podczas wysychania.
Kolor
Kapelusz może być szarobrązowy, płowy, ochrowobrązowy, rdzawobrązowy, oliwkowy lub białawy, u młodych owocników może być ochrowy, a u dojrzałych owocników może być kasztanowy.
Ułożenie brzegu
Brzeg kapelusza jest podwinięty.
Ukształtowanie powierzchni brzegu
Brzeg kapelusza jest bruzdkowany.
Pokrycie brzegu
U młodych owocników powierzchnia brzegu kapelusza jest owłosiona.
Średnica
Kapelusz może mieć średnicę od 40 do 120 milimetrów, a u dojrzałych owocników może mieć średnicę od 50 do 120 milimetrów.
Środek
Środek kapelusza może być zagłębiony.
Środek kapelusza może być zagłębiony i z wyraźnym garbkiem.

Spód kapelusza

Typ
Hymenofor ma budowę blaszkową.

Blaszki przy trzonie

Połączenie z trzonem
Blaszki są przyrośnięte do trzonu.
Zbieganie hymenoforu po trzonie
Blaszki zbiegają po trzonie.
Oddzielalność
Blaszki są oddzielalne od kapelusza.
Barwa
Hymenofor może być bladożółty, u młodych owocników może być bladoochrowy, a u dojrzałych owocników może być brązowy.
Stopień anastomoz blaszek
Przy styku blaszek z trzonem anastomozy mogą nie występować lub być słabe.
Rozgałęzienie blaszek
Blaszki są rozwidlone.
Barwa blaszek po uszkodzeniu
Po uszkodzeniu lub nacisku barwa blaszek może być czerwonobrązowa lub rdzawobrązowa.
Zróżnicowanie długości blaszek
Blaszki mają nierówne długości.
Rozstaw
Blaszki są gęste.

Trzon i podstawa

Kształt
Trzon jest walcowaty.
Podstawa
Podstawa trzonu może być walcowata lub zwężona.
Kolor
U młodych owocników trzon może być jasnoochrowy, a u dojrzałych owocników może być kasztanowy.
Ukształtowanie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest gładka.
Pokrycie powierzchni
Powierzchnia trzonu jest owłosiona.
Barwa powierzchni trzonu po uszkodzeniu
Po uszkodzeniu lub nacisku barwa powierzchni trzonu jest kasztanowa.
Długość
Trzon może mieć długość od 40 do 120 milimetrów.
Grubość
Trzon może mieć grubość od 8 do 18 milimetrów.
Wygięcie osi
Trzon jest wygięty.
Jakościowa względna długość trzonu
Trzon jest krótki.
Krępość trzonu
Trzon jest krępy.

Miąższ

Barwa
Miąższ może być bladożółty lub żółtawy.
Twardość i zwartość
Miąższ jest zwarty.
Smak
Ma kwaśny smak.
Zmiana koloru
W kapeluszu po uszkodzeniu barwa może być szafranowożółta.
W trzonie po uszkodzeniu barwa może być czerwonobrązowa.
Zapach
Zapach miąższu może być silny, owocowy; może być niewyróżniający się.
Grubość
Miąższ jest gruby.
Wydzielanie mleczka
Owocnik nie wydziela mleczka.

Gdzie i kiedy rośnie

Siedlisko
Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach iglastych lub w parkach.
Podłoże
Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
Sposób wyrastania
Owocniki mogą wyrastać w grupach lub być zrośnięte.
Częstość
Gatunek jest pospolity.
Owocnikowanie
Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.

Jadalność i kuchnia

Jadalność
Trujący

Prawo

Ochrona
W Polsce nie podlega ochronie gatunkowej.
Handel
W Polsce nie jest dopuszczony do obrotu handlowego ani do produkcji przetworów grzybowych.

FAQ

Czy obgotowanie olszówki usuwa jej truciznę?

Nie. Gotowanie usuwa tylko część toksyn gastrycznych, ale nie niszczy antygenu wywołującego śmiertelną reakcję autoimmunologiczną rozpadu krwinek.

Dlaczego niektórzy jedli ten grzyb przez lata bez objawów?

Zespół krowiakowy rozwija się z opóźnieniem w wyniku wytworzenia przeciwciał po wielokrotnej konsumpcji; atak hemolityczny może nastąpić niespodziewanie.

Z jakimi drzewami mikoryzuje Paxillus involutus?

Tworzy związki mikoryzowe głównie z brzozami, olchami, sosnami i świerkami, rzadziej z dębami w lasach liściastych.

W jakich miesiącach występuje krowiak podwinięty?

Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada, ze szczytem owocnikowania przypadającym na wrzesień i październik.

Jaki słynny mykolog zmarł po spożyciu tego grzyba?

Julius Schäffer zmarł w 1944 roku na ostrą niewydolność nerek po spożyciu krowiaka, co dało impuls do zbadania jego zabójczego mechanizmu.

Do czego krowiak podwinięty jest używany w rzemiośle?

Jest powszechnie ceniony w farbiarstwie grzybowym do barwienia naturalnej wełny na kolory złoto-brązowe, oliwkowe i rdzawe.

Czy ten gatunek rośnie także poza lasami?

Tak, pospolicie wyrasta w parkach miejskich, przydomowych ogrodach, na wrzosowiskach, torfowiskach oraz poboczach dróg.

Jakie podłoże glebowe preferuje krowiak podwinięty?

Najlepiej rośnie na glebach kwaśnych, piaszczystych lub torfowych, zasobnych w wilgoć i butwiejącą ściółkę.

Czy Paxillus involutus jest dopuszczony do sprzedaży?

Nie, we wszystkich krajach Unii Europejskiej oraz w Polsce obowiązuje całkowity zakaz wprowadzania go do obrotu handlowego.

Jak dawniej zabezpieczano drewno za pomocą olszówki?

Z wywarów ze starych owocników przygotowywano naturalną bejcę do barwienia drewna i wikliny na ciemny, rustykalny brąz.