Jadalny
Wymaga obróbki
Na surowo trujący
Ustaw lokalizację, żeby zobaczyć dane dla swojego regionu.










Muchomor czerwieniejący (Amanita rubescens) to pospolity w polskich lasach grzyb z rodziny muchomorowatych. Charakteryzuje się kapeluszem o barwie od cielistej po czerwonobrązową oraz miąższem, który pod wpływem uszkodzenia i kontaktu z powietrzem powoli zmienia kolor na różowawy lub winnoczerwony. Jest to gatunek jadalny, lecz wymagający bezwzględnej i starannej obróbki cieplnej ze względu na obecność nietrwałych termicznie toksyn w stanie surowym.
Rozpoznawanie, siedlisko i najważniejsze różnice.
Grzybiarz
Budowa owocnika
- Typ budowy
- Owocnik ma kapelusz i trzon.
Kapelusz
- Kształt
- Kapelusz może mieć kształt wypukły; u młodych owocników może mieć kształt półkulisty lub niemal kulisty; u starych owocników może mieć kształt płaski.
- Powierzchnia
- Powierzchnia kapelusza może być sucha lub lśniąca.
- Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia kapelusza jest brodawkowata.
- Kolor
- Kapelusz może być czerwonobrązowy lub jasnobrązowy, a u młodych owocników może być cielisty lub bladoróżowy.
- Obrys brzegu
- U starych owocników obrys brzegu jest falisty.
- Ukształtowanie powierzchni brzegu
- Brzeg kapelusza może być gładki.
U starych owocników brzeg kapelusza może być bruzdkowany. - Średnica
- Kapelusz może mieć średnicę od 50 do 250 milimetrów.
- Obecność resztek osłony na kapeluszu
- Stwierdzono obecność resztek osłony na kapeluszu.
- Barwa resztek osłony na kapeluszu
- Resztki osłony na kapeluszu mogą być różowobrązowe, białawe lub czerwonawe.
- Postać resztek osłony na kapeluszu
- Resztki osłony na kapeluszu mają postać łatek.
Spód kapelusza
- Typ
- Hymenofor ma budowę blaszkową.
Blaszki przy trzonie
- Połączenie z trzonem
- Blaszki mogą być wolne od trzonu lub przyrośnięte do trzonu.
- Barwa
- Hymenofor może być biały lub różowy.
- Barwa blaszek po uszkodzeniu
- Po uszkodzeniu lub nacisku barwa blaszek jest czerwonobrązowa.
- Rozstaw
- Blaszki są gęste.
Trzon i podstawa
- Kształt
- Trzon jest walcowaty.
- Podstawa
- Podstawa trzonu jest bulwiasta.
- Kolor
- Trzon może być biały, różowawy lub żółtawy.
Góra trzonu może być biała.
Dół trzonu może być czerwonawy lub czerwonobrązowy. - Ukształtowanie powierzchni
- Powierzchnia trzonu jest gładka.
- Pokrycie powierzchni
- Powierzchnia trzonu może mieć drobne łuseczki; może być owłosiona.
- Wnętrze
- Trzon może być wypełniony luźnym miąższem lub pusty; u młodych owocników — pełny.
- Długość
- Trzon może mieć długość od 60 do 180 milimetrów.
- Grubość
- Trzon może mieć grubość od 10 do 50 milimetrów.
- Pochwa
- Stwierdzono brak workowatej pochwy.
Pierścień
- Obecność
- Pierścień występuje u tego gatunku.
- Forma
- Pierścień jest zwisający.
- Budowa
- Pierścień jest błoniasty.
- Położenie
- Pierścień jest położony w górnej części trzonu.
- Trwałość
- Pierścień jest trwały.
- Barwa
- Pierścień może być biały, białawy lub żółtawy.
- Rzeźba powierzchni
- Górna powierzchnia pierścienia jest prążkowana.
- Ruchomość
- Pierścień jest nieruchomy.
Osłona u podstawy
- Budowa
- Osłona u podstawy trzonu ma postać wałeczków.
Miąższ
- Barwa
- Miąższ jest biały.
- Smak
- Smak miąższu jest przyjemny.
- Zmiana koloru
- Po uszkodzeniu barwa miąższu jest różowawa.
- Zapach
- Zapach miąższu może być grzybowy, a przy tym przyjemny; może być niewyróżniający się.
Gdzie i kiedy rośnie
- Siedlisko
- Grzyb może występować w lasach liściastych, w lasach mieszanych, w lasach iglastych lub w parkach.
- Podłoże
- Bezpośrednim podłożem wzrostu może być gleba.
- Sposób wyrastania
- Owocniki mogą wyrastać pojedynczo lub w grupach.
- Częstość
- Gatunek jest bardzo pospolity.
- Owocnikowanie
- Owocniki mogą pojawiać się od czerwca do listopada.
- Obszar występowania
- Potwierdzono występowanie w Polsce.
Jadalność i kuchnia
- Jadalność
- Jadalny
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
- Spożycie na surowo
- Na surowo trujący
Prawo
- Ochrona
- W Polsce nie figuruje w wykazie gatunków grzybów objętych ochroną.
- Handel
- W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu.
Z czym można pomylić
Amanita pantherina
Najważniejsze różnice
Muchomor plamisty (Amanita pantherina) jest grzybem silnie trującym i stanowi najgroźniejszy takson podlegający pomyłce z muchomorem czerwieniejącym. Jego miąższ nie czerwienieje i pozostaje niezmiennie biały, a górna powierzchnia pierścienia jest gładka, pozbawiona prążkowania. Brzeg kapelusza u muchomora plamistego jest z reguły wyraźnie prążkowany (poza masywną odmianą górską wskazywaną przez Snowarskiego). U podstawy trzonu występuje wyraźniejsza, miseczkowata pochwa o równym, niepostrzępionym brzegu, a nad nią czeski atlas notuje pierścieniowato ułożone łuski. Rozpoznanie wymaga łącznej oceny wszystkich cech budowy owocnika.
Amanita excelsa
Najważniejsze różnice
Muchomor twardawy (Amanita excelsa) jest bardzo zbliżony pokrojem. Wyróżnia się niezmiennym, nieróżowiejącym miąższem oraz zaostrzonym, korzeniastym zakończeniem bulwy trzonu. W atlasie czeskim zwraca się ponadto uwagę na brak różowych odcieni oraz charakterystyczny zapach przypominający surowe ziemniaki lub stęchłą piwnicę.
Amanita muscaria
Najważniejsze różnice
Muchomor czerwony (Amanita muscaria) to gatunek trujący, który zazwyczaj ma intensywniejszą, żywszą barwę kapelusza oraz gładką, nieprążkowaną górną stronę pierścienia. Wyblakłe lub nietypowo wybarwione owocniki wymagają starannej weryfikacji pozostałych cech morfologicznych.
Amanita franchetii
Najważniejsze różnice
Muchomor szorstki (Amanita franchetii) jest gatunkiem rzadszym i lekko trującym. Różni się od muchomora czerwieniejącego żółtawym miąższem (widocznym zwłaszcza pod skórką kapelusza), zupełnym brakiem różowych odcieni oraz tym, że miejsca żerowania larw przybierają barwę brunatną, a nie czerwoną.
FAQ
Czy muchomor czerwonawy jest grzybem jadalnym?
Tak, jest to grzyb jadalny i smaczny, lecz zdatny do spożycia wyłącznie po dokładnym ugotowaniu, usmażeniu lub upieczeniu. W stanie surowym jest trujący.
Dlaczego nie wolno spożywać tego grzyba na surowo?
Surowy miąższ zawiera szkodliwe substancje niszczące czerwone krwinki. Związki te ulegają całkowitemu rozkładowi dopiero pod wpływem wysokiej temperatury.
Skąd pochodzi nazwa muchomora czerwonawego?
Nazwa gatunkowa nawiązuje do charakterystycznej cechy grzyba: jego białawy miąższ w miejscach uszkodzenia, zgniecenia lub przekrojenia powoli czerwienieje.
Jak długo należy poddawać ten gatunek obróbce termicznej?
Obróbka termiczna powinna trwać co najmniej kilkanaście minut, tak aby cały miąższ w grubej warstwie został równomiernie i dokładnie ogrzany w wysokiej temperaturze.
W jakich lasach najczęściej rośnie muchomor czerwonawy?
Można go spotkać w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Rośnie m.in. pod sosnami, świerkami, dębami, bukami oraz brzozami, na różnorodnych glebach.
W jakich miesiącach występuje ten gatunek w Polsce?
Owocniki pojawiają się zazwyczaj od czerwca do października lub listopada, a szczyt ich występowania przypada na późne lato i wczesną jesień.
Jaki smak ma odpowiednio przyrządzony muchomor czerwonawy?
Prawidłowo przygotowany odznacza się delikatnym, subtelnym, lekko orzechowym i słodkawym smakiem oraz zwartą, mięsistą konsystencją miąższu.
Jakie tradycyjne nazwy ludowe nosił ten grzyb w Polsce?
W polskim folklorze określano go m.in. jako perłówkę, bedłkę czerwonawą lub muchomora czerwieniejącego. W Czechach nazywany bywa „masák”.
Do czego pozakulinarnie wykorzystuje się muchomora czerwonawego?
Wykorzystuje się go w rzemieślniczym barwieniu wełny na odcienie beżu i brązu oraz jako materiał dydaktyczny na wystawach i kursach grzyboznawczych.
Dlaczego w krajach anglosaskich grzyb ten jest rzadko zbierany?
W kulturze anglosaskiej dominuje ostrożność wobec rodzaju Amanita, przez co tradycja zbierania nawet jadalnych muchomorów nie rozwinęła się szerzej.
Miłośnik
Nazwy i historia
- Obowiązująca nazwa krajowa
- Muchomor czerwieniejący
- Obowiązująca nazwa taksonomiczna
- Amanita rubescens
- Inne nazwy krajowe
- Muchomor czerwonawy
Obserwacje w domu
Wysyp zarodników
- Potrzebne materiały
- świeży, dojrzały kapelusz, kartka papieru, szklanka lub miseczka, woda
- Czas
- 2–24 h
- Wykonanie
- Połóż kapelusz spodem na papierze.
- Dodaj kroplę wody na wierzch i przykryj.
- Po 2–24 godzinach podnieś kapelusz i obejrzyj osad.
Czego szukać
- Barwa wysypu
- Wysyp zarodników ma barwę białą.
Pod mikroskopem
- Potrzebne materiały
- mikroskop świetlny, szkiełko podstawowe i nakrywkowe, igła, woda, zarodniki z wysypu
- Wykonanie
- Przenieś igłą odrobinę wysypu na szkiełko.
- Dodaj kroplę wody, przykryj szkiełkiem i obejrzyj zarodniki.
Czego szukać
- Kształt zarodnika
- Zarodnik może mieć kształt elipsoidalny lub szeroko elipsoidalny.
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką.
- Wymiary
- Zarodnik może mieć długość od 7 do 10,5 mikrometra i szerokość od 5 do 7 mikrometrów.
Wymiary porównuj po skalibrowaniu skali mikroskopu.
Ekologia i rozmieszczenie
- Partnerzy mikoryzowi
- Mikoryzę z tym grzybem tworzą sosny, dęby, brzoza i buki.
- Sposób odżywiania
- Gatunek ma sposób odżywiania mikoryzowy.
Zastosowania pozakulinarne
Muchomor czerwieniejący posiada bardzo ograniczony zakres zastosowań pozakulinarnych, skupiony wokół wąskich dziedzin rzemiosła i edukacji przyrodniczej.
Jednym ze współczesnych pozakulinarnych sposobów wykorzystania tego gatunku jest barwiarstwo naturalne. W rękodziele tekstylnym owocniki bywają używane do barwienia surowej wełny oraz innych włókien pochodzenia zwierzęcego. W zależności od zastosowanych zapraw metalicznych, takich jak ałun potasowy lub związki żelaza, barwniki zawarte w owocnikach pozwalają uzyskać stonowaną paletę barw – od kremowych beżów, przez odcienie płowe, aż po ciepłe, rdzawe brązy.
Drugim istotnym obszarem praktycznego wykorzystania gatunku jest edukacja i dydaktyka mykologiczna. Świeże owocniki w różnych stadiach rozwoju stanowią stały element ekspozycji na publicznych wystawach grzybów oraz materiał szkoleniowy na państwowych kursach dla klasyfikatorów grzybów świeżych i grzyboznawców. Służą one jako fizyczny wzorzec demonstracyjny do nauki cech diagnostycznych owocników, ze szczególnym uwzględnieniem procesu utleniania miąższu w kontakcie z powietrzem.
Historia i kultura
W europejskiej kulturze mykologicznej muchomor czerwonawy zajmuje szczególne miejsce jako symbol zaawansowanej wiedzy ludowej oraz wyraz kulturowego podziału na społeczeństwa mikofilne i mikofobiczne. W tradycji naukowej gatunek został po raz pierwszy formalnie zdiagnozowany i opisany pod nazwą Amanita rubescens w 1797 roku przez Christiana Hendrika Persoona w dziele poświęconym systematyce grzybów.
W słowiańskiej kulturze ludowej gatunek funkcjonował pod wieloma barwnymi nazwami potocznymi, takimi jak perłówka, bedłka czerwonawa czy muchomor czerwieniejący. W Czechach zyskał powszechnie znane miano „masák”, wywodzące się z charakterystycznego, przypominającego mięso odcienia uszkodzonego miąższu. W dawnych społecznościach wiejskich Europy Środkowej umiejętność jego pozyskiwania stanowiła świadectwo głębokiego wtajemniczenia w sekrety lasu. W tradycyjnych wierzeniach i folklorze grzyby z tej grupy otaczano ambiwalentnym szacunkiem – z jednej strony przypisywano im związki z leśnymi duchami, z drugiej stanowiły one dowód na to, że natura potrafi skrywać szlachetne dary pod pozornie groźną postacią. W literaturze przyrodniczej XIX i XX wieku gatunek ten często przywoływano jako klasyczny przykład przełamywania przesądów oraz triumfu wiedzy empirycznej nad bezpodstawnym lękiem.
Jadalność i bezpieczeństwo
Muchomor czerwieniejący jest grzybem jadalnym, jednak zjedzony na surowo lub niedogotowany wykazuje silne właściwości toksyczne. Bezpieczeństwo spożycia zależy bezwzględnie od pełnej obróbki termicznej. Poddanie owocników działaniu wysokiej temperatury prowadzi do całkowitej neutralizacji obecnych w nich substancji niszczących czerwone krwinki. Wymagane jest dokładne obgotowanie, smażenie lub pieczenie przez odpowiednio długi czas, tak aby temperatura wewnątrz całego miąższu osiągnęła poziom gwarantujący rozpad szkodliwych związków.
Po właściwym przetworzeniu termicznym grzyb odznacza się delikatnym, przyjemnym, lekko słodkawym i orzechowym smakiem oraz jędrną strukturą miąższu. Z tego względu jest wysoko ceniony przez miłośników leśnych zbiorów w Europie Środkowej i Wschodniej, w szczególności w Polsce, Czechach i na Słowacji, gdzie cieszy się renomą wykwintnego grzyba jadalnego. Chętnie spożywa się go również w wybranych rejonach Francji, Włoch i Hiszpanii. Z kolei w tradycjach anglosaskich, w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, panuje daleko posunięta rezerwa wobec spożywania jakichkolwiek przedstawicieli tego rodzaju, przez co gatunek ten jest tam powszechnie pomijany i traktowany jako niebezpieczny.
Siedlisko i występowanie
Muchomor czerwieniejący w ścisłym ujęciu taksonomicznym (sensu stricto) występuje powszechnie w strefie umiarkowanej kontynentu europejskiego. W Polsce jest gatunkiem pospolitym i szeroko rozprzestrzenionym na całym obszarze kraju, zarówno na nizinach, jak i w pasie wyżyn oraz w reglu dolnym w górach.
Gatunek ten zasiedla różnorodne typy lasów: iglaste, liściaste oraz mieszane. Tworzy relacje mikoryzowe z licznymi drzewami – najczęściej rośnie w sąsiedztwie sosny zwyczajnej, świerka pospolitego, dębu szypułkowego i bezszypułkowego, buka zwyczajnego oraz brzozy brodawkowatej. Wykazuje dużą tolerancję wobec właściwości podłoża; spotykany jest na glebach piaszczystych, gliniastych, kwaśnych, a także umiarkowanie zasobnych w próchnicę.
Sezon owocnikowania rozpoczyna się wczesnym latem, zazwyczaj w czerwcu lub na początku lipca, i trwa nieprzerwanie do późnej jesieni, nierzadko do listopada. W sprzyjających warunkach termicznych i wilgotnościowych pierwsze pojedyncze owocniki pojawiają się już pod koniec maja. W rejonach górskich szczyt pojawu przypada na miesiące letnie, podczas gdy na nizinach obfity wysyp obserwuje się najczęściej od sierpnia do października.
Badacz
Jadalność i kuchnia
Ustalenia źródłowe: jadalność, spożycie i wykorzystanie
- Jadalność
- Jadalny — źródło oznaczenia
ČMS — Amanita rubescens · Kuchyňské využití:po obróbce termicznej jadalna; surowa trująca. Osobne oznaczenie wymogu obróbki pozostaje w ocenie bezpieczeństwa.
- Wymagana obróbka
- Wymaga obróbki
ČMS — Amanita rubescens · Kuchyňské využití:syrová jedovatá,tepelně zpracovaná jedlá.
- Spożycie na surowo
- Trujący
Materiał: surowy
ČMS — Amanita rubescens · Kuchyňské využití:za syrova jedovatá.
Nazwy naukowe i taksonomia
- Obowiązująca nazwa naukowa
Amanita rubescens
Muchomor czerwieniejący nosi nazwę naukową Amanita rubescens Pers. Rejestr Species Fungorum wskazuje publikację Christiaana Hendrika Persoona z 1797 roku w „Tentamen dispositionis methodicae fungorum”, s. 67. Rodzaj Amanita należy do rodziny muchomorowatych (Amanitaceae), rzędu pieczarkowców (Agaricales), podklasy Agaricomycetidae, klasy pieczarniaków (Agaricomycetes), typu podstawczaków (Basidiomycota) i królestwa grzybów (Fungi).
[28]Synonimia gatunku obejmuje 27 następujących nazw:
- Agaricus rubescens (Pers.) Fr., Systema Mycologicum (Lundae) 1: 18 (1821)
- Limacium rubescens (Pers.) J. Schröt., in Cohn, Krypt.-Fl. Schlesien (Breslau) 3.1(33–40): 531 (1889)
- Amplariella rubescens (Pers.) E.-J. Gilbert, in Bresadola, Iconogr. Mycol., Suppl. I (Milan) 27: 79 (1940)
- Agaricus verrucosus Bull., Herb. Fr. (Paris) 7: pl. 316 (1787) [1787-88]
- Amanita rubescens var. verrucosa Gillet, Les Hyménomycètes ou Description de tous les Champignons (Fungi) qui Croissent en France avec l'indication de leurs propriétés utiles ou vénéneuses (Alençon): 45 (1874) [1878]
- Amanita rubescens var. circinnata Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 2: 255 (1801)
- Agaricus rubescens var. circinnata (Pers.) Weinm. [as 'circinata'], Hym. à Gast. Imp. Ross. Obs. (Petropoli): 7 (1836)
- Amanita rubens var. circinnata (Pers.) Sacc., Fl. ital. crypt., Hymeniales (Genoa) 1(14): 45 (1915)
- Amanita rubescens var. communis Alb. & Schwein., Consp. fung. (Leipzig): 144 (1805)
- Agaricus rubescens var. haematodes Pers., Mycologia Europaea (Erlanga) 3: 104 (1828)
- Agaricus magnificus Fr. [as 'magnifica'], Monogr. Hymenomyc. Suec. (Upsaliae) 1: 13 (1857)
- Amanita magnifica (Fr.) Gillet, Les Hyménomycètes ou Description de tous les Champignons (Fungi) qui Croissent en France avec l'indication de leurs propriétés utiles ou vénéneuses (Alençon): 23 (1874) [1878]
- Lepiota magnifica (Fr.) P. Karst., Bidr. Känn. Finl. Nat. Folk 32: 12 (1879)
- Amanita rubescens var. magnifica (Fr.) Rea, Brit. basidiomyc. (Cambridge): 104 (1922)
- Amanita rubens f. magnifica (Fr.) Veselý, Annls mycol. 31(4): 244 (1933)
- Amanita rubescens var. alutacea Gillet, Les Hyménomycètes ou Description de tous les Champignons (Fungi) qui Croissent en France avec l'indication de leurs propriétés utiles ou vénéneuses (Alençon): 45 (1874) [1878]
- Amanita rubescens f. alutacea (Gillet) Neville & Poumarat, Fungi europ. (Alassio) 9: 772 (2004)
- Amanita rubescens f. verrucosa (Gillet) A.G. Parrot, Bull. Soc. Mycol. France 81(4): 657 (1966) [1965]
- Amanita rubescens var. incarnata Gillet, Les Hyménomycètes ou Description de tous les Champignons (Fungi) qui Croissent en France avec l'indication de leurs propriétés utiles ou vénéneuses (Alençon): 45 (1874) [1878]
- Amanita rubescens var. annulosulfurea Gillet [as 'annulo-sulfurea'], Les Hyménomycètes ou Description de tous les Champignons (Fungi) qui Croissent en France avec l'indication de leurs propriétés utiles ou vénéneuses (Alençon): 45 (1874) [1878]
- Amanita rubescens f. annulosulphurea (Gillet) J.E. Lange, Dansk bot. Ark. 2(no. 3): 11 (1915)
- Amanita annulosulphurea (Gillet) Seyot, Les Amanites et la tribu des Amanitées: 51 (1930)
- Amanita rubens f. annulo-sulphurea (Gillet) Veselý, Annls mycol. 31(4): 244 (1933)
- Amanita rubescens var. alba Coker, J. Elisha Mitchell scient. Soc. 33(1-2): 62 (1917)
- Amanita rubescens f. alba (Coker) Sartory & L. Maire, Compendium Hymenomycetum, Amanita. Fascicle: 311 (1922)
- Amanita rubescens var. elegantissima Naveau, Natuurw. Tijdschr. 5: 76 (1923)
- Amanita rubescens f. elegantius Hruby, Hedwigia 70: 239 (1930)
Zakres taksonu i ograniczenia oznaczania
Nazwa Amanita rubescens historycznie była stosowana w szerokim ujęciu. Badania filogenetyczne Quintero-Corralesa i współautorów z 2024 r. rozdzielają eurazjatyckie Amanita rubescens sensu stricto od grupy spokrewnionych, odrębnych linii amerykańskich. W obrębie gatunku właściwego autorzy wyodrębniają populację europejską oraz azjatycką, zaznaczając, że ewentualne uznanie ich za osobne gatunki wymaga dalszych badań, a samo wykazanie dwóch kladów nie wprowadza nowych nazw gatunkowych.
[26]- Zakres ujęcia taksonomicznego
Amanita rubescens Pers. według dokładnego zaakceptowanego dopasowania GBIF7496350. Europejskie ujęcie gatunku; północnoamerykańskie szerokie opisy rubescens s.l. pozostają przy swoich źródłach. Wzmianka o synonimii nie scala odrębnych wpisów rejestru ani nie potwierdza tożsamości molekularnej dawnych kolekcji.
[17]
Ekologia i rozmieszczenie
- Częstość — ocena i zakres źródła
- Polska — dane ogólne: Gatunek jest bardzo pospolity. [18]
Diagnostyka laboratoryjna
Dane ustrukturyzowane
Pozostałe cechy laboratoryjne
- Typy komórek w osłonie całkowitej
- W osłonie całkowitej przeważają sferocysty. [5]
Część komórek osłony całkowitej stanowią strzępki nitkowate. [5] - Średnica kulistych komórek osłony całkowitej
- Średnica sferocysty osłony całkowitej może wynosić do 80 mikrometrów. [5]
- Szerokość strzępki osłony całkowitej
- Strzępka osłony całkowitej może mieć szerokość do 7 mikrometrów. [5]
Zarodniki
- Barwa zarodnika w mikroskopie
- Zarodnik w obrazie mikroskopowym jest hialinowy, bezbarwny i przejrzysty. [7] [5]
- Iloraz długości i szerokości zarodnika
- Iloraz długości i szerokości zarodnika może wynosić od 1,2 do 1,7. [5]
- Powierzchnia zarodnika
- W obserwacjach mikroskopowych powierzchnię zarodnika opisywano jako gładką. [7]
- Grubość ściany zarodnika
- Zarodnik jest cienkościenny. [7]
Materiał i metody badań
Metody i zapisy źródłowe — Gatunkowy opis mikroskopii A. rubescens według cms.
Metody i zapisy źródłowe — Gatunkowy opis mikroskopii A. rubescens według barakaldo.
Zakresy atlasowe i reakcje po uszkodzeniu
Łatki po deszczu: Zarzyński opisuje białe łatki na kapeluszu jako pozostałości osłony i wskazuje, że deszcz może je częściowo zmywać. Źródło mówi o łatkach, nie nadaje im odrębnej cechy brodawkowatości.
Zakres wymiarów: ČMS podaje kapelusz 50–200 mm oraz trzon 60–180 × 15–50 mm. Snowarski podaje odpowiednio 50–250 mm i 100–150 × 10–30 mm. W polach makroskopowych zapisano pełne min–max: 50–250 mm, 60–180 mm i 10–50 mm. Oryginalne przedziały zachowano osobno w źródłach; nie są to średnie ani podstawa do szacowania masy.
Czas czerwienienia: Snowarski opisuje czerwienienie miąższu jako powolne, czasami wyraźne dopiero po kilku godzinach. Uszkodzone blaszki brązowoczerwienieją po kilku do kilkunastu minutach. Zarzyński opisuje miąższ jako czerwieniejący bardzo szybko, zwłaszcza przy podstawie trzonu. Te opisowe czasy pozostają przy swoich źródłach; nie wyznaczono z nich zmyślonego liczbowego minimum lub maksimum i nie przypisano ich samemu medium preparatu.
Powierzchnia i wnętrze: Brzeg kapelusza jest nieprążkowany w opisie Snowarskiego i Barakaldo, natomiast ČMS dopuszcza lekkie rowkowanie u starych owocników. Zapisano te warianty z właściwym zakresem wieku. Brązoworóżowe łatki należą do resztek osłony, a nie do barwy tła kapelusza. Brak workowatej pochwy nie oznacza braku wałeczków osłony u podstawy trzonu.
[6] [7] [18]Zakres mikroskopii atlasowej
Zarodniki: ČMS opisuje zarodniki jako bezbarwne, szeroko elipsoidalne, gładkie, cienkościenne i amyloidalne, 7–10,5 × 5–7 µm. Barakaldo podaje 7,5–10 × 5,5–7 µm oraz Q = 1,2–1,7. Każda oś, Q i postać zachowują osobny wynik oraz dokładne źródło. Atlasy nie podają liczebności próby, konkretnej kolekcji, medium ani aparatury, więc tych parametrów nie dopisano.
Osłona całkowita: Barakaldo opisuje przewagę sferocyst do 80 µm i nieliczne strzępki nitkowate do 7 µm szerokości. Wyniki przypisano osłonie całkowitej i jej konkretnym elementom. Nie przeniesiono tych wymiarów na podstawki, komórki skórki ani całą warstwę osłony. Niepodanych dolnych granic nie zastąpiono zerem.
[7] [5]Polskie znaleziska i kalendarz
Nazwane miejsca: Sześć kart znalezisk Snowarskiego wskazuje dolinę Odry i okolice Obornik Śląskich na Dolnym Śląsku, Góry Bialskie oraz okolice Zatwarnicy w Bieszczadach. Podpisy dokumentują m.in. pojedyncze i grupowe owocniki, stanowiska pod dębami, grabem i świerkami. Nie jest to pełna mapa rozmieszczenia gatunku w Polsce.
Daty i sezon: Przy fotografiach widoczne są daty 24 lipca 1999, 3 lipca 1999, 15 sierpnia 2000 i 22 czerwca 2009. Nie utożsamiono ich z osobnym polem daty zbioru, którego nie stwierdzono. Kody fotografii w dwóch kartach różnią się od dat podpisów. Polski sezon regularny VI–XI pochodzi z legendy Zarzyńskiego na drukowanej stronie 293; Snowarski i Wojewoda podają VI–X. Majowa obserwacja ČMS dotyczy Czech, a nie polskiego kalendarza.
[19] [6] [24] [7]Źródłowe powiązania z korzeniami drzew
Morfotyp H43: Uniwersytecka karta H43 przypisuje sekwencję EU346872, długości 423 par zasad, do Amanita rubescens z Hainich w Niemczech. Wymienia Fagus sylvatica, Tilia sp. i Carpinus betulus oraz przybliżoną lokalizację 51°10′N, 10°50′E i wysokość 350 m. To zapis określonego morfotypu korzeniowego, a nie zakres wielkości owocnika lub pełna lista wszystkich partnerów gatunku. Powiększenia 16× i 20× dotyczą fotografii, nie rozmiaru korzeni ani komórek.
[16]Zakres współczesnej koncepcji gatunku
Kompleks rubescens: Quintero-Corrales i współautorzy (2024) rozdzielili w kompleksie odrębne linie i wskazali dwie populacje A. rubescens s.s.: europejską i azjatycką. Stwierdzili brak jego naturalnego występowania w Ameryce. Odczytano abstrakt i pełną metrykę tej pracy, nie jej pełny tekst. Starszych opisów amerykańskich nie połączono automatycznie z europejskimi pomiarami ani z listą partnerów.
Nazwy polskie: Wojewoda (2003), druk 50, wymienia muchomora czerwieniejącego i muchomora czerwonawego przy tej samej nazwie gatunkowej. Rejestr i współczesny atlas Snowarskiego używają pierwszej nazwy.
[22] [24] [18]Badanie mikoryzy w Hainich
Materiał i identyfikacja: Lang i współautorzy (2011) badali ektomikoryzowe wierzchołki korzeni w mieszanym lesie Hainich. Do izolacji DNA łączono 10–20 wierzchołków jednego morfotypu, użyto zestawu DNeasy Mini Plant, a ITS amplifikowano starterami ITS5/ITS4 i sekwencjonowano. W tabeli 1 morfotyp przypisany do A. rubescens wiąże się z sekwencjąEU346872. Morfotyp korzeniowy i sekwencja nie są opisem wszystkich badanych owocników.
Udział na korzeniach różnych drzew: W tabeli 1 dla Fagus, Tilia i Carpinus podano względne udziały 0,05%(SE0,03), 0,07%(SE0,04) i 3,68%(SE2,30). Są to średnie udziały w badaniu zbiorowisk mikoryzowych, nie zakres min–max pojedynczego pomiaru. Nie przeniesiono ich do częstości owocnikowania, masy grzyba ani globalnej preferencji wobec drzewa.
[21]Rubescenslysin i zakres dowodów toksykologicznych
Wynik dla białka a żywność: Zachowany rekord Seegera, Odenthala i Mengsa (1981) dokumentuje pracę o toksycznym działaniu rubescenslysinu na myszy i szczury. Dostępny zapis obejmuje metrykę i indeksację; nie zawiera abstraktu ani pełnego protokołu. Nie przeniesiono nieodczytanych dawek z wtórnych streszczeń do nowych pól liczbowych.
Ogrzewanie: ČMS opisuje surowe owocniki jako trujące i podaje termolabilność rubescenslysinu. Odpowiedź DGfM z 2019 r., druk 185, omawia termolabilne hemolizyny, ryzyko surowych i niedostatecznie ogrzanych owocników oraz tolerowanie dobrze ugotowanych. Wspomina też doświadczalne LD50 dla myszy około 0,3 mg/kg. Nie jest to dawka owocników dla człowieka ani walidacja konkretnej liczby minut lub temperatury przygotowania potrawy.
[23] [7] [8]Weryfikacja występowania — zakres i ograniczenia
Materiał: Wpis krajowego wykazu i źródłowe karty polskich znalezisk.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 05.11.2026.
Ograniczenia: Nie jest to spis wszystkich stanowisk ani własne przeoznaczenie okazów.
[18] [24] [19]Materiał: Pięć kart znalezisk Snowarskiego z jawną nazwą Dolny Śląsk.
Zakres odczytu: Fragmenty źródeł.
Odczytano fragment źródła; pełny tekst i metody nie zostały zweryfikowane.
Data przeglądu: 05.11.2026.
Ograniczenia: Źródłowe stwierdzenie regionalne; nie komplet stanowisk ani własne przeoznaczenie. Nie wyznaczono odrębnego regionalnego sezonu z samych dat podpisów.
[19]Zakres opracowania
Przed ukończeniem rekord wymaga uzupełnienia lub rozliczenia.
- Zarejestrowane informacje źródłowe oczekują na rozstrzygnięcie.
Informacje oczekujące na rozstrzygnięcie: 2
Podstawa prawna i zakres oceny
Przepisy dla lokalizacji: Polska
Podstawa informacji o ochronie
Amanita rubescens nie figuruje w załącznikach ochrony gatunkowej grzybów rozporządzenia2014/1408. Nie jest to zniesienie ograniczeń terenowych ani prawa własności.
[1]Podstawa informacji o handlu
Amanita rubescens nie figuruje w załączniku1 wykazu grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów w tekście jednolitym2026/258. Nie jest to równoznaczne z zakazem własnego zbioru.
[2]Najważniejsze substancje i ich działanie
Toksyczność surowych owocników wiązana jest w literaturze z obecnością termolabilnego składnika o działaniu hemolitycznym, określanego jako rubescenlyzyna, powodującego rozpad krwinek czerwonych. Związek ten ulega rozkładowi pod wpływem wysokiej temperatury.
[25]W pracy Rompy, Bielawskiego i Falandysza z 2008 r. zbadano zawartość rtęci całkowitej w 45 owocnikach oznaczonych jako Amanita rubescens oraz w próbkach gleby pobranych bezpośrednio spod tych owocników (z warstwy 0–10 cm). Materiał zebrano w trzech rejonach województwa pomorskiego (po 15 okazów z każdego miejsca): w Łapinie (gmina Kolbudy, 2007 r.), w Nadmorskim Parku Krajobrazowym koło Władysławowa (2006 r.) oraz w Trójmiejskim Parku Krajobrazowym koło Gdyni (2006 r.).
[27]Kapelusze i trzony rozdzielano podczas zbioru, czyszczono mechanicznie z resztek ściółki i piasku plastikowym nożem, suszono w suszarce elektrycznej do stałej masy, ucierano w moździerzu porcelanowym i zamykano w nowych torebkach polietylenowych. Próbki gleby (ok. 100 g) pobierano plastikową łopatką, oczyszczano z kamyków, szczątków organicznych i bezkręgowców, po czym suszono na powietrzu w temperaturze pokojowej przez kilka tygodni i przesiewano przez plastikowe sito o oczkach 1 mm. Bezpośrednio przed analizą glebę dosuszano w 40 °C przez 48–72 godziny.
[27]Oznaczenia rtęci całkowitej wykonano metodą spektrometrii absorpcji atomowej zimnych par (CV-AAS) z amalgamacją na złotej wełnie, przy użyciu analizatora rtęci MA-2000 firmy Nippon Instruments Corporation (Takatsuki, Japonia). Kontrolę analityczną prowadzono z użyciem certyfikowanych biologicznych materiałów odniesienia.
[27]Wyniki zawartości rtęci w owocnikach i glebie oraz wartości współczynników biokoncentracji z badań pomorskich przedstawiono w tabeli (stężenia Hg w µg/g suchej masy; HgK/HgT i BCF bezwymiarowe; wartości jako średnia ± rozrzut, w nawiasie zakres i mediana):
| Miejsce, rok, liczba owocników | Hg: kapelusz | Hg: trzon | Hg: gleba | HgK/HgT | BCF kapelusza | BCF trzonu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Łapino, gm. Kolbudy, 2007; n=15 | 0,46 ± 0,53 (0,098–2,1; 0,29) | 0,27 ± 0,29 (0,077–1,2; 0,15) | 0,040 ± 0,023 (0,016–0,099; 0,035) | 1,6 ± 0,3 (0,87–2,4; 1,6) | 11 ± 7 (3,0–31; 9,5) | 6,2 ± 3,6 (2,3–17; 6,1) |
| Władysławowo, NPK, 2006; n=15 | 0,72 ± 0,72 (0,23–3,2; 0,57) | 0,42 ± 0,29 (0,14–1,3; 0,37) | 0,032 ± 0,024 (0,0096–0,089; 0,024) | 1,7 ± 0,80 (0,85–4,0; 1,5) | 39 ± 55 (3,7–225; 24) | 21 ± 23 (3,4–95; 15) |
| Gdynia, TPK, 2006; n=15 | 0,93 ± 0,83 (0,25–3,1; 0,52) | 0,65 ± 0,72 (0,17–2,7; 0,30) | 0,075 ± 0,051 (0,030–0,20; 0,057) | 1,6 ± 0,33 (1,2–2,3; 1,6) | 15 ± 11 (1,8–43; 13) | 10 ± 9 (1,2–34; 6,7) |
W całym zbadanym materiale z Pomorza stężenie rtęci w kapeluszach wynosiło 0,098–3,2 µg/g suchej masy, a w trzonach 0,077–2,7 µg/g s.m. Średnio w kapeluszach stwierdzono o około 50% wyższe stężenie metalu niż w trzonach (stosunek HgK/HgT dla pojedynczych owocników wynosił 0,85–4,0). Mediany współczynnika biokoncentracji (BCF) kapeluszy mieściły się w granicach 9,5–24, a trzonów 6,1–15, przy czym maksymalne indywidualne wartości BCF osiągnęły odpowiednio 225 i 95.
[27]W streszczeniach pracy z 2008 r. średnie stężenie rtęci w glebie podano zbiorczo w granicach 0,032–0,040 µg/g suchej masy, natomiast w szczegółowej tabeli wyników dla stanowiska w Gdyni odnotowano wartość 0,075 µg/g s.m. W opisach tabeli wartość po znaku ± oznaczono w tekście polskim jako błąd standardowy średniej, a w angielskim jako odchylenie standardowe (SD).
[27]Zestawienie wcześniejszych danych literaturowych dotyczących zawartości rtęci w Amanita rubescens (w µg/g suchej masy):
| Miejsce i rok | n | Kapelusz | Trzon | Cały owocnik | Pozycja w bibliografii pracy |
|---|---|---|---|---|---|
| Finlandia, Äetsä, 1979 | 3 | — | — | 0,067 ± 0,025 (0,040–0,090) | 26 |
| Finlandia, część płd.-wsch., Mikkeli, 1979 | nie podano | — | — | 0,64 | 27 |
| Polska, okolica Gubina, 1994 | 16 | 0,99 ± 0,85 (0,21–3,1); 0,82 | 0,52 ± 0,54 (0,11–2,3); 0,40 | — | 15, 16 |
| Polska, TPK, Niedźwiednik, 1996 | 15 | 0,83 ± 1,0 (0,26–3,6); 0,94 | 0,47 ± 0,46 (0,12–1,8); 0,50 | — | 14 |
| Czechy, stanowiska zanieczyszczone, 1987–1989 | 8 | — | — | 2,4 ± 1,2 (maks. 3,8) | 21 |
| Czechy, České Budějovice, 1986–1987 | 12 | — | — | 0,61 ± 0,33 (0,28–1,3) | 25 |
| Czechy, część południowa, 1994–1996 | 21 | — | — | 1,2 ± 0,9 (0,23–4,2) | 22 |
| Czechy, różne rejony, p. 1996 | nie podano | — | — | Dubi: 0,58 ± 0,20; Chocen: 1,1 ± 0,30; Zbiroh: 2,1 ± 0,90 | 4 |
| Czechy, České Budějovice, 1997–2000 | 15 | — | — | 1,5 ± 1,2 (0,25–4,0) | 37 |
| Czechy, p. 2004 | nie podano | — | — | 1,3 ± 0,10 – 1,4 ± 0,1 | 33 |
| Niemcy, południowe rejony, p. 1976 | 13 | — | — | 0,57 (0,27–0,92) | 34 |
| Francja, 1975 | 6 | — | — | 0,69–13 | 32 |
| Słowenia, Turjak, p. 1979 | 1 | — | — | 5,3 | 3 |
| Słowenia, część północna, 1998–2001 | 2 | — | — | 1,0 | 31 |
| Włochy, Toskania, 1981–1982 | nie podano | — | — | 0,73 | 2 |
| Włochy, Reggio Emilia, p. 2006 | nie podano | — | — | 3,8–3,8 | 5 |
| Turcja, wschodni rejon nad Morzem Czarnym, 1997 | nie podano | — | — | 0,80 ± 0,31 | 35 |
| Turcja, Yeşilyurt, p. 1998 | nie podano | — | — | 0,40 | 39 |
| Turcja, wschodni rejon nad Morzem Czarnym, 2000 | 6 | — | — | 0,42 ± 0,08 (0,32–2,1); 0,72 | 7 |
| Turcja, wschodni rejon nad Morzem Czarnym, p. 2001 | nie podano | — | — | 0,23 ± 0,07 | 6 |
W danych historycznych odnotowano nietypowe zapisy, m.in. zakres 3,8–3,8 dla Reggio Emilia oraz zestaw wartości 0,42 ± 0,08 przy zakresie 0,32–2,1 i medianie 0,72 w badaniu z Turcji z 2000 r. W piśmiennictwie dyskutowano również francuskie doniesienie z lat 1989–1990 o stężeniu sięgającym 57 µg/g s.m. w rejonie Paryża, uznane przez późniejszych autorów za mało prawdopodobne.
[27]W rozważaniach nad akumulacją wysunięto przypuszczenie, że przy wyższych stężeniach rtęci w podłożu efektywność biokoncentracji ulega obniżeniu. Dyskutowano także możliwy wpływ dojrzewania i wysypu zarodników na relację zawartości rtęci w kapeluszu i trzonie. Przytoczone w publikacji dawne limity z rozporządzenia z 2003 r. wynosiły 0,05 mg/kg dla grzybów świeżych oraz 0,5 mg/kg dla suszu.
[27]Grzyb wykazuje zdolność do kumulowania rtęci ze środowiska. Owocniki ze stanowisk silnie skażonych charakteryzują się podwyższoną zawartością tego pierwiastka, co wyklucza zbiór na terenach zanieczyszczonych antropogenicznie.
[27]Siedlisko i występowanie
Siedlisko, obszar i pora roku
W Czechach grzyb jest pospolity w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, a także w parkach i zadrzewieniach przydrożnych, od nizin po wyższe położenia górskie. Główny okres owocnikowania przypada na czerwiec–listopad. Owocniki pojawiają się także w trakcie suchszych okresów.
[25]W czeskim atlasie odnotowano następujące datowane obserwacje terenowe: 25 maja 2024 (Středočeský kraj); 17 września 2022 (Středočeský kraj); 6 lipca 2021 (Středočeský kraj); 28 czerwca 2020 (Jihočeský kraj); 30 czerwca 2018 (Středočeský kraj); 26 czerwca 2018 (Středočeský kraj).
[25]Starsze źródła podawały szeroki zasięg obejmujący Europę, Amerykę Północną i Afrykę Północną. Badania molekularne z 2024 r. zawężają naturalne występowanie Amanita rubescens sensu stricto do obszaru Eurazji, oddzielając linie północnoamerykańskie. W dyskusji filogenetycznej wskazano nierównomierne spenetrowanie terenu (w tym dwie zbadane próby z Tunezji) oraz wyraźne luki w poborze prób pomiędzy Europą a Azją Wschodnią.
[30] [26]Analizy z 2024 r. wykazały obecność europejskiego kladu w Kolumbii (próbki F415 i F416), co zinterpretowano jako introdukcję zawleczoną z sadzonkami sosen, w oparciu o dane Vargasa i współpracowników. Podobne europejskie haplotypy stwierdzono w Australii i Nowej Zelandii na podstawie publikacji Lebel i współautorów.
[26]Potwierdzony zasięg występowania
Wszystkie obszary potwierdzone w zapisanych danych źródłowych.
| Kraj | Regiony i stanowiska | Owocnikowanie | Źródła |
|---|---|---|---|
| Polska | Dolny Śląsk — zakres nazwany przez źródło | VI–XI |
|
Źródła
- 2014/1408
- 2026/258
- Sociedad Micológica Barakaldo — Amanita rubescens
- Zarzyński 2021, druk292–293
- ČMS — Amanita rubescens (także [25])
- DGfM-Mitteilungen 2019/1, p.185
- Göttingen — H43
- GBIF exact Amanita rubescens
- Snowarski — zalogowany odczyt pełnej karty
- Sześć indywidualnych kart znalezisk Snowarskiego
- Lang et al. 2011, Mycorrhiza21:297–308, DOI 10.1007/s00572-010-0338-y
- Quintero-Corrales et al. 2024, DOI 10.1080/00275514.2024.2355276
- Seeger, Odenthal, Mengs 1981, DOI 10.1016/0041-0101(81)90045-3
- Wojewoda 2003, druk50
- C.A.Quintero-Corrales, M.Vega, A.Ramírez-Terrazo, B.Águila, R.Garibay-Orijel 2024. Downfall of an empire… Mycologia116(5): 642–649 DOI 10.1080/00275514.2024.2355276
- M.Rompa, L.Bielawski, J.Falandysz 2008. Zawartość i biokoncentracja rtęci u muchomora czerwonawego(Amanita rubescens)zPolskiPółnocnej. Roczn.PZH59(2): 139–146
- Species Fungorum, Amanita rubescens, RecordID 172799
- Paweł Zarzyński 2021. Grzyby polskich lasów, CILP ISBN978-83-65659-43-9 s.292–293